magazyn lewicy katolickiej

O pacyfistycznym dyskursie przywileju: Europa Zachodnia i rosyjska wojna przeciwko Ukrainie

Mo┼╝na by─ç wierz─ůcym i ateist─ů, lewicowcem lub prawicowcem, anarchist─ů lub nacjonalist─ů i wesprze─ç Ukrain─Ö w tej walce ÔÇô zamiast powtarza─ç pacyfistyczne slogany, takie jak ÔÇ×pok├│j i zaprzestanie dzia┼éa┼ä wojennychÔÇŁ. To walka o ┼╝ycie i wolno┼Ť─ç ka┼╝dego cz┼éowieka i Ukrainy jako kraju.
O pacyfistycznym dyskursie przywileju: Europa Zachodnia i rosyjska wojna przeciwko Ukrainie
Ilustr.: Stanisław Gajewski

Dedykujemy ten artyku┼é wszystkim naszym ukrai┼äskim przyjacio┼éom, kt├│rzy walcz─ů teraz za sw├│j kraj.

***

Jak napisali niedawno Jan Smole┼äski i Jan Dutkiewicz, niekt├│rzy zachodni eksperci i politycy ÔÇ×obja┼Ťniaj─ůÔÇŁ wojn─Ö Ukrai┼äcom i dokonuj─ů ÔÇ×West-plaininguÔÇŁ: zamiast solidaryzowa─ç si─Ö z Ukrain─ů i pozwoli─ç Ukrai┼äcom m├│wi─ç, pr├│buj─ů narzuci─ç swoim g┼éosem swoj─ů agend─Ö polityczn─ů, gdy tamci prosz─ů o wsparcie wojskowe. Niestety, bycie radykalnym pacyfist─ů to wielki przywilej, na kt├│ry w dzisiejszych czasach mog─ů sobie pozwoli─ç tylko ludzie z Zachodu.

Jak wiemy z ukrai┼äskiej historii ÔÇô ostatnich ludob├│jstw i zbrodni wojennych w Mariupolu, Buczy, Izjum i Charkowie ÔÇô poddanie si─Ö Rosji przez Ukrain─Ö zamiast osi─ůgni─Öcia pokoju prowadzi jedynie do brutalnej zag┼éady. Istnieje zatem ogromne poczucie przywileju i arogancji w zachodnim przekonywaniu Ukrainy, by zaprzesta┼éa walki.

Ostatnio w ramach niemieckiej debaty nad zgod─ů na dostarczenie Ukrainie ci─Ö┼╝kiej broni, niemieccy intelektuali┼Ťci wystosowali list do kanclerza Olafa Scholza, w kt├│rym powtarzaj─ů dogmat o niedostarczaniu Ukrainie ci─Ö┼╝kiego uzbrojenia, co rzekomo ma zapobiec eskalacji konfliktu i III wojnie ┼Ťwiatowej. Autorzy listu opublikowanego w feministycznym magazynie EMMA pouczaj─ů, i┼╝ ÔÇ×nawet uzasadniony op├│r wobec agresora jest w pewnym momencie niezno┼Ťnie nieproporcjonalny do [zniszczenia i ludzkiego cierpienia w┼Ťr├│d ukrai┼äskiej ludno┼Ťci cywilnej]ÔÇŁ oraz nawo┼éuj─ů do zawieszenia ognia i kompromisu, kt├│ry zaakceptuj─ů obie strony konfliktu. Podobne wypowiedzi wielokrotnie s┼éyszeli┼Ťmy w naszych w┼éasnych zachodnich kr─Ögach akademickich podczas prywatnych rozm├│w. To, co wydaje si─Ö racjonalne z punktu widzenia Berlina, niestety nie jest takowe z punktu widzenia Putina. Rosyjski dyktator rozp─Öta┼é t─Ö wojn─Ö nie dla osi─ůgni─Öcia kompromisu, lecz dla zag┼éady Ukrainy i jej obywateli, kt├│ra b─Ödzie post─Öpowa─ç tak d┼éugo, jak Zach├│d waha si─Ö wys┼éa─ç Ukrainie ci─Ö┼╝k─ů bro┼ä i wprowadzi─ç embargo na rosyjsk─ů rop─Ö i gaz.

Na polskim podw├│rku tak┼╝e wyst─Öpuj─ů intelektuali┼Ťci-radykalni pacyfi┼Ťci. Dr hab. August Grabski, historyk, wypowiada┼é si─Ö w wywiadzie dla lewicy.pl przeciwko zbi├│rkom na ukrai┼äsk─ů armi─Ö, przestrzega┼é przed nienawi┼Ťci─ů do kultury rosyjskiej i niszczeniu radzieckich pomnik├│w. Ostrzega┼é tak┼╝e przed UPA, co na swoim Facebooku wyrazi┼é dobitniej jako tez─Ö, i┼╝ ÔÇ×maksymalne straty w┼Ťr├│d ludno┼Ťci cywilnej s─ů w politycznym interesie banderowskiej ekipy Ze┼éenskiego i NATOÔÇŁ .

To, co robi─ů powy┼╝ej wymienieni radykalni pacyfi┼Ťci, jest typowym obwinianiem ofiar (ang. ÔÇ×victim-blaimingÔÇŁ) ÔÇô jako ┼║r├│d┼éo przed┼éu┼╝aj─ůcej si─Ö przemocy wskazuj─ů oni ukrai┼äski op├│r, a nie rosyjsk─ů agresj─Ö.

***

Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas nie przepada za wojn─ů i my tak┼╝e. W ostatnich dziesi─Öcioleciach Europejczycy byli wychowywani w nienawi┼Ťci do imperializmu, nacjonalizmu i militaryzmu. Zbudowali┼Ťmy muzea, kt├│re pokazuj─ů cierpienie zwyk┼éych ludzi dotkni─Ötych wojnami. Uznajemy r├│┼╝norodno┼Ť─ç kulturow─ů za warto┼Ť─ç. Niestety ÔÇ×Nigdy Wi─ÖcejÔÇŁ najwyra┼║niej sta┼éo si─Ö bardziej rytualnym has┼éem ni┼╝ wi─ů┼╝─ůc─ů deklaracj─ů, poniewa┼╝ historia XX wieku wydaje si─Ö teraz zbyt odleg┼éa, a jej przera┼╝aj─ůce zbrodnie s─ů prawie niewyobra┼╝alne. Lecz historia powr├│ci┼éa z nawi─ůzk─ů. Niemieccy ÔÇ×intelektuali┼Ťci-pacyfi┼ŤciÔÇŁ w wy┼╝ej wymienionym li┼Ťcie pouczaj─ů, i┼╝ ÔÇ×trzeba, mimo wszelkich r├│┼╝nic, d─ů┼╝y─ç do pokoju na ┼Ťwiecie. Wzorem tego jest europejskie podej┼Ťcie do wsp├│lnej r├│┼╝norodno┼ŤciÔÇŁ (t┼éum. autorzy tekstu). Niestety, nasze liberalno-lewicowe, kosmopolityczne spojrzenie na ┼Ťwiat nie jest zgodne z tym, kt├│re od wielu lat promuje rosyjska propaganda, wychwalaj─ůc wojn─Ö, imperializm i militaryzm. Rosja wyra┼║nie zignorowa┼éa lekcje z II wojny ┼Ťwiatowej, kt├│re po┼éo┼╝y┼éy podwaliny pod powojenny europejski pacyfizm.

Mi┼éo jest by─ç pacyfist─ů przy butelce piwa IPA w Berlinie lub z francusk─ů bagietk─ů na Placu Zbawiciela w Warszawie; natomiast nasi przyjaciele na Ukrainie mieszkaj─ů teraz w podziemnych schronach przeciwbombowych, zostali uchod┼║cami lub wst─ůpili do wojska. Tymczasem Europie Zachodniej do tej pory nie uda┼éo si─Ö znale┼║─ç odpowiedniej odpowiedzi na polityczne i moralne wyzwanie, jakim jest agresja Rosji przeciwko Ukrainie.

***

W pierwszych dniach wojny nasz ukrai┼äski kolega zosta┼é zabity przez rosyjskich ┼╝o┼énierzy. Spotkali┼Ťmy si─Ö w klubie filozoficznym we Lwowie, kt├│ry prowadzi┼é, i sp─Ödzali┼Ťmy czas na czytaniu i dyskutowaniu o filozofii przy butelce dobrego czerwonego wina z Odessy. Taras Chajduk by┼é historykiem, kt├│ry by┼é dumny z wielokulturowego dziedzictwa swojego rodzinnego regionu, Zakarpacia. Kiedy wojna zacz─Ö┼éa si─Ö w 2014 roku, zg┼éosi┼é si─Ö na ochotnika do walki i zrobi┼é to ponownie w tym roku, kiedy wojna Rosji z Ukrain─ů nabra┼éa tempa.

Tymczasem pa┼ästwa europejskie nadal kupuj─ů rosyjsk─ů rop─Ö i gaz. Francuska Conseil dÔÇÖAnalyse Economique oszacowa┼éa, ┼╝e ÔÇ×ca┼ékowity zakaz importu energii z Rosji m├│g┼éby spowodowa─ç utrat─Ö dochodu narodowego brutto ┼Ťrednio na poziomie 0,2-0,3%, czyli oko┼éo 100 euro na osob─Ö doros┼é─ůÔÇŁ. Niemiecki minister finans├│w Christian Lindner sprzeciwia┼é si─Ö embargo Unii Europejskiej na import rosyjskiego gazu. Lindner znany jest tak┼╝e z odmowy pomocy Ukrainie tu┼╝ po inwazji ÔÇô odm├│wi┼é nawet wsp├│┼épracy z ambasadorem Ukrainy w Niemczech Andrijem Melnykiem, poniewa┼╝ spodziewa┼é si─Ö, ┼╝e Ukraina upadnie w ci─ůgu kilku godzin od rozpocz─Öcia ataku, i by┼é gotowy do rozpocz─Öcia rozm├│w z zainstalowanym przez Rosj─Ö re┼╝imem marionetkowym. Do rangi symbolu uros┼éo 5000 nadrdzewia┼éych he┼ém├│w wys┼éanych przez Niemcy Ukrainie w pierwszych dniach wojny. Trzeba by┼éo pielgrzymek zachodnich polityk├│w do miejsc ludob├│jstw w Buczy czy Borodiance, ┼╝eby zrozumie─ç, ┼╝e w Europie mamy do czynienia z ludob├│jstwem i wojn─ů, w kt├│rej Ukrai┼äcy maj─ů prawo si─Ö broni─ç i wymaga─ç wsparcia militarnego od Zachodu.

Europa m├│wi ÔÇ×Nigdy Wi─ÖcejÔÇŁ wobec wojny i wci─ů┼╝ wyra┼╝a ÔÇ×zatroskanieÔÇŁ o Ukrain─Ö. Planujemy oskar┼╝y─ç odpowiedzialne osoby o zbrodnie wojenne. Wtedy najlepsi europejscy prawnicy mi─Ödzynarodowi b─Öd─ů mogli pokaza─ç si─Ö w pe┼énej krasie i reprezentowa─ç Ukrain─Ö przed mi─Ödzynarodowymi s─ůdami. Ale co zrobi─ç teraz, gdy szaleje wojna, by uratowa─ç nar├│d ukrai┼äski przed ich rosyjskimi agresorami, kt├│rzy nie respektuj─ů traktat├│w mi─Ödzynarodowych i nie maj─ů lito┼Ťci dla cywil├│w?

Opr├│cz pomocy humanitarnej Europa powinna wzmocni─ç system sankcji i zwi─Ökszy─ç wysi┼éki w celu dostarczenia Ukrainie ci─Ö┼╝kiej broni, aby mog┼éa ona si─Ö broni─ç.

***

Innym tropem w zachodnim w dyskursie pacyfistycznym jest napi─Ötnowanie zachodnich sankcji gospodarczych maj─ůcych na celu powstrzymanie rosyjskiej agresji na Ukrain─Ö jako ÔÇ×rusofobi─ÖÔÇŁ, a tym samym przeniesienie dyskusji na rzekome cierpienie Rosjan. 27 marca, po ponad miesi─ůcu od rozpocz─Öcia rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie i licznych zbrodni wojennych, dyskurs ten osi─ůgn─ů┼é punkt kulminacyjny w jednym z najpopularniejszych w┼éoskich program├│w telewizyjnych ÔÇô ÔÇ×Che Tempo Che FaÔÇŁ. W centrum uwagi nie by┼éa Ukraina, lecz Rosja, reprezentowana przez d┼éugoletni─ů redaktork─Ö propagandy telewizyjnej, Marin─Ö Owsiannikow─ů, kt├│ra nagle zosta┼éa przedstawiona jako ofiara protestuj─ůca przeciwko wojnie, kt├│ra ÔÇô w cudowny spos├│b ÔÇô nie dozna┼éa ┼╝adnych reperkusji, zosta┼éa ukarana grzywn─ů w wysoko┼Ťci 200 euro i nadal mo┼╝e wyst─Öpowa─ç w zachodnich mediach, a tak┼╝e otrzyma┼éa prac─Ö w niemieckiej telewizji. Akademiccy eksperci od rosyjskiej propagandy na Zachodzie w─ůtpi─ů, ┼╝e dosz┼éo do prawdziwego protestu Owsiannikowej, ale wa┼╝niejsze w tym wszystkim jest przes┼éanie, kt├│re ta niespodziewana ÔÇ×bohaterka rosyjskiego oporuÔÇŁ wys┼éa┼éa w┼éoskiej publiczno┼Ťci. Po raz kolejny g┼é├│wny nacisk po┼éo┼╝ono na rusofobi─Ö, kt├│ra ÔÇ×osi─ůgn─Ö┼éa szczytowy poziomÔÇŁ i jest rzekomo uciele┼Ťniona w sankcjach ÔÇô o kt├│re zniesienie apelowa┼éa Owsiannikowa ÔÇô oraz w rzekomym ÔÇ×anulowaniuÔÇŁ Dostojewskiego na Zachodzie. Pok├│j w Ukrainie, wed┼éug Owsiannikowej i innych zwolennik├│w tej narracji w zachodniej Europie, zostanie osi─ůgni─Öty nie przez zatrzymanie rosyjskiej machiny wojennej, ale przez wi─Öcej kultury i wi─Öcej Dostojewskiego. Jakby sama gloryfikacja Owsiannikowej na Zachodzie nie by┼éa kpin─ů z etyki dziennikarskiej, 11 kwietnia Owsiannikowa zosta┼éa korespondentk─ů niemieckiej gazety ÔÇ×Die WeltÔÇŁ z Rosji i Ukrainy. Jest to przyk┼éad kolonialnego spojrzenia na Europ─Ö Wschodni─ů, kiedy to nawet w czasie rosyjskiej agresji stanowisko ukrai┼äskich dziennikarzy jest mniej warte dla zachodnich intelektualist├│w ni┼╝ g┼éos z Moskwy, nawet je┼Ťli nale┼╝y on do wieloletniej pod┼╝egaczki do wojny.

Tymczasem ÔÇ×fobiaÔÇŁ jest definiowana jako irracjonalny strach przed czym┼Ť, co prawdopodobnie nie spowoduje szkody. To wyja┼Ťnienie pokazuje, ┼╝e poj─Öcie rusofobii jest wewn─Ötrznie sprzeczne: strach przed Rosj─ů nie jest irracjonalny ze wzgl─Ödu na zbrodnie, kt├│rych to pa┼ästwo dokonuje. Id─ůc dalej, fobia zwykle odnosi si─Ö do uciskanych mniejszo┼Ťci (homofobia, transfobia, islamofobia), a nie do imperialistycznego, militarystycznego i agresywnego re┼╝imu. Czy krytycy ameryka┼äskich interwencji byli kiedykolwiek nazwani ÔÇ×amerykafobamiÔÇŁ?

Co wi─Öcej, w sytuacji, gdy bezpo┼Ťrednia interwencja wojskowa w duchu rozdzia┼éu VII Karty Narod├│w Zjednoczonych nie jest rozwa┼╝ana ze wzgl─Öd├│w czysto ostro┼╝no┼Ťciowych (rosyjska bro┼ä j─ůdrowa), pog┼é─Öbiona publiczna dyskusja na temat moralno┼Ťci sankcji gospodarczych jawi si─Ö jako zb─Ödna. Egzekwowanie pokoju i sankcje mi─Ödzynarodowe to koncepcje dobrze rozwini─Öte zar├│wno w prawie mi─Ödzynarodowym, jak i w teorii politycznej. Fa┼észywe poczucie kontrowersji wzmacnia g┼éoszona przez rosyjsk─ů propagand─Ö od 2014 roku i niestety wci─ů┼╝ zbyt widoczna w Europie dyskusja o rzekomych prawicowych tendencjach w ukrai┼äskim wojsku.

Mimo to, wielu woli sympatyzowa─ç z uchod┼║cami jako ÔÇ×doskona┼éymi ofiaramiÔÇŁ, unikaj─ůc jednocze┼Ťnie kwestii pomocy wojskowej, kt├│ra mo┼╝e zapobiec temu, by uchod┼║cami stawali si─Ö kolejni mieszka┼äcy Ukrainy.

Skupienie si─Ö na uchod┼║cach jest godne pochwa┼éy, ale nie kosztem wsparcia walki Ukrai┼äc├│w z rosyjskim naje┼║d┼║c─ů. Nie wszyscy ukrai┼äscy uchod┼║cy pasuj─ů jednak do romantycznego zachodniego stereotypu ÔÇ×doskona┼éej ofiaryÔÇŁ ÔÇô mog─ů oni nie wygl─ůda─ç jak ÔÇ×prawdziwi uchod┼║cyÔÇŁ w ┼éachmanach. Wielu z pi─Öciu milion├│w ludzi, kt├│rzy musieli ucieka─ç przed rosyjsk─ů inwazj─ů, prowadzi┼éo w Ukrainie udane ┼╝ycie, mia┼éo pi─Ökne domy i prac─Ö, kt├│r─ů lubili. Aby m├│c dalej dobrze prosperowa─ç we w┼éasnym kraju i nie by─ç uzale┼╝nionym od czyjej┼Ť szlachetnej sympatii, musz─ů by─ç bezpieczni. Wsparcie armii ukrai┼äskiej wraz z sankcjami wobec Rosji to jedyny spos├│b na zaprowadzenie tego bezpiecze┼ästwa oraz trwa┼éego pokoju na Ukrainie.

Ukrai┼äski op├│r militarny dotyczy godno┼Ťci. Wspieranie wojska ukrai┼äskiego jest najlepszym sposobem wsparcia Ukrainy. Jednocze┼Ťnie poparcie dla sprawy ukrai┼äskiej, w tym poparcie dla zwyci─Östwa jej wojska, nie jest jednoznaczne przynale┼╝no┼Ťci─ů polityczn─ů. Mo┼╝na by─ç wierz─ůcym i ateist─ů, lewicowcem lub prawicowcem, anarchist─ů lub nacjonalist─ů i wesprze─ç Ukrain─Ö w tej walce ÔÇô zamiast powtarza─ç pacyfistyczne slogany, takie jak ÔÇ×pok├│j i zaprzestanie dzia┼éa┼ä wojennychÔÇŁ. Tak┼╝e ukrai┼äscy anarchi┼Ťci zg┼éosili si─Ö na ochotnika do walki od pierwszej rosyjskiej inwazji w 2014 roku, poniewa┼╝ walka nie toczy si─Ö tylko o nar├│d ukrai┼äski, jego symbole czy narracje. To walka o ┼╝ycie i wolno┼Ť─ç ka┼╝dego cz┼éowieka i Ukrainy jako kraju.

 ***

Pierwsza wersja tekstu zosta┼éa opublikowana po angielsku ┬áw ÔÇ×Review of DemocracyÔÇŁ 7.04.2022.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś