magazyn lewicy katolickiej

Katarzyna Pe艂czy艅ska-Na艂臋cz: Zach贸d nie mo偶e przegra膰 tej wojny!

Zach贸d po艂o偶y艂 na szal臋 tej wojny swoj膮 wiarygodno艣膰 i zdecydowan膮 wi臋kszo艣膰 swoich instrument贸w oddzia艂ywania mi臋dzynarodowego. Je艣li zrobi艂o si臋 tak du偶o, to nie mo偶na nie zrobi膰 jeszcze wi臋cej. Jak si臋 k艂adzie du偶o na szal臋, a si臋 przegra, to si臋 du偶o przegrywa.
Katarzyna Pe艂czy艅ska-Na艂臋cz: Zach贸d nie mo偶e przegra膰 tej wojny!
ilustr.: Stanis艂aw Gajewski

Z Katarzyn膮 Pe艂czy艅sk膮-Na艂臋cz, by艂膮 ambasador Polski w Federacji Rosyjskiej, dyrektork膮 Instytutu Strategie2050, rozmawia Szymon R臋bowski.聽

***

Rozmawiamy dok艂adnie tydzie艅 po rozpocz臋ciu rosyjskiej inwazji na Ukrain臋 (w czwartek 3 marca). Dwa dni temu natrafi艂em na tweet Remigiusza Mroza, pochodz膮cy z 25 lutego, ktry brzmia艂: 鈥濺osja niewy艂膮czona ze SWIFT-u ani rozgrywek sportowych. Sankcje dla ludzi w otoczeniu Putina, nie dla niego samego. Nord Stream 2 ze wstrzyman膮 certyfikacj膮, ale wci膮偶 偶ywy. Wizy 鈥 bez zmian. Import z Rosji 鈥 bez zmian鈥. Ju偶 dwa dni temu w艂a艣ciwie wszystkie te informacje by艂y nieaktualne. Przywo艂uj臋 ten tweet dlatego, 偶e zmiana, ktra zasz艂a w ci膮gu nieca艂ego tygodnia, pokazuje skal臋 reakcji Zachodu, ktrej chyba nikt si臋 nie spodziewa艂.

Reakcja Zachodu faktycznie jest znacz膮ca, cho膰 uwa偶am, 偶e powinna by膰 jeszcze bardziej zdecydowana. Przy czym oczywi艣cie wszystko wymaga czasu, szczeg贸lnie na Zachodzie, bo jest to byt wielopa艅stwowy i wielodecyzyjny. Warto wi臋c doceni膰 to, 偶e dotychczasowa reakcja jest szybka i mocna. Cho膰 wida膰, 偶e potrzebujemy kolejnych sankcji.

Jakie powinny by膰 kolejne kroki?

SWIFT jest od艂膮czony, ale selektywnie 鈥 cz臋艣膰 rosyjskich bank贸w jest od艂膮czona od tego systemu, a cz臋艣膰 nie. Celem Zachodu powinno by膰 odej艣cie od importu z Rosji i w tym wzgl臋dzie do dzi艣 nie zrobiono wiele, a system SWIFT jest od艂膮czony selektywnie mi臋dzy innymi po to, 偶eby mo偶na by艂o regulowa膰 p艂atno艣ci za import rosyjskich surowc贸w. Oczywi艣cie, rezygnacja z importu surowc贸w by艂aby najbardziej kosztown膮 sankcj膮 z perspektywy zar贸wno ca艂ego Zachodu, jak i Polski. Pytanie brzmi, jak to zrobi膰, 偶eby utrzyma膰 ekonomiczn膮 stabilno艣膰 naszej cz臋艣ci 艣wiata. Jednocze艣nie ograniczenie importu surowc贸w by艂oby te偶 najbardziej bolesn膮 sankcj膮 dla Rosji, bo za surowce na bie偶膮co p艂ynie got贸wka i to jest dzi艣 g艂贸wne 藕r贸d艂o dochodu dla rosyjskiego bud偶etu. Rosja ma bowiem praktycznie odci臋ty dost臋p do rezerw i do dalszych po偶yczek mi臋dzynarodowych.

Czy Polska mo偶e samodzielnie zrezygnowa膰 z importu rosyjskich surowcw energetycznych?

Polska powinna zrezygnowa膰 z importu rosyjskiego w臋gla. Robi si臋 coraz cieplej, a dysponujemy w艂asnymi zasobami tego surowca. Tak, rezygnacja z rosyjskiego w臋gla b臋dzie kosztowna, ale powinni艣my to zrobi膰. Kolejnym krokiem powinna by膰 te偶 blokada importu i eksportu towar贸w niesurowcowych. Nale偶y wycofa膰 zezwolenia dla bia艂oruskich i rosyjskich przewo藕nik贸w, co prawdopodobnie b臋dzie oznacza艂o odci臋cie tak偶e polskich przewo藕nik贸w od rynku rosyjskiego. W takim przypadku dla polskich firm powinni艣my wprowadzi膰 tarcz臋 kompensacyjn膮, bo by艂oby to bardzo mocne uderzenie w ten sektor. Niemniej, moim zdaniem, warto te pieni膮dze zap艂aci膰. Inne pa艅stwa te偶 zap艂ac膮 za t臋 blokad臋 鈥 to przecie偶 g艂ownie niepolskie produkty znajduj膮 si臋 w jad膮cych na wsch贸d tirach.

Rezygnacja z importu rosyjskiego w臋gla do Polski wydaje si臋 najprostsz膮 do zrealizowania sankcj膮 spo艣r贸d surowcw energetycznych. W jaki sposb Polska i Europa powinny przygotowa膰 si臋 do rezygnacji z rosyjskich dostaw ropy i gazu?

O szczeg贸艂owe rozwi膮zania nale偶y pyta膰 specjalist贸w z tej bran偶y. Ca艂y proces trzeba przeprowadzi膰 stopniowo, r贸wnocze艣nie dywersyfikuj膮c 藕r贸d艂a dostaw. Niemniej kierunek musi by膰 jasny, nale偶y jak najszybciej odchodzi膰 od rosyjskich surowc贸w. Uzale偶nienie od rosyjskich surowc贸w jest w og贸le fatalnym rozwi膮zaniem dla Europy. Dzi艣 jednak nie chodzi tylko o d艂ugookresow膮 zale偶no艣膰, ale przede wszystkim konieczno艣膰 natychmiastowego uderzenia w finanse Rosji. Nale偶y zrobi膰 wszystko, aby zwi臋kszy膰 presj臋 na rosyjsk膮 gospodark臋. Nale偶y ograniczy膰 wszystkie kana艂y, kt贸re pozwalaj膮 Rosji na zdobywanie funduszy wykorzystywanych do prowadzenia wojny i do utrzymywania stabilno艣ci spo艂eczno-ekonomicznej Rosji.

Rozumiem, 偶e potrzebujemy kolejnych sankcji, niemniej Zachd ju偶 teraz zaanga偶owa艂 si臋 w konflikt z Rosj膮 na niespotykan膮 dotychczas skal臋. Jaka jest wi臋c stawka tej wojny?

Bardzo wysoka. Mo偶na powiedzie膰, 偶e Zach贸d po艂o偶y艂 na szal臋 tej wojny siebie samego, swoj膮 wiarygodno艣膰 i zdecydowan膮 wi臋kszo艣膰 ze swoich instrument贸w oddzia艂ywania mi臋dzynarodowego. Je偶eli si臋 oka偶e, 偶e te instrumenty nie spowoduj膮 realizacji cel贸w Zachodu, to b臋dzie to mia艂o ogromne negatywne konsekwencje dla pozycji Stan贸w Zjednoczonych i ca艂ego 艣wiata atlantyckiego na arenie globalnej. Jak zauwa偶y艂a Kadri Liik na 艂amach 鈥濫uropean Council on Foreign Relations鈥 my uwa偶amy, 偶e izolujemy Rosj臋, ale Rosja uwa偶a, 偶e izoluje nas. Oczywi艣cie, Rosja nie izoluje nas samodzielnie, ale gra toczy si臋 o to, czy instrumenty izolowania, kt贸re uruchomi艂 Zach贸d, spowoduj膮, 偶e pa艅stwo terrorystyczne, jakim jest dzisiaj Rosja, b臋dzie musia艂o ust膮pi膰, czy, cho膰 jest w bardzo trudnej sytuacji, b臋dzie w stanie usta膰 i zbudowa膰 mechanizmy obchodzenia instrument贸w izolacji 鈥 na przyk艂ad jaki艣 alternatywny chi艅ski SWIFT czy alternatywne drogi pozyskiwania kapita艂u. To jest kluczowa stawka tej wojny dla Zachodu. Je艣li zrobi艂o si臋 tak du偶o, to nie mo偶na nie zrobi膰 jeszcze wi臋cej, dlatego 偶e jak si臋 postawi艂o du偶o na szal臋, a si臋 przegra, to si臋 du偶o przegrywa. Zach贸d nie mo偶e sobie na to pozwoli膰.

Stawk臋 tej gry znakomicie wida膰 w 艣rodowym g艂osowaniu Zgromadzenia Generalnego Narod贸w Zjednoczonych nad pot臋piaj膮c膮 Rosj臋 rezolucj膮, w kt贸rym 141 kraj贸w by艂o ,,za鈥, 5 by艂o ,,przeciw鈥, a 34 kraje wstrzyma艂y si臋 od g艂osu 鈥 i to ich stosunek do rosyjskiej inwazji jest najwa偶niejszy. W tym g艂osowaniu wida膰 podzia艂 艣wiata 鈥 Zach贸d nadal dysponuje du偶膮 si艂膮, ale wiele kraj贸w z bloku, kt贸ry wyst膮pi艂 przeciwko Rosji, jest niepewnych, na przyk艂ad Serbia czy Brazylia. W grupie wstrzymuj膮cych si臋 (lub takich, kt贸re nie zag艂osowa艂y) znalaz艂y si臋 natomiast trzy mocarstwa atomowe 鈥 Chiny, Indie i Pakistan, wiele kraj贸w afryka艅skich i znaczna cz臋艣膰 republik poradzieckich 鈥 Armenia, Azerbejd偶an, Tad偶ykistan, Uzbekistan, Kirgistan, Kazachstan, kt贸re obserwuj膮 sytuacj臋, znajduj膮c si臋 w stanie bezpo艣redniego zagro偶enia. Spo艣r贸d by艂ych republik ZSRR Rosj臋 pot臋pi艂y Gruzja, Mo艂dawia i oczywi艣cie pa艅stwa ba艂tyckie.

Znamy stawk臋 wojny dla Zachodu, jaka jest ona dla Polski?

W zwi膮zku z nasz膮 lokalizacj膮 geograficzn膮, ale te偶 polityk膮 鈥 dodajmy s艂uszn膮 鈥 kt贸r膮 prowadzi nasz rz膮d, jeste艣my dzisiaj na szpicy: przyjmujemy uchod藕c贸w, koordynujemy dostawy od humanitarnych po wojskowe, co ewidentnie sytuuje nas w艣r贸d wrog贸w Putina. W zwi膮zku z tym sankcje w polskim rozumieniu powinny by膰 postrzegane nie tylko jako 艣rodek do powstrzymania Rosji na Ukrainie, ale tak偶e jako 艣rodek do zniech臋cenia Rosji do ewentualnych dalszych agresywnych dzia艂a艅. Bardzo dobrze, 偶e padaj膮 jednoznaczne deklaracje, 偶e NATO b臋dzie nas broni膰, ale du偶o lepiej by by艂o, gdyby nie musia艂o nas broni膰. Sankcje b臋d膮 w du偶o wi臋kszym stopniu wp艂ywa膰 na przysz艂e plany Rosjan ni偶 na obecn膮 inwazj臋. W tym sensie nasza stawka jest gigantyczna, dlatego zacz臋艂am od wskazania konieczno艣ci zablokowania rosyjskich tir贸w i odej艣cia od rosyjskiego w臋gla. To jest wysoki koszt, ale naprawd臋 Polska powinna zdecydowa膰 si臋 na niego z pe艂n膮 powag膮, patrz膮c na to, co dzieje si臋 na Ukrainie. Nie ma takich koszt贸w ekonomicznych, kt贸rych nie warto zap艂aci膰, by艣my nie zap艂acili koszt贸w du偶o wy偶szych.

Co w zwi膮zku z reakcj膮 Zachodu mo偶e zrobi膰 Wadimir Putin?

Putin nie ma si臋 jak cofn膮膰. Po tym, co zrobi艂, nie mo偶e wr贸ci膰 do swoich elit i spo艂ecze艅stwa i og艂osi膰, 偶e wycofuje si臋 z wojny, bo jego pomys艂 okaza艂 si臋 nietrafiony. To by艂by koniec jego w艂adzy, czyli dla niego koniec wszystkiego. Postawi艂 wszystko na szali i nie wycofa si臋 艂atwo. Mo偶e szuka膰 po艂owicznego zwyci臋stwa, kt贸rym by艂oby zdobycie i okupacja cz臋艣ci Ukrainy. W tym scenariuszu druga, zachodnia, odci臋ta od morza, nazywana przez Putina 鈥瀊anderowsk膮鈥, cz臋艣膰 Ukrainy mog艂aby zosta膰 鈥瀘ddana鈥 Zachodowi. To by艂by scenariusz fatalny dla Ukrainy, ale tak偶e dla Europy. Cz臋艣膰 okupowana by艂aby poddana stalinowskiej presji, a cz臋艣膰 zachodnia pogr膮偶ona w ekonomicznej zapa艣ci. Europa 偶y艂aby za艣 ci膮gle w strachu przed nieobliczalnym dyktatorem szafuj膮cym atomowym szanta偶em. Dlatego na taki scenariusz w 偶adnym razie nie powinni艣my si臋 zgadza膰.

Wspomnia艂a Pani o konieczno艣ci maksymalnego uderzenia w spo艂eczno-ekonomiczny system Rosji. Czy w zwi膮zku z na艂o偶onymi sankcjami Putin jest w stanie utrzyma膰 poparcie swojej elity?

Putin zdecydowa艂 si臋 na bardzo ryzykowne i prawdopodobnie bardzo z艂e posuni臋cie dla niego. Jego wcze艣niejsze z艂e imperialne dzia艂ania 鈥 zaj臋cie Krymu, atak na Gruzj臋 鈥 niestety op艂aca艂y mu si臋 w polityce wewn臋trznej, nawet pomimo reakcji mi臋dzynarodowej. Tym razem si臋 przeliczy艂, to znaczy konsekwencje wewn臋trzne b臋d膮 dla niego mniej lub bardziej negatywne. Oczywi艣cie, 偶yczymy mu jak najgorszych, ale trudno je w tej chwili prognozowa膰. System, kt贸ry zbudowa艂, wydaje si臋 s艂abo wywracalny, przynajmniej z dnia na dzie艅. Niemniej jego otoczenie jest w dominuj膮cym stopniu przera偶one tym, co robi, i odczuwa konsekwencje tych dzia艂a艅 na w艂asnej sk贸rze, nie chce tego, bo sankcje zagra偶aj膮 ich komfortowemu i spokojnemu 偶yciu. A to nie jest elita wojenna, tylko luksusowa.

Czy Putinowi mo偶e grozi膰 bunt spo艂eczny?

Rosyjskie spo艂ecze艅stwo 0becnie 鈥 w przeciwie艅stwie do 2014 roku 鈥 jest dalekie od entuzjazmu. My艣l臋, 偶e dominuj膮 postawy zagubienia i ostro偶nej niech臋ci. Z ka偶dym dniem, wraz z sankcjami oraz informacjami o zabitych, ta ambiwalencja b臋dzie si臋 rozprzestrzenia膰. Wojna uruchomi艂a w Rosjanach bardzo mocn膮 strun臋 ich to偶samo艣ci. Nam cz臋sto wydaje si臋, 偶e Rosjanie s膮 militarystycznym narodem, kt贸ry kocha wojowa膰, co nie jest prawd膮. Rosjanom wbijano do g艂owy, 偶e oni ca艂y czas si臋 broni膮, 偶e s膮 w obl臋偶onej twierdzy. To pomaga艂o zachowywa膰 im mit szlachetnych zwyci臋zc贸w wielkiej wojny ojczy藕nianej, kt贸rzy zbawili 艣wiat swoim bohaterstwem, walcz膮c o pok贸j przeciwko Hitlerowi. My艣l膮 o sobie jako o bojownikach o pok贸j i naprawd臋 maj膮 wielki l臋k przed wojn膮 jako tak膮. Nie m贸wi臋 w tej chwili o operacjach specjalnych w Syrii, tylko o 鈥瀙rawdziwej鈥 wojnie, z jak膮 mamy obecnie do czynienia. Dzi艣 uruchamia si臋 pami臋膰 pokoleniowa, obraz koszmaru, jakim by艂a dla spo艂ecze艅stwa radzieckiego i rosyjskiego II wojna 艣wiatowa, kt贸ra budzi poczucie l臋ku.

Rozumiem, 偶e zarwno rosyjska elita, jak i rosyjskie spo艂ecze艅stwo mo偶e by膰 coraz bardziej niezadowolone. Problem w tym, 偶e, jak Pani wspomnia艂a, Putin nie ma drogi ucieczki. Czy jedynym rozwi膮zaniem pozostaje wi臋c dalsza eskalacja?

Putin mo偶e i艣膰 tylko do przodu. Jedyna droga ucieczki dla niego to 鈥瀒艣膰 do przodu mniej鈥, czyli opanowa膰 cz臋艣膰 Ukrainy i zadeklarowa膰: 鈥瀢zi臋li艣my pod nasze wyzwole艅cze skrzyd艂a ludno艣膰 rosyjskoj臋zyczn膮 i odci臋li艣my banderowc贸w, oczy艣cili艣my z banderowc贸w t臋 nasz膮 cz臋艣膰鈥.

Wr贸膰my do Polski. Obserwuj膮c chocia偶by twittera prezydenta Ukrainy, mo偶na odnie艣膰 wra偶enie, 偶e nasze w艂adze graj膮 w 鈥瀊ardzo wysokiej lidze dyplomatycznej鈥 i 偶e naprawd臋 nasze wsparcie jest istotne. Czy polskiemu prezydentowi i rz膮dowi rzeczywi艣cie udaje si臋 skutecznie reagowa膰 na ten kryzys w polityce mi臋dzynarodowej?

Nie nazwa艂abym tego gr膮 w 鈥瀢ysokiej lidze dyplomatycznej鈥, bo Polska staje si臋 bardzo wa偶nym graczem i partnerem niejako si艂膮 rzeczy. Oczywi艣cie, obecna polityka, jeszcze raz podkre艣l臋 鈥 s艂uszna, naszych w艂adz podbudowuj臋 t臋 pozycj臋. Jednoznacznie stajemy przeciw Rosji, zdecydowanie opowiadamy si臋 za wsparciem dla Ukrainy i za wpuszczaniem uchod藕c贸w. Taka postawa lokuje nas bardzo wysoko. I dobrze, 偶e tak jest. Ale to nie znaczy, 偶e jest to wynik bardzo wyrafinowanej gry dyplomatycznej. Nasza pozycja jest dobra, pomimo ogromnej erozji naszego miejsca w 艣wiecie Zachodu i naszych zasob贸w dyplomatycznych, kt贸ra dokona艂a si臋 w ostatnich latach. Jest to mo偶liwe, poniewa偶 w sytuacji wy偶szego zagro偶enia dla wszystkich 艂atwo wr贸ci膰 do gry, staj膮c po w艂a艣ciwej stronie. My艣l臋 te偶, 偶e polskie spo艂ecze艅stwo nie przyj臋艂oby dzi艣 innej polityki.

Stajemy si臋 wa偶nym graczem i wa偶ne, 偶eby艣my wytrwali w naszej obecnej polityce i nie pope艂niali b艂臋d贸w, bo jeste艣my wsp贸艂odpowiedzialni za ca艂y proces wsparcia dla Ukrainy.聽Du偶o robimy w kwestii wsparcia Ukrainy i przyjmowania uchod藕c贸w, co jest bardzo wa偶ne, aczkolwiek przygotowanie proceduralno-instytucjonalne do tego drugiego zadania by艂o zdecydowanie za s艂abe. Od miesi臋cy, a przynajmniej od tygodni powinni艣my szykowa膰 si臋 na kryzys humanitarny, a nie uczyniono wiele, by to zrobi膰. Dzisiaj mamy do czynienia z pe艂nym dobrej woli pospolitym ruszeniem, zar贸wno w艂adzy, jak i zwyk艂ych ludzi, co nale偶y doceni膰. Niemniej pospolite ruszenie pozostaje pospolitym ruszeniem i ju偶 nied艂ugo dostrze偶emy konsekwencje braku przygotowania polskiego pa艅stwa w r贸偶nych obszarach, chocia偶by ochrony zdrowia.

Pojawia si臋 jednak inny bardzo wa偶ny element, o kt贸rym ma艂o si臋 m贸wi, mianowicie ochrona i obrona naszego terytorium. Potrzebujemy dzisiaj r贸wnie偶 po prostu ochrony przeciwrakietowej i powietrznej, a o tym nie s艂ycha膰. Nie mamy w艂asnego systemu 鈥 to te偶 s膮 zaniedbania tego rz膮du, cho膰 nie tylko jego. Ameryka艅skie si艂y l膮dowe to za ma艂o. To dobrze, 偶e ich liczebno艣膰 si臋 zwi臋ksza, ale nie jest to pe艂ne rozwi膮zanie kwestii naszego bezpiecze艅stwa.

Niemcy wysy艂aj膮 ofensywn膮 bro艅 na Ukrain臋, ukrai艅ski ambasador jest na stoj膮co oklaskiwany w brytyjskim parlamencie, ministrowie spraw zagranicznych Polski i Niemiec przytulaj膮 si臋 na konferencji prasowej, to tylko kilka obrazkw z ostatnich dni. Co spowodowa艂o tak膮 konsolidacj臋 zachodniego 艣wiata?

By艂o kilka kluczowych, sprz臋偶onych ze sob膮 czynnik贸w. Po pierwsze, wielkoskalowo艣膰 tej inwazji, Rosja nie zostawi艂a 偶adnej przestrze艅 do m贸wienia, 偶e to 鈥瀟aki ma艂y atak鈥. Po drugie, bardzo istotny by艂 op贸r Ukrai艅c贸w, dodatkowo 艣wietnie rozegrany komunikacyjnie. To chyba pierwsza wojna, kt贸ra na tak膮 skal臋 toczy si臋 te偶 w internecie, w megawersie. Ukrai艅cy zastosowali niezwyk艂膮 liczb臋 instrument贸w komunikacyjnych w social mediach i to w bardzo efektywny i efektowny spos贸b, co okaza艂o si臋 nieprawdopodobnie silnym instrumentem. Kluczow膮 rol臋 odgrywa tu oczywi艣cie bardzo charyzmatyczny, sprawny w wymiarze komunikacyjnym prezydent Ze艂enski, kt贸ry stan膮艂 wr臋cz ponad wysoko艣ci膮 zadania.

Stworzy艂 chyba nowy wzr, archetyp cywilnego przywdcy w trakcie wojny.

Tak, ale z wykorzystaniem nowoczesnych technologii i nowoczesnych sposob贸w komunikacji. Gdyby nie to, to m贸g艂by dalej by膰 tak bohaterski i prawy, jak jest, tylko 偶e nikt by si臋 o tym nie dowiedzia艂 i nie zosta艂by do tego przekonany. Istotn膮 rol臋 odegra艂y jego kompetencje zgo艂a nie zarz膮dcze, tylko aktorsko-komunikacyjne, co okaza艂o si臋 nieprawdopodobnie korzystne dla sprawy, kt贸r膮 reprezentuje, oraz dla niego samego.

Wojna w Ukrainie jest r贸wnie偶 wojn膮 psychologiczn膮 o opini臋 publiczn膮 i ta wojna zosta艂a przez Rosjan przegrana ju偶 pierwszego dnia, a ta pora偶ka z ka偶dym dniem staje si臋 coraz bardziej dotkliwa. Przecie偶 nietrudno sobie wyobrazi膰, 偶e Rosjanie przekonuj膮 zachodni膮 opini臋 publiczn膮, nawet je艣li nie do tego, 偶e dzia艂aj膮 w s艂usznej sprawie, to przynajmniej do tego, 偶e to nie jest wojna Zachodu. Tymczasem na polu komunikacji ponie艣li totaln膮 pora偶k臋. Dzi艣 ca艂y zachodni 艣wiat obserwuje walk臋 bohaterskich Ukrai艅c贸w 鈥 Europejczyk贸w i demokrat贸w 鈥 z faszystowsk膮, barbarzy艅sk膮 Rosj膮. Takie ustawienie stron konfliktu wcale nie by艂o oczywiste.

Po trzecie mamy sytuacj臋 globaln膮, w tym przede wszystkim pozycj臋 Stan贸w Zjednoczonych. Po Afganistanie i ataku na Kapitol Amerykanie i Biden bardzo dobrze wiedzieli, 偶e stawka rozp臋tanej przez Putina gry jest globalna i oni nie mog膮 sobie pozwoli膰 na odst膮pienie. Wiedzieli, 偶e ca艂a 鈥炁济撑倀a鈥 鈥 wstrzymuj膮ca si臋 od g艂osu w sprawie rezolucji ONZ 鈥 cz臋艣膰 艣wiata, w tym przede wszystkim Chiny, ich obserwuje i 偶e kolejna pora偶ka sprawi艂aby, 偶e nast臋pnym razem ta wstrzymuj膮ca si臋 cz臋艣膰 艣wiata mo偶e by膰 wi臋ksza ni偶 艣wiat Zachodni.

Po czwarte wreszcie, eskalacja napi臋cia przed wojn膮 trwa艂a bardzo d艂ugo 鈥 Zach贸d zd膮偶y艂 zje艣膰 przystawk臋, czyli odby艂 r贸偶ne dyskusje wewn臋trzne, na przyk艂ad wok贸艂 Nord Stream 2. Sze艣膰 tygodni przed agresj膮 stosunek Zachodu do Rosji by艂 zupe艂nie inny ni偶 dwa dni przed inwazj膮. W tym czasie Niemcy dosz艂y to tego, 偶e nie uruchomi膮 gazoci膮gu, je艣li b臋dzie wojna.

Najwi臋ksza zmiana polityczna odbywa si臋 chyba w艂a艣nie w Niemczech, gdzie odrzucono g艂贸wne zasady dotychczasowej polityki 鈥 to, 偶e dyplomacj臋 prowadzi si臋 raczej poprzez biznes, a nie przez armi臋, to, 偶e wschodni膮 polityk臋 opiera si臋 na partnerskim podej艣ciu do Rosji, w zwi膮zku z tym przeprowadza si臋 transformacj臋 energetyczn膮 w oparciu o rosyjskie surowce, wy艂膮cza atom i nie inwestuje w armi臋 tyle, ile oczekuj膮 sojusznicy. Czy ta zmiana niemieckiej i szerzej: europejskiej oraz atlantyckiej polityki b臋dzie trwa艂a?

Nie ma powrotu do tego, co by艂o, czyli do 鈥瀊usiness as usual鈥. Niemniej ostateczny wynik tej zmiany zale偶y od wyniku wojny. Od tego, czy dominowa膰 b臋dzie poczucie, 偶e zepchn臋li艣my Rosjan i jeste艣my w ofensywie, czy 偶e wszyscy ponie艣li straty, czy, co gorsza, 偶e to my 鈥 Europa 鈥 stracili艣my najbardziej i jeste艣my w obl臋偶onej twierdzy, stanowimy gin膮cy gatunek na Ziemi jako ludzie, kt贸rzy chc膮 demokracji i cywilizowanych relacji mi臋dzy krajami. To s膮 trzy mo偶liwe 艣cie偶ki wyj艣cia i dzi艣 nie jestem w stanie powiedzie膰, na kt贸rej si臋 znajdziemy.

Wszyscy z napi臋ciem oczekiwali zmiany polityki Niemiec wobec Rosji i doczekali艣my si臋. Kanclerz Olaf Scholz zadeklarowa艂 w niedziel臋, 偶e Niemcy b臋d膮 przeznacza膰 na wydatki zbrojeniowe 2% PKB, to kwota ponad 75聽000聽000聽000 dolarw rocznie, czyli ponad 60% ca艂ego bud偶etu Polski. Nie chc臋 wywo艂ywa膰 demonw II wojny 艣wiatowej, straszy膰 niemieck膮 armi膮 czy ba膰 si臋 Niemiec, wr臋cz przeciwnie, niemniej ta zmiana wyp艂ynie na architektur臋 bezpiecze艅stwa w ca艂ej Europie, w tym rwnie偶 na Polsk臋. Jak si臋 do tego przygotowa膰?

To bardzo wa偶ne pytanie, dotykaj膮ce tak naprawd臋 ca艂ej naszej polityki wobec Niemiec w tej sytuacji. W ostatnich latach nasi rz膮dz膮cy budowali niestety antyniemieck膮 narracj臋, odwo艂uj膮c膮 si臋 czasem wprost do II wojny 艣wiatowej i niemieckich win. To silnie o偶ywi艂o antyniemiecki resentyment, widz臋 to na w艂asne oczy, bo akurat tocz臋 w tej sprawie boje w mediach spo艂eczno艣ciowych od dobrych dw贸ch tygodni. Wobec tego, co si臋 dzieje, nie powinno by膰 miejsca w polskiej polityce na tak膮 retoryk臋. Dzi艣 nie ma przestrzeni na g艂oszenie, 偶e 鈥瀓est front wschodni, ale mamy jeszcze jaki艣 froncik zachodni przy okazji鈥. 鈥濬ront wschodni鈥 jest po prostu zbyt du偶y. Tworzy go nie tylko totalnie agresywny Putin, kt贸ry jest got贸w postawi膰 wszystko na szali i u偶ywa膰 wszelkich metod, 偶eby zrealizowa膰 swoje cele, ale za nim, czy mo偶e z nim, s膮 Chiny i inne kraje, kt贸re s膮 ch臋tne, 偶eby skorzysta膰 na os艂abieniu Zachodu. W zwi膮zku z tym w Polsce nie powinno by膰 miejsca na fronty 鈥瀢ewn膮trz zachodnie鈥, tym bardziej, 偶e znajdujemy si臋 na szpicy zachodniego 艣wiata.

呕eby prowadzi膰 racjonaln膮 polityk臋 wobec Niemiec, nale偶y rozr贸偶ni膰 dwie rzeczy, a to rozr贸偶nienie przychodzi nam z trudem. Czym innym jest racjonalne, konstruktywne, rzeczowe krytykowanie niemieckiej polityki i domaganie si臋 jej zmiany, czym innym za艣 pe艂ne emocji pouczanie i prawie 偶e hejtowanie z pozycji wy偶szo艣ci moralnej. Efekt tego pomieszania jest niedobry, bo narastaj膮 ogromne emocje antyniemieckie, kt贸re zostan膮 odwzajemnione wzgl臋dem nas w pewnym momencie. Do tej pory Niemcy znosz膮 to ze stoickim spokojem, ale to mo偶e si臋 藕le sko艅czy膰. W zwi膮zku z tym naprawd臋 rozr贸偶nijmy te dwie rzeczy. Jak najbardziej mo偶emy m贸wi膰: 鈥濶iemcy odejd藕cie od gazu, wr贸膰cie do atomu i przesta艅cie nas poucza膰, 偶e my mamy nie mie膰 atomu鈥, ale r贸wnocze艣nie pami臋tajmy, 偶e jeste艣my bliskimi sojusznikami, mamy wy偶sze cele i warto艣ci i stoimy rami臋 w rami臋. Trzeba wi臋c zrezygnowa膰 z j臋zyka: 鈥濶iemcy to rosyjskie trolle, konie troja艅skie w Europie, precz z nimi, faszystami, nad naszymi g艂owami szykuj膮 kolejny pakt Ribbentrop鈥揗o艂otow鈥. Pierwszy rodzaj krytyki jest bardzo potrzebny, drugi bardzo szkodliwy i zakrawa o dzia艂anie przeciw polskiej racji stanu. Nie m贸wi膮c o tym, 偶e ten drugi rodzaj 鈥瀔rytyki鈥 jest natychmiast podkr臋cany przez rosyjskie trolle, bo jest absolutnie zgodny z rosyjsk膮 propagand膮. Rosjanie 艣wietnie rozumiej膮, 偶e tu jest nasz s艂aby punkt.

Je艣li zachodnie sankcje maj膮 by膰 skuteczne, musimy chyba dokona膰 jeszcze jednej zmiany w polityce, ale i szerzej w my艣leniu. Trudno b臋dzie dosi臋gn膮膰 rosyjskich oligarchw, je艣li prawo w艂asno艣ci nadal pozostanie 鈥炁泈i臋te鈥. Domy, jachty i inne aktywa mog膮 by膰 przecie偶 formalnie w艂asno艣ci膮 nie samego Putina i jego zaplecza, ale podstawionych przez niego osb.

Ta zmiana musi si臋 dokona膰 i b臋dzie wymaga膰 samoleczenia i wycinania raka z w艂asnej tkanki. Niestety Zach贸d, w tym Wielka Brytania i Stany Zjednoczone, dopu艣ci艂 r贸偶ne mechanizmy de facto ukrytej w艂asno艣ci. Wr臋cz do nich zach臋cano, na przyk艂ad Wielka Brytania poprzez mechanizm z艂otej wizy polegaj膮cy na tym, 偶e je偶eli kto艣 inwestowa艂 kapita艂 odpowiedniej wielko艣ci 鈥 niezale偶nie od tego, jak bardzo szemranego pochodzenia 鈥 to w zamian dostawa艂 sta艂膮 rezydencj臋 w tym kraju.

Dzi艣 s艂yszymy o konfiskacie maj膮tk贸w rosyjskich oligarch贸w. Moim zdaniem zdecydowanie trzeba i艣膰 t膮 drog膮. Oczywi艣cie, trzeba to obudowa膰 prawnie, ale jest to koniecznie, r贸wnie偶, a mo偶e przede wszystkim dlatego, 偶e b臋d膮 potrzebne pieni膮dze na odbudow臋 Ukrainy. A je偶eli zostanie ona podzielona 鈥 oby tak si臋 nie sta艂o 鈥 to trzeba b臋dzie zainwestowa膰 bardzo du偶o pieni臋dzy w jej zachodni膮 cz臋艣膰. Tam nie przyjdzie zwyk艂y kapita艂 biznesowy, bo b臋dzie si臋 strasznie ba艂. Zgromadzone na Zachodzie maj膮tki rosyjskich oligarch贸w powinny by膰 u偶yte dla Ukrainy. Po prostu. Prawo w pewnym momencie si臋 wyczerpuje. Kiedy jedna ze stron zaczyna dzia艂a膰 totalnie poza wszelkim prawem, wtedy druga ze stron musi ustanowi膰 regu艂y od nowa. Nie widz臋 innej opcji ni偶 reset cz臋艣ci regu艂 i uruchomienie tych 艣rodk贸w na wsparcie strony ukrai艅skiej, zar贸wno uchod藕c贸w, jak i inwestycji w t臋 cz臋艣膰 Ukrainy, w kt贸r膮 b臋dzie si臋 da艂o inwestowa膰.

W trakcie naszej rozmowy kilkukrotnie wspominali艣my o Chinach. Czy rosyjska inwazja na Ukrain臋 jest korzystna dla Chin? Z jednej strony, wydaje si臋, 偶e os艂abiona Rosja tym bardziej b臋dzie musia艂a pj艣膰 w ich ramiona. Z drugiej, skonsolidowany Zachd, z silnymi militarnie i sprzymierzonymi ze Stanami Zjednoczonymi Niemcami, to chyba nie jest najbardziej optymalny scenariusz dla Pa艅stwa 艢rodka.

Na razie Chiny z umiarkowanym zadowoleniem obserwuj膮 to, co si臋 dzieje, a ich reakcja jest sprytna. Nie wspieraj膮 Rosji w pe艂ni, ale te偶 jej nie krytykuj膮. Jak m贸wi艂am wcze艣niej, wci膮偶 nie wiemy, jak sko艅czy si臋 ta wojna, ale na dzi艣 Rosja os艂abia si臋 w dramatyczny spos贸b, co dla Chin jest dobre. W efekcie Rosja, wraz ze swoimi surowcami, sama wpycha si臋 w chi艅skie r臋ce. To Chi艅czycy b臋d膮 zaraz dyktowa膰 ceny tych surowc贸w Rosjanom.

A Zach贸d z jednej strony si臋 konsoliduje, ale z drugiej zostaje os艂abiony w wyniku tego konfliktu, bo konflikt zawsze os艂abia. Przecie偶 Zach贸d za to zaraz zap艂aci, ju偶 p艂aci. Widzimy to w Polsce, z艂ot贸wka s艂abnie, inwestorzy daj膮 pierwsze sygna艂y wycofywania si臋. Wojna niesie koszty. To nie jest niczyja wina, to nie jest oskar偶enie wobec nikogo, ale konflikt ma koszty. Je偶eli ko艅czy si臋 lub ogranicza eksport do Rosji, nie m贸wi膮c ju偶 o Ukrainie, to firmy nie unikn膮 strat, szczeg贸lnie te, kt贸re tam inwestowa艂y, a teraz musz膮 si臋 wycofywa膰. W efekcie Zach贸d poniesie ekonomiczne straty, a si艂a ekonomiczna jest strasznie wa偶na. Chiny korzystaj膮 wi臋c ze starej prawdy, kt贸ra m贸wi: gdzie dw贸ch si臋 bije, tam trzeci korzysta. Niemniej powi膮zania globalne s膮 oczywi艣cie bardzo znacz膮ce i pojawia si臋 pytanie, czy os艂abienie Zachodu nie uderzy w Chiny rykoszetem, a je艣li tak, to w jakim stopniu. Kolejne pytanie brzmi: czy Zach贸d zjednoczony przeciw Rosji oznacza Zach贸d zjednoczony wobec Chin. Nie mamy na to odpowiedzi, dlatego 偶e zjednoczenie Zachodu wobec Chin mo偶e oznacza膰 kolejn膮 konfrontacj臋 ekonomiczn膮, na kt贸r膮 Zachodu dzisiaj, a szczeg贸lnie Europy, mo偶e nie by膰 sta膰. S膮 granice koszt贸w do p艂acenia. W zwi膮zku z tym nie s膮dz臋, 偶eby dzisiaj Europa chcia艂a i艣膰 na konfrontacje z Chinami, bo wygenerowa艂by to kolejne, trudne do oszacowania koszty. Sytuacja jest wi臋c dalece niejednoznaczna.

Na koniec wr贸膰my do Putina. Cz臋艣膰 polskich komentatorw geopolitycznych twierdzi, 偶e celem ca艂ej operacji, ktra przerodzi艂a si臋 w inwazj臋, by艂o tak naprawd臋 stworzenie Europy czy Euroazji od W艂adywostoku po Lizbon臋. Ich zdaniem Putin chcia艂 wypchn膮膰 Amerykanw z Europy i jeszcze bardziej dogada膰 si臋 z Niemcami, gwarantuj膮c Europie surowce i mo偶liwo艣ci inwestycyjne na Syberii w zamian za podwy偶szenie swojej pozycji i uznanie, 偶e bezpiecze艅stwo Europy zale偶y przede wszystkim od niego. Je艣li tak by艂o, to chyba si臋 to zupe艂nie nie uda艂o. Na ile Pani podziela艂a tak膮 wizj臋 rosyjskich celw, a na ile jest to jednak, nie wiem czy prostszy, ale bardziej imperialny zamys艂, zebrania ziem dawnego imperium czy carskiego, czy sowieckiego?

Wsp贸lna przestrze艅 od W艂adywostoku do Lizbony to pewne marzenia, mity, ju偶 teraz wiemy, 偶e bardziej europejskie ni偶 kiedykolwiek rosyjskie. Celem Rosji rzeczywi艣cie jest odbudowa imperium rosyjskiego 鈥 鈥瀦ebranie wielkiego narodu rosyjskiego鈥 sztucznie rozdzielonego wskutek dzia艂a艅 Zachodu 鈥 tak uwa偶a Putin. Narodu Ma艂orus贸w, Wielkorus贸w i Bia艂orus贸w. I wywalczenie dla Rosji partnerskiej pozycji w Europie, w kt贸rej na r贸wni ze Stanami b臋d膮 mogli decydowa膰 o sprawach bezpiecze艅stwa. To by oznacza艂o, 偶e nasz obszar jest stref膮 buforow膮, o kt贸rej w sprawach bezpiecze艅stwa Rosjanie wsp贸艂decyduj膮 z Amerykanami. Europa jest bardzo wasalnie widziana przez Rosjan. Traktuj膮 nas jako ameryka艅sk膮 stref臋 wp艂yw贸w, kt贸ra za bardzo przybli偶y艂a si臋 do Rosji, zabieraj膮c im prawie ich w艂asne ziemie i ich w艂asny nar贸d. Celem jest wi臋c odebranie tego, 鈥瀋o ich鈥, rozszerzenie strefy wp艂yw贸w i na r贸wni z Amerykanami bycie gwarantami europejskiego porz膮dku. Tak wygl膮da brutalny 艣wiat widziany oczami Putina.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij