Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Rosyjska inwazja i antyukrai艅ska lewica. Spojrzenie z Europy 艢rodkowo-Wschodniej

Wi臋kszo艣膰 zachodniej lewicy po raz kolejny udowodni艂a, 偶e mo偶na opowiada膰 si臋 r贸wnocze艣nie po stronie praw cz艂owieka oraz demokracji i suwerenno艣ci. Dlaczego wi臋c cz臋艣膰 de facto wspar艂a Putina?
Rosyjska inwazja i antyukrai艅ska lewica. Spojrzenie z Europy 艢rodkowo-Wschodniej
ilustr.: Stanis艂aw Gajewski

Tekst w zmodyfikowanej formie ukaza艂 si臋 po angielsku w portalu Visegrad Insight. T艂umaczenie z j臋zyka angielskiego: Stanis艂aw Krawczyk.

***

Gdy rosyjska armia ruszy艂a z realizacj膮 putinowskiego planu inwazji na Ukrain臋, mi臋dzynarodowa spo艂eczno艣膰 w przyt艂aczaj膮cej wi臋kszo艣ci okaza艂a ofiarom solidarno艣膰 i wsparcie. Trend ten obj膮艂 tak偶e najwi臋ksze platformy medi贸w spo艂eczno艣ciowych. Coraz lepiej wida膰 by艂o, 偶e w przestrzeni cyfrowej 鈥 inaczej ni偶 na fizycznym polu bitwy wok贸艂 Kijowa, Mariupola czy Charkowa 鈥 to Ukrai艅cy i Ukrainki maj膮 przewag臋 liczebn膮 nad napastnikami.

Ju偶 samo to by艂o znakiem, 偶e przekaz propagandowy Kremla, tak starannie budowany przez par臋 dekad, nie spe艂ni艂 swojego zadania. Inwestycje Putina w propagand臋 i wojn臋 informacyjn膮, maj膮ce s艂u偶y膰 jego imperialistycznym celom, okaza艂y si臋 pieni臋dzmi wyrzuconymi w b艂oto. Przynajmniej na razie rosyjskim farmom trolli, prokremlowskim mediom czy influencer(k)om nie uda艂o si臋 przekona膰 zachodniej opinii publicznej, by ta popar艂a rosyjsk膮 narracj臋 w sprawie 鈥瀒nterwencji humanitarnej鈥. Sta艂o si臋 odwrotnie: internet w przyt艂aczaj膮cej wi臋kszo艣ci zjednoczy艂 si臋 wok贸艂 sprawy ukrai艅skiej. Setki milion贸w ludzi, reaguj膮cych i udost臋pniaj膮cych tre艣ci w sieci, wp艂ywaj膮 w ten spos贸b na rz膮dy na ca艂ym 艣wiecie, aby wspomog艂y rz膮d Ze艂enskiego, a przede wszystkim 鈥 ludno艣膰 Ukrainy. Jeszcze gorsze z punktu widzenia Rosji jest to, 偶e kraje, kt贸rych elity polityczne uwzgl臋dnia艂y Kreml w swoich strategicznych planach (Niemcy, W臋gry, Cypr), pod wp艂ywem presji diametralnie zmieni艂y swoj膮 orientacj臋 dyplomatyczn膮 i ekonomiczn膮. W wielu krajach (Polsce, Niemczech, Zjednoczonym Kr贸lestwie) eksplozji solidarno艣ci z Ukrainkami i Ukrai艅cami towarzyszy spadek poparcia dla prorosyjskich polityk贸w, co podminowa艂o pozycj臋 mi臋dzynarodow膮 Putina. Trzeba by艂o wojny w 艣rodku Europy, by niemal wszystkie wi臋ksze si艂y polityczne Zachodu zaj臋艂y w艂a艣ciwie jednomy艣lne stanowisko.

U偶yteczni lewacy

Niestety, znalaz艂y si臋 wyj膮tki. I nie chodzi tu jedynie o skrajn膮 prawic臋, lecz tak偶e o lewicuj膮cych komentator贸w i publiczne intelektualistki. W minionym tygodniu znacz膮ce figury angloj臋zycznej lewicy zaj臋艂y (narracyjn膮) stron臋 opresor贸w. Wypowiedzi, kt贸re powinny wzbudzi膰 najwi臋kszy niepok贸j, nie pochodz膮 wcale od postaci otwarcie przychylnych Putinowi, jak dziennikarze Chris Hedges, Abby Martin, Aaron Mate czy komicy jak Jimmy Dore i Russel Brand. Przeciwnie, najbardziej rozczarowuj膮ce s膮 komentarze os贸b i medi贸w, kt贸re odegra艂y wa偶n膮 rol臋 w historii my艣li lewicowej w ostatnich dekadach.

Noam Chomsky, nieoficjalny 艣wi臋ty patronuj膮cy mi臋dzynarodowej lewicy przynajmniej od czas贸w wojny w Wietnamie, obwini艂 USA za 鈥瀌ra偶nienie nied藕wiedzia鈥. Mia艂 na my艣li zar贸wno zaproszenie Ukrainy w 2008 roku, by przy艂膮czy艂a si臋 do NATO, jak te偶 dopuszczenie 艁otwy, Litwy i Estonii do sojuszu sze艣膰 lat wcze艣niej. Kwestia ukrai艅skiej niepodleg艂o艣ci i suwerenno艣ci nie powinna mie膰 znaczenia, poniewa偶 鈥濽kraina jest geostrategicznym sercem Rosji鈥. To stanowisko podziela inna wa偶na publiczna intelektualistka, wp艂ywowa ekonomistka Mariana Mazzucato. W 艣rod臋 23 lutego Mazzucato udost臋pni艂a na Twitterze artyku艂 Jeffreya Sachsa i doda艂a: 鈥濶IE jestem wielbicielk膮 Putina, ale b膮d藕my szczerzy. Co zrobi艂yby USA, gdyby na ich granicy Meksyk przyst膮pi艂 do jakiego艣 sojuszu w sprawie bezpiecze艅stwa kierowanego przez Chiny lub Rosj臋? @JeffDSachs m膮drze radzi: USA powinny p贸j艣膰 na kompromis w kwestii NATO, by uratowa膰 Ukrain臋鈥. Inna s艂awna przedstawicielka lewicy, kanadyjska autorka Naomi Klein, znana mi臋dzy innymi z 鈥濶o logo鈥 i 鈥濪oktryny szoku鈥, r贸wnie偶 promowa艂a tekst Sachsa, dopowiadaj膮c, 偶e w przypadku rosyjskiej agresji na Ukrain臋 nale偶y bra膰 pod uwag臋 wy艂膮cznie rozwi膮zania dyplomatyczne. Podobne postulaty udost臋pnia艂 w mediach spo艂eczno艣ciowych mi臋dzy innymi legendarny filmowiec, outsider Oliver Stone, kt贸ry postanowi艂 skorzysta膰 z okazji, by na Twitterze (bo gdzie indziej) rozpowszechnia膰 teksty i opowie艣ci przychylne raczej interesom Rosji. Tak samo by艂y minister finans贸w Grecji, Janis Warufakis (dawniej z Syrizy, obecnie z Diem25). I nawet Glenn Greenwald, buntowniczy bohater sprawy Snowdena i niedawnych zdarze艅 z udzia艂em prezydenta Bolsonaro, najwidoczniej zg艂osi艂 akces do 鈥瀉ntyukrai艅skiej lewicy鈥.

Co maj膮 wsp贸lnego wszystkie te opinie, je艣li nie liczy膰 tego, 偶e powsta艂y w lewicuj膮cych umys艂ach? Z pozoru humanitarne w swym przekazie, nie odzwierciedlaj膮 lewicowych warto艣ci, przede wszystkim prawa do niepodleg艂o艣ci, suwerenno艣ci i procesu demokratycznego, w kt贸re uderza teraz Putin, atakuj膮c terytorium s膮siedniego kraju. Wypowiedzi te ulegaj膮 narracji o strefach wp艂ywu, kt贸rych granice 鈥 wed艂ug Rosji 鈥 naruszy艂 Zach贸d po upadku Zwi膮zku Radzieckiego. Innymi s艂owy, j臋zyk rosyjskocentrycznej geopolityki przewa偶a tu nad utrwalon膮 po drugiej wojnie 艣wiatowej wizj膮 艣wiatowego porz膮dku opartego na traktatach. Jedno jest bowiem pewne: aby broni膰 prawa Rosji do interwencji militarnej poza jej w艂asnymi granicami, trzeba uzna膰, 偶e podstaw膮 艂adu mi臋dzynarodowego jest prawo si艂y, a nie rz膮dy prawa lub wielostronne uzgodnienia mi臋dzy nacjami.

Ustalmy jedno. Nie w tym rzecz, czy powinna zosta膰 udzielona pomoc humanitarna 鈥 zar贸wno prawica, jak i lewica organizuj膮 wsparcie dla ukrai艅skich uchod藕c贸w i uchod藕czy艅 uciekaj膮cych z rozdartego wojn膮 kraju. Rzecz w tym, czy Ukraina ma prawo broni膰 swoich obywatelek i obywateli, a tak偶e swoich granic, przed niesprowokowan膮 agresj膮. Chomsky, Klein, Mazzucato i inni jak najbardziej mog膮 mie膰 dobre zamiary. Ale przecie偶 rozumiej膮 doskonale, 偶e lewica od zarania nigdy nie przyjmowa艂a pacyfizmu jako jedynego sposobu rozwi膮zywania konflikt贸w. By艂o wprost przeciwnie. Od p贸l bitewnych rewolucyjnej Francji, przez wojn臋 domow膮 w Hiszpanii, po zmagania o wolny Kurdystan 鈥 lewica zawsze m贸wi艂a wyra藕nie, 偶e w pewnych przypadkach wojskowy wysi艂ek obronny jest niezb臋dny, a wr臋cz uprawniony i sprawiedliwy. Jednak w tym przypadku uniwersalne prawo do wsp贸lnotowej samoobrony jest tak kontrowersyjne dla niekt贸rych wp艂ywowych my艣licieli i my艣licielek z obozu post臋powego i socjalistycznego, 偶e go Ukrainie odmawiaj膮.

Dlaczego to dzia艂a(艂o)

Aby zrozumie膰, dlaczego tyle os贸b na Zachodzie 鈥 艣wiadomie b膮d藕 bezwiednie 鈥 zaj臋艂o pozycje proputinowskie, trzeba uchwyci膰 istot臋 wsp贸艂czesnej rosyjskiej strategii wojny informacyjnej. W ostatnim dziesi臋cioleciu NATO i jego pa艅stwa cz艂onkowskie koncentrowa艂y si臋 na taktycznej i technicznej stronie cyberoperacji Kremla. Inaczej ni偶 przed wyborami w USA w 2016 roku, zar贸wno agencje wywiadowcze, jak i opinia publiczna maj膮 dzi艣 艣wiadomo艣膰 kszta艂tu, skali oraz natury rosyjskiej dezinformacji. Nawet giganci technologii cyfrowych, kt贸rzy dotychczas nie mieli ochoty podejmowa膰 powa偶niejszych dzia艂a艅, do艂膮czaj膮 do wsp贸lnej sprawy, masowo kasuj膮c konta powi膮zane z Kremlem. R贸wnocze艣nie bardzo istotne jest zrozumienie nie tylko technikali贸w, ale te偶 politycznych konsekwencji 鈥瀖i臋kkiej鈥 strategii stosowanej przez Rosj臋 wobec Zachodu.

Strategia Putina w tym wzgl臋dzie zawsze by艂a dosy膰 prosta. 呕eby skutecznie os艂abi膰 wrog贸w (albo wrog贸w i przyjaci贸艂 w jednym, gdy idzie o kraje, z kt贸rymi nie jeste艣my w otwartym konflikcie), nale偶y wzmacnia膰 istniej膮ce ju偶 przejawy niezadowolenia i s艂abo艣ci. Cyfrowa putinowska mi臋dzynarod贸wka porusza uprawnione lub przynajmniej podlegaj膮ce dyskusji tematy, by sia膰 niezgod臋 w艣r贸d intelektualistek, dziennikarzy i influencer贸w, a w ten spos贸b oddzia艂ywa膰 na zwyk艂e obywatelki i obywateli. Opiera si臋 na solidnym fundamencie, kt贸rym jest okre艣lanie znacz膮cych, cz臋sto nieporuszanych problem贸w Zachodu i zogniskowanie ograniczonych zasob贸w Rosji na kilku kluczowych punktach. Dla tych, kt贸rzy krytykuj膮 polityk臋 Zachodu z pozycji lewicowych, nie jest zaskoczeniem, 偶e Kreml wybra艂 strategi臋 bazuj膮c膮 na trzech zagadnieniach: sprawach kulturowych i to偶samo艣ciowych, gospodarce i stosunkach mi臋dzynarodowych.

Co do kultury rosyjska propaganda by艂a reaktywna i reakcyjna. Eksperci od public relations oraz ideolodzy tacy jak Aleksandr Dugin zdo艂ali przekona膰 cz臋艣膰 zachodnich intelektualistek i intelektualist贸w 鈥 zw艂aszcza tych otwartych na argumenty skrajnej prawicy 鈥 偶e Rosja chce broni膰 鈥瀢arto艣ci chrze艣cija艅skich鈥 czy 鈥瀋ywilizacji Zachodu鈥. Niezadowolenie nowoczesno艣ci膮 i odrzucenie ideologii politycznej promowanej przez lewic臋, a ostatnio tak偶e g艂贸wnonurtowej polityki zachodniej (prawa os贸b LGBTQ+, r贸wno艣膰 kobiet, niesprawiedliwo艣膰 rasowa i tak dalej) odebra艂o wielu konserwatystom poczucie bezpiecze艅stwa. Liczne profile, grupy, kana艂y i fora prawicowe zosta艂y zasypane antyliberalnymi 鈥 a w razie potrzeby prokremlowskimi 鈥 wypowiedziami, co podwy偶szy艂o i tak ju偶 znaczny poziom politycznej polaryzacji.

Podczas gdy sprawy kulturowe doprowadzi艂y wielu zachodnich konserwatyst贸w do sympatyzowania z Putinem i jego programem, sprawy gospodarcze i mi臋dzynarodowe wywar艂y ten sam wp艂yw na lewic臋, zw艂aszcza progresywn膮 i socjalistyczn膮.

Narracja ekonomiczna zosta艂a zbudowana na autentycznej i trafnej krytyce 艣wiatowej gospodarki ze s艂usznie minionych czas贸w 鈥瀊raku alternatywy鈥 (TINA). Od krachu na Wall Street w 2008 roku s艂usznie wytykano kapitalizmowi jego s艂abo艣ci: rosn膮ce nier贸wno艣ci gospodarcze, jawn膮 korupcj臋 polityczn膮 i cz臋st膮 niezdolno艣膰 do spe艂nienia obietnic szeroko dost臋pnego bezpiecze艅stwa ekonomicznego. Co gorsza, wraz z kolejnymi kryzysami, kt贸re wstrz膮saj膮 zachodnimi gospodarkami, gro藕by egzystencjalne takie jak zmiany klimatu i rosn膮ce nier贸wno艣ci tylko zyskuj膮 na sile. Jako 偶e praktycznie 偶adnego z n臋kaj膮cych wsp贸艂czesn膮 gospodark臋 problem贸w nie uda艂o si臋 rozwi膮za膰, Rosyjska propaganda by艂a i pozostaje atrakcyjna.

W obszarze stosunk贸w mi臋dzynarodowych rosyjscy stratedzy r贸wnie偶 nie mieli przed sob膮 zbyt trudnego zadania. Zachodnie interwencje w Afganistanie, Iraku i Syrii zawiod艂y zar贸wno w sensie strategicznym, militarnym, jak i etycznym. Rozd藕wi臋k mi臋dzy podnios艂膮 retoryk膮 prowadzonej przez USA koalicji, a faktycznymi skutkami wojen na 艢rodkowym Wschodzie przyczyni艂 si臋 do obecnej sytuacji moralnego i politycznego bankructwa mi臋dzynarodowego porz膮dku dyplomatycznego. Korzystn膮 dla Rosji, cyniczn膮 wizj臋 stosunk贸w mi臋dzynarodowych jest tym 艂atwiej podziela膰, 偶e Zach贸d i przewodz膮ce mu Stany nie wydaj膮 si臋 uczy膰 na b艂臋dach. Tylko ostatnio okaza艂y si臋 przecie偶 niezdolne do poradzenia sobie z potworno艣ciami humanitarnymi w Jemenie, Kurdystanie czy Palestynie.

Przysz艂o艣膰 wo艂a

Putin opisuje Zach贸d jako s艂aby, podzielony i zepsuty. Jak na przek贸r ostatnie tygodnie pokaza艂y, 偶e stolice od Tallina po Waszyngton i Tokio potrafi膮 si臋 zjednoczy膰. I gdy tylko znajd膮 si臋 pod presj膮, potrafi膮 przeznacza膰 ogromne zasoby, aby chroni膰 nie tylko w艂asne interesy, ale tak偶e warto艣ci. Awangard膮 tej zmiany 鈥 nie po raz pierwszy i nie ostatni 鈥 w wielu wypadkach by艂y impulsy z centrum i z lewicy, kt贸re pochodzi艂y zar贸wno od rz膮d贸w (USA, Kanady, Hiszpanii, Niemiec), jak i ze spo艂ecze艅stwa obywatelskiego na ca艂ym 艣wiecie.

W ten spos贸b wi臋kszo艣膰 libera艂贸w, post臋powc贸w, socjalistek czy anarchistek po raz kolejny udowodni艂a, 偶e mo偶na opowiada膰 si臋 jednocze艣nie po stronie praw cz艂owieka, jak i prawa mi臋dzynarodowego z jego gwarancjami demokracji i suwerenno艣ci. S膮dz膮c po dramatycznym otwarciu XXI wieku 鈥 mamy za sob膮 krachy finansowe, kl臋ski g艂odu, katastrofy naturalne i ci膮g艂e widmo zmian klimatycznych 鈥 takie g艂osy s膮 potrzebne jak nigdy.

W艂a艣nie dlatego lewica, skupiona wok贸艂 globalnej empatii, bezwarunkowej obrony praw cz艂owieka i mi臋dzynarodowej solidarno艣ci, nie mo偶e opu艣ci膰 Ukrainy. I, na szcz臋艣cie, w znacznym stopniu tego nie robi. Warto powt贸rzy膰: mo偶na zar贸wno przeciwstawia膰 si臋 wojnie oraz imperializmowi, krytykowa膰 patologie sprowadzane na planet臋 przez zasilany paliwami kopalnymi globalny kapitalizm, jak i wspiera膰 walk臋 Ukrainy. To w艂a艣nie robi膮 w tej chwili dziesi膮tki tysi臋cy libera艂贸w, socjaldemokrat贸w, anarchist贸w, socjalist贸w i komunist贸w na ulicach Kijowa, Charkowa czy Mariupola. Ostatecznie tragiczny wyb贸r, kt贸rego konsekwencj膮 jest walka w obronie ojczyzny, wymusi艂 na ukrai艅skiej populacji nie kto inny jak W艂adimir Putin.

Stawk膮 jest nie tylko Ukraina. Przyjmuj膮c 鈥瀙erspektyw臋 geopolityczn膮鈥, cz臋艣膰 lewicy 鈥 celowo lub nie 鈥 porzuci艂a konsensus zdecydowanej wi臋kszo艣ci populacji demokratycznego Zachodu. Sama teraz zdecyduje, czy chce pozosta膰 na marginesie wsp贸艂czesnych spor贸w politycznych. Je艣li tak b臋dzie, to jedna drobna pro艣ba: by膰 mo偶e zgodzicie si臋 wybra膰 inny polityczny sztandar? Bo przynajmniej na razie lewicowy namiot sta艂 si臋 chyba za ma艂y, by pomie艣ci膰 zar贸wno was, jak te偶 bojownik贸w o wolno艣膰, dzia艂aczki humanitarne i aktywist贸w spo艂ecznych na ulicach Ukrainy.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij