fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Propozycja reformy prawa azylowego Unii jest z艂a, ale nie ze wzgl臋du na relokacj臋

Propozycja unijnej reformy to stracona szansa na zmian臋 przestarza艂ej polityki migracyjnej. Ale problemem tych propozycji nie jest akurat mechanizm solidarno艣ciowy, kt贸rym strasz膮 nas politycy.
Propozycja reformy prawa azylowego Unii jest z艂a, ale nie ze wzgl臋du na relokacj臋
ilustr.: Piotr Karski

Kiedy w czerwcu tego roku pa艅stwa cz艂onkowskie Unii Europejskiej osi膮gn臋艂y porozumienie w sprawie kluczowych filar贸w reformy wsp贸lnego systemu azylowego, propozycji sprzeciwi艂y si臋 dwa kraje: W臋gry i Polska. Cztery inne wstrzyma艂y si臋 od g艂osu. Przyj臋ta przez wi臋kszo艣膰 pa艅stw na forum Rady UE propozycja by艂a przedmiotem dyskusji przez ostatnie lata. Nie jest to jednak jeszcze ostatnie s艂owo. Obecnie Rada negocjuje z Parlamentem Europejskim, aby osi膮gn膮膰 wsp贸lne stanowisko, kt贸re dopiero wtedy wejdzie na 艣cie偶k臋 unijnej procedury legislacyjnej. Ostateczny kszta艂t reformy azylowej nie jest wi臋c jeszcze przes膮dzony. Bior膮c jednak pod uwag臋, 偶e jej elementy s膮 intensywnie wykorzystywane w toku trwaj膮cej w Polsce kampanii wyborczej, warto ju偶 teraz bli偶ej jej si臋 przyjrze膰.

Pytanie pe艂ne nie艣cis艂o艣ci

Jednym z istotniejszych wymiar贸w tej reformy ma by膰 wprowadzenie tak zwanego 鈥瀖echanizmu solidarno艣ciowego鈥 i to w艂a艣nie jego zdaje si臋 dotyczy膰 jedno z pyta艅 referendalnych przygotowanych przez obecny rz膮d. Przypomnijmy, 偶e brzmi ono: 鈥濩zy popierasz przyj臋cie tysi臋cy nielegalnych imigrant贸w z Bliskiego Wschodu i Afryki, zgodnie z przymusowym mechanizmem relokacji narzucanym przez biurokracj臋 europejsk膮?鈥. Problem z odpowiedzi膮 na tak postawione pytanie jest przede wszystkim taki, 偶e w prawie ka偶dym jego s艂owie znajduje si臋 przek艂amanie lub co najmniej du偶a nie艣cis艂o艣膰.

Intencje pomys艂odawc贸w referendum s膮 oczywiste. Nie chodzi przecie偶 o faktyczne poznanie opinii spo艂ecze艅stwa na temat propozycji unijnej reformy, ale raczej zmobilizowanie elektoratu. Dlatego organizacje dzia艂aj膮ce na rzecz praw cz艂owieka i wspieraj膮ce rozw贸j spo艂ecze艅stwa obywatelskiego prowadz膮 aktualnie kampani臋 zach臋caj膮c膮 do niepobierania karty do g艂osowania w referendum i tym samym 鈥 do odmowy udzia艂u w tym politycznym plebiscycie. Zar贸wno bowiem spos贸b sformu艂owania pyta艅, jak i ca艂y kontekst prowadzonej kampanii referendalnej, wypaczaj膮 ide臋 demokracji bezpo艣redniej, rodz膮c obawy o uczciwo艣膰, legalno艣膰 i konsekwencje referendum przeprowadzonego w takich warunkach.

Na czym wi臋c tak naprawd臋 mia艂by polega膰 mechanizm solidarno艣ciowy? Na corocznej procedurze oceny sytuacji migracyjnej we wszystkich pa艅stwach UE w celu podj臋ciu decyzji o tym, kt贸re pa艅stwa mog膮 w danym momencie potrzebowa膰 dodatkowego wsparcia od pozosta艂ych cz艂onk贸w wsp贸lnoty. Jedna z mo偶liwych form pomocy faktycznie ma polega膰 na relokacji przybysz贸w z jednego pa艅stwa cz艂onkowskiego do innego, ale przepisy przewiduj膮 tak偶e inne rodzaje solidarno艣ci. Nale偶膮 do nich przede wszystkim wsparcie finansowe i organizacyjne. To ostatnie mia艂oby polega膰 na zasileniu swoim personelem, wiedz膮 lub innymi zasobami tych pa艅stw, do kt贸rych granic dotar艂a najwi臋ksza liczba uchod藕c贸w i uchod藕czy艅 w danym roku. Wbrew tre艣ci pytania referendalnego, w przedstawionej propozycji relokacja nie jest jednak obowi膮zkowa. Jeden z przepis贸w stanowi wprost, 偶e 鈥瀢nosz膮ce wk艂ad pa艅stwa cz艂onkowskie maj膮 pe艂n膮 swobod臋 wyboru pomi臋dzy rodzajami 艣rodk贸w solidarno艣ci lub ich kombinacj膮鈥. Chodzi jednym s艂owem o to, aby rozk艂ad odpowiedzialno艣ci za przyjmowanie os贸b poszukuj膮cych w UE ochrony mi臋dzynarodowej by艂 bardziej wyr贸wnany ni偶 dotychczas.

Niezale偶nie od naszej oceny samego mechanizmu, musimy pami臋ta膰, 偶e jego wprowadzenie na razie jest tylko propozycj膮. 呕eby sta膰 si臋 prawem, projekt ten musi przej艣膰 okre艣lon膮 w unijnych traktatach procedur臋, na kt贸r膮 Polska wyrazi艂a zgod臋 przyst臋puj膮c do Unii Europejskiej. Trudno zatem powiedzie膰, 偶eby cokolwiek Polsce narzucano. Polskie w艂adze mog膮 (a wr臋cz powinny) w tym procesie negocjacyjnym, a nast臋pnie legislacyjnym, uczestniczy膰. Co jednak mo偶e si臋 wydawa膰 zaskakuj膮ce, opr贸cz wniesionego sprzeciwu, Polska niespecjalnie jest w tych negocjacjach aktywna. Nie wiadomo nawet, czy ma do zaproponowania jakiekolwiek konstruktywne kontrpropozycje.

Pomoc si臋 Polsce przyda

W pytaniu referendalnym oraz w spotach, kt贸re dooko艂a niego powsta艂y, jest jeszcze wi臋cej przek艂ama艅. W unijnej propozycji nie ma mowy o 鈥瀗ielegalnych migrantach鈥 (co sugeruje pytanie), ale o osobach, kt贸re zgodnie z prawem ubiegaj膮 si臋 o ochron臋 mi臋dzynarodow膮 na terytorium jednego z pa艅stw cz艂onkowskich. S膮 to zatem osoby nie tylko przebywaj膮ce legalnie w UE, ale tak偶e wst臋pnie zweryfikowane pod k膮tem bezpiecze艅stwa. Ponadto, wbrew pohukiwaniom polskiego rz膮du, przepisy nie przewiduj膮 kar za odmow臋 relokacji. Przewiduj膮 natomiast wsparcie finansowe dla pa艅stw mierz膮cych si臋 z najwi臋ksza presj膮 migracyjn膮, kt贸re mo偶e by膰 alternatywn膮 form膮 solidarno艣ci. Chodzi przede wszystkim o to, 偶eby pa艅stwa le偶膮ce na zewn臋trznych granicach UE mog艂y w wi臋kszym stopniu liczy膰 na wsparcie reszty wsp贸lnoty. Dlatego jednym z najwi臋kszych or臋downik贸w reformy s膮 W艂ochy.

Straszenie spo艂ecze艅stwa 鈥瀙rzyjazdem tysi臋cy imigrant贸w鈥 jest niczym wi臋cej, jak tylko politycznym zabiegiem narracyjnym. Po pierwsze, do Polski ju偶 od lat przyje偶d偶aj膮 co roku tysi膮ce migrant贸w i migrantek, co nie spowodowa艂o dotychczas destabilizacji pa艅stwa. Ju偶 od 2016 roku Polska jest liderem w艣r贸d pa艅stw europejskich, je偶eli chodzi o liczb臋 pierwszych zezwole艅 pobytowych wydawanych cudzoziemcom. A po drugie, pomimo 偶e mechanizm solidarno艣ciowy ma by膰 co do zasady obowi膮zkowy, to przy jego ustalaniu brane b臋d膮 pod uwag臋 r贸偶ne okoliczno艣ci, kt贸re mog膮 wy艂膮czy膰 dane pa艅stwo z partycypowania w tym systemie. Nale偶e膰 ma do nich mi臋dzy innymi w艂asne obci膮偶enie migracyjne danego pa艅stwa czy te偶 jego sytuacja geopolityczna. Taka sytuacja z du偶ym prawdopodobie艅stwem b臋dzie dotyczy膰 Polski ze wzgl臋du na przyj臋cie ogromnej liczby uciekinier贸w i uciekinierek z Ukrainy oraz wci膮偶 trwaj膮cy kryzys humanitarny na polsko-bia艂oruskiej granicy. W najbli偶szej przysz艂o艣ci Polska b臋dzie wi臋c raczej beneficjentem tego mechanizmu, a jest wysoce prawdopodobne, 偶e ruch migracyjny na polskich granicach b臋dzie si臋 raczej zwi臋ksza膰, ni偶 zmniejsza膰. Solidarne wsparcie pozosta艂ych pa艅stw UE mo偶e nam si臋 wi臋c z czasem bardzo przyda膰.

Dlatego na tak sformu艂owane pytanie referendalne nie spos贸b jest udzieli膰 odpowiedzi ograniczonej do zaznaczenia pola 鈥濼AK鈥 lub 鈥濶IE鈥. Stanowisko na temat mechanizmu solidarno艣ciowego musi by膰 rozpatrywane w szerszej perspektywie planowanych w reformie prawa azylowego zmian i wymaga bardziej pog艂臋bionej debaty ni偶 ta, kt贸r膮 zaserwowa艂a nam partia rz膮dz膮ca i odpowiadaj膮ca jej, r贸wnie ma艂o merytorycznie, strona opozycyjna. Drugie pytanie referendalne dotycz膮ce migracji szkoda nawet komentowa膰, bo nie wydaje si臋 prawdopodobne, 偶eby kt贸rakolwiek z partii politycznych po doj艣ciu do w艂adzy wpad艂a na pomys艂 rozbi贸rki wybudowanej za prawie 2 miliardy z艂otych zapory na granicy z Bia艂orusi膮.

Referendum i dyskusja dooko艂a niego jak w soczewce pokazuje szerszy problem. Migracje znowu sta艂y si臋 motywem przewodnim kampanii wyborczej, a jednocze艣nie w publicznej dyskusji ci臋偶ko jest doszuka膰 si臋 merytorycznych i rzeczowych argument贸w 鈥 po kt贸rejkolwiek ze stron. Tak偶e w programach wyborczych na pr贸偶no szuka膰 konkretnych pomys艂贸w na to, jak przysz艂y rz膮d zamierza odpowiedzie膰 na wsp贸艂czesne wyzwania zwi膮zane z masowymi migracjami i jak powinna wygl膮da膰 polityka Polski w tym zakresie. Temat migracji zosta艂 w kampanii potraktowany bardzo instrumentalnie: du偶o jest go na j臋zykach, ale ma艂o w programach wyborczych, kt贸re nie po艣wi臋caj膮 migracjom zbyt wiele uwagi. 艢wiadczy to wi臋c o tym, 偶e 鈥 wbrew pozorom 鈥 dla 偶adnej z partii nie jest to kluczowy temat. Jest to do艣膰 zaskakuj膮ce, bior膮c pod uwag臋 obecn膮 sytuacj臋 w Polsce oraz fakt, 偶e w tym samym czasie na forum UE wa偶膮 si臋 losy dalszej polityki migracyjnej i azylowej.

Reforma bez praw cz艂owieka

Uwik艂ani w polityczn膮 przepychank臋, politycy i polityczki zdaj膮 si臋 zapomina膰 (lub, co gorsza, nie wiedzie膰) o kontek艣cie, w jakim mechanizm solidarno艣ciowy zosta艂 zaproponowany. A m贸wimy przecie偶 o ca艂o艣ciowej reformie unijnego prawa azylowego! Reformie, kt贸ra dyskutowana by艂a na szczeblu europejskim w艂a艣ciwie ju偶 od 2015 roku i kt贸ra ma ostatecznie zdecydowa膰 o tym, w jakiej Europie b臋dziemy 偶y膰: czy w takiej, kt贸ra solidarnie zapewnia ochron臋 tym, kt贸rzy wyp臋dzeni z w艂asnych kraj贸w poszukuj膮 bezpiecznego i stabilnego miejsca do 偶ycia, czy te偶 w takiej, kt贸ra odwraca si臋 do tych ludzi plecami. Jest to wi臋c fundamentalne pytanie o warto艣ci, jakimi b臋dzie kierowa膰 si臋 Unia Europejska i jej pa艅stwa cz艂onkowskie w obliczu coraz bardziej pogr膮偶onego w kryzysie klimatycznym i nier贸wno艣ciach spo艂ecznych 艣wiecie.

Propozycja reformy, czyli tak zwany Nowy Pakt o Azylu i Migracji, dyskutowany obecnie na forum UE, zak艂ada szereg zmian w unijnym systemie azylowym. I nie s膮 to zmiany zmierzaj膮ce w kierunku podniesienia poziomu ochrony praw cz艂owieka. Wr臋cz przeciwnie. Propozycja zak艂ada obni偶enie standard贸w przyjmowania uchod藕c贸w i uchod藕czy艅, szybkie deportacje, dalsz膮 eksternalizacj臋 granic, czyli wsp贸艂prac臋 UE z pa艅stwami takimi jak Libia, Turcja czy Tunezja, oraz budowanie zamkni臋tych o艣rodk贸w na europejskich granicach, kt贸re b臋d膮 s艂u偶y膰 za miejsca pozbawienia wolno艣ci tych, kt贸rzy na tych granicach si臋 stawi膮, uciekaj膮c przed prze艣ladowaniami, 艂amaniem praw cz艂owieka i bied膮. Ironiczne jest to, 偶e has艂ami przewodnimi nowej polityki ma by膰 鈥瀒dea humanitaryzmu i ludzkiego traktowania鈥. W tre艣ci proponowanych przepis贸w na pr贸偶no jednak szuka膰 realizacji tej idei. Dlatego plany tej reformy s膮 ju偶 od lat krytykowane s膮 przez organizacje broni膮ce praw cz艂owieka. Ich zdaniem, reforma ta stanowi wyraz bezradno艣ci europejskich lider贸w i liderek oraz ulegania populistycznym, nacjonalistycznym rz膮dom pa艅stw cz艂onkowskich.

Reforma replikuje to samo szkodliwe podej艣cie do migracji, kt贸re obserwujemy w wielu pa艅stwach cz艂onkowskich, zw艂aszcza Europy Zachodniej. Logika zaproponowanych rozwi膮za艅 polega na traktowaniu migracji wy艂膮cznie w kategoriach korzy艣ci gospodarczych i ekonomicznych dla pa艅stw przyjmuj膮cych. Propozycja zak艂ada dalsze utrudnianie uchod藕com i uchod藕czyniom wjazdu do UE poprzez sankcjonowanie przemocy i restrykcyjnych polityk na zewn臋trznych granicach, przy jednoczesnym przyci膮ganiu zar贸wno wysoko, jak i niskowykwalifikowanej si艂y roboczej z kraj贸w trzecich. W dodatku pe艂na jest slogan贸w o 鈥瀙omocy na miejscu鈥, a jednocze艣nie nie zaj膮kuje si臋 nawet o stworzeniu skutecznych mechanizm贸w zapobiegania pogarszaniu si臋 sytuacji politycznej i ekonomicznej w pa艅stwach, z kt贸rych wyje偶d偶aj膮 osoby poszukuj膮ce ochrony.

Dokumenty unijne pomijaj膮 milczeniem wp艂yw dzia艂alno艣ci samej UE, jej pa艅stw cz艂onkowskich i zarejestrowanych na ich terytoriach firm na spadek jako艣ci 偶ycia w pa艅stwach Globalnego Po艂udnia. A przecie偶 wp艂yw ten jest znacz膮cy, i to nie tylko w zwi膮zku ze spu艣cizn膮 kolonialn膮 czy wsp贸艂czesnym zaanga偶owaniem pa艅stw europejskich w konflikty zbrojne tocz膮ce si臋 na innych kontynentach. Doda膰 do tego nale偶y eksploatacj臋 zasob贸w 艣rodowiskowych, wspieranie re偶im贸w 艂ami膮cych prawa cz艂owieka, wykorzystanie pracownicze w fabrykach zak艂adanych przez europejskie firmy w pa艅stwach mniej zamo偶nych, wykupywanie ziemi rolnej przez zagraniczny kapita艂, czy te偶 trwaj膮cy od wielu lat drena偶 m贸zg贸w polegaj膮cy na przyci膮ganiu najbardziej utalentowanych os贸b z pa艅stw Globalnego Po艂udnia do pa艅stw zamo偶niejszych. Wszystkie te czynniki sprzyjaj膮 pogorszaniu si臋 sytuacji w tych krajach, z kt贸rych nast臋pnie wyje偶d偶aj膮, w poszukiwaniu lepszego 偶ycia, osoby stawiaj膮ce si臋 na unijnych granicach.

***

W tym sensie, propozycja unijnej reformy to stracona szansa na rzeczywiste przemodelowanie przestarza艂ej i nieprzystaj膮cej do wsp贸艂czesnych reali贸w polityki migracyjnej. Brakuje w niej konkretnych propozycji rozwi膮za艅 na rzecz ograniczania nier贸wno艣ci mi臋dzy pa艅stwami Globalnej P贸艂nocy i Globalnego Po艂udnia, oraz zaadresowania pozosta艂ych przyczyn migracji przymusowych. Brakuje tak偶e cho膰 odrobiny refleksji nad globaln膮 niesprawiedliwo艣ci膮 klimatyczn膮 czy w zakresie prawa do podr贸偶owania, a tak偶e nad prowadz膮cymi do ogromnego cierpienia wsp贸艂czesnymi re偶imami granicznymi. W tym kontek艣cie sam mechanizm solidarno艣ciowy, cho膰 mo偶e stanowi膰 krok w dobr膮 stron臋, niew膮tpliwie nie stanowi wystarczaj膮cej odpowiedzi na wsp贸艂czesne wyzwania migracyjne.

Dlatego sprzeciw Polski wobec unijnej reformy systemu azylowego w zasadzie m贸g艂by tylko cieszy膰, gdyby nie to, 偶e zosta艂 wyra偶ony z zupe艂nie innych powod贸w ni偶 te wymienione powy偶ej. Polityka obecnego rz膮du polega na budowaniu l臋ku przed 鈥瀘bcymi鈥 i klasycznym zarz膮dzaniu strachem. Niestety, wykorzystanie w politycznej rozgrywce tematu migracji, czy to w dyskusjach o relokacji, czy to afery wizowej, znowu oddala nas od rzeczowej dyskusji na temat tego niew膮tpliwie z艂o偶onego problemu. A przecie偶 stajemy si臋 spo艂ecze艅stwem w coraz wi臋kszym stopniu z艂o偶onym z os贸b, kt贸re nie urodzi艂y si臋 w Polsce. Pozostaje tylko mie膰 nadziej臋, 偶e przysz艂y rz膮d, bez wzgl臋du na to, kto go b臋dzie budowa艂, w艂膮czy ekspert贸w i ekspertki we wsp贸lny namys艂 nad tym, jak budowa膰 m膮dr膮, bezpieczn膮 i etyczn膮 polityk臋 migracyjn膮. Pomimo 偶e nic na to nie wskazuje, jestem w tej kwestii upart膮 optymistk膮.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij