fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Choroba, nie niedbalstwo. Jak rozmawia膰 o oty艂o艣ci?

Przera藕liwie boimy si臋 oty艂o艣ci, kt贸ra przywodzi na my艣l skojarzenia z tym, czego cz艂owiek epoki p贸藕nego kapitalizmu obawia si臋 najbardziej: brakiem kontroli, lenistwem, 偶yciow膮 nieporadno艣ci膮 i zaniedbywaniem si臋. Na bazie tych stereotyp贸w wyrasta i pot臋偶nieje spo艂eczna fatfobia
Choroba, nie niedbalstwo. Jak rozmawia膰 o oty艂o艣ci?
ilustr.: Zuzia Wojda

L臋k przed oty艂o艣ci膮 jest w naszym spo艂ecze艅stwie tak silny, 偶e nawet same osoby choruj膮ce na t臋 przypad艂o艣膰 obwiniaj膮 si臋 za sw贸j stan zdrowia. Do wyleczenia oty艂o艣ci potrzeba jednak nie poczucia winy, a rzetelnej rozmowy o jej przyczynach i znaczeniu.聽

Nowa Jagna jest fit

Kanony urody nie s膮 niezmienne. W艂adys艂aw Reymont opisuj膮c 偶ycie na polskiej wsi przed dekadami odnotowa艂, 偶e idea艂em kobiecego pi臋kna by艂y niegdy艣 dziewcz臋ta 鈥渄orodne鈥. St膮d te偶 wiejsk膮 femme fatale w 鈥淐h艂opach鈥 sta艂a si臋 dziewczyna, o kt贸rej m贸wiono, 偶e jest 鈥渟pa艣na kiej lepa鈥, a pod jej ci臋偶arem mog艂y p臋kn膮膰 偶erdki p艂otu: Jagna Borynowa. Wcielaj膮ca si臋 w t臋 posta膰 w adaptacji 鈥淐h艂op贸w鈥 z 1973 roku Emilia Krakowska na ekranie r贸wnie偶 prezentuje si臋 jako posta膰, kt贸rej sylwetk臋 dzi艣 oceniliby艣my jako medium size. W adaptacji z roku 2023 natomiast nie ma miejsca dla Jagny z lekk膮 nadwag膮 lub z mas膮 cia艂a w g贸rnych granicach normy: nowa Jagna, grana przez Kamil臋 Urz臋dowsk膮, musi by膰 fit. Jej posta膰 jest wi臋c smuk艂a i rzadko (przynajmniej na ekranie) si臋ga po jedzenie.

Po偶膮dany typ wygl膮du jest 艣ci艣le zwi膮zany z pragnieniami i oczekiwaniami powszechnymi w danym momencie dziejowym: w wieku XIX czy na pocz膮tku XX obfite cia艂o sugerowa艂o, 偶e dana osoba 偶yje w dobrobycie, jest zdrowa i silna. Dzisiaj natomiast to szczup艂o艣膰 jest uznawana (czasem zbyt pochopnie) za oznak臋 zdrowia i sprawno艣ci. Tym, co 鈥 w przeciwie艅stwie do kanonu wygl膮du – nie uleg艂o zmianie jest to, 偶e w ka偶dej epoce istniej膮 choroby lub zaburzenia, kt贸re budz膮 powszechny l臋k czy nawet obrzydzenie. Przed dwoma wiekami by艂a to gru藕lica, w latach 50. 鈥 rak, w 80.- HIV i AIDS. Obecnie za艣 przera藕liwie boimy si臋 oty艂o艣ci, kt贸ra nie tylko nie mie艣ci si臋 w ramach tego, co wi臋kszo艣膰 spo艂ecze艅stwa postrzega jako atrakcyjno艣膰 fizyczn膮, ale tak偶e przywodzi na my艣l skojarzenia ze wszystkim tym, czego cz艂owiek epoki p贸藕nego kapitalizmu obawia si臋 najbardziej: brakiem kontroli, lenistwem, 偶yciow膮 nieporadno艣ci膮 i zaniedbywaniem si臋. Na bazie tych stereotyp贸w wyrasta i pot臋偶nieje spo艂eczna fatfobia, kt贸ra mo偶e przybiera膰 form臋 wrog膮 (przejawiaj膮c膮 si臋 np. w nienawistnych komentarzach wobec os贸b z oty艂o艣ci膮 w sieci) lub 鈥溑紋czliw膮鈥 (polegaj膮c膮 m. in. na zasypywaniu os贸b choruj膮cych na oty艂o艣膰 鈥渄obrymi radami鈥, jak szybko schudn膮膰). Fatfobia i wynikaj膮ca z niej dyskryminacja os贸b z chorob膮 oty艂o艣ciow膮 bynajmniej nie pomaga jednak odzyska膰 zdrowia, o czym wielokrotnie przekonywa艂y si臋 Magda i Kornelia, przez lata zmagaj膮ce si臋 z nadmiern膮 mas膮 cia艂a.

鈥淢atka m贸wi艂a, 偶e chce tylko, by m臋偶czy藕ni si臋 mn膮 nie brzydzili鈥

Trzydziestoletnia Kornelia wspomina, 偶e fatfobii do艣wiadczy艂a w szkole, ale tak偶e 鈥 偶e w pewnym momencie sama j膮 zinternalizowa艂a. Kobieta opowiada r贸wnie偶 o swoim osamotnieniu zwi膮zanym z oty艂o艣ci膮:

Do momentu, gdy posz艂am do zer贸wki, by艂am przeci臋tnej postury, a potem zacz臋艂am ty膰. Wida膰 diametraln膮 r贸偶nic臋 mi臋dzy zdj臋ciami klasowymi z klasy zerowej a pierwszej. Z ka偶dym rokiem bylam grubsza. Bywa艂am u r贸偶nych lekarzy, kt贸rzy radzili mi, abym si臋 rusza艂a 鈥 tylko jeden z medyk贸w zaleci艂 moim rodzicom, aby w weekendy sp臋dzali ze mn膮 czas aktywnie. To si臋 nie dzia艂o. W moim domu wiele rzeczy 鈥渘ie gra艂o鈥, a ja znajdowa艂am ukojenie w jedzeniu.

W trzeciej klasie podstaw贸wki byli艣my z klas膮 w g贸rach. Szlak by艂 trudny. Dzieci, kt贸re by艂y bardziej sprawne fizycznie sz艂y tak szybko, 偶e gdy robiono przerw臋, ja dopiero do nich do艂膮cza艂am i nie mia艂am ju偶 chwili na odpoczynek. Spowalnia艂am tempo ca艂ej grupy, inni musieli na mnie czeka膰. Wywo艂ywa艂o to聽 niezadowolenie og贸艂u 鈥 jedyn膮 osob膮, kt贸ra si臋 mn膮 interesowa艂a, by艂 przewodnik. Przy wej艣ciu na 艢nie偶k臋 by艂am jedynym dzieckiem, kt贸remu nauczycielki nie pozwoli艂y wej艣膰, bo wed艂ug nich nie da艂abym rady. P艂aka艂am ca艂y czas, do powrotu reszty klasy.

Jako oty艂e dziecko nie mia艂am ubra艅 takich jak wszyscy 鈥 musia艂am chodzi膰 w leginsach, bo nie by艂o spodni w moim rozmiarze. Na WF-ie by艂am wybierana ostatnia. Kiedy kazano nam biega膰 10 k贸艂ek na boisku, dzieciaki 鈥瀖otywuj膮co鈥 krzycza艂y:聽 鈥瀊iegnij, my艣l o pizzy!鈥. W domu z kolei m贸j ojciec聽 wypomina艂 mi, 偶e jestem gruba i spos贸b jaki jem jest obrzydliwy 鈥 twierdzi艂, 偶e je艣li b臋d臋 jad艂a publicznie, ludzie b臋d膮 藕le o mnie my艣le膰. Przykre komentarze s艂ysza艂am te偶 poza domem i szko艂膮. Raz nawet w autobusie, gdy by艂am w gimnazjum, jaka艣 kobieta zacz臋艂a do komentowa膰 moja oty艂o艣膰. Na skutek moich do艣wiadcze艅 sama jestem fatfobem i oceniam ludzi oty艂ych bez 偶adnej lito艣ci 鈥 tak jak robi臋 to sobie. Tak, niestety musz臋 to przyzna膰: najwi臋kszym fatfobem, jakiego znam, jestem ja sama.聽

Magda natomiast jest dzisiaj po operacji bariatrycznej, a jej masa cia艂a jest w normie. Kobieta uwa偶a jednak, 偶e lata choroby oty艂o艣ciowej i spo艂ecznego ostracyzmu nadal maj膮 na ni膮 negatywny wp艂yw:

Wysz艂am z oty艂o艣ci pod tym wzgl臋dem, 偶e nie jestem ju偶 gruba i ludzie z zewn膮trz nie pouczaj膮 mnie, 偶e powinnam wzi膮膰 si臋 za siebie. Ale w mojej g艂owie nadal jest mn贸stwo 偶alu do 艣wiata o to, co przesz艂am 鈥 z tego powodu wci膮偶 jestem w terapii. Leczenie oty艂o艣ci nie by艂o w moim przypadku a偶 takie trudne, gdy w ko艅cu trafi艂am do odpowiednich specjalist贸w: diabetologa, endokrynologa i bariatry – lekarza specjalizuj膮cego si臋 w leczeniu oty艂o艣ci. Ale to, co przesz艂am wcze艣niej, by艂o pasmem upokorze艅 i udr臋ki.

Do pewnego momentu w moim 偶yciu wszystkich cieszy艂o to, 偶e jestem 鈥渄u偶a鈥: mama chwali艂a si臋, 偶e jak si臋 urodzi艂am, wa偶y艂am ponad 4 kilogramy. W przedszkolu by艂am jedn膮 z najwy偶szych dziewczynek. Rodzice m贸wili z zadowoleniem, 偶e nie sprawiam problem贸w z jedzeniem 鈥 ale to by艂o zapewne wynikiem wychowania mojej babci, kt贸ra zmusza艂a mnie do jedzenia. Kiedy odmawia艂am kolejnej dok艂adki, zaczyna艂a p艂aka膰, 偶e boli j膮 serce i wnusia (czyli ja) jej nie kocha. Jad艂am wi臋c, by nie sprawia膰 babci przykro艣ci. A p贸藕niej, kiedy wesz艂am w wiek dojrzewania, wszystko si臋 zmieni艂o. Moja waga zacz臋艂a by膰 tematem obecnym na rodzinnych spotkaniach. Wszyscy patrzyli na to, ile jem, co nak艂adam sobie na talerz. Ciotka kiedy艣 zabra艂a mi nakrycie sprzed nosa, m贸wi膮c, 偶e ja to chyba jednak nie jestem ju偶 g艂odna. Matka krzycza艂a na mnie, gdy przy艂apa艂a mnie z ciastkiem albo cukierkiem. Kiedy we 艂zach m贸wi艂am jej, 偶e przecie偶 wszyscy jedz膮 s艂odycze, powiedzia艂a mi, 偶e chce dla mnie dobrze i zale偶y jej na tym, by kiedy艣 nie brzydzili si臋 mn膮 m臋偶czy藕ni. Zacz臋艂a mi te偶 opowiada膰 o tym, jak jej dwie kole偶anki porzucili m臋偶owie, bo si臋 rozty艂y.

W szkole by艂am upokarzana. Wuefista przy wszystkich komentowa艂 moje wyniki w skoku w dal albo wzwy偶, m贸wi膮c, 偶e i tak mi nie藕le idzie jak na to, 偶e skacz臋 鈥渮 obci膮偶eniem鈥. W liceum postanowi艂am wzi膮膰 si臋 za siebie. Przesz艂am na diet臋 jab艂kowa (jad艂am tylko jab艂ka i przeciery). Schud艂am, potem przyty艂am. By艂a te偶 dieta kopenhaska, bia艂kowa, niezliczona ilo艣膰 detoks贸w. Kiedy chud艂am, rodzina mnie chwali艂a 鈥 kiedy ty艂am, slysza艂am, 偶e znowu 鈥渮aprzepaszczam szanse鈥 lub sobie szkodz臋.

Na profesjonalne leczenie trafi艂am w wieku trzydziestu lat. Zacz臋艂am z m臋偶em my艣le膰 o powi臋kszaniu rodziny i sama zapyta艂am ginekologa, czy moja oty艂o艣膰 nie b臋dzie przeszkod膮 dla p艂odno艣ci. Ginekolog mia艂 du偶o taktu. Zaleci艂 mi konsultacje z innymi specjalistami, w tym z bariatr膮. Okaza艂o si臋, 偶e mam zaburzenia hormonalne i insulinooporno艣膰. Pod opiek膮 dietetyka schud艂am par臋 kilo, ale wci膮偶 by艂am oty艂a. Kolejnym krokiem by艂a wi臋c operacja. Oczywi艣cie rodzina twierdzi艂a, 偶e id臋 na skr贸ty, 偶e powinnam po prostu 鈥渟i臋 pilnowa膰鈥 z jedzeniem. Ale ja zdecydowa艂am si臋 na ten krok nie nie 偶a艂uj臋. Teraz wygl膮dam 艣wietnie, ale czeka mnie jeszcze d艂uga terapia, aby poradzi膰 sobie z tym, co zrobili mi ci, kt贸rzy rzekomo chcieli o mnie zadba膰.

Znaczenie relacji z jedzeniem

Do oty艂o艣ci nie zmierza si臋 poprzez podj臋cie decyzji, 偶e oto pragnie si臋 mie膰 wysokie BMI i du偶膮 ilo艣膰 trzewnej tkanki t艂uszczowej. Prowadzi do niej szereg czynnik贸w, spo艣r贸d kt贸rych nie wszystkie s膮 zale偶ne od naszej woli. Jedn膮 z przyczyn oty艂o艣ci jest niezdrowa relacja z jedzeniem, kt贸r膮 za spraw膮 doros艂ych budujemy ju偶 w dzieci艅stwie 鈥 je艣li rodzice czy dziadkowie zmuszaj膮 nas do jedzenia, albo proponuj膮 s艂odycze na popraw臋 nastroju, to niestety wzrasta ryzyko, 偶e r贸wnie偶 w doros艂ym 偶yciu b臋dziemy je艣膰 wi臋cej, ni偶 potrzebujemy, a regulowa膰 emocje b臋dziemy przez podjadanie. W Polsce karmienie dzieci na si艂臋 (przybieraj膮ce niekiedy posta膰 鈥溑倅偶eczki za mamusi臋鈥) jest niestety niezwykle powszechne 鈥 wi膮偶e si臋 to oczywi艣cie z obecnym w naszym spo艂ecze艅stwie l臋kiem przed g艂odem, kt贸rego nierzadko do艣wiadczali nasi przodkowie.聽

Istotn膮 rol臋 dla oty艂o艣ci maj膮 r贸wnie偶 inne choroby i urazy (np. kontuzje, kt贸re utrudniaj膮 aktywno艣膰 fizyczn膮), zaburzenia metaboliczne czy hormonalne. Wreszcie, znaczenie ma nasz tryb 偶ycia 鈥 jednak on te偶 jest w znacznej mierze efektem warunk贸w, w jakich 偶yjemy, a tak偶e socjalizacji, kt贸ra by艂a naszym udzia艂em. Leczenie oty艂o艣ci, stanowi膮cej chorob臋 o skomplikowanej etiologii, wymaga zatem cz臋sto wsp贸艂pracy r贸偶nych specjalist贸w: lekarzy, dietetyk贸w, a tak偶e psycholog贸w i psychoterapeut贸w, kt贸rych wsparcie cz臋sto jest kluczowe dla nawi膮zania w艂a艣ciwej relacji z w艂asnym cia艂em i przepracowania rodzinnych historii, kt贸re przyczyni艂y si臋 do wyst膮pienia oty艂o艣ci.

聽Jedn膮 z psycholo偶ek i terapeutek, kt贸ra zawodowo zajmuje si臋 wspieraniem os贸b z chorob膮 oty艂o艣ciow膮, jest Katarzyna Kucewicz, autorka projektu 鈥淲aga z g艂owy鈥. Specjalistka opowiada, 偶e jej rozumienie pacjent贸w z oty艂o艣ci膮 ma zwiazek z jej osobistymi prze偶yciami:聽

Pomoc osobom z oty艂o艣ci膮 jest dla mnie bardzo wa偶n膮 misj膮 i potrzeb膮, poniewa偶 na w艂asnej sk贸rze do艣wiadczy艂am pot臋偶nej fatfobii i szeregu r贸偶nych nietrafionych, cz臋sto krzywdz膮cych, zawstydzaj膮cych pr贸b 鈥瀌otarcia do mnie鈥 偶ebym zacz臋艂a si臋 dobrze od偶ywia膰. Z tego powodu mam wielk膮 potrzeb臋 by dawa膰 moim pacjentom akceptacj臋 i budowa膰 w nich poczucie w艂asnej warto艣ci niezale偶nie od tego czy s膮 w redukcji czy decyduj膮 si臋 w niej nie by膰. Je艣li potrzebuj膮 i chc膮 si臋 leczy膰 wspieram ich gor膮co w tym procesie- ucz膮c jak nawi膮za膰 relacje z jedzeniem i utrzymywa膰 czu艂膮 ale dojrza艂膮 dyscyplin臋 wewn臋trzn膮. Jako osoba kt贸ra schud艂a ponad 60 kg wiem z jakimi k艂opotami cz艂owiek mierzy si臋 wychodz膮c z oty艂o艣ci- pozwala mi to lepiej rozumie膰 moich pacjent贸w i proponowa膰 im sprawdzone metody radzenia sobie np z emocjonalnym g艂odem.

Prowadz臋 indywidualny mentoring, ale przede wszystkim grupy wsparcia- oddzia艂ywania grupowe s膮 w 艣wietle bada艅 najbardziej efektywn膮 form膮 psychologicznego wsparcia w redukcji. Moje pacjentki m贸wi膮, 偶e wsparcie mentalne to taka 鈥渒ropka nad i鈥 obok wsparcia diabetologicznego i dietetycznego. Cho膰 teraz leczenie oty艂o艣ci prze偶ywa prawdziw膮 rewolucj臋 dzi臋ki farmakoterapii to jednak wci膮偶 kluczowa wydaje si臋 by膰 g艂owa – czyli w艂a艣nie praca nad nawykami oraz budowaniem doros艂ego g艂osu wewn臋trznego. Staram si臋 wspiera膰 moich pacjent贸w w tej zmianie.

Psychoterapeuta pomaga wi臋c radzi膰 sobie z emocjami inaczej, ni偶 poprzez ich zajadanie, a tak偶e udziela wsparcia w procesie redukcji masy cia艂a. Endokrynolog, diabetolog czy gastrolog mog膮 zdiagnozowa膰 przyczyny oty艂o艣ci u konkretnego pacjenta i dobra膰 odpowiednie dla niego leki, za艣 bariatra 鈥 je艣li pacjent tego chce i si臋 鈥渒walifikuje鈥 鈥 mo偶e r贸wnie偶 wykona膰 operacj臋 bariatryczn膮, polegaj膮c膮 m.in. na usuni臋ciu cz臋艣ci 偶o艂膮dka. Dietetyk z kolei pomaga pacjentowi w nauce odpowiedniego od偶ywiania. Wa偶n膮 ga艂臋zi膮 wsp贸艂czesnego lecznictwa jest tak偶e leczenie oty艂o艣ci u dzieci: do odpowiednich specjalist贸w ma艂ego pacjenta mo偶e skierowa膰 pediatra. Rodzice mog膮 tak偶e otrzyma膰 wsparcie podczas darmowych konsultacji w Dietetycznym Centrum Online, w niekt贸rych uzdrowiskach (na skierowanie lekarza) czy w Programie Leczenia Oty艂o艣ci, realizowanym przy Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie. Leczenie oty艂o艣ci u dzieci polega oczywi艣cie nie na stosowaniu restrykcyjnych diet, ale na wprowadzeniu zasad zdrowego od偶ywiania i aktywno艣ci do 偶ycia ca艂ej rodziny.

Jednak, aby osoby tego potrzebuj膮ce zg艂asza艂y si臋 do odpowiednich specjalist贸w i tym samym otrzymywa艂y skuteczn膮 pomoc, potrzebna jest odpowiednia rozmowa na temat oty艂o艣ci w dyskursie publicznym.

Proporcja oty艂o艣ci w marketach

Jednym z g艂贸wnych 鈥済rzech贸w鈥 w materii spo艂ecznej dyskusji o oty艂o艣ci jest to, 偶e nadal bardzo cz臋sto m贸wimy o niej wy艂膮cznie jako o 鈥渄efekcie鈥 estetycznym. Jest to tak samo powa偶ny b艂膮d, jakim by艂oby rozmawianie o chorobach onkologicznych tylko jako o czym艣 skutkuj膮cym blado艣ci膮 i wypadaniem w艂os贸w. Edukacja na temat oty艂o艣ci nie powinna opiera膰 si臋 na przestrzeganiu przed byciem nieatrakcyjnym, a na t艂umaczeniu, jakie s膮 przyczyny, przebieg oraz mo偶liwe skutki tej choroby, a tak偶e jakie mamy w tej chwili mo偶liwo艣ci jej leczenia. Wmawianie ludziom zmagaj膮cym si臋 z t膮 chorob膮, 偶e schudni臋cie jest wy艂膮cznie kwesti膮 鈥渟i艂y woli鈥, jest niemal tym samym, co m贸wienie komu艣 ze z艂aman膮 nog膮, 偶e oczywi艣cie mo偶e wystartowa膰 w maratonie, je艣li przestanie szuka膰 wym贸wek.

Godnym zauwa偶enia medium, kt贸re podejmuje temat oty艂o艣ci w spos贸b odpowiedzialny i przemy艣lany, jest podcast 鈥淧orozmawiajmy o oty艂o艣ci鈥 Justyny Mazur-Kudelskiej (znanej g艂贸wnie z tworzenia tre艣ci o tematyce true crime), w kt贸rym wypowiadaj膮 si臋 zar贸wno specjali艣ci zajmuj膮cy si臋 leczeniem oty艂o艣ci, jak i pacjenci. Niestety, taka narracja na temat oty艂o艣ci, kt贸ra traktuje o jej przyczynach (r贸wnie偶 psychologicznych), nadal jest obca wielu osobom 鈥 r贸wnie偶 medykom. Tymczasem, aby zmiana spo艂eczna by艂a mo偶liwa, ka偶dy lekarz, kt贸ry w swojej pracy spotyka si臋 z osobami choruj膮cymi na oty艂o艣膰, powinien wiedzie膰, gdzie dany pacjent mo偶e uzyska膰 profesjonaln膮 pomoc w zakresie zmniejszenia masy cia艂a 鈥 to farmakologia, a czasami r贸wnie偶 leczenie operacyjne po艂膮czone ze wsparciem psychologicznym i pomoc膮 dietetyka daje najlepsze, trwa艂e rezultaty.

Czeka nas r贸wnie偶 walka z promocj膮 oty艂o艣ci 鈥 ale nie, nie jest ni膮 obecno艣膰 os贸b plus size w mediach czy edukacja r贸wno艣ciowa, kt贸ra zak艂ada, 偶e ka偶dej osobie, niezale偶nie od jej BMI, nale偶y si臋 szacunek. Prawdziwa promocja oty艂o艣ci odbywa si臋 przy kasach w supermarketach, gdzie 鈥 na wyci膮gni臋cie r臋ki (r贸wnie偶 tej dzieci臋cej) znajduj膮 si臋 kilogramy cukru uformowanego w batony i dra偶etki; a tak偶e w sklepach monopolowych, gdzie mo偶emy w okazyjnej cenie kupi膰 sze艣ciopak piwa i kilka paczek czips贸w. Epidemia oty艂o艣ci ukazuje r贸wnie偶 dekady systemowych zaniedba艅 w polityce spo艂ecznej i edukacyjnej: tam, gdzie wielkie parkingi wypar艂y place zabaw, gdzie szko艂y nie maj膮 pieni臋dzy na organizacj臋 dodatkowych zaj臋膰 sportowych, a w szpitalach pacjent贸w i odwiedzaj膮cych wita jaskrawe 艣wiat艂o automat贸w ze s艂odyczami, sprzyja si臋 powstawaniu oty艂o艣ci. Karmi (nomen omen!) j膮 tak偶e kultura zapierdolu. Zapracowany Polak nie tylko chodzi niewyspany 鈥 co sprzyja podjadaniu, ale i si臋ganiu po junk food (badania sugeruj膮, 偶e osoby, kt贸re 艣pi膮 zbyt kr贸tko, maj膮 zak艂ocenia w poziomach hormon贸w maj膮cych wp艂yw na odczuwanie g艂odu, czyli greliny oraz syto艣ci, czyli leptyny, przez co spo偶ywaj膮 wi臋cej kalorii).聽

Aby wi臋c uleczy膰 epidemi臋 oty艂o艣ci, potrzebne s膮 nie przytyki do osobistych wybor贸w, a rozwi膮zania systemowe. Zrzucanie odpowiedzialno艣ci wy艂膮cznie na jednostk臋, kt贸ra mog艂aby 鈥減o prostu mniej je艣膰鈥, nie pomo偶e ani jej samej, ani spo艂ecze艅stwu, kt贸re aspiruj膮c do szczup艂o艣ci i zdrowia, 偶yje w cieniu choroby.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij