Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

ÔÇ×Zabawa w chowanegoÔÇŁ. S─ůd nad wilkami musi przyspieszy─ç

W├│z albo przew├│z. Albo biskup Edward Janiak straci stanowisko, albo Ko┼Ťci├│┼é w Polsce ostatecznie straci resztki wiarygodno┼Ťci w sprawie ochrony dzieci przed przemoc─ů. Cho─ç i tak jedna dymisja nie za┼éatwia wszystkiego.
ÔÇ×Zabawa w chowanegoÔÇŁ. S─ůd nad wilkami musi przyspieszy─ç
materiały prasowe (źródło: https://www.facebook.com/Sekielski, autor plakatu: Bartłomiej Pankowiak)

ÔÇ×Nadchodzi s─ůd nad wilkami w koloratkachÔÇŁ ÔÇô prognozowa┼é rok temu, po emisji filmu ÔÇ×Tylko nie m├│w nikomuÔÇŁ, ksi─ůdz Jacek Prusak. Wci─ů┼╝ ufam, ┼╝e ma racj─Ö, jednak kolejna produkcja braci Tomasza i Marka Sekielskich, ÔÇ×Zabawa w chowanegoÔÇŁ, wyra┼║nie pokazuje, ┼╝e ten s─ůd jeszcze nie ÔÇ×nadchodziÔÇŁ, lecz co najwy┼╝ej ÔÇ×nadpe┼ézaÔÇŁ. Powoli i z wielkimi oporami.

Rok bezczynno┼Ťci

Rok temu us┼éyszeli┼Ťmy wiele s┼é├│w. Grzmieli i zapowiadali brak pob┼éa┼╝ania politycy i polityczki. Przepraszali co poniekt├│rzy biskupi, inni bagatelizowali i odsuwali od siebie oskar┼╝enia, wi─Ökszo┼Ť─ç milcza┼éa. Wzros┼éa spo┼éeczna ┼Ťwiadomo┼Ť─ç problemu i mechanizm├│w, kt├│re za nim stoj─ů. Ale gdyby dokona─ç uczciwego rachunku pozor├│w i konkret├│w, nale┼╝y uzna─ç, ┼╝e nie wydarzy┼éo si─Ö ÔÇô zw┼éaszcza na polu rozlicze┼ä ÔÇô niemal nic.

Rok temu w tek┼Ťcie wyra┼╝aj─ůcym stanowisko redakcji ÔÇ×KontaktuÔÇŁ wskazywali┼Ťmy, co wed┼éug nas musi si─Ö wydarzy─ç po filmie Sekielskich.

Pisali┼Ťmy, po pierwsze, ┼╝e, ÔÇ×s┼éowa wypowiadane nawet przez┬ánajwa┼╝niejszych polskich hierarch├│w b─Öd─ů niewiarygodne tak┬ád┼éugo, jak d┼éugo swoje funkcje b─Öd─ů pe┼éni─ç przynajmniej biskup Jan Tyrawa oraz┬áarcybiskup S┼éawoj Leszek G┼é├│d┼║ÔÇŁ.

Do dymisji jednak nie dosz┼éo. Po emisji ÔÇ×Zabawy w chowanegoÔÇŁ wida─ç wyra┼║nie, ┼╝e oczekiwanie dymisji dotyczy─ç powinno wi─Ökszej liczby hierarch├│w. Wyemitowane w filmie zeznania biskupa Edwarda Janiaka w sprawie ksi─Ödza Paw┼éa Kani ÔÇô obecnie siedz─ůcego ju┼╝ w wi─Özieniu, a wcze┼Ťniej przenoszonego nie tylko z parafii do parafii, ale r├│wnie┼╝ z diecezji do diecezji ÔÇô pokazuj─ů, ┼╝e tak┼╝e obecny biskup kaliski ju┼╝ w├│wczas powinien by┼é straci─ç stanowisko. Nowy film Sekielskich pokazuje zreszt─ů, ┼╝e nie tylko ze wzgl─Ödu na t─Ö jedn─ů spraw─Ö.

Po drugie, przekonywali┼Ťmy, ┼╝e ÔÇ×s┼éowa te b─Öd─ů niewiarygodne tak┬ád┼éugo, jak d┼éugo Ko┼Ťci├│┼é nie┬ázdecyduje si─Ö na┬áotworzenie archiw├│w i┬ádopuszczenie do┬ánich os├│b ┼Ťwieckich, tak┼╝e spoza samego Ko┼Ťcio┼éa. Dzi─Öki temu niezale┼╝na od┬áEpiskopatu komisja b─Ödzie mog┼éa zbada─ç skal─Ö czyn├│w i┬ázaniedba┼ä poszczeg├│lnych kap┼éan├│w i┬áhierarch├│w na┬átyle rzetelnie, na┬áile pozwala na┬áto┬ástan dzisiejszej (na┬ápewno cz─Ö┼Ťciowo ju┼╝ zniszczonej lub ukrytej) dokumentacji ko┼ŤcielnejÔÇŁ.

R├│wnie┼╝ te kroki nie zosta┼éy podj─Öte. Komisja ÔÇô w ┼╝adnej formie ÔÇô nie powsta┼éa, a w ostatnich dniach dowiedzieli┼Ťmy si─Ö, ┼╝e nie zostanie wcielony w ┼╝ycie nawet budz─ůcy w─ůtpliwo┼Ťci projekt pa┼ästwowego cia┼éa, kt├│re mia┼éo zaj─ů─ç si─Ö generalnie problemem pedofilii, nie tylko w Ko┼Ťciele. Oficjalny pow├│d? Pandemia koronawirusa (czy┼╝by trwaj─ůca od roku?).

Po trzecie, diagnozowali┼Ťmy, ┼╝e deklaracje biskup├│w ÔÇ×b─Öd─ů niewiarygodne tak┬ád┼éugo, jak d┼éugo za┬ás┼éowami z┬áo┼Ťwiadczenia nie┬áp├│jdzie gotowo┼Ť─ç do┬átego, by┬áotwarcie skrytykowa─ç koleg├│w po┬áfachu i┬áodci─ů─ç si─Ö od┬ánich, gdy┬áwychodz─ů na┬ájaw ich zbrodnicze praktyki, a┬átak┼╝e gdy┬áich wypowiedzi kompromituj─ů ca┼éy Ko┼Ťci├│┼é w┬áPolsceÔÇŁ.

R├│wnie┼╝ na to ÔÇô czyli publiczne wy┼éamanie si─Ö z korporacyjnej lojalno┼Ťci nakazuj─ůcej siedzie─ç cicho wobec przewin swoich ÔÇ×braci w biskupstwieÔÇŁ ÔÇô wci─ů┼╝ czekamy. O┼Ťwiadczenia prymasa Wojciecha Polaka i przewodnicz─ůcego Episkopatu Stanis┼éawa G─ůdeckiego by┼éy g┼éadkie, generalnie s┼éuszne i og├│lnikowe. ┼╗aden hierarcha w Polsce nie zdoby┼é si─Ö jednak na jasne i klarowne skrytykowanie cho─çby biskup├│w zaanga┼╝owanych w chronienie Paw┼éa Kani. Pytany podczas procesu s─ůdowego o to, czy wiedzia┼é o tocz─ůcym si─Ö wobec Kani post─Öpowaniu prokuratorskim, Janiak wyg┼éasza kuriozalne s┼éowa: ÔÇ×Nie m├│wi─Ö tak, nie m├│wi─Ö nieÔÇŁ.

Po czwarte, rok temu pisa┼éem w imieniu redakcji: ÔÇ×Nie mam r├│wnie┼╝ w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e┬áswoje dzia┼éania powinny rozpocz─ů─ç s┼éu┼╝by pa┼ästwowe ÔÇô policja, prokuratura, s─ůdy, by─ç mo┼╝e tak┼╝e s┼éu┼╝by specjalne. Czas przesta─ç traktowa─ç Ko┼Ťci├│┼é jak instytucj─Ö wyj─Öt─ů spod prawa ┼ŤwieckiegoÔÇŁ.

Film ÔÇ×Zabawa w chowanegoÔÇŁ ukaza┼é dobitnie, jak daleko nam do takiego, wydawa┼éoby si─Ö zdroworozs─ůdkowego i oczywistego, stanu.

Sko┼äczcie z mafijn─ů lojalno┼Ťci─ů

Nie o to chodzi, by z satysfakcj─ů powiedzie─ç: ÔÇ×A nie m├│wili┼ŤmyÔÇŁ. Cho─ç owszem, m├│wili┼Ťmy, to nie odczuwam w tej sprawie ┼╝adnej satysfakcji. Czuj─Ö gniew, wstyd i za┼╝enowanie.

Si┼éa nowego filmu braci Sekielskich bierze si─Ö mi─Ödzy innymi z tego, ┼╝e przez ten rok tak niewiele si─Ö wydarzy┼éo. Jego g┼é├│wnym negatywnym bohaterem jest wspomniany biskup Edward Janiak. Nowy dokument pokazuje, ┼╝e hierarcha ten nie dope┼éni┼é swoich obowi─ůzk├│w, traktowa┼é rodzin─Ö jednej z ofiar ksi─Ödza Arkadiusza Hajdasza w spos├│b skandalicznie obcesowy i nieczu┼éy, wreszcie ÔÇô wiedz─ůc o oskar┼╝eniach wobec niego ÔÇô nie zrobi┼é nic ponad os┼éawione ÔÇ×przeniesienieÔÇŁ.

Nale┼╝y za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e kuria biskupia w Kaliszu wiedzia┼éa o czynach ksi─Ödza Hajdasza ju┼╝ wcze┼Ťniej (przekonuj─ů o tym ┼Ťwiadectwa, nagrane w ukryciu wypowiedzi samego ksi─Ödza Arkadiusza oraz historia jego przenosin z parafii do parafii ci─ůgn─ůca si─Ö od lat 90.). Ale Sekielscy nie poprzestaj─ů na domniemaniach. Maj─ů klarowny dow├│d. Dotarli do nagrania, kt├│re udokumentowa┼éo odbyt─ů w marcu 2016 roku rozmow─Ö mi─Ödzy rodzicami jednej z ofiar a biskupem Janiakiem. Nie ma mo┼╝liwo┼Ťci, by hierarcha udawa┼é teraz, ┼╝e o niczym nie wiedzia┼é ÔÇô jak czyni─ů to rozmaici inni purpuraci w r├│┼╝nych sprawach. Wiedzia┼é. I ┼éami─ůc prawo ko┼Ťcielne, wymogi ludzkiej przyzwoito┼Ťci oraz wierno┼Ť─ç Ewangelii, nie zrobi┼é z t─ů wiedz─ů nic poza zmian─ů miejsca pracy ksi─Ödza przez dekady molestuj─ůcego dzieci. Dopiero widz─ůc, ┼╝e p─Ötla dziennikarskiego ┼Ťledztwa zaciska si─Ö coraz mocniej, suspendowa┼é Hajdasza i odsun─ů┼é go od pos┼éugi kap┼éa┼äskiej.

A przecie┼╝ ju┼╝ rok temu nale┼╝a┼éo rozliczy─ç udzia┼é biskupa Janiaka (kt├│ry by┼é w├│wczas biskupem pomocniczym we Wroc┼éawiu) w przenosinach ksi─Ödza Kani ze stolicy Dolnego ┼Ül─ůska do Bydgoszczy. Powt├│rzmy: ju┼╝ wtedy powinien by┼é ÔÇô podobnie jak biskup Jan Tyrawa ÔÇô straci─ç stanowisko. Historia przedstawiona w ÔÇ×Zabawie w chowanegoÔÇŁ nie by┼éaby wtedy mniej oburzaj─ůca, ale kto wie, by─ç mo┼╝e by┼éaby ju┼╝ rozwi─ůzana. Tak si─Ö jednak nie sta┼éo, bo Ko┼Ťci├│┼é nie postanowi┼é wyci─ůgn─ů─ç prostych wniosk├│w z filmu ÔÇ×Tylko nie m├│w nikomuÔÇŁ. Wniosk├│w m├│wi─ůcych: kto wie o prokuratorskim ┼Ťledztwie wobec ksi─Ödza w sprawie gwa┼écenia dzieci i umo┼╝liwia mu dalsz─ů prac─Ö duszpastersk─ů w innej parafii czy diecezji, nie ma prawa pe┼éni─ç biskupiego urz─Ödu. To naprawd─Ö nie jest skomplikowane rozumowanie czy przesadny postulat, prawda?

Obecnie sytuacja jest wi─Öc prosta. W├│z albo przew├│z. Albo biskup Edward Janiak przynajmniej straci stanowisko (cho─ç sprawiedliwo┼Ť─ç wymaga, by konsekwencje ÔÇô zar├│wno kanoniczne, jak i ┼Ťwieckie ÔÇô by┼éy powa┼╝niejsze), albo Ko┼Ťci├│┼é w Polsce jako instytucja ostatecznie straci wiarygodno┼Ť─ç. Rozwi─ůzanie jest na stole: to wprowadzone w zesz┼éym roku przez papie┼╝a Franciszka regulacje, kt├│re pozwalaj─ů z┼éo┼╝y─ç do Watykanu zawiadomienie o zaniechaniach biskup├│w w ramach dochodze┼ä w sprawie przemocy seksualnej w Ko┼Ťciele. Mo┼╝e to zrobi─ç ka┼╝dy ÔÇô i jestem pewien (oraz deklaruj─Ö), ┼╝e takie zawiadomienie w zwi─ůzku z dowodami wobec biskupa Janiaka do Stolicy Apostolskiej trafi. Oczekuj─Ö jednak, ┼╝e podobny krok wykonaj─ů nie tylko ┼Ťwieccy wierni i wierne, ale ┼╝e zrobi to te┼╝ kt├│ry┼Ť z najwa┼╝niejszych w Polsce biskup├│w. Konkretnie: albo przewodnicz─ůcy KEP, arcybiskup Stanis┼éaw G─ůdecki, albo prymas Polski i delegat Episkopatu do spraw ochrony dzieci i m┼éodzie┼╝y, arcybiskup Wojciech Polak.

Je┼Ťli tego rodzaju publicznej aktywno┼Ťci ÔÇô najlepiej r├│wnie┼╝ w stosunku do biskupa Tyrawy ÔÇô nie b─Ödzie, b─Ödzie to stanowi┼éo wyrazisty znak, kt├│ra lojalno┼Ť─ç jest wa┼╝niejsza dla polskich hierarch├│w: wobec koleg├│w (potwierdzana wielokrotnie) czy wobec os├│b skrzywdzonych (w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w co najmniej w─ůtpliwa).

Ukrywanie ci─ůgle trwa

Nowy film braci Sekielskich jednoznacznie potwierdzi┼é r├│wnie┼╝ potrzeb─Ö powo┼éania niezale┼╝nej komisji, kt├│rej zadaniem b─Ödzie zbadanie skali przest─Öpstw seksualnych w Ko┼Ťciele, ich ukrywania oraz odpowiedzialno┼Ťci poszczeg├│lnych hierarch├│w.

Nie chodzi przy tym ÔÇô jak pokazuje dokument ÔÇô wy┼é─ůcznie o rozliczenie spraw z mniej lub bardziej zamierzch┼éej przesz┼éo┼Ťci. Chodzi r├│wnie┼╝ o zbadanie historii bardzo niedawnych oraz tych tocz─ůcych si─Ö obecnie. Wiele razy s┼éysza┼éem przekonuj─ůce tezy: tak, niew─ůtpliwie, jak w ca┼éym Ko┼Ťciele powszechnym, r├│wnie┼╝ w Polsce przenoszono i ukrywano sprawc├│w w XX wieku oraz w pierwszej dekadzie wieku XXI, ale proceder ten wyra┼║nie straci┼é na sile po 2013 i zw┼éaszcza 2016 roku. Przekonywali mnie o tym ludzie szczerze i odwa┼╝nie zajmuj─ůcy si─Ö t─ů tematyk─ů w Ko┼Ťciele, co do kt├│rych intencji nie mam ┼╝adnych w─ůtpliwo┼Ťci. Niekt├│rzy m├│wili wr─Öcz: ÔÇ×Trzeba by─ç idiot─ů, ┼╝eby po 2016 roku wci─ů┼╝ tuszowa─ç przest─Öpstwa seksualne wobec dzieci w Ko┼ŤcieleÔÇŁ.

Film braci Sekielskich dowodzi, ┼╝e wci─ů┼╝ si─Ö tacy biskupi znajduj─ů. Zapewne rzeczywi┼Ťcie jest ich mniej. Wp┼éywa na to po cz─Ö┼Ťci (cho─ç to akurat w niewielkim stopniu) wymiana pokoleniowa, po cz─Ö┼Ťci zmiana w podej┼Ťciu spo┼éecze┼ästwa do problemu, a po cz─Ö┼Ťci reformy, kt├│re dokona┼éy si─Ö na poziomie Ko┼Ťcio┼éa powszechnego, zw┼éaszcza za pontyfikat├│w Benedykta XVI i Franciszka. Ale skoro jest ju┼╝ jasne, ┼╝e te skandaliczne praktyki wci─ů┼╝ s─ů stosowane, to nie mo┼╝emy uznawa─ç, ┼╝e dokona┼éa si─Ö trwa┼éa zmiana. I tym bardziej potrzebna jest w tej przestrzeni realna kontrola.

Praca niezale┼╝nej komisji pozwoli r├│wnie┼╝ wiarygodnie okre┼Ťli─ç skal─Ö problemu. Nie zrobi┼é tego sam Episkopat, kt├│rego kwerenda statystyczna w tej sprawie nie zas┼éuguje na powa┼╝ne traktowanie, bo te┼╝ wed┼éug przyj─Ötej i zastosowanej metodologii nie mog┼éa przynie┼Ť─ç miarodajnych wynik├│w. Wiele os├│b przekonuje przy tym, ┼╝e w Polsce ÔÇô ze wzgl─Öd├│w historycznych ÔÇô skala przest─Öpstw seksualnego wykorzystywania dzieci przez ksi─Ö┼╝y mo┼╝e by─ç mniejsza ni┼╝ na przyk┼éad w Irlandii czy Kanadzie. Ma o tym decydowa─ç chocia┼╝by wieloletnia nieobecno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa w prowadzeniu plac├│wek opieku┼äczych czy szk├│┼é. Inni jednak twierdz─ů, ┼╝e o ile specyfika wykorzystywania seksualnego dzieci w polskim Ko┼Ťciele mo┼╝e by─ç inna, o tyle jego skala wcale nie musi by─ç mniejsza. Sam nie mam w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e szczyt liczby ujawnie┼ä podobnych przypadk├│w jest ci─ůgle przed nami.

Nawet je┼Ťli owa skala mia┼éaby si─Ö okaza─ç mniejsza ÔÇô na co przecie┼╝ wszyscy mamy nadziej─Ö, bo oznacza┼éoby to krzywd─Ö mniejszej liczby os├│b ÔÇô to nie ma to znaczenia dla obowi─ůzku ca┼éo┼Ťciowego rozliczenia sprawc├│w i tych, kt├│rzy ich ukrywali lub wci─ů┼╝ ukrywaj─ů.

Niebezpieczne zwi─ůzki z prokuratur─ů

We wspomnianej komisji musz─ů znale┼║─ç si─Ö nie tylko przedstawiciele i przedstawicielki prokuratury, ale te┼╝ si┼é parlamentarnych niesprawuj─ůcych w┼éadzy, niezale┼╝nych od polityk├│w instytucji pa┼ästwowych, takich jak Rzecznik Praw Obywatelskich, organizacji pozarz─ůdowych oraz samych os├│b skrzywdzonych w Ko┼Ťciele.

Dlaczego to takie wa┼╝ne? Nowy film braci Sekielskich pokazuje niebezpieczne zwi─ůzki mi─Ödzy prokuratur─ů a Ko┼Ťcio┼éem oraz wyj─ůtkowe traktowanie, jakie zapewnia temu ostatniemu Prokuratura Krajowa. W tytu┼éowej ÔÇ×Zabawie w chowanegoÔÇŁ udzia┼é bior─ů nie tylko sprawcy czy biskupi, lecz tak┼╝e ┼Ťledczy. Jej elementem jest ujawniona w zesz┼éym roku przez portal Gazeta.pl wewn─Ötrzna instrukcja dla prokurator├│w, kt├│ra ka┼╝e traktowa─ç Ko┼Ťci├│┼é inaczej ni┼╝ wszystkie inne instytucje w Polsce. Wnioski o udost─Öpnienie materia┼éu dowodowego kierowane do kurii (nie m├│wi─ůc ju┼╝ o przeszukiwaniu budynk├│w!) maj─ů by─ç w my┼Ťl tych regulacji ograniczone do minimum oraz ka┼╝dorazowo konsultowane z ÔÇ×g├│r─ůÔÇŁ. O tym, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é w Polsce sam wci─ů┼╝ uznaje si─Ö za instytucj─Ö wyj─Öt─ů spod prawa ┼Ťwieckiego, najlepiej ┼Ťwiadczy opisywana w mediach historia odmowy wydania prokuraturze akt sprawy przez kuri─Ö pozna┼äsk─ů ÔÇô i to pomimo decyzji s─ůdu!

Istnieje obawa, ┼╝e podobne opory dzia┼éaj─ů tylko w jedn─ů stron─Ö. Film braci Sekielskich porusza tak┼╝e w─ůtek dost─Öpu biskup├│w do akt spraw tocz─ůcych si─Ö przeciwko ksi─Ö┼╝om. Kuria kaliska wnioskowa┼éa o kopi─Ö wszystkich materia┼é├│w zebranych w sprawie ksi─Ödza Hajdasza i je otrzyma┼éa. ┼üatwo sobie wyobrazi─ç, jakie daje to mo┼╝liwo┼Ťci mataczenia, przygotowywania strategii obrony, potencjalnego niszczenia dokument├│w czy wp┼éywania na ┼Ťwiadk├│w. W takich sytuacjach, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, ┼╝e kuria uczestniczy┼éa w ukrywaniu sprawcy, argument, ┼╝e nale┼╝y wydawa─ç kuriom akta po to, by nie powtarza─ç tych samych czynno┼Ťci procesowych w ramach post─Öpowania kanonicznego, nie ma racji bytu. Biskup Janiak nie jest tu jedynie innym organem, prowadz─ůcym r├│wnoleg┼ée, wewn─Ötrzne dochodzenie. Jest stron─ů w sprawie.

Głos ofiar

ÔÇ×Zabawa w chowanegoÔÇŁ, cho─ç akcentuje zagadnienia systemowe, nie traci r├│wnocze┼Ťnie si┼éy ÔÇ×Tylko nie m├│w nikomuÔÇŁ, kt├│ra mia┼éa swe ┼║r├│d┼éo w oddaniu g┼éosu osobom skrzywdzonym przemoc─ů seksualn─ů w Ko┼Ťciele. ┼Üwiadectwa os├│b molestowanych i gwa┼éconych w dzieci┼ästwie niezmiennie poruszaj─ů. Porusza r├│wnie┼╝ ich s┼éuszna pretensja i uzasadniony gniew wobec tych, kt├│rzy te przest─Öpstwa ukrywali i ukrywaj─ů. Porusza niezrozumienie rodzic├│w jednej z ofiar, gdy spotykaj─ů si─Ö z but─ů oraz arogancj─ů i zostaj─ů de facto wyrzuceni z pomieszczenia przez biskupa Janiaka.

To nie s─ů postaci spod sztancy. To osoby z krwi i ko┼Ťci, ka┼╝da z imieniem, twarz─ů, w┼éasn─ů histori─ů i indywidualnymi prze┼╝yciami. Ka┼╝dej z nich nale┼╝y si─Ö olbrzymi szacunek i podziw. Nie umiem sobie wyobrazi─ç, ile kosztuje zmierzenie si─Ö z podobnymi demonami przesz┼éo┼Ťci, konfrontacja ze sprawc─ů, odwiedzenie miejsc, w kt├│rych dochodzi┼éo do przemocy, czy spotkanie z osobami, kt├│re na ni─ů nie reagowa┼éy (jak w poruszaj─ůcej do g┼é─Öbi scenie rozmowy z siostr─ů zakrystiank─ů).

Nie umiem sobie wyobrazi─ç, ile kosztuje, by do┼Ťwiadczywszy takiego z┼éa, nie straci─ç wiary w Bo┼╝─ů dobro─ç. Nie mam poj─Öcia, ile kosztuje, by o sprawcy swojej krzywdy m├│wi─ç ÔÇô jak jeden z (nomen omen) bohater├│w filmu ÔÇô ┼╝e jest ÔÇ×chory, sam by┼é krzywdzony i potrzebuje pomocyÔÇŁ. Ile heroizmu wymaga, by tak spojrze─ç na swojego oprawc─Ö, kt├│ry rzeczywi┼Ťcie na jednym z nagra┼ä wspomina o w┼éasnych do┼Ťwiadczeniach z dzieci┼ästwa? Owa krzywda go rzecz jasna nie usprawiedliwia, ale komplikuje obraz i tym wyra┼║niej wskazuje, kto zaniedba┼é swoich obowi─ůzk├│w ÔÇô r├│wnie┼╝ na etapie formacji seminaryjnej. Prze┼éo┼╝eni ksi─Ödza Hajdasza.

Film, podobnie jak poprzedni, pokazuje mechanizmy i powtarzalne schematy dzia┼éania sprawc├│w przemocy seksualnej, nie tylko w Ko┼Ťciele. ÔÇ×WybieranieÔÇŁ ofiar. Wzbudzanie zaufania rodzic├│w. Uzale┼╝nianie ich od siebie ÔÇô ojciec dw├│ch krzywdzonych braci by┼é organist─ů w parafii, w kt├│rej pracowa┼é Hajdasz, mia┼é s┼éu┼╝bowe mieszkanie, a dzi─Öki pracy tak┼╝e ┼Ťrodki na leczenie ci─Ö┼╝ko chorego syna. Jeden z molestowanych ch┼éopak├│w m├│wi wprost, ┼╝e nie opowiedzia┼é nikomu o swojej krzywdzie ze strachu przed konsekwencjami dla ca┼éej rodziny. To wszystko sprawia┼éo, ┼╝e ksi─ůdz by┼é w stanie krzywdzi─ç dzieci w ich w┼éasnym domu, gdy w tym samym mieszkaniu przebywa┼éo ich rodze┼ästwo i rodzice.

Widzimy r├│wnie┼╝ opisywane ju┼╝ wielokrotnie mechanizmy spo┼éecznego niedowierzania stawianym zarzutom. Gdy w 2016 roku biskup Janiak przeni├│s┼é ksi─Ödza Hajdasza z kierowanej przez niego parafii, do kurii uda┼éa si─Ö delegacja rozczarowanych t─ů decyzj─ů mieszka┼äc├│w.

Kolejny raz mo┼╝emy te┼╝ obserwowa─ç r├│┼╝ne sposoby konfrontowania si─Ö ze swoimi czynami przez sprawc├│w. S┼éyszymy opowie┼Ťci o ÔÇ×grzeszno┼Ťci wszystkich ludziÔÇŁ, o tym, ┼╝e ÔÇ×nie my b─Ödziemy siebie s─ůdzi─çÔÇŁ, zas┼éanianie si─Ö niepami─Öci─ů. ┼╗adna z tych narracji nie jest jednak w stanie odda─ç sprawiedliwo┼Ťci ludziom, kt├│rych ┼╝ycie zosta┼éo naznaczone tak pot─Ö┼╝n─ů krzywd─ů.

To film wiarygodny

Film jest zrealizowany przekonuj─ůco i rzetelnie. O ile w pierwszej produkcji mo┼╝na by┼éo si─Ö doszuka─ç (ostatecznie zreszt─ů trzeciorz─Ödnych) nieprecyzyjno┼Ťci, o tyle w ÔÇ×Zabawie w chowanegoÔÇŁ ich niemal nie ma. Pisz─Ö ÔÇ×niemalÔÇŁ, gdy┼╝ pewne w─ůtpliwo┼Ťci budzi nask├│rkowe poruszenie tematu tak zwanej lawendowej mafii, czy te┼╝ inaczej ÔÇô za Fr├ęd├ęrikiem Martelem ÔÇô zjawisko nazywaj─ůc, ÔÇ×SodomyÔÇŁ w Ko┼Ťciele. Te kilka zda┼ä, kt├│re padaj─ů w filmie, mo┼╝e w widzach wzbudzi─ç wra┼╝enie, ┼╝e problemem wp┼éywaj─ůcym na kszta┼étowanie si─Ö systemu ukrywania przest─Öpstw czy korporacyjnej (a niekiedy mafijnej) lojalno┼Ťci nie jest rozpowszechniona i maj─ůca wiele oblicz hipokryzja oraz wzajemne szukanie na siebie ÔÇ×hak├│wÔÇŁ, lecz orientacja homoseksualna cz─Ö┼Ťci ksi─Ö┼╝y sama w sobie. Mo┼╝e to za┼Ť niestety budzi─ç ÔÇô utrwalane wszak w polskiej debacie publicznej ÔÇô k┼éamliwe rozumienie pedofilii czy szerzej przemocy seksualnej wobec dzieci jako spowodowanej homoseksualizmem. To, ┼╝e taki zwi─ůzek przyczynowo-skutkowy nie istnieje, pokazuj─ů za┼Ť rozmaite, r├│wnie┼╝ sporz─ůdzane na zlecenie Ko┼Ťcio┼éa, opracowania, o kt├│rych szerzej pisa┼é Stanis┼éaw Krawczyk.

Opr├│cz wspomnianych ju┼╝ ┼Ťwiadectw ofiar, ich konfrontacji ze sprawcami oraz spotka┼ä z kurialnymi urz─Ödnikami w pami─Öci pozostaj─ů tak┼╝e plastyczne instalacje artystyczne, stanowi─ůce t┼éo dla opowie┼Ťci o najtrudniejszych do┼Ťwiadczeniach w ┼╝yciu.

W filmie wypowiada si─Ö jedynie dw├│ch komentator├│w, kt├│rzy nie s─ů ÔÇô na przyk┼éad jako prawnicy ÔÇô zaanga┼╝owani w przedstawiane sprawy. Ich wyb├│r, niew─ůtpliwie przemy┼Ťlany, wydaje si─Ö ca┼ékiem trafny: to ksi─ůdz Tadeusz Isakowicz-Zaleski oraz Tomasz Terlikowski. Obaj s─ů znani z tego, ┼╝e od lat w sprawie ukrywania przest─Öpstw seksualnych ksi─Ö┼╝y zabieraj─ů g┼éos odwa┼╝nie, stanowczo i cz─Östo na przek├│r oczekiwaniom w┼éasnych ┼Ťrodowisk. Ich obecno┼Ť─ç w filmie mo┼╝e uwiarygadnia─ç stawiane w dokumencie tezy w oczach nieprzychylnej publiczno┼Ťci, doszukuj─ůcej si─Ö w dzia┼éalno┼Ťci braci Sekielskich nieczystych zamiar├│w i walki z Ko┼Ťcio┼éem.

Nale┼╝y si─Ö przy tym w pe┼éni zgodzi─ç z redaktorem Terlikowskim, gdy ten ÔÇô na podstawie do┼Ťwiadcze┼ä innych pa┼ästw ÔÇô wskazuje elementy niezb─Ödne dla zmiany podej┼Ťcia Ko┼Ťcio┼éa do wykorzystywania seksualnego dzieci (oraz innych nadu┼╝y─ç seksualnych) i jego ukrywania. Ma racj─Ö, gdy m├│wi, ┼╝e post─Öpowanie hierarch├│w mo┼╝e zmieni─ç jedynie po┼é─ůczenie trzech czynnik├│w: silnej presji ze strony wiernych (a tak┼╝e szeregowych kap┼éan├│w), zmiany podej┼Ťcia w┼éadz ┼Ťwieckich w taki spos├│b, by zacz─Ö┼éy wreszcie po prostu wykonywa─ç swoje obowi─ůzki, oraz odszkodowa┼ä zas─ůdzanych przez s─ůdy.

To ostatnie zreszt─ů zaczyna si─Ö w Polsce dzia─ç, czego dowodem jest niedawny wyrok S─ůdu Najwy┼╝szego, kt├│ry utrzyma┼é w mocy odszkodowanie wyp┼éacone ofierze drapie┼╝cy seksualnego przez Towarzystwo Chrystusowe. Mo┼╝na si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e nied┼éugo do polskich s─ůd├│w trafi─ů kolejne podobne wnioski.

***

Czy tym razem reakcja hierarch├│w oraz w┼éadz pa┼ästwowych b─Ödzie ostatecznie r├│wnie pozorna jak przed rokiem? Nie wiem. Nie ma przes┼éanek pozwalaj─ůcych oczekiwa─ç wielkiego prze┼éomu. Mam jednak nadziej─Ö, ┼╝e kropla dr─ů┼╝y ska┼é─Ö. Filmy braci Sekielskich s─ů kroplami znacz─ůcymi. Swoj─ů prac─ů pomagaj─ů oni Ko┼Ťcio┼éowi, konfrontuj─ůc go z coraz ja┼Ťniejsz─ů konieczno┼Ťci─ů stani─Öcia w prawdzie, rozliczenia si─Ö z zaniedba┼ä i win oraz oddania sprawiedliwo┼Ťci osobom skrzywdzonym przez jego przedstawicieli.

Ta sprawiedliwo┼Ť─ç wymaga wci─ů┼╝ tych samych krok├│w, o kt├│re dopominali┼Ťmy si─Ö rok temu: dymisji niekt├│rych hierarch├│w, w szczeg├│lno┼Ťci biskup├│w Janiaka, Tyrawy i G┼éodzia, powstania niezale┼╝nej komisji maj─ůcej zbada─ç archiwa i dokumenty kurialne, realnych i pozbawionych taryfy ulgowej dzia┼éa┼ä pa┼ästwa, w szczeg├│lno┼Ťci policji i prokuratury, oraz sko┼äczenia z korporacyjn─ů lojalno┼Ťci─ů mi─Ödzy biskupami, kt├│ra zbyt cz─Östo ma pierwsze┼ästwo wobec troski o skrzywdzonych i o sprawiedliwo┼Ť─ç.

Czas, by ÔÇ×nadchodz─ůcyÔÇŁ s─ůd nad wilkami w koloratkach ÔÇô tymi gwa┼éc─ůcymi i molestuj─ůcymi, jak i tymi, kt├│rzy ich kryli lub kryj─ů ÔÇô wreszcie przyspieszy┼é.

***

Inicjatywa ÔÇ×Zranieni w Ko┼ŤcieleÔÇŁ to telefon zaufania i katolickie ┼Ťrodowisko wsparcia dla os├│b dotkni─Ötych przemoc─ů seksualn─ů w Ko┼Ťciele. Kontakt telefoniczny przeznaczony jest przede wszystkim dla os├│b, kt├│re same do┼Ťwiadczy┼éy wykorzystywania seksualnego, oraz ich najbli┼╝szych. Otwarty jest r├│wnie┼╝ na wszystkich, dla kt├│rych te grzechy ludzi Ko┼Ťcio┼éa sta┼éy si─Ö zgorszeniem i przyczyn─ů utraty zaufania do ca┼éej wsp├│lnoty wiary. Inicjatyw─Ö tworz─ů ┼Ťwieccy katolicy zatroskani o bli┼║nich skrzywdzonych przez przedstawicieli Ko┼Ťcio┼éa. Dy┼╝ury telefoniczne pe┼énione s─ů regularnie w ka┼╝dy wtorek w godzinach 19.00ÔÇô22.00 przez odpowiednio przygotowane osoby. Rozmowy prowadzone s─ů anonimowo, bezp┼éatnie, cierpliwie i dyskretnie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś