Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Z┼éonkiewicz: Uchod┼║cy ┼╝yj─ů w ci─ůg┼éym poczuciu tymczasowo┼Ťci

Dzieci uchod┼║c├│w na r├│┼╝nych etapach edukacji bywaj─ů bardzo zagubione ÔÇô musz─ů si─Ö uczy─ç hymnu, god┼éa, symboli narodowych. Ale co w┼éa┼Ťciwie jest ich symbolem?

ilustr.: Wika Krauz

ilustr.: Wika Krauz


Z Mari─ů Z┼éonkiewicz rozmawiaj─ů Hanna Frejlak i Andrzej D─Öbowski.
HANNA FREJLAK, ANDRZEJ D─śBOWSKI: Jak wygl─ůda procedura dostawania statusu uchod┼║cy w Polsce?
MARIA Z┼üONKIEWICZ: Najpierw przekracza si─Ö granic─Ö. Granic─ů jest tak┼╝e lotnisko, cho─ç do Polski oko┼éo 80 procent uchod┼║c├│w wje┼╝d┼╝a przez Terespol. Osoba przyjezdna, gdy zadeklaruje na granicy, ┼╝e b─Ödzie chcia┼éa si─Ö tutaj stara─ç o status uchod┼║cy, powinna zosta─ç natychmiast wpuszczona. Z tym, jak wiadomo, r├│┼╝nie bywa i cz─Ö┼Ť─ç ludzi utyka na granicy. Ale je┼Ťli wszystko idzie zgodnie z prawem, taki cz┼éowiek zostaje skierowany do jednego z dw├│ch o┼Ťrodk├│w recepcyjnych (w D─Öbaku lub Bia┼éej Podlaskiej)┬áÔÇô dostaje adres i musi si─Ö tam zg┼éosi─ç w ci─ůgu┬á48┬ágodzin. Kobiety w ci─ů┼╝y, osoby niepe┼énosprawne czy osoby starsze powinny by─ç przewo┼╝one na koszt stra┼╝y granicznej. Tam uchod┼║cy s─ů rejestrowani i przechodz─ů mi─Ödzy innymi badania epidemiologiczne. W o┼Ťrodku recepcyjnym rodzina sp─Ödza zwykle kilka tygodni, czasem kilka miesi─Öcy, nast─Öpnie jest kierowana do innego o┼Ťrodka w Polsce, gdzie zostaje do czasu rozpatrzenia wniosku o ochron─Ö mi─Ödzynarodow─ů. Z tego drugiego o┼Ťrodka mo┼╝e si─Ö wyprowadzi─ç i mieszka─ç prywatnie.
Czy pa┼ästwo co┼Ť dop┼éaca do takiej wyprowadzki?
Suma, kt├│r─ů uchod┼║ca dostaje od pa┼ästwa, ma szans─Ö wystarczy─ç na wynaj─Öcie mieszkania, je┼╝eli kto┼Ť b─Ödzie mia┼é szcz─Ö┼Ťcie i znajdzie tanie mieszkanie. Ta kwota to maksymalnie 25 z┼éotych dziennie na osob─Ö, czyli 750 z┼éotych miesi─Öcznie. Je┼╝eli w rodzinie s─ů dwie osoby, to ju┼╝ jest 600 z┼éotych na ka┼╝d─ů z nich, czyli 1200 w sumie, i ta kwota si─Ö zmniejsza wraz z liczebno┼Ťci─ů rodziny. To nie wystarcza na prze┼╝ycie. Wiadomo, ┼╝e trzeba jeszcze mie─ç prac─Ö albo oszcz─Ödno┼Ťci czy rodzin─Ö, kt├│ra wysy┼éa pieni─ůdze zza granicy, co w Polsce zdarza si─Ö bardzo cz─Östo. I nie zawsze s─ů to krewni z Europy Zachodniej┬áÔÇô znamy pani─ů, kt├│rej pieni─ůdze wysy┼éa rodzina z Syrii.
Co si─Ö dzieje, kiedy wniosek zostanie rozpatrzony?
Je┼╝eli zostanie rozpatrzony pozytywnie, uchod┼║cy maj─ů dwa miesi─ůce na znalezienie mieszkania i wyprowadzk─Ö z o┼Ťrodka. Z kolei od decyzji negatywnej mog─ů si─Ö odwo┼éywa─ç, lecz je┼Ťli zostanie ona utrzymana, migranci maj─ů jeden miesi─ůc na opuszczenie Polski. Je┼╝eli nie wyjad─ů sami ÔÇô zostaj─ů deportowani.
Jakie warunki trzeba spe┼éni─ç, ┼╝eby dosta─ç status uchod┼║cy?
Trzeba mie─ç uzasadnion─ů obaw─Ö przed tym, ┼╝e mo┼╝na by─ç prze┼Ťladowanym w swoim kraju. Najlepiej wida─ç to na przyk┼éadzie uchod┼║c├│w politycznych ÔÇô w Polsce jest obecnie przynajmniej kilkudziesi─Öcioro uchod┼║c├│w politycznych z Tad┼╝ykistanu, gdzie wiele partii zagra┼╝aj─ůcych monow┼éadzy Ludowo-Demokratycznej Partii Tad┼╝ykistanu zosta┼éo zdelegalizowanych, a cz┼éonkowie ÔÇ×nielegalnychÔÇŁ ugrupowa┼ä i ich rodziny s─ů prze┼Ťladowani.
Zamiast statusu uchod┼║cy mo┼╝na te┼╝ dosta─ç ochron─Ö uzupe┼éniaj─ůc─ů, na przyk┼éad je┼╝eli nie by┼éo si─Ö personalnie prze┼Ťladowanym, ale istnieje du┼╝e prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e te prze┼Ťladowania nast─ůpi─ů, bo nale┼╝y si─Ö do okre┼Ťlonej grupy spo┼éecznej: na przyk┼éad jest si─Ö osob─ů homoseksualn─ů w kraju, w kt├│rym to jest nielegalne, lub ┼╝on─ů polityka opozycyjnego, kt├│ry siedzi w wi─Özieniu, i jest prawdopodobne, ┼╝e rz─ůd b─Ödzie si─Ö m┼Ťci┼é tak┼╝e na jego rodzinie.
Z drugiej strony, znam pani─ů pochodz─ůc─ů z Ukrainy Zachodniej, kt├│ra wyjecha┼éa, bo wiedzia┼éa, ┼╝e tu b─Ödzie lepiej. To nie jest sytuacja, na kt├│r─ů si─Ö dostanie status uchod┼║cy. ÔÇ×NajlepiejÔÇŁ mie─ç mocny przypadek, czyli w┼éa┼Ťnie prze┼Ťladowanie, na kt├│re bardzo cz─Östo nie ma dowod├│w. Ale i z dowodami r├│┼╝nie bywa, bo je┼Ťli chrze┼Ťcijanin nie jest w stanie po┼Ťwiadczy─ç, ┼╝e by┼é prze┼Ťladowany, wci─ů┼╝ ma szanse na ochron─Ö, gorzej je┼Ťli w takiej sytuacji znajdzie si─Ö muzu┼émanin.
Czym si─Ö r├│┼╝ni w praktyce ochrona uzupe┼éniaj─ůca od statusu uchod┼║cy?
Niemal niczym, je┼╝eli chodzi o to, jakie cz┼éowiek b─Ödzie mia┼é prawa: do ubezpieczenia, do pracy, do bezp┼éatnej edukacji. Kart─Ö pobytu przy statusie uchod┼║cy nale┼╝y odnawia─ç co trzy lata, przy ochronie uzupe┼éniaj─ůcej co dwa lata. Uchod┼║cy dostaj─ů te┼╝ paszport genewski, tak zwany niebieski paszport.
Czy du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç wnioskuj─ůcych otrzymuje status?
Wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b, kt├│re wje┼╝d┼╝aj─ů do Polski, przez t─Ö Polsk─Ö tylko przeje┼╝d┼╝a i nie stawia si─Ö w ci─ůgu pierwszych 48 godzin w o┼Ťrodku. Sk┼éadaj─ů na granicy wniosek rozpoczynaj─ůcy procedur─Ö otrzymania ochrony, po czym jad─ů do Niemiec, sk─ůd zwykle p├│┼║niej zostaj─ů deportowane z powrotem do Polski, gdzie ich sprawa jest po raz kolejny liczona jako nowa. Je┼╝eli chodzi o ca┼é─ů liczb─Ö os├│b, kt├│re przeje┼╝d┼╝aj─ů w og├│le przez granic─Ö, to 2,5ÔÇô3 procent z nich dostaje ochron─Ö. W zesz┼éym roku na dwana┼Ťcie tysi─Öcy os├│b, kt├│re wjecha┼éy do Polski, zosta┼éo oko┼éo 2ÔÇô3 tysi─Öcy. Jeste┼Ťmy krajem z jedn─ů z najni┼╝szych w Unii Europejskiej przyznawalno┼Ťci─ů statusu uchod┼║cy, i to nawet bior─ůc pod uwag─Ö fakt, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç os├│b nie zostaje w Polsce. Prawo jest stosowane bardzo restrykcyjnie i zdarza si─Ö, ┼╝e jaki┼Ť przypadek w Niemczech czy we W┼éoszech mia┼éby szans─Ö zosta─ç rozpatrzony pozytywnie, a u nas ta sama osoba dostanie negatywn─ů decyzj─Ö.
R├│┼╝nice w egzekwowaniu prawa dotycz─ůcego przyznawania uchod┼║com ochrony wynikaj─ů z r├│┼╝nic w prawodawstwie polskim i ÔÇô na przyk┼éad┬áÔÇô niemieckim?
Nie. Chodzi tu o r├│┼╝nice w praktyce, poniewa┼╝ wszystkie wnioski rozpatrywane s─ů w kontek┼Ťcie Konwencji Genewskiej, w kt├│rej jako uchod┼║c─Ö okre┼Ťla si─Ö osob─Ö, kt├│ra ÔÇ×┼╝ywi uzasadnion─ů obaw─Ö przed prze┼Ťladowaniami w kraju pochodzeniaÔÇŁ. Problem polega na tym, ┼╝e ÔÇ×uzasadniona obawaÔÇŁ to dosy─ç mgliste poj─Öcie. Jak udowodni─ç, ┼╝e obawy s─ů zasadne? Przedstawi─ç list, w kt├│rym kto┼Ť grozi ci ┼Ťmierci─ů? A mo┼╝e ÔÇ×wystarczyÔÇŁ pokaza─ç ┼Ťlady po torturach na ciele? Wszystko jest kwesti─ů interpretacji, a w Polsce ta interpretacja jest zwykle bardzo rygorystyczna.
W tych nieprzychylnych uchod┼║com realiach powsta┼éo┬áÔÇ×Chlebem i sol─ůÔÇŁ, kt├│re wsp├│┼étworzysz. Czym w┼éa┼Ťciwie si─Ö zajmujecie?
Jeste┼Ťmy inicjatyw─ů nieformaln─ů ludzi, kt├│rzy zwo┼éali si─Ö, ┼╝eby dzia┼éa─ç na rzecz uchod┼║c├│w. Pochodzimy z odmiennych ┼Ťrodowisk, mamy r├│┼╝ne prace, profesje. Dzi─Öki temu, kiedy szukamy dla kogo┼Ť pracy, mieszkania czy w├│zka dla dziecka, docieramy do bardzo zr├│┼╝nicowanych gron. Zaczynali┼Ťmy jako grupa znajomych, ale teraz otwieramy si─Ö coraz bardziej i do r├│┼╝nych dzia┼éa┼ä w┼é─ůczamy osoby spoza naszego kr─Ögu. Takim pomys┼éem jest projekt ÔÇ×Students for Refugee KidsÔÇŁ.
Opowiedz co┼Ť wi─Öcej o tym przedsi─Öwzi─Öciu.
W kr├│tkich s┼éowach┬áÔÇô studenci jako wolontariusze pracuj─ů z dzie─çmi uchod┼║czymi i pomagaj─ů im w nauce. W por├│wnaniu z innymi pa┼ästwami europejskimi w polskich szko┼éach zadaje si─Ö sporo pracy domowej, w kt├│rej bardzo cz─Östo pomagaj─ů dzieciom rodzice. Tymczasem rodzice naszych dzieci najcz─Ö┼Ťciej nie znaj─ů polskiego. Nie ma to za wiele wsp├│lnego z poziomem wykszta┼écenia w danej rodzinie┬áÔÇô mamy w programie jedn─ů mam─Ö, kt├│ra obroni┼éa doktorat, mamy inn─ů mam─Ö, kt├│ra nigdy nie mia┼éa mo┼╝liwo┼Ťci chodzi─ç do szko┼éy i dopiero teraz uczy si─Ö czyta─ç i pisa─ç, ale obie z nich, przez brak znajomo┼Ťci j─Özyka, nie s─ů w stanie pomaga─ç swoim dzieciom w szkolnych zadaniach.
Kto uczestniczy w ÔÇ×Students for Refugee KidsÔÇŁ?┬á
Przede wszystkim nale┼╝y si─Ö zastanowi─ç, kim jest ÔÇ×uchod┼║caÔÇŁ. W tym projekcie jako uchod┼║c├│w traktujemy oczywi┼Ťcie osoby, kt├│re otrzyma┼éy jak─ů┼Ť form─Ö ochrony mi─Ödzynarodowej, ale te┼╝ te, kt├│re s─ů w procedurze uchod┼║czej, to znaczy czekaj─ů na decyzj─Ö o statusie uchod┼║cy i mieszkaj─ů w o┼Ťrodkach. I du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç z nich tego statusu nie dostanie. Jednak edukacja jest przecie┼╝ dzieciom potrzebna bez wzgl─Ödu na to, jak si─Ö potocz─ů ich dalsze losy. W momencie, w kt├│rym dziecko przyje┼╝d┼╝a do Polski z rodzicami i stara si─Ö o status uchod┼║cy, ze wzgl─Ödu na obowi─ůzek szkolny ju┼╝ nast─Öpnego dnia mo┼╝e trafi─ç do szko┼éy. W tej chwili w projekcie jest oko┼éo czterdziestki dzieciak├│w, cho─ç w sumie przez nasz─ů inicjatyw─Ö przewin─Ö┼éo si─Ö troch─Ö wi─Öcej os├│b. Cz─Ö┼Ť─ç rodzin zrezygnowa┼éa, jedna wyjecha┼éa z Polski, niekt├│rzy przenie┼Ťli si─Ö do innych miast.
A wolontariusze?
Mamy trzydzie┼Ťcioro siedmioro wolontariuszy i wolontariuszek, g┼é├│wnie studentek i student├│w, kt├│rzy ucz─ů si─Ö z dzieciakami najcz─Ö┼Ťciej indywidualnie i w domach. W zwi─ůzku z tym pracuj─ů i wchodz─ů w relacje z ca┼é─ů rodzin─ů, a nie tylko z dzieckiem.
Wczoraj wieczorem zadzwoni┼éa do mnie dziewczyna z informacj─ů, ┼╝e siostra ch┼éopaka, z kt├│rym pracuje, mia┼éa wypadek i w┼éa┼Ťnie jedzie z nimi do szpitala. Nasi wolontariusze staj─ů si─Ö wi─Öc te┼╝ troch─Ö takimi ich polskimi znajomymi, kt├│rzy wprowadzaj─ů w polski kontekst i t┼éumacz─ů wiele rzeczy. Zdarzy┼éo si─Ö, ┼╝e dzieci nas pyta┼éy: czy w Polsce mog─ů dwie panie albo dw├│ch pan├│w wzi─ů─ç ┼Ťlub? Czy w Polsce uwa┼╝amy, ┼╝e by┼éa ewolucja? Trudne jest te┼╝ to, ┼╝e te dzieci, jak trafiaj─ů do szko┼éy nagle, gdzie┼Ť w ┼Ťrodku programu i bez ┼╝adnego przygotowania, musz─ů si─Ö uczy─ç o Kazimierzu Wielkim albo o Powstaniu Listopadowym.
┼ü─ůczymy Polak├│w, kt├│rzy chc─ů dzia┼éa─ç na rzecz uchod┼║c├│w, z uchod┼║cami, kt├│rzy potrzebuj─ů tych dzia┼éa┼ä. My┼Ťl─Ö, ┼╝e paradoksalnie przez to, ┼╝e temat uchod┼║c├│w jest tak bardzo upolityczniony i przedstawiany w spos├│b negatywny, wzrasta te┼╝ pozytywne zainteresowanie uchod┼║cami. Temat jest ca┼éy czas podgrzewany i ludzie si─Ö do nas ci─ůgle zg┼éaszaj─ů. R├│wnie┼╝ w ramach gestu niezgody wobec polityki obecnej w┼éadzy, kt├│ra przecie┼╝ zbi┼éa kapita┼é polityczny, podgrzewaj─ůc negatywne nastroje wobec uchod┼║c├│w.
Zaobserwowali┼Ťcie na jakich┼Ť indywidualnych przypadkach os├│b, kt├│rym pomagacie, wzrost ksenofobicznych nastroj├│w w Polsce?
Niestety tak. Jedna pani szuka┼éa z rodzin─ů mieszkania w Warszawie. Kiedy ju┼╝ im to mieszkanie znale┼║li┼Ťmy i do niej zadzwoni┼éam, okaza┼éo si─Ö, ┼╝e tego samego dnia rano pobito dziewczyn─Ö z ich rodziny. Odprowadza┼éa swoje dzieci do przedszkola, niestety jej hid┼╝ab nie spodoba┼é si─Ö jednemu panu, kt├│ry zacz─ů┼é j─ů zaczepia─ç, a nast─Öpnie bi─ç. Okaza┼éo si─Ö p├│┼║niej, ┼╝e ten pan te┼╝ odprowadza┼é dzieci do tego samego przedszkola. W zwi─ůzku z pobiciem rodzina, kt├│ra mia┼éa si─Ö przeprowadzi─ç do Warszawy, uzna┼éa, ┼╝e zostanie tam, gdzie mieszka┼éa ÔÇô pod Warszaw─ů, bo ÔÇ×nie jest najlepiej, ale przynajmniej nikt nas nie bije ÔÇô znamy ┼ŤrodowiskoÔÇŁ.
R├│wnie┼╝ fakt, ┼╝e my musimy szuka─ç uchod┼║com mieszka┼ä, mimo ┼╝e s─ů przecie┼╝ og┼éoszenia, wynika st─ůd, ┼╝e nie wszyscy chc─ů wynajmowa─ç obcokrajowcom. Paru naszych wolontariuszy zosta┼éo zwyzywanych, kto┼Ť us┼éysza┼é: ÔÇ×Ale naprawd─Ö pan nie ma polskich znajomych, ┼╝eby im wynaj─ů─ç mieszkanie, tylko musi pan dla Czeczen├│w wynajmowa─ç?ÔÇŁ. Teraz og┼éaszamy si─Ö na Facebooku i ludzie, kt├│rzy si─Ö do nas zg┼éaszaj─ů, wiedz─ů, ┼╝e mieszkanie b─Ödzie dla uchod┼║c├│w, i nie maj─ů nic przeciwko. Wyj─ůtkiem by┼éa jedna pani, kt├│rej zaproponowali┼Ťmy rodzin─Ö z Tad┼╝ykistanu lub z Syrii, a ona zareagowa┼éa: ÔÇ×Ojej, ja nie wiedzia┼éam, ┼╝e ci uchod┼║cy s─ů tacy egzotyczni!ÔÇŁ. Kto┼Ť inny, gdy dowiedzia┼é si─Ö, ┼╝e szukamy mieszkania dla Czeczen├│w, te┼╝ zrezygnowa┼é, bo on ÔÇ×chcia┼é wynaj─ů─ç takiemu Syryjczykowi, takiemu, jakiego widzia┼é w telewizjiÔÇŁ. Zdarzy┼é si─Ö te┼╝ pan, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö na wynajem wy┼é─ůcznie chrze┼Ťcijanom. Co ciekawe, ludzi du┼╝o mniej interesuje to, czy dana osoba jest wyp┼éacalna, ni┼╝ to, z jakiego kraju pochodzi albo jakiego jest wyznania.
Wi─Öc sk─ůd pochodz─ů ludzie, kt├│rym pomagacie?
Wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b, kt├│re przyje┼╝d┼╝a do Polski i stara si─Ö o status uchod┼║cy, to s─ů Czeczeni. Polska jest pod tym wzgl─Ödem zupe┼énie niestereotypowa ÔÇô uchod┼║ca kojarzy nam si─Ö z osob─ů z bliskiego wschodu, najpewniej z Syrii, najlepiej m┼éodym m─Ö┼╝czyzn─ů. Tymczasem w Polsce 63 procent mieszka┼äc├│w o┼Ťrodk├│w to dzieci poni┼╝ej 18 roku ┼╝ycia. W naszym projekcie najwi─Öcej jest dzieci z Czeczenii. Nast─Öpna grupa to Syryjczycy. Mamy te┼╝ osoby z Iraku, z Egiptu, z Tad┼╝ykistanu, rodze┼ästwo z Pakistanu, ludzi z innych obszar├│w Rosji ni┼╝ Czeczenia i z Ukrainy. W przewa┼╝aj─ůcej cz─Ö┼Ťci s─ů to muzu┼émanie, sunnici, ale mamy te┼╝ sufich, prawos┼éawnych, grekokatolik├│w i Kopt├│w.
Abstrahuj─ůc nawet od ksenofobicznych zachowa┼ä ÔÇô j─Özykowa i etniczna odmienno┼Ť─ç nie u┼éatwiaj─ů raczej m┼éodym uchod┼║com odnalezienia si─Ö w polskiej szkole. Jak dzieci pochodz─ůce z kontekst├│w spo┼éecznych tak niekiedy r├│┼╝nych od naszego dogaduj─ů si─Ö z polskimi r├│wie┼Ťnikami?
To, ┼╝e wyr├│┼╝niaj─ů si─Ö spo┼Ťr├│d innych uczni├│w, potrafi akurat dzia┼éa─ç w dwie strony. Niekiedy takie dzieci albo zapadaj─ů si─Ö w sobie, albo robi─ů si─Ö agresywne ÔÇô jest to jaki┼Ť ich spos├│b reagowania na zaczepki, wi─Öc zar├│wno zaczepianie, jak i agresja n─Ökanych zaczynaj─ů si─Ö coraz bardziej nakr─Öca─ç. Cz─Östo te┼╝, kiedy pytamy te dzieci, czy maj─ů koleg├│w, odpowiadaj─ů, ┼╝e nie maj─ů. Albo gdy chcemy si─Ö dowiedzie─ç, z kim siedz─ů w ┼éawce, okazuje si─Ö na przyk┼éad, ┼╝e siedz─ů same. Albo ┼╝e ten kto┼Ť, z kim siedz─ů w ┼éawce, to jest jedyna osoba w klasie, kt├│r─ů uwa┼╝aj─ů za fajn─ů.
Ale mamy te┼╝ takie dzieciaki, kt├│re s─ů po prostu klasowymi gwiazdami. Gdy zapyta┼éam jedn─ů dziewczynk─Ö, kt├│ra zmienia┼éa niedawno szko┼é─Ö, czy ma w klasie kole┼╝anki i koleg├│w, powiedzia┼éa: ÔÇ×No, pierwszego dnia mia┼éam tylko kilkoro, a teraz ca┼éa klasa to moje kole┼╝anki i koledzyÔÇŁ. Wi─Öc tak, s─ů te┼╝ takie dzieci, kt├│re z odmienno┼Ťci uczyni┼éy sw├│j wielki atut. To zreszt─ů jedna z psychologicznych prawid┼éowo┼Ťci: dziecko do etapu mniej wi─Öcej czwartejÔÇôsz├│stej klasy cz─Östo stara si─Ö by─ç takie samo jak ca┼éa reszta grupy. Z kolei ju┼╝ w momencie wchodzenia w wiek nastoletni dzieci cz─Östo zaczynaj─ů podkre┼Ťla─ç swoj─ů indywidualno┼Ť─ç i zwracaj─ů uwag─Ö w┼éa┼Ťnie na to, co ich wyr├│┼╝nia z ca┼éej reszty.
Znam sytuacj─Ö dwunastoletniej dziewczynki z Syrii, kt├│ra chodzi┼éa w hid┼╝abie, i poniewa┼╝ by┼éa tak─ů gwiazd─ů klasow─ů, trzy inne dziewczynki te┼╝ zacz─Ö┼éy przychodzi─ç w hid┼╝abie, bo chcia┼éy by─ç takie jak Fatima. No i zacz─Ö┼éy by─ç problemy z rodzicami, bo ÔÇ×zaraz, zaraz, dlaczego nasze c├│rki chodz─ů w chu┼Ťcie?ÔÇŁ. A to po prostu najfajniejsza kole┼╝anka w klasie chodzi┼éa w chu┼Ťcie, wi─Öc one te┼╝ chcia┼éy.
Z drugiej strony, inna dziewczynka ÔÇô uczestniczka naszego projektu ÔÇô przez trzy tygodnie w nowej szkole nie odezwa┼éa si─Ö do ┼╝adnego dziecka w klasie w┼éa┼Ťnie z powodu swojego hid┼╝abu. Obawia┼éa si─Ö tego, jak zareaguj─ů. Bywa bardzo r├│┼╝nie.
Ale przecie┼╝ integracja z innymi dzie─çmi to tylko w─ůski wycinek sytuacji i zagadnie┼ä, w kt├│rych towarzyszycie uczestnikom projektu ÔÇ×Students for Refugee KidsÔÇŁ.
Bardzo cz─Östo wolontariusze po┼Ťrednicz─ů mi─Ödzy szko┼é─ů a rodzicami, kt├│rym trudno wdro┼╝y─ç si─Ö w polski system edukacji. Zdarza si─Ö, ┼╝e trzeba by┼éo co┼Ť przynie┼Ť─ç na zaj─Öcia, a dziecko tego nie przynios┼éo, bo nie zrozumia┼éo, albo co tydzie┼ä przychodzi o niew┼éa┼Ťciwej godzinie, a nauczyciele nie maj─ů jak przekaza─ç tego rodzicom.
Dzieci na r├│┼╝nych etapach edukacji bywaj─ů bardzo zagubione ÔÇô musz─ů si─Ö uczy─ç hymnu, god┼éa, symboli narodowych. Ale co w┼éa┼Ťciwie jest ich symbolem narodowym? Najmocniej wida─ç to w┼Ťr├│d czecze┼äskich dzieci, kt├│re przecie┼╝ nie znajd─ů w atlasie swojego god┼éa i flagi. Sporo dzieci migrowa┼éo z kraju do kraju: przejechali przez Polsk─Ö do Niemiec, tam przechodzili podobne lekcje, potem zostali deportowani z powrotem do Polski. Trudno si─Ö w zwi─ůzku z tym dziwi─ç dzieciom, a mamy takie w naszym projekcie, kt├│re nie chc─ů si─Ö uczy─ç polskiego, bo uwa┼╝aj─ů, ┼╝e do niczego im si─Ö nie przyda.
Jeden ch┼éopiec z naszego projektu chodzi┼é do szko┼éy w Niemczech ÔÇô mia┼é tam koleg├│w, psychologa, zaprzyja┼║nionych nauczycieli┬áÔÇô i kiedy zosta┼é deportowany do Polski, nie chcia┼é si─Ö uczy─ç j─Özyka. Wolontariuszka, kt├│ra z nim pracuje, bardzo dobrze zna niemiecki i rozmawia z nim po niemiecku, mimochodem wprowadzaj─ůc polski. I to zadzia┼éa┼éo.
Jeszcze inna dziewczynka, kt├│ra wcze┼Ťniej mieszka┼éa z rodzicami w Anglii, chodzi do szko┼éy mi─Ödzynarodowej i nie chce si─Ö uczy─ç polskiego, bo i tak z kolegami i kole┼╝ankami ze szko┼éy rozmawia po angielsku. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nie chce m├│wi─ç po polsku przede wszystkim dlatego, ┼╝e ogromnie si─Ö wstydzi b┼é─Öd├│w j─Özykowych, kt├│re pope┼énia w naszym j─Özyku. Wolontariuszka odkry┼éa, ┼╝e ta dziewczynka bardzo lubi kucyki Pony, wi─Öc w trakcie spotka┼ä zacz─Ö┼éy si─Ö nimi bawi─ç. I to te kucyki m├│wi─ů po polsku, a nie dziewczynka! Odblokowa┼éa si─Ö, robi coraz mniej b┼é─Öd├│w, zw┼éaszcza kiedy m├│wi nie ona, tylko kucyk Pony.
Skoro uchod┼║cy maj─ů za sob─ů do┼Ťwiadczenie ucieczki z w┼éasnego kraju, a do tego cz─Östo r├│wnie┼╝ deportacji, to wspomniana niech─Ö─ç do nauki j─Özyka mo┼╝e wynika─ç z poczucia tymczasowo┼Ťci, zawieszenia w czasie. Jak d┼éugo przebywa si─Ö w o┼Ťrodku w oczekiwaniu na decyzj─Ö o przyznaniu ochrony mi─Ödzynarodowej?
Bardzo r├│┼╝nie. Je┼╝eli twoja sytuacja jest oczywista, decyzj─Ö otrzymasz w ci─ůgu kilku miesi─Öcy. Zgodnie z przepisami nie powinno si─Ö na ni─ů czeka─ç d┼éu┼╝ej ni┼╝ sze┼Ť─ç miesi─Öcy i dlatego przez pierwsze p├│┼é roku wnioskuj─ůcy o status uchod┼║cy nie maj─ů dost─Öpu do rynku pracy. Ale w naszym projekcie jest na przyk┼éad ch┼éopak, kt├│ry przebywa tutaj ju┼╝ sze┼Ť─ç lat, poniewa┼╝ jego rodzina dostawa┼éa odmow─Ö, ci─ůgle odwo┼éywa┼éa si─Ö od decyzji, a w mi─Ödzyczasie zwiali na Zach├│d, wi─Öc po deportacji do Polski znowu wszystko zacz─Ö┼éo si─Ö przed┼éu┼╝a─ç.
Jak wygl─ůda codzienno┼Ť─ç w o┼Ťrodku?
Zapewnione jest minimum konieczne do prze┼╝ycia ÔÇô jedzenie i dach nad g┼éow─ů. Nie trzeba sobie gotowa─ç, ale r├│wnocze┼Ťnie mieszka┼äcy o┼Ťrodk├│w nie maj─ů wp┼éywu na to, co b─Öd─ů jedli. Fajnie by by┼éo da─ç im jak─ů┼Ť mo┼╝liwo┼Ť─ç wp┼éywu, na przyk┼éad dostarcza─ç im produkty, ┼╝eby sami gotowali, lub zatrudni─ç jako pomoc w kuchni. Przychodzisz o okre┼Ťlonych godzinach i dostajesz porcj─Ö na talerzu. W efekcie nawet ludzi, kt├│rzy byli w swoim kraju aktywni i pracowali zawodowo, taki o┼Ťrodek bardzo uniesamodzielnia. Chocia┼╝ kojarz─Ö panie z o┼Ťrodka, kt├│re pracuj─ů jako sprz─ůtaczki czy pomoc w kebabie. Dodatkowo brakuje prywatno┼Ťci┬áÔÇô s─ů ma┼ée przestrzenie, ┼Ťcisk, wi─Öc nie ma za bardzo gdzie uciec, ┼╝eby poby─ç sobie przez chwil─Ö samemu. Przez to wszystko du┼╝o ludzi wpada w o┼Ťrodku w depresj─Ö ÔÇô niekt├│rzy le┼╝─ů ca┼éy dzie┼ä w ┼é├│┼╝kach twarz─ů do ┼Ťciany, ┼╝eby nie widzie─ç innych, schodz─ů tylko na jedzenie. Najcz─Ö┼Ťciej dotyka to m─Ö┼╝czyzn. Po przyje┼║dzie tutaj cz─Östo odwracaj─ů si─Ö role: w kraju pochodzenia pracowa┼é ojciec i mama siedzia┼éa z dzie─çmi w domu, a gdy znajd─ů si─Ö w Polsce, bardzo cz─Östo to w┼éa┼Ťnie matka jest aktywna, wychodzi na zewn─ůtrz, nawi─ůzuje relacje i znajduje prac─Ö, natomiast ojciec siedzi w pokoju i ┼╝yje w swojej ÔÇ×ma┼éej CzeczeniiÔÇŁ, kt├│r─ů sobie organizuje w swoim w┼éasnym domu.
Mo┼╝na takiemu wyobcowaniu jako┼Ť przeciwdzia┼éa─ç?
Moim zdaniem bardzo du┼╝ym b┼é─Ödem jest brak jakiegokolwiek samorz─ůdu w o┼Ťrodkach. Nie do┼Ť─ç, ┼╝e uchod┼║cy czekaj─ů decyzj─Ö, czy w og├│le mog─ů tu zosta─ç czy nie, to jeszcze nie maj─ů wp┼éywu na to, co jutro b─Öd─ů je┼Ť─ç na kolacj─Ö. Gdyby istnia┼é samorz─ůd, kt├│ry decyduje chocia┼╝by o takich mniejszych rzeczach: ÔÇ×co zrobi─ç z placem zabaw?ÔÇŁ albo ÔÇ×jakie zaj─Öcia by┼Ťmy chcieli, ┼╝eby nam tu jaka┼Ť organizacja pozarz─ůdowa przeprowadzi┼éa?ÔÇŁ, mieszka┼äcy czuliby, ┼╝e maj─ů jakikolwiek wp┼éyw na swoje ┼╝ycie. A oni po prostu siedz─ů w tym o┼Ťrodku.
Do tego jeszcze s─ů to ludzie z bardzo r├│┼╝nych kraj├│w. W takich sytuacjach cz─Östo powstaj─ů konflikty, rodz─ů si─Ö uk┼éady, jakie my mo┼╝emy zna─ç z wyjazd├│w na kolonie: silniejsi gnoj─ů s┼éabszych, a kiedy przyje┼╝d┼╝a kto┼Ť nowy, a dooko┼éa s─ů ludzie, kt├│rzy w danym miejscu mieszkaj─ů ju┼╝ od dawna, to staj─ů si─Ö siln─ů grup─ů, kt├│ra narzuca jakie┼Ť swoje zasady. Ch┼éopcy w jednym o┼Ťrodku m├│wili mi, ┼╝e je┼╝eli kto┼Ť chce przyj┼Ť─ç pogra─ç w pi┼ék─Ö na boisku, to grupa mieszka┼äc├│w z d┼éugim sta┼╝em ka┼╝e sobie p┼éaci─ç 20 z┼éotych za ka┼╝d─ů gr─Ö. Personel o┼Ťrodka o tym wie, ale nic sobie z tego nie robi, wi─Öc nikt nie korzysta z tego boiska. Bardzo ubolewam nad tym, ┼╝e podobne konflikty s─ů zamiatane pod dywan, a je┼╝eli ju┼╝ kto┼Ť je zauwa┼╝y, to poszkodowanych przenosi do innego o┼Ťrodka, za┼Ť tych, kt├│rzy ten konflikt wywo┼éali, zostawia.
Czy rozwi─ůzania podobne do tych, kt├│re proponujesz, funkcjonuj─ů gdzie┼Ť za granic─ů? By┼éaby┼Ť w stanie wskaza─ç przyk┼éady ?
Tak. Kiedy by┼éam na wizycie studyjnej w Norwegii, spotkali┼Ťmy si─Ö z facetami z takiego o┼Ťrodka, w kt├│rym mieszka┼éo kilkadziesi─ůt os├│b. W wielu krajach zachodnich, mimo ┼╝e maj─ů uchod┼║c├│w niepor├│wnywalnie wi─Öcej od nas, pomys┼éy na organizacj─Ö tymczasowego mieszkania u nich id─ů raczej w tym kierunku, ┼╝eby nie zamyka─ç du┼╝ej liczby ludzi w jednym o┼Ťrodku, tylko ┼╝eby tworzy─ç wi─Öcej ma┼éych o┼Ťrodk├│w. Dzi─Öki temu ich mieszka┼äcy maj─ů wi─Ökszy kontakt ze spo┼éeczno┼Ťci─ů na zewn─ůtrz. W Norwegii spotka┼éam si─Ö w┼éa┼Ťnie z trzema ch┼éopakami ÔÇô przewodnicz─ůcym i dwoma wiceprzewodnicz─ůcymi o┼Ťrodka dla m─Ö┼╝czyzn. Mieli okre┼Ťlone funkcje, mieli swoj─ů wewn─Ötrzn─ů rad─Ö, odbywa┼éy si─Ö g┼éosowania, w kt├│rych ka┼╝dy m├│g┼é bra─ç udzia┼é. Decydowali wsp├│lnie, na przyk┼éad co zrobi─ç z funduszem na czas wolny: czy przeznaczy─ç go na sport, a je┼Ťli tak, to na jaki, czy mo┼╝e to jednak na jakie┼Ť kulturalne sprawy albo na edukacj─Ö.
Zyskali elementarn─ů sprawczo┼Ť─ç.
Tak, ale s─ůdz─Ö, ┼╝e to wa┼╝ne nie tylko dla ich poczucia sprawczo┼Ťci┬áÔÇô mia┼éoby r├│wnie┼╝ warto┼Ť─ç integracyjn─ů. Do tego o┼Ťrodkowy samorz─ůd pokazywa┼éby, jak takie rzeczy dzia┼éaj─ů na zewn─ůtrz. Pami─Ötajmy, ┼╝e wiele os├│b przyje┼╝d┼╝a z kraj├│w, w kt├│rych demokracji albo nie ma, albo ona nie funkcjonuje. I to te┼╝ jest dla nich niekiedy nauka tego, w jaki spos├│b funkcjonowa─ç, gdy nagle si─Ö okazuje: ÔÇ×O kurcz─Ö, kto┼Ť ma jakie┼Ť inne zdanie, a mimo to musimy si─Ö tutaj dogada─çÔÇŁ. A my w Polsce uchod┼║c├│w w pewien spos├│b upupiamy. Siedz─ů sobie, przychodz─ů trzy razy dziennie je┼Ť─ç, wychodz─ů i tyle.
Ale czy ich sytuacja jest rzeczywi┼Ťcie tak zabetonowana? Realia o┼Ťrodk├│w si─Ö nie zmieniaj─ů?
C├│┼╝, m├│wili┼Ťmy dot─ůd o o┼Ťrodkach otwartych, ale s─ů te┼╝ w Polsce o┼Ťrodki zamkni─Öte, czyli takie, z kt├│rych nie mo┼╝na wychodzi─ç. Od niedawna jest tak, ┼╝e nie ma w nich krat i zmieniono sporo rzeczy, kt├│re wcze┼Ťniej upodabnia┼éy je do wi─Özie┼ä. Dzieci z takich o┼Ťrodk├│w nie wychodz─ů i nie ucz─Öszczaj─ů do zewn─Ötrznej szko┼éy, tylko tam do nich przyje┼╝d┼╝aj─ů nauczyciele┬áÔÇô a i to funkcjonuje na strasznie niskim poziomie.
Obecnie do o┼Ťrodk├│w zamkni─Ötych trafiaj─ů przede wszystkim te osoby, kt├│rych┬áto┼╝samo┼Ťci nie mo┼╝na ustali─ç, bo podczas przekroczenia granicy nie mog─ů pokaza─ç dokument├│w, albo cudzoziemcy, kt├│rzy zostali odes┼éani z innego pa┼ästwa UE, bo nielegalnie do niego wyjechali. Wyobra┼║cie sobie, ┼╝e Ministerstwo Spraw Wewn─Ötrznych i Administracji zaproponowa┼éo zmian─Ö ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, ┼╝eby niemal wszyscy cudzoziemcy staraj─ůcy si─Ö o status uchod┼║cy z automatu trafiali do o┼Ťrodka zamkni─Ötego.
Wed┼éug tych przepis├│w cz┼éowiek wnioskuj─ůcy o status uchod┼║cy nie b─Ödzie m├│g┼é siedzie─ç tam d┼éu┼╝ej ni┼╝ 28 dni. W tym czasie jego sprawa powinna zosta─ç rozpatrzona, co nawet nie brzmi tak ┼║le. Problem w tym, ┼╝e skoro ju┼╝ teraz nie rozpatrujemy spraw w wyznaczonym przepisami czasie, to ka┼╝dy podobny termin mo┼╝e zosta─ç, oczywi┼Ťcie, przed┼éu┼╝ony. Do tego decyzja o deportowaniu cudzoziemca b─Ödzie mog┼éa by─ç natychmiastowo wykonywana i taki cz┼éowiek w praktyce nie b─Ödzie m├│g┼é odwo┼éa─ç si─Ö od niej do s─ůdu.
Znam przypadek uchod┼║czyni, przebywaj─ůcej w o┼Ťrodku zamkni─Ötym, kt├│rej powiedziano, ┼╝e zostanie zamkni─Öta na 90 dni. Jako┼Ť to wytrzyma┼éa, po czym pod koniec tego czasu powiedziano, ┼╝e jej pobyt zosta┼é przed┼éu┼╝ony o kolejne 90 dni. Pod koniec tych kolejnych powiedziano, ┼╝e musi zosta─ç na jeszcze nast─Öpne. Siedzia┼éa tak przez prawie rok i po prostu widzia┼éa, ┼╝e jest w systemie, kt├│ry nie daje jej realnej nadziei, nie daje ┼╝adnych warto┼Ťciowych informacji. Kobieta pr├│bowa┼éa pope┼éni─ç samob├│jstwo i dopiero wtedy psychiatra orzek┼é, ┼╝e nie mo┼╝e zosta─ç d┼éu┼╝ej w o┼Ťrodku zamkni─Ötym.
Te 28 dni pewnie b─Ödzie funkcjonowa┼éo w ten sam spos├│b. To system, kt├│ry niedawno wprowadzi┼éy W─Ögry, a teraz chce go przyj─ů─ç tak┼╝e Polska.
 
Maria Z┼éonkiewicz┬áÔÇô┬ába┼ékanistka, kulturoznawczyni, zajmuje si─Ö przemianami islamu bo┼Ťniackiego oraz teori─ů turystyki. Wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielka inicjatywy┬áCHLEBEM I SOL─ä┬áoraz┬áprojektu post-turysta.pl
***
Trwa zbi├│rka na kontynuacj─Ö projektu: https://pomagam.pl/dzieciuchodzcy
Projekt ÔÇ×Students for Refugee KidsÔÇŁ w roku 2017 jest wsp├│┼éfinansowanego ze ┼Ťrodk├│w European StudentsÔÇÖ Union w ramach programu ma┼éych grant├│w ÔÇ×Together, Moving ForwardÔÇŁ i realizowany we wsp├│┼épracy z Fundacj─ů Przestrze┼ä Wsp├│lna.
***
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç tutaj.
***
Polecamy tak┼╝e pokrewne teksty:

Klucze do nieistniej─ůcych dom├│w

Yacoub: Syria ginie w tej wojnie

Kim s─ů ÔÇ×Ostatni w AleppoÔÇŁ?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś