Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Klucze do nieistniej─ůcych dom├│w

Obozy dla uchod┼║c├│w kojarz─ů si─Ö zwykle z lud┼║mi czekaj─ůcymi w kolejkach do punkt├│w pomocy z kilkoma tobo┼ékami, w kt├│rych trzymaj─ů wszystko to, co w po┼Ťpiechu uda┼éo im si─Ö zabra─ç ze sob─ů. Skojarzenie to zak┼éada tymczasowo┼Ť─ç bycia uchod┼║c─ů. Czy s┼éusznie?

palestyna4

fot.: Katarzyna Rydel, Palesty┼äczyk z kluczami, Kalandia


Na ┼Ťwiecie s─ů obozy dla uchod┼║c├│w, kt├│re sta┼éy si─Ö du┼╝ymi miastami. W obozie Dadaab w Kenii w sierpniu 2016 roku mieszka┼éo oko┼éo 276 tysi─Öcy os├│b, czyli prawie tyle, ilu mieszka┼äc├│w licz─ů Katowice. Jeszcze p├│┼étora roku wcze┼Ťniej, czyli w grudniu 2014 roku, przebywa┼éo tam 356 tysi─Öcy ludzi, g┼é├│wnie uchod┼║c├│w z s─ůsiedniej Somalii, Etiopii i Sudanu Po┼éudniowego (wszystkie dane za UNHCR). Cho─ç nie znajdziemy ich na oficjalnych mapach ┼Ťwiata, niekt├│re obozy doczeka┼éy si─Ö w┼éasnych stron internetowych ÔÇô jak ten w Domiz w irackim Kurdystanie ÔÇô lub sta┼éy si─Ö tematem film├│w dokumentalnych ÔÇô na przyk┼éad Zaatari w Jordanii zosta┼é sportretowany w ÔÇ×Salam NeighborÔÇŁ┬áw re┼╝yserii Chrisa Temple i Zacha Ingrasci. Oba przedsi─Öwzi─Öcia to zaanga┼╝owane spo┼éecznie projekty artystyczne, dostrze┼╝one na arenie mi─Ödzynarodowej (mi─Ödzy innymi nagroda Dutch Design Awards 2015 i Geneva International Film Festival 2015 za projekt ÔÇ×Refugee RepublicÔÇŁ o obozie w Domiz).
S─ů te┼╝ obozy, tak jak te dla Palesty┼äczyk├│w, w kt├│rych mieszka ju┼╝ trzecie pokolenie uchod┼║c├│w. Namioty zosta┼éy zast─ůpione trwalszymi konstrukcjami, kt├│re z racji ograniczonego miejsca rozrastaj─ů si─Ö ku g├│rze. Si┼éami agend ONZ wybudowano szko┼éy i o┼Ťrodki zdrowia. Na pierwszy rzut oka te obozy niczym nie r├│┼╝ni─ů si─Ö od okolicznych osiedli. Mieszkaj─ů w nich jednak ludzie, kt├│rych nigdy nie opu┼Ťci┼éo pragnienie powrotu do w┼éasnych dom├│w.
Czwarte pokolenie
Ismail, u┼Ťmiechni─Öty dwudziestopi─Öciolatek, mieszka wraz z rodzin─ů w jednym z dom├│w w Al Arroub ÔÇô obozie dla uchod┼║c├│w palesty┼äskich na Zachodnim Brzegu Jordanu, po┼éo┼╝onym niespe┼éna dziesi─Ö─ç kilometr├│w na p├│┼énoc od Hebronu. Docieram tam busem, kt├│ry kilkana┼Ťcie razy dziennie pokonuje tras─Ö z Hebronu do Betlejem. Wysiadam pod sklepem, tu┼╝ przy granicy obozu, naprzeciwko jednej z dziesi─ůtek wie┼╝ wojskowych, jakie Izrael wzni├│s┼é na Zachodnim Brzegu. Ismail dzwoni, ┼╝e b─Ödzie za pi─Ö─ç minut. Rozsiadam si─Ö wi─Öc na murku, bo wiem, ┼╝e pi─Ö─ç minut na Bliskim Wschodzie oznacza cz─Östo kwadrans lub wi─Öcej. Podoba mi si─Ö to podej┼Ťcie, bo zwykle za bardzo si─Ö w ┼╝yciu spiesz─Ö.
Go┼Ťcinno┼Ť─ç to dla Palesty┼äczyk├│w sprawa honoru. Najpierw idziemy na mocn─ů, czarn─ů kaw─Ö z kardamonem do ma┼éego sklepiku, a potem Ismail zaprasza mnie do siebie. Siadamy w pokoju go┼Ťcinnym, kt├│ry prawie wsz─Ödzie w okolicy wygl─ůda tak samo: pod ka┼╝d─ů ┼Ťcian─ů ciasno ustawione kanapy, a przed nimi ma┼éy stolik z serwet─ů. Na jednej ze ┼Ťcian wisi obraz Kopu┼éy na Skale, znajduj─ůcej si─Ö na Wzg├│rzu ┼Üwi─ůtynnym w Jerozolimie. To opr├│cz Mekki i Medyny trzecie naj┼Ťwi─Ötsze miejsce dla ka┼╝dego muzu┼émanina. Wed┼éug wierze┼ä st─ůd Mahomet wst─ůpi┼é do nieba. Ismail wysy┼éa swojego m┼éodszego brata Alego, by ten przygotowa┼é herbat─Ö, i zaczyna opowie┼Ť─ç o tym, dlaczego jest uchod┼║c─ů.
Jego dziadkowie, podobnie jak oko┼éo 750 tysi─Öcy innych Palesty┼äczyk├│w, zostali w 1948 roku wygnani ze swojego domu, gdy na terenach historycznej Palestyny powsta┼éo pa┼ästwo Izrael. Palesty┼äczycy nazywaj─ů to wydarzenie Nakb─ů, czyli Katastrof─ů, podczas kt├│rej ÔÇô opr├│cz wcze┼Ťniej wspomnianych wysiedlonych ÔÇô setki os├│b zosta┼éy zamordowane w masakrach ludno┼Ťci cywilnej (vide atak na Deir Jassin), czterysta wiosek doszcz─Ötnie zniszczono, a opuszczone palesty┼äskie mienie i ziemi─Ö skonfiskowano. Nieca┼ée dwadzie┼Ťcia lat p├│┼║niej, w 1967 roku, po wojnie sze┼Ťciodniowej, mia┼éa miejsce Naksa ÔÇô druga fala uchod┼║cza, kt├│ra liczy┼éa 440 tysi─Öcy Palesty┼äczyk├│w zmuszonych do ucieczki z w┼éasnych dom├│w. W wyniku tych tragicznych wydarze┼ä sprzed kilkudziesi─Öciu lat obecnie ┼╝yje oko┼éo 7,4 milion├│w uchod┼║c├│w palesty┼äskich (w tym 4,8 milion├│w oficjalnie zarejestrowanych w Agendzie Narod├│w Zjednoczonych dla Pomocy Uchod┼║com Palesty┼äskim na Bliskim Wschodzie ÔÇô┬á UNRWA). Liczba ta wci─ů┼╝ ro┼Ťnie, poniewa┼╝ zgodnie z definicj─ů UNRWA status uchod┼║cy dziedziczony jest w linii m─Öskiej. 2/3 palesty┼äskiej populacji to uchod┼║cy (7,4 z 11,2 milion├│w). To najd┼éu┼╝szy i najliczebniejszy przypadek przymusowego przesiedlenia na ┼Ťwiecie. W┼éa┼Ťnie rodzi si─Ö czwarte pokolenie ludzi, kt├│rzy nie tylko b─Öd─ů dorasta─ç w prowizorycznych warunkach, ale kt├│rym tak┼╝e odmawia si─Ö podmiotowo┼Ťci poprzez definiowanie ich w kategoriach ÔÇ×problemu humanitarnegoÔÇŁ, b─Öd─ůcego wa┼╝nym elementem w rozgrywkach politycznych.
palestyna
fot.: Katarzyna Rydel, Ali (po lewej), Ismail (po prawej), Al Arroub
Wi─Özy
Przed 1948 rokiem dziadkowie Ismaila mieszkali w miejscowo┼Ťci ÔÇÖAjjur, po┼éo┼╝onej oko┼éo 25 kilometr├│w na p├│┼énocny-zach├│d od Hebronu. W wiosce licz─ůcej ponad cztery tysi─ůce mieszka┼äc├│w znajdowa┼éy si─Ö dwie szko┼éy i meczet. Pi─ůtkowe przedpo┼éudnia wype┼énia┼é gwar i krz─ůtanina oraz pokrzykiwanie handlarzy, kt├│rzy zach─Öcali do zakup├│w na lokalnym targu. Ludno┼Ť─ç utrzymywa┼éa si─Ö przede wszystkim z rolnictwa ÔÇô upraw pszenicy i oliwek, ale te┼╝ z rzemios┼éa; wielu Palesty┼äczyk├│w trudni┼éo si─Ö stolarstwem i garbarstwem. ÔÇÖAjjur, jak i setek podobnych wiosek, ju┼╝ nie ma. Teren, kt├│ry niegdy┼Ť zajmowa┼éa, znajduje si─Ö obecnie na terytorium Izraela. Pozosta┼éy tam jedynie trzy opuszczone domostwa oraz migda┼éowce i eukaliptusy z przydomowych sad├│w.
Ali przynosi herbat─Ö. Obaj z bratem ┼Ťmiej─ů si─Ö, gdy prosz─Ö, ┼╝eby jej nie s┼éodzi─ç. Lubi─Ö cukier, ale jego st─Ö┼╝enie w szklance napoju w tej cz─Ö┼Ťci ┼Ťwiata cz─Östo wystawia na pr├│b─Ö moje kubki smakowe. Palesty┼äczycy ┼╝artuj─ů, ┼╝e pij─ů cukier z dodatkiem herbaty. Mnie w zupe┼éno┼Ťci wystarcza domieszka aromatycznej sza┼éwii lub mi─Öty. Nap├│j powoli nas rozgrzewa. Mamy pocz─ůtek marca, ale tutaj jest wci─ů┼╝ do┼Ť─ç zimno. Ismail wyja┼Ťnia, ┼╝e arabska nazwa Al Arroub w dos┼éownym t┼éumaczeniu oznacza ÔÇ×najzimniejsze miejsceÔÇŁ.
palestyna1
fot.: Katarzyna Rydel, Al Arroub
Przez kilka pierwszych miesi─Öcy istnienia ob├│z dla uciekaj─ůcych Palesty┼äczyk├│w wygl─ůda┼é jak typowe tymczasowe schronienie: rz─Ödy namiot├│w, punkty poboru wody; pomocy udziela┼éy organizacje humanitarne. Od stycznia 1949 roku pomoc─ů uchod┼║com zaj─Ö┼éa si─Ö nowo powsta┼éa UNRWA, kt├│ra wspiera┼éa Palesty┼äczyk├│w w budowie ma┼éych dom├│w. Cho─ç Palestyna le┼╝y w strefie podzwrotnikowej, zima w okolicach Hebronu jest naprawd─Ö ch┼éodna. Ci─Ö┼╝ko przetrwa─ç zimowe miesi─ůce w brezentowym schronieniu. Ob├│z Al Arroub po┼éo┼╝ony jest na wysoko┼Ťci oko┼éo 850 metr├│w nad poziomem morza na Wy┼╝ynie Judzkiej. W zimie temperatura wynosi cz─Östo nie wi─Öcej ni┼╝ kilka stopni powy┼╝ej zera, a niekiedy pada te┼╝ ┼Ťnieg. Z biegiem lat domom przyby┼éy kolejne pi─Ötra, by pomie┼Ťci─ç nowe pokolenia mieszka┼äc├│w, a zabudowa zacz─Ö┼éa si─Ö zag─Öszcza─ç. Dzi┼Ť w Al Arroub oko┼éo dziesi─Öciu tysi─Öcy ludzi mieszka na powierzchni 0,24 kilometra kwadratowego. Domy stoj─ů w niewielkiej odleg┼éo┼Ťci od siebie, za┼Ť mi─Ödzy nimi wij─ů si─Ö w─ůskie uliczki. Niejednokrotnie uk┼éad obozowych dom├│w odpowiada temu z wysiedlonych siedemdziesi─ůt lat temu wiosek. Dawni s─ůsiedzi nadal s─ů s─ůsiadami. Mimo ci─ůg┼éego wsparcia UNRWA mieszka┼äcy obozu borykaj─ů si─Ö z brakiem dost─Öpu do wody pitnej i bezpiecznej sieci energetycznej, a tereny nale┼╝─ůce do obozu zawalone s─ů ┼Ťmieciami.
Wi─Özienie
Ismail niedawno sko┼äczy┼é studia, jest paramedykiem i piel─Ögniarzem. Szuka pracy w Ramallah, siedzibie Palesty┼äskiej W┼éadzy Narodowej. W czasie studi├│w pracowa┼é w Palesty┼äskim Czerwonym P├│┼éksi─Ö┼╝ycu (muzu┼éma┼äskim odpowiedniku Czerwonego Krzy┼╝a). Wraz z innymi ratownikami ni├│s┼é pomoc ofiarom wypadk├│w mi─Ödzy innymi na drodze nr 60, przebiegaj─ůcej z p├│┼énocy na po┼éudnie Zachodniego Brzegu. Drog─ů t─ů poruszaj─ů si─Ö zar├│wno Izraelczycy (w wi─Ökszo┼Ťci osadnicy ┼╝ydowscy), jak i Palesty┼äczycy. Cho─ç m─Ö┼╝czyzna wychowa┼é si─Ö pod okupacj─ů, w atmosferze wzajemnej nienawi┼Ťci przenikaj─ůcej ka┼╝d─ů sfer─Ö ┼╝ycia, to gdy trzeba jecha─ç do wypadku, w kt├│rym ucierpieli Izraelczycy, my┼Ťli tylko o jednym: ratowa─ç ludzi. Nie jest to ┼éatwe ani oczywiste w takim miejscu. Obie strony konfliktu izraelsko-palesty┼äskiego zosta┼éy tak zranione i skrzywdzone, ┼╝e trudno zapanowa─ç nad negatywnymi emocjami.
palestyna2
fot.: Katarzyna Rydel, UNRWA, Hebron
W trzypi─Ötrowym domu Ismaila mieszkaj─ů rodzice i rodze┼ästwo z rodzinami. Starszy brat przebywa w tej chwili w izraelskim wi─Özieniu. Jawnie sprzeciwia┼é si─Ö okupacji izraelskiej, bra┼é te┼╝ udzia┼é w copi─ůtkowych demonstracjach w obozie, kt├│re zawsze ko┼äcz─ů si─Ö zamieszkami. Ob├│z po┼éo┼╝ony jest w strefie B, kt├│ra znajduje si─Ö pod militarn─ů kontrol─ů Izraela. Armia izraelska atakuje demonstrant├│w gazem ┼ézawi─ůcym, granatami hukowymi, strzela gumowymi kulami. Palesty┼äczycy nie pozostaj─ů d┼éu┼╝ni i odpowiadaj─ů kamieniami oraz koktajlami Mo┼éotowa. Co jaki┼Ť czas media obiega wiadomo┼Ťci o ┼Ťmierci palesty┼äskich demonstrant├│w, gdy wojsko u┼╝yje ostrej amunicji.
Ismail by┼é w wi─Özieniu dwa razy. Po raz pierwszy trafi┼é tam za umieszczenie w obozie graffiti ÔÇ×Hey our prisoners, The freedom for youÔÇŁ. Wyszed┼é po pi─Öciu miesi─ůcach odsiadki i zap┼éaceniu dw├│ch tysi─Öcy szekli (oko┼éo dw├│ch tysi─Öcy z┼éotych). Po raz drugi, na szcz─Ö┼Ťcie tylko jako go┼Ť─ç, gdy pojecha┼é odwiedzi─ç brata. Palesty┼äczycy mog─ů zosta─ç aresztowani zawsze i wsz─Ödzie, bez postawienia zarzut├│w i przeprowadzenia sprawiedliwego procesu. Jest to mo┼╝liwe za spraw─ů instytucji ÔÇ×aresztu administracyjnegoÔÇŁ, kt├│ry jest niezgodny z zasad─ů domniemania niewinno┼Ťci, gwarantowan─ů przez Powszechn─ů Deklaracj─Ö Praw Cz┼éowieka. Palesty┼äska organizacja praw cz┼éowieka Adameer, kt├│ra wspiera wi─Ö┼║ni├│w politycznych, podaje, ┼╝e od pocz─ůtku okupacji Zachodniego Brzegu przez izraelskie wi─Özienia przewin─Ö┼éo si─Ö ponad osiemset tysi─Öcy Palesty┼äczyk├│w. W czasie naszej rozmowy z Ismailem w izraelskich wi─Özieniach przebywa┼éo 6400 palesty┼äskich wi─Ö┼║ni├│w. Wobec pi─Öciuset spo┼Ťr├│d nich zastosowano areszt administracyjny, a trzysta os├│b stanowili nieletni (osoby poni┼╝ej osiemnastego roku ┼╝ycia).
Marzenia
Idziemy obejrze─ç ob├│z. Spacer nie zajmuje du┼╝o czasu. D┼éu┼╝szy bok obozu ma co prawda kilometr d┼éugo┼Ťci, ale ten kr├│tszy ÔÇô ju┼╝ tylko oko┼éo 250 metr├│w. Ca┼éy ob├│z mie┼Ťci si─Ö na zboczu niewysokiego wzniesienia. S┼éysz─Ö, ┼╝e osiedle najwi─Öksze wra┼╝enie robi podczas Ramadanu, gdy wieczorami mieni si─Ö blaskiem kolorowych lampek, a z ka┼╝dego domu unosi si─Ö n─Öc─ůcy zapach ┼Ťwi─ůtecznych potraw. W obozie wszyscy si─Ö znaj─ů. Mieszka┼äc├│w ┼é─ůcz─ů nie tylko wi─Özy s─ůsiedzkie, ale cz─Östo te┼╝ przyja┼║┼ä lub pokrewie┼ästwo. Podczas miesi─ůca postu wieczorami domy s─ů otwarte, Palesty┼äczycy spotykaj─ů si─Ö przy wsp├│lnym stole i celebruj─ů iftar.
Ismail prowadzi mnie do szk├│┼é, kt├│rych ┼é─ůcznie jest tu sze┼Ť─ç. Cztery z nich (klasy od 1 do 9) prowadzi UNRWA, za┼Ť dwie s─ů rz─ůdowe (klasy 10ÔÇô12). Po drodze mijamy o┼Ťrodek zdrowia, ma┼ée sklepiki i setki graffiti na murach. Dominuj─ů w nich malowid┼éa wizerunk├│w zabitych w zamieszkach mieszka┼äc├│w obozu (nierzadko dzieci) ÔÇô s─ů ich dziesi─ůtki.┬á Co jaki┼Ť czas widzimy Hanzal─Ö ÔÇô posta─ç odwr├│conego ty┼éem ch┼éopca w podartym ubraniu, z r─Ökami za┼éo┼╝onymi na plecach i bosymi stopami. To s┼éynna posta─ç stworzona przez palesty┼äskiego rysownika Nad┼╝iego al-Alego, symbol goryczy, smutku, cierpienia.
Wszystkie tutejsze dzieci wiedz─ů, ┼╝e bez porz─ůdnego wykszta┼écenia maj─ů niewielkie szanse na wyrwanie si─Ö z obozowej rzeczywisto┼Ťci. Powtarzaj─ů im to rodzice, dziadkowie i starsze rodze┼ästwo. Wielu absolwent├│w szk├│┼é w Al Arroub studiuje na uniwersytetach w Hebronie i Betlejem. O nauce w Jerozolimie nie maj─ů co marzy─ç. Tylko ci Palesty┼äczycy, kt├│rzy s─ů mieszka┼äcami Jerozolimy lub zdobyli pozwolenie na prac─Ö tam, uzyskuj─ů zgod─Ö na wjazd do miasta. Jednak nawet wtedy musz─ů odsta─ç swoje na checkpointach, nie maj─ůc gwarancji, ┼╝e zostan─ů wpuszczeni.
Ismail dzieli si─Ö ze mn─ů swoj─ů recept─ů na sukces i szcz─Ö┼Ťcie: dba─ç o rodzin─Ö, osi─ůga─ç sukcesy w edukacji, my┼Ťle─ç o dobrej przysz┼éo┼Ťci. Szczeg├│lnie trudno zrealizowa─ç to ostatnie. W┼Ťr├│d palesty┼äskich uchod┼║c├│w ┼╝ywe jest wci─ů┼╝ pragnienie powrotu do rodzinnych wiosek. Wspomnienia dawnego ┼╝ycia s─ů piel─Ögnowane i idealizowane, tak┼╝e przez m┼éodsze pokolenia, kt├│re tamte czasy znaj─ů tylko z opowie┼Ťci.
palestyna3
fot.: Katarzyna Rydel, Hanzala, Al Arroub
Klucze, kt├│re nie otworz─ů ju┼╝ ┼╝adnych drzwi
Na terenie Zachodniego Brzegu Jordanu znajduje si─Ö dziewi─Ötna┼Ťcie oboz├│w dla uchod┼║c├│w. ┼╗yje w nich oko┼éo 211 tysi─Öcy Palesty┼äczyk├│w. To nieco ponad 1/4 wszystkich palesty┼äskich uchod┼║c├│w na Zachodnim Brzegu, pozosta┼ée 560 tysi─Öcy mieszka poza obozami. UNRWA administruje ┼é─ůcznie 58 obozami ÔÇô poza Zachodnim Brzegiem tak┼╝e w Strefie Gazy, Syrii, Jordanii i Libanie. ┼ü─ůcznie we wszystkich obozach przebywa oko┼éo p├│┼étora miliona Palesty┼äczyk├│w (oko┼éo 20 procent wszystkich palesty┼äskich uchod┼║c├│w). Trwaj─ůca od 2011 roku wojna w Syrii zmusi┼éa do ucieczki nie tylko miliony Syryjczyk├│w, ale r├│wnie┼╝ wielu mieszkaj─ůcych tam palesty┼äskich uchod┼║c├│w.
W rozwi─ůzanie konfliktu izraelsko-palesty┼äskiego zaanga┼╝owany jest ca┼éy ┼Ťwiat. Niedawna 50. rocznica rozpocz─Öcia okupacji i 69. rocznica Nakby przypominaj─ů, jak trudno o kompromis, gdy aktorzy sporu nie s─ů gotowi zaakceptowa─ç pewnych racji strony przeciwnej. Spo┼éeczno┼Ť─ç mi─Ödzynarodowa wielokrotnie wzywa┼éa obie strony do pokojowego rozwi─ůzania konfliktu, a Izrael ÔÇô do zako┼äczenia okupacji i zagwarantowania Palesty┼äczykom prawa do powrotu do domu. Rezolucja 194 Zgromadzenia Og├│lnego ONZ z 11 grudnia 1948 roku stanowi: ÔÇ×[…] uchod┼║cy, kt├│rzy chc─ů wr├│ci─ç do swoich dom├│w i ┼╝y─ç w pokoju z s─ůsiadami, powinni m├│c uczyni─ç to najwcze┼Ťniej jak to mo┼╝liwe. Tym, kt├│rzy zdecyduj─ů si─Ö nie wraca─ç, powinny by─ç wyp┼éacone odszkodowania za w┼éasno┼Ť─ç i utracone lub uszkodzone nieruchomo┼Ťci […]ÔÇŁ. Rezolucja 237 Rady Bezpiecze┼ästwa ONZ z 14 czerwca 1967 roku wzywa Izrael do umo┼╝liwienia powrotu uchod┼║com, kt├│rzy zmuszeni byli ucieka─ç w wyniku wojny sze┼Ťciodniowej. Do dzi┼Ť jednak nikt jeszcze nie powr├│ci┼é.
Wiele palesty┼äskich rodzin wci─ů┼╝ z czu┼éo┼Ťci─ů przechowuje klucze do swoich starych, cz─Östo ju┼╝ nieistniej─ůcych dom├│w. S─ů one symbolem Al-Awdy ÔÇô zagwarantowanego Palesty┼äczykom prawa do powrotu. Cho─ç m┼éodzi Palesty┼äczycy zdaj─ů sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e realne szanse na powr├│t s─ů niewielkie, to realizacj─Ö postanowie┼ä Rezolucji postrzegaj─ů w kategoriach przyznania przez Izrael, ┼╝e Katastrofa z 1948 roku rzeczywi┼Ťcie mia┼éa miejsce ÔÇô ┼╝e dosz┼éo do masakr ludno┼Ťci i wysiedle┼ä na masow─ů skal─Ö. Chc─ů us┼éysze─ç od Izraelczyk├│w s┼éowo przepraszam. Nierozwi─ůzana kwestia prawa do powrotu to dla Palesty┼äczyk├│w symbol niesprawiedliwo┼Ťci i przeszkoda na drodze do osi─ůgni─Öcia pokoju.
Ismail odprowadza mnie na przystanek. U┼Ťmiech nie znika z jego twarzy. Na po┼╝egnanie ┼╝ycz─Ö mu, ┼╝eby jego sytuacja uchod┼║cy ÔÇô by─ç mo┼╝e tylko z pozoru przej┼Ťciowa ÔÇô jednak si─Ö odmieni┼éa.
***
Współpraca: Jolanta Rydel

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś