fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wojnicki: Sztuczna inteligencja pokazuje, 偶e intelekt nie jest ju偶 cech膮 wy艂膮cznie ludzk膮

Sztuczna inteligencja sprawia, 偶e dewaluuje si臋 intelekt, z kt贸rego do tej pory byli艣my niesamowicie dumni, bo mieli艣my poczucie, 偶e to nasza wyj膮tkowa, ludzka cecha. Zostaje nam to, co do tej pory zaniedbywali艣my, czyli sfera emocjonalna, spo艂eczna, a nawet duchowa.
Wojnicki: Sztuczna inteligencja pokazuje, 偶e intelekt nie jest ju偶 cech膮 wy艂膮cznie ludzk膮
ilustr.: Julia Benedyktowicz

Z Maciejem Wojnickim, prezesem firmy LOFI Robot, wsp贸艂organizatorem projektu #BurzaM贸zg贸w, rozmawia Ala Budzy艅ska.

Moi uczniowie pisali ostatnio pr贸bne matury, kt贸re ci膮gle sprawdzam. Czy sztuczna inteligencja nied艂ugo mnie w tym wyr臋czy?

To pytanie ma dwa aspekty. Pierwszy z nich jest technologiczny. Drugi to kwestia tego, czy wykorzystanie sztucznej inteligencji w tym celu ma racjonalne uzasadnienie i czy system edukacji, kt贸ry w dynamice zmian przypomina wolny parow贸z, b臋dzie w stanie t臋 technologi臋 przyswoi膰 i wykorzysta膰. A pr贸bowa艂a艣 ju偶 tak sprawdza膰 prace?

Nie, nie pr贸bowa艂am, musia艂abym wstawi膰 nie tylko tre艣膰 wypracowania, ale te偶 szczeg贸艂owe kryteria oceniania…

Polecam to przetestowa膰! Sztuczna inteligencja to model j臋zykowy, kt贸ry powinien nadawa膰 si臋 do takich zada艅. Wprawdzie trenowany jest g艂贸wnie na j臋zyku angielskim, z kt贸rego potem t艂umaczony jest na polski, ale i tak stopie艅 zrozumienia j臋zyka m贸wionego SI jest fenomenalny. Na tym polega ta rewolucja. Sztuczna inteligencja do tej pory by艂a efemerycznym tworem, kt贸ry kojarzyli艣my z filmami science-fiction lub z algorytmami, kt贸re nas 艣ledz膮, ale wiele wi臋cej nas nie obchodzi艂o. To, co dzieje si臋 mniej wi臋cej od grudnia zesz艂ego roku, ma znaczenie prze艂omowe 鈥 pojawi艂y si臋 zaawansowane modele j臋zykowe i mo偶liwo艣膰 generowania fotorealistycznych obraz贸w. Mo偶na nazwa膰 to trz臋sieniem ziemi w 艣wiecie technologicznym 鈥 polega ono na tym, 偶e komputer nagle zaczyna rozumie膰, co do niego m贸wimy i jest w stanie na to odpowiedzie膰.

Nie zawsze poprawnie.

Pomy艂k膮 jest, 偶e ludzie zacz臋li traktowa膰 sztuczn膮 inteligencj臋 jak omnibusa, kt贸ry ma wszystko wiedzie膰 i z satysfakcj膮 stwierdzaj膮, 偶e pomyli艂 si臋 w dzia艂aniu matematycznym. To opaczne rozumienie tego, czym jest model j臋zykowy. To, 偶e SI ma jak膮艣 wiedz臋, jest w艂a艣ciwie efektem ubocznym, wynikaj膮cym z tego, 偶e musia艂a j膮 poch艂on膮膰, ucz膮c si臋 mowy. A tak naprawd臋 kluczowe jest m贸wienie i rozumienie j臋zyka.

Inn膮 spraw膮 jest to, po co nam uczenie si臋 pisania i analizowania, skoro sztuczna inteligencja jest w stanie zrobi膰 to za nas lepiej. To troch臋 tak jak z matematyk膮, na kt贸rej kulcie zbudowana jest edukacja. W XIX i na pocz膮tku XX wieku wydawa艂o si臋, 偶e liczenie jest podstaw膮, a potem powsta艂y kalkulatory i komputery, kt贸re licz膮 za nas w spektakularnie bardziej wydajny spos贸b. Ca艂y czas matematyka jest nam potrzebna do konstruowania numerycznych modeli rzeczywisto艣ci, ale nie jest potrzebna czysto arytmetycznie. Co wi臋c stanie si臋 z uczeniem kompetencji j臋zykowych za dwa, trzy lata, trudno powiedzie膰.

A z nauczycielami i nauczycielkami? Czy widzisz zagro偶enie w tym, 偶e rol臋 osoby nauczaj膮cej przejmie sztuczna inteligencja?

To bardzo nieoczywista kwestia. Nauczyciel to zaw贸d oparty na relacji, empatii i po艂膮czeniu z uczniem 鈥 stymulowaniu jego wzrostu. W tych dziedzinach komputery jeszcze przez d艂ugi czas raczej nas nie do艣cign膮. Ale je艣li chodzi o samo przekazywanie wiedzy, to te technologie ju偶 istniej膮, ale nie sprawdzaj膮 si臋 w stu procentach. Od wielu lat dysponujemy przecie偶 narz臋dziami cyfrowymi, kt贸re maj膮 dostarcza膰 wiedz臋 w atrakcyjny, multimedialny spos贸b, ale to nie jest wystarczaj膮ce. Nadal potrzebujemy budowania motywacji, a nie tylko transmisji wiedzy. Wiedza sama w sobie nie jest warto艣ci膮 w sytuacji, kiedy nie jest utrwalona i za chwil臋 mogliby艣my j膮 straci膰.

W aplikacjach takich jak Duolingo [aplikacja do nauki j臋zyk贸w obcych] jest przewidziany ten aspekt motywacji 鈥 chocia偶by mejle z przypomnieniami, 偶e nie zrobi艂o si臋 dzi艣 zada艅.

Tak, ale w edukacji niezwykle istotny jest aspekt socjalizacyjny. Szko艂y s膮 miejscem spo艂eczno艣ci 鈥 spotykania si臋 z r贸wie艣nikami i nauczycielami, kt贸rzy organizuj膮 t臋 spo艂eczno艣膰. W tych sferach sztuczna inteligencja nie zast膮pi cz艂owieka. Co ciekawe, na razie ma potencja艂 atomizowania edukacji. Dzi臋ki niej ka偶dy mo偶e uczy膰 si臋 samodzielnie, tylko 偶e my nie chcemy wi臋kszo艣ci rzeczy robi膰 sami. Wolimy dzia艂a膰 w grupie, wsp贸lnie i potem dzieli膰 si臋 tym, co robimy. Inna sprawa, 偶e czujemy, 偶e szkolny model edukacji ju偶 teraz jest nieprzystaj膮cy do obecnych reali贸w. Sztuczna inteligencja podkre艣la to jeszcze bardziej. Co艣 wi臋c na pewno musi si臋 zmieni膰. SI zast膮pi nas w tych rzeczach, w kt贸rych mo偶e. Je艣li co艣 mo偶na zautomatyzowa膰, to zostanie to zautomatyzowane. Ale w relacjach, tworzeniu grupy i spo艂eczno艣ci raczej nie zajmie naszego miejsca. Ciesz臋 si臋, 偶e dzi臋ki SI na pierwszym planie pojawiaj膮 si臋 sfery, kt贸re do tej pory lekcewa偶yli艣my.

Tak, relacje i ca艂y aspekt spo艂eczny szko艂y na razie wydaj膮 si臋 wymyka膰 technologii. Jestem ciekawa, jakie umiej臋tno艣ci uwa偶asz za wa偶ne w erze sztucznej inteligencji. Du偶o m贸wi si臋 o tym, 偶eby rezygnowa膰 z zapami臋tywania wiedzy faktograficznej, ale ju偶 trudno wyobrazi膰 sobie, 偶e umiej臋tno艣膰 czytania ze zrozumieniem przestanie by膰 wa偶na. Szczeg贸lnie, 偶e przecie偶 w przypadku sztucznej inteligencji mamy do czynienia z generowanymi tekstami…

Chyba skupi艂bym si臋 nie tyle na sztucznej inteligencji, co w og贸le wyzwaniach wsp贸艂czesno艣ci. Na pewno istotna jest umiej臋tno艣膰 krytycznego my艣lenia, obserwowania rzeczywisto艣ci wok贸艂 nas, analizowania jej, tym bardziej, je艣li wzi膮膰 pod uwag臋 technologi臋 i to, jak u艂atwia ona kreowanie r贸偶nych przekaz贸w. B臋dziemy musieli si臋 w nich porusza膰 jeszcze sprawniej. Jednocze艣nie nie uwa偶am, 偶eby zjawiska takie jak deep fake stale si臋 nasila艂y. Kilka ostatnich lat pokazuje, 偶e wcale nie potrzebujemy zaawansowanych sztuczek, 偶eby si臋 nabra膰. Plotka nadal ma wi臋ksz膮 si艂臋 ni偶 technologia.

Sztuczna inteligencja sprawia, 偶e znajdujemy si臋 w kryzysie polegaj膮cym na tym, 偶e dewaluuje si臋 intelekt, z kt贸rego do tej pory byli艣my niesamowicie dumni, bo mieli艣my poczucie, 偶e to jest nasza wyj膮tkowa, ludzka cecha. Teraz przestaje by膰 naszym atutem 鈥 mo偶emy na wyci膮gni臋cie r臋ki mie膰 cyfrow膮 prawniczk臋 czy ksi臋gowego. Zostaje nam to, co do tej pory zaniedbywali艣my, czyli sfera emocjonalna, spo艂eczna, a nawet duchowa. Z najwi臋kszy deficyt w kontek艣cie edukacji postrzegam obecnie brak psychoedukacji. Zamiast tego ludzie po trzydziestce id膮 na terapi臋 i dowiaduj膮 si臋, 偶e maj膮 uczucia i emocje. Powinni艣my uczy膰 si臋 w szkole o tym, jakie mechanizmy nami steruj膮.

Skoro wskazujesz sfer臋 kompetencji mi臋kkich jako t臋 kluczow膮, to czy sztuczna inteligencja mo偶e by膰 w tym obszarze u偶yteczna? Zastanawia艂am si臋 na przyk艂ad nad tym, czy da艂oby si臋 korzysta膰 z SI tak, 偶eby rozpoznawa膰 emocje uczni贸w albo wykorzystywa膰 SI do analizy dynamiki grupy. Czy widzisz tutaj w og贸le jakie艣 zastosowanie i u偶yteczno艣膰 tego narz臋dzia?

Z艂o偶ono艣膰 tematu polega na tym, 偶e ta sfera nie tyle oprze si臋 SI, co b臋dzie wymaga艂a wi臋kszej uwa偶no艣ci. Model j臋zykowy, kt贸rym jest sztuczna inteligencja, nie tylko rozumie j臋zyk, ale zaczyna te偶 rozumie膰 wyra偶ane w nim emocje. To fascynuj膮ce, bo okazuje si臋, 偶e emocje wynikaj膮 poniek膮d z naszego j臋zyka i przez j臋zyk jeste艣my w du偶ym stopniu formatowani. Sztuczna inteligencja, kt贸ra nauczy艂a si臋 w jakim艣 stopniu j臋zyka, zaczyna mie膰 wi臋c kompetencje dotycz膮ce rozumienia stan贸w emocjonalnych. W tym kontek艣cie wydaje mi si臋, 偶e mo偶e wyszukiwa膰 sygna艂y w tek艣cie, kt贸re 艣wiadczy艂yby o specyficznym stanie emocjonalnym. Na przyk艂ad w pracach pisemnych tworzonych przez uczni贸w. Wspomog艂oby to prac臋 psycholog贸w i pedagog贸w.

Inna sprawa, troch臋 z tym zwi膮zana, to fakt, 偶e skoro ka偶dy m贸g艂by mie膰 takiego prywatnego nauczyciela, skupionego na nim, to w艂a艣ciwie ka偶dy m贸g艂by mie膰 tak偶e wirtualnego przyjaciela, z kt贸rym zawsze m贸g艂by pogada膰, kt贸ry by go rozumia艂, empatyzowa艂by z nim. To wydaje mi si臋 wi膮za膰 z niebezpiecze艅stwami. Mo偶na por贸wna膰 je do skutk贸w ogl膮dania pornografii. Wyobra藕my sobie z艂o偶ono艣膰 procesu budowania relacji w grupie, szczeg贸lnie teraz po d艂ugim czasie nauki online, przy hazardowych mechanizmach medi贸w spo艂eczno艣ciowych. O ile 艂atwiej by艂oby mie膰 wirtualnego przyjaciela, kt贸ry zawsze b臋dzie cierpliwy, wyrozumia艂y, b臋dzie si臋 艣mia艂 z naszych dowcip贸w, b臋dzie potrafi艂 porozmawia膰 z nami o rzeczach, kt贸re nas interesuj膮. To mo偶e by膰 g艂臋boka, emocjonalna relacja. A jednocze艣nie bardzo demotywuj膮ca, je艣li chodzi o nawi膮zywanie kontakt贸w ze 艣wiatem zewn臋trznym. St膮d por贸wnanie do pornografii, kt贸ra mo偶e wp艂ywa膰 na trudno艣膰 z nawi膮zywaniem faktycznych relacji erotycznych.

Wirtualny przyjaciel czy internetowa pornografia s膮 na sw贸j spos贸b idealne, realni ludzie maj膮 wady.

Tak. Wyzwaniem jest z pewno艣ci膮 to, jak technologia sprzyja atomizowaniu, indywidualizuje nasze funkcjonowanie, po艣rednio zniech臋ca do wchodzenia w autentyczne, czasami trudne i z艂o偶one relacje. Tak偶e dlatego warto skupi膰 si臋 na kompetencjach mi臋kkich 鈥 prawdziwych i analogowych.

Nie usuwaj膮c zatem relacji nauczyciel-ucze艅, jak mo偶na by wykorzysta膰 sztuczn膮 inteligencj臋 w edukacji? Tak, 偶eby nie by艂a kolejnym pustym gad偶etem, tylko narz臋dziem, kt贸re faktycznie wnosi co艣 nowego.

Sam ca艂y czas kr膮偶臋 wok贸艂 tego tematu. Zastanawiamy si臋 nad tym z nauczycielami podczas kursu e-learningowego #BurzaM贸zg贸w, kt贸ry realizuj臋 z Fundacj膮 Orange. Problem jest niejednoznaczny, bo zjawisko SI jest z艂o偶one. Nie jest to 偶adna jedna sztuczna inteligencja, tylko zbi贸r narz臋dzi z przer贸偶nych dziedzin naszego 偶ycia: kreatywnych, analitycznych, in偶ynieryjnych, finansowych, medycznych. Nie wiadomo do ko艅ca, jak b臋d膮 wygl膮da膰 te narz臋dzia ju偶 za moment, tak szybko si臋 zmieniaj膮. Ale ju偶 dzi艣 wida膰, 偶e ta technologia ma si艂臋 dekonstruuj膮c膮 obecny system. Po co pisa膰 wypracowanie, skoro czat mo偶e zrobi膰 to za ciebie? Pierwsze, co przychodzi nam do g艂owy w kontek艣cie technologii w edukacji, to to, jak mo偶na obej艣膰 system, zhakowa膰 go. To oczywi艣cie nie ma nic wsp贸lnego z warto艣ci膮 edukacyjn膮, ale za to ka偶e stawia膰 pytania o sensowno艣膰 tego, czego i w jaki spos贸b uczymy.

Z perspektywy nauczycielskiej my艣l臋 sobie o skomplikowanych analizach b艂臋d贸w uczni贸w. Wrzucam w czat kilkadziesi膮t wypracowa艅 i prosz臋 o to, 偶eby znalaz艂 powtarzaj膮ce si臋 b艂臋dy. Mog艂abym wyci膮gn膮膰 z tego wnioski do dalszej pracy, a taka szczeg贸艂owa analiza mnie samej zaj臋艂aby bardzo du偶o czasu.

Technologicznie to ju偶 prawie realne. Narz臋dzia, kt贸rymi dysponujemy w tym momencie, nie s膮 jeszcze do ko艅ca przystosowane do tych cel贸w, ale kapita艂 technologiczny mamy wystarczaj膮cy. Skomplikowane, g艂臋bokie analizy, r贸wnie偶 relacji grupowych, to obszar, w kt贸rym mo偶na by wykorzystywa膰 SI.

Wszystko to jednak jest kwesti膮 prognozowania. Przeczyta艂em takie zdanie apropos SI, 偶e 艂atwo przewidywa膰 nam przesz艂o艣膰, trudniej przysz艂o艣膰. To oznacza, 偶e przenosimy na przysz艂o艣膰 nasze dotychczasowe przyzwyczajenia. Nie bierzemy pod uwag臋 tego, jak zmieni si臋 umys艂 m艂odego cz艂owieka, kt贸ry od pocz膮tku b臋dzie rozwija艂 si臋 z poczuciem dost臋pno艣ci narz臋dzia, kt贸re wie prawie wszystko i jest mu to w stanie wyt艂umaczy膰. Z poczuciem, 偶e zdobywanie tej wiedzy w艂a艣ciwie nie ma takiego znaczenia.

Nie jestem jednak pesymist膮. Nie zak艂adam, 偶e b臋dzie to mia艂o jednoznacznie demotywuj膮cy wp艂yw. W konstruktywnym 艣rodowisku p贸jdzie za tym jaka艣 inna motywacja do rozwoju w nowym obszarze.

Nie wierz臋 te偶 jednak naiwnie w to, co niekt贸rzy wieszczyli odno艣nie medi贸w spo艂eczno艣ciowych. 呕e technologia sprawi, 偶e ka偶dy b臋dzie m贸g艂 si臋 wreszcie demokratycznie wypowiedzie膰, 偶e nie b臋dzie mo偶liwe ukrywanie prawdy, bo przecie偶 prawda zawsze wp艂ynie dzi臋ki dost臋powi do informacji. W praktyce, kilkana艣cie lat p贸藕niej, okazuje si臋, 偶e jest dok艂adnie na odwr贸t. A to dlatego, 偶e technologia jest przefiltrowana przez mechanizmy rynkowe, nasze b艂臋dy poznawcze i stadne instynkty. O burzy, jak膮 jest obecna technologia, w pe艂ni b臋dziemy mogli wi臋cej powiedzie膰, gdy zobaczymy, jak powieje wiatr.

***

Materia艂 powsta艂 we wsp贸艂pracy z Fundacj膮 Orange.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij