fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wykluczenie cyfrowe. Om贸wienie raportu Fundacji Orange i Stoczni

Wykluczenie cyfrowe dotyka r贸偶ne grupy spo艂eczne. Wi膮偶e si臋 z ub贸stwem, ograniczonym dost臋pem do infrastruktury czy praktykami kulturowymi. Pot臋guje inne nier贸wno艣ci i prowadzi do spo艂ecznej marginalizacji, dlatego tak istotne jest, 偶eby mu przeciwdzia艂a膰.
Wykluczenie cyfrowe. Om贸wienie raportu Fundacji Orange i Stoczni
ilustr.: Teresa K膮dziela

Starsza kobieta, samotna po 艣mierci m臋偶a. Ch艂opiec przyt艂oczony lekcjami zdalnymi. Fan motoryzacji, niemog膮cy znale藕膰 zatrudnienia w swoim rodzinnym mie艣cie. Bezdomny cz臋sto odwiedzaj膮cy bibliotek臋. M臋偶czyzna niewidomy od dziecka, kr膮偶膮cy z trudem po sieci.

艢wiat wirtualny to nieodzowny sk艂adnik codzienno艣ci miliard贸w ludzi. W sieci utrzymujemy kontakty, poznajemy przyjaci贸艂, obserwujemy inicjatywy i bierzemy udzia艂 w wydarzeniach. Protestujemy, gramy, uczymy si臋 wypieka膰 chleb, sprawdzamy, jak wymieni膰 kran lub, wreszcie, jak zasn膮膰. Wspieramy ulubionych tw贸rc贸w, ogl膮damy streamy, korzystamy z us艂ug urz臋d贸w, bank贸w i lekarzy. Na Zoomie odbywamy lekcje i rozmowy kwalifikacyjne. Jest coraz mniej czynno艣ci, kt贸rych nie powtarzamy w sieci. Dlatego brak dost臋pu do niej oznacza problemy, w tym spo艂eczn膮 marginalizacj臋, kt贸ra jest w Polsce nieco zapomnianym faktem.

Wykluczenie spo艂eczno-cyfrowe to rodzaj nier贸wno艣ci, kt贸ra wynika mi臋dzy innymi z braku dost臋pu do internetu. Zjawisko mo偶e dotyka膰 pojedyncze osoby, ca艂e gospodarstwa domowe, ma艂e firmy, a nawet ca艂e regiony. Wyr贸偶niamy dwa typy tego problemu. Pierwszy wi膮偶e si臋 z brakiem dost臋pu do urz膮dze艅, kt贸re oferuj膮 pod艂膮czenie do sieci. Drugi definiuje si臋 poprzez spos贸b u偶ytkowania internetu 鈥 brak kompetencji, motywacji czy bariery mentalne.

Przyspieszona lekcja cyfryzacji

Osoby pozbawione dost臋pu do sieci maj膮 znacznie mniej szans 偶yciowych. Ich problemy pog艂臋bi艂a pandemia Covid-19. W marcu 2020 roku 偶ycie spo艂eczne zamar艂o. Ulice opustosza艂y, a wi臋kszo艣膰 z nas stosowa艂a si臋 do zalece艅 i nie wychodzi艂a z domu. Wiele aktywno艣ci przenios艂o si臋 wtedy do internetu. Pierwszy raz na tak wielk膮 skal臋 kultura, edukacja i us艂ugi medyczne by艂y dost臋pne w sieci. Pandemia okaza艂a si臋 przyspieszon膮 lekcj膮 cyfryzacji, gdy w po艣piechu trzeba by艂o przenie艣膰 si臋 na nauk臋 b膮d藕 prac臋 zdaln膮. Inni wci膮偶 nie maj膮 mo偶liwo艣ci odrobienia tej lekcji. Dlatego dwa lata temu Fundacja Orange postanowi艂a poszuka膰 odpowiedzi na pytanie, dlaczego cz臋艣膰 naszego spo艂ecze艅stwa nie korzysta z nowych technologii?

Raport 鈥濿ykluczenie spo艂eczno-cyfrowe w Polsce鈥 (2021), przygotowany wsp贸lnie przez Fundacj臋 Orange i Fundacj臋 Stocznia, omawia powody wykluczenia cyfrowego. Przedstawia tak偶e modelowe sylwetki dotkni臋tych nim os贸b. Autorzy badania wzi臋li r贸wnie偶 pod lup臋 wp艂yw pandemii na korzystanie z internetu. Kolejne lockdowny, kt贸re na moment zwi臋kszy艂y ruch w sieci, wcale nie rozwi膮za艂y wcze艣niej obecnej nier贸wno艣ci cyfrowej.

Pandemia utrwali艂a nier贸wno艣ci cyfrowe

Wiosn膮 2020 roku w internecie nie pojawi艂o wi臋cej os贸b ni偶 zwykle. Mieli艣my do czynienia z innym zjawiskiem. Osoby, kt贸re korzysta艂y z sieci wcze艣niej, zacz臋艂y u偶ywa膰 jej znacznie bardziej intensywnie. Natomiast ci, kt贸rzy nie mieli takiego zwyczaju, nie zmienili swoich zachowa艅. Z grupy os贸b najbiedniejszych a偶 25 procent w og贸le nie korzysta艂o w tym czasie z internetu. Ponad po艂owa z nich mieszka艂a w s艂abiej zurbanizowanych regionach.

Na skokowy wzrost u偶ycia sieci stacjonarnej w 2020 roku wp艂yn臋li przede wszystkim ludzie m艂odzi, wykszta艂ceni, zamo偶ni, z wi臋kszych o艣rodk贸w. Internet wykorzystywany przez sie膰 mobiln膮 by艂 z kolei cz臋艣ciej u偶ytkowany w regionach mniej zaludnionych. W skali ca艂ego kraju cz臋stotliwo艣膰 i intensywno艣膰 wi臋c ros艂y, z kilkoma wyj膮tkami. Mi臋dzy innymi Podkarpacie przyj臋艂o charakter offline鈥檕wej wyspy.

Cztery stopnie wykluczenia

Na podstawie danych zebranych przez Fundacj臋 Orange dost臋p do internetu mia艂o rok p贸藕niej, bo w 2021 roku, w sumie 90 procent Polak贸w. Wykluczenie mo偶e dzi艣 zatem obejmowa膰 grup臋 nie wi臋ksz膮 ni偶 10 procent badanych. To wci膮偶 bardzo du偶o. Istniej膮 cztery podstawowe wymiary wykluczenia cyfrowego. Pierwszy wynika z ub贸stwa w danym regionie, drugi odnosi si臋 do kondycji lokalnej gospodarki, kolejny zwi膮zany jest z dost臋pem do infrastruktury. Ostatni charakter wykluczenia to kwestia wykszta艂cenia dzieci i ich rodzic贸w oraz ich wsp贸lnych praktyk.

Szko艂a na smartfonach

Osoby, kt贸re nie korzystaj膮 w pe艂ni z najnowszych technologii, 偶yj膮 g艂贸wnie w Polsce wschodniej i p贸艂nocno-wschodniej. Problemem jednak nie jest brak mo偶liwo艣ci uzyskania modemu czy po艂膮czenia. Takie przypadki wyst臋puj膮 dzi艣 rzadko. Autorzy raportu wskazuj膮 na sytuacje dzieci w trakcie pandemii, kt贸re przesz艂y w tryb edukacji zdalnej. Nie wszystkie z nich mia艂y odpowiednio szybkie 艂膮cze, by w pe艂ni uczestniczy膰 w lekcjach. Szacuje si臋 r贸wnie偶, 偶e wiosn膮 2020 roku 1,6 mln uczni贸w nie mia艂o w domu urz膮dzenia, kt贸re by艂oby przeznaczone tylko do tego celu. A偶 330 tysi臋cy dzieci realizowa艂o edukacj臋 zdaln膮 na smartfonach.

Samotno艣膰 w ma艂ym mie艣cie

Inn膮 grup膮, kt贸ra od lat podlega wykluczeniu cyfrowemu, s膮 seniorzy oraz osoby z niskim wykszta艂ceniem, funkcjonuj膮ce na skraju ub贸stwa. Przyk艂adem mo偶e by膰 30-letni m臋偶czyzna z ma艂ego miasteczka, kt贸rego 偶ycie nie by艂o z艂e, p贸ki chodzi艂 do szko艂y. Wi臋kszo艣膰 znajomych wyjecha艂a do wi臋kszych o艣rodk贸w, a on zosta艂. Nigdy nie podj膮艂 sta艂ej pracy, nie ma kwalifikacji ani ofert, na kt贸re m贸g艂by odpowiedzie膰. Utrzymuj膮 go w zasadzie rodzice. Pracuje dorywczo. Internet to dla niego kopalnia muzyki i przegl膮danie Facebooka. Na tym koniec. Nie wie, 偶e m贸g艂by rozwin膮膰 pasj臋 motoryzacyjn膮 w艂a艣nie za po艣rednictwem sieci.

Zamkni臋ty dom kultury

Niekt贸rzy badani w raporcie Fundacji Orange nigdy nie korzystali z internetu. Wi臋cej ni偶 po艂ow臋 tej grupy stanowi膮 w艂a艣nie osoby starsze. Powodem takiego stanu rzeczy, jak sami przyznaj膮, jest brak potrzeby. Seniorzy cz臋sto nie maj膮 艣wiadomo艣ci, 偶e z wielu us艂ug mog膮 dzi艣 korzysta膰 szybciej bez wychodzenia z domu. Internet mo偶e im te偶 pom贸c w nawi膮zywaniu kontakt贸w. Przedstawicielk膮 tej grupy jest na przyk艂ad kobieta w wieku 75 lat, zamieszkuj膮ca ma艂e podkarpackie miasteczko. Od 艣mierci m臋偶a 偶yje z dzie膰mi i wnukami, ale czuje si臋 samotna. Ma coraz mniej okazji do spotka艅 z r贸wie艣nikami, a zjawisko to nasili艂o si臋 podczas pandemii. Jej dom kultury zosta艂 zamkni臋ty. Nigdy nie u偶ywa艂a komputera. Telefon s艂u偶y jej wy艂膮cznie do nawi膮zywania i odbierania po艂膮cze艅. Musi mie膰 du偶e przyciski.

Internet nie dla os贸b niewidomych

Wykluczenie cyfrowe daje si臋 we znaki r贸wnie偶 osobom z niepe艂nosprawno艣ciami. Przyk艂adowy m臋偶czyzna mieszka w 艣redniej wielko艣ci mie艣cie. Od urodzenia nie widzi. Pomagaj膮 mu rodzice, ale si臋 tego wstydzi. Dorabia na transkrypcji tekst贸w. 艢wietnie pisze, mimo 偶e nie widzi. Chcia艂by pracowa膰 w bran偶y muzycznej i wykorzysta膰 sw贸j dobry s艂uch, ale nie wie, jak zacz膮膰. Zale偶y mu na rozwoju, ale wi臋kszo艣膰 zasob贸w w sieci nie jest dostosowana do jego dysfunkcji. Problemem jest zwyk艂e zam贸wienie pizzy.

W kryzysie bezdomno艣ci

W grupie dotkni臋tych wykluczeniem cyfrowym a偶 52 procent os贸b przyzna艂o, 偶e brakuje im umiej臋tno艣ci, by korzysta膰 z internetu. Nie potrafi膮 odnale藕膰 si臋 w sieci. Nie wiedz膮, w jaki spos贸b internet mia艂by pom贸c w nawi膮zaniu kontakt贸w spo艂ecznych. Przedstawicielem tej grupy mo偶e by膰 40-letni m臋偶czyzna w kryzysie bezdomno艣ci. Dop贸ki mia艂 prac臋, wszystko sz艂o dobrze. Kiedy j膮 straci艂, wpad艂 w chorob臋 alkoholow膮. Wkr贸tce zosta艂 wyrzucony z mieszkania i teraz 偶yje w starym tunelu burzowym. Min臋艂y trzy lata. W ci膮gu dnia roznosi ulotki, prosi o jedzenie, czeka w kolejce po darmowy posi艂ek. Nie potrafi pos艂ugiwa膰 si臋 komputerem 鈥 zreszt膮 i tak go nie ma. Czasami zagl膮da do biblioteki, bo lubi czyta膰. Widz膮c ludzi siedz膮cych przed ekranami, my艣li, 偶e mo偶e m贸g艂by pracowa膰. Jego stary telefon ledwo dzia艂a, ale wystarczy, 偶eby od czasu do czasu gdzie艣 zadzwoni膰.

Wykluczenie cyfrowe przybiera, jak wida膰, najr贸偶niejsze formy i oblicza. Tym bardziej radzenie sobie z nim wymaga r贸偶norodnych dzia艂a艅: technologicznych, ekonomicznych, infrastrukturalnych, edukacyjnych i socjalnych.

***

Materia艂 powsta艂 we wsp贸艂pracy z Fundacj膮 Orange.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij