Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Papie偶 Franciszek jak prorok przebudowuje wsp贸艂czesny katolicyzm

Prorocy s膮 jak stra偶nicy na szczycie g贸ry wskazuj膮cy Ko艣cio艂owi i 艣wiatu nowe 艣cie偶ki, kt贸rymi by膰 mo偶e nigdy wcze艣niej nie pod膮偶ano. Kt贸rzy pomagaj膮 spojrze膰 poza pewniki, by dostrzec niesko艅czony horyzont. Kim艣 takim jest papie偶 Franciszek.
Papie偶 Franciszek jak prorok przebudowuje wsp贸艂czesny katolicyzm
ilustr.: Mikita Rasolka

Kiedy zbli偶amy si臋 do dziesi膮tej rocznicy wyboru papie偶a Franciszka na Stolic臋 Piotrow膮, niniejszy esej zawiera og贸ln膮 ocen臋 tego, co uwa偶am za jego najwa偶niejsze osi膮gni臋cia. Podchodz臋 do tego eseju z perspektywy osobistej, jako afryka艅ski teolog.

Nieca艂y rok po wyborze nowego papie偶a wiele os贸b zacz臋艂o m贸wi膰 o 鈥瀍fekcie Franciszka鈥, odnosz膮c si臋 do zmian, jakie wni贸s艂 do Watykanu oraz w odniesieniu do jego programu reform przedstawionego w 鈥濫vangelii Gaudium鈥. Termin ten by艂 sposobem, w jaki zacz臋to opisywa膰 bezpo艣redni wp艂yw, jaki nowy papie偶 wywar艂 na ludzi przez sw贸j prosty styl 偶ycia. Przes艂anie papie偶a Franciszka o Ko艣ciele ubogim i mi艂osiernym, zatroskanym o u艂omno艣ci w 偶yciu wielu ludzi i rany 艣wiata, skupiaj膮cym si臋 zw艂aszcza na tych, kt贸rzy s膮 zapomniani, niezrozumiani i odrzuceni, a tak偶e na tych, kt贸rzy czuj膮 si臋 oddaleni od Boga i wykluczeni z Ko艣cio艂a, przem贸wi艂o do wielu dusz. Tak wi臋c, chocia偶 papie偶 nie zmieni艂 偶adnego nauczania Ko艣cio艂a w niekt贸rych spornych kwestiach moralnych i duszpasterskich, to duch jego nauczania i prosty styl przyw贸dztwa zaw艂adn臋艂y wyobra藕ni膮 艣wiata, kt贸ry szuka艂 przyw贸dc贸w Ko艣cio艂a, kt贸rzy przem贸wiliby zrozumia艂ym dla niego j臋zykiem.

Efekt Franciszka to aktualnie nowa narracja Ko艣cio艂a katolickiego, ze wszystkimi pozytywnymi konsekwencjami, jakie niesie dla realizacji misji katolicyzmu w 艣wiecie. Papie偶 Franciszek osi膮gn膮艂 tak wiele w ci膮gu ostatnich dziesi臋ciu lat, 偶e Elton John widzi jego pontyfikat jako wielki cud. W wywiadzie dla 鈥濾anity Fair鈥 wychwala艂 papie偶a Franciszka jako 鈥瀋ud pokory w epoce pr贸偶no艣ci鈥. Nazywa go swoim 鈥瀊ohaterem鈥, poniewa偶 wed艂ug niego Franciszek jest 鈥瀢sp贸艂czuj膮cym, kochaj膮cym cz艂owiekiem, kt贸ry chce, aby wszyscy byli obj臋ci mi艂o艣ci膮 Boga鈥. S艂ynny piosenkarz podsumowa艂 w specjalnym w艂oskim wydaniu 鈥濾anity Fair鈥 鈥 kt贸re nominowa艂o Franciszka, podobnie jak 鈥濼ime International鈥, w kategorii Cz艂owiek Roku (2013) 鈥 聽偶e 鈥瀓ego iskra nadziei przyniesie wi臋cej 艣wiat艂a ni偶 jakikolwiek post臋p nauki, poniewa偶 偶aden lek nie ma mocy mi艂o艣ci鈥.

Na czym polega efekt Franciszka, kt贸ry zmienia wsp贸艂czesny katolicyzm? Dlaczego to papiestwo z jednej strony przemawia do tak wielu os贸b, ale z drugiej jest odrzucane w niekt贸rych kr臋gach?

Kto sprzeciwia si臋 Franciszkowi?

Wed艂ug Barry鈥檈go Posnera i Jamesa Kouzesa istnieje pi臋膰 podstawowych praktyk wzorcowego i wprowadzaj膮cego zmian臋 lidera, a mianowicie: lider musi wyznacza膰 drog臋, pobudza膰 serce, dawa膰 innym okazj臋 do dzia艂ania, uciele艣nia膰 wsp贸ln膮 wizj臋 oraz kwestionowa膰 sposoby funkcjonowania i status quo. We wszystkich pi臋ciu aspektach papie偶 Franciszek by艂 niezwykle rewolucyjny i wprowadzi艂 wiele zmian. Jednak efekt Franciszka jest najbardziej widoczny w kwestionowaniu dotychczasowych sposob贸w funkcjonowania i wyznaczaniu drogi. Je艣li chodzi o kwestionowanie sposobu funkcjonowania w Watykanie, to papie偶 po cichu, przez obecny proces synodalny, zmieni艂 stare i przebrzmia艂e sposoby prowadzenia interes贸w w Stolicy Apostolskiej. Franciszek zaprasza wszystkich katolik贸w, aby otworzyli swoje serca na siebie nawzajem i s艂uchali si臋 wzajemnie, we wsp贸lnym poszukiwaniu tego, co B贸g objawia ludowi Bo偶emu w naszych czasach.

Dla wielu, kt贸rzy do tej pory funkcjonowali za pomoc膮 metod zarz膮dzania opartych na otrzymywaniu odg贸rnych instrukcji i gotowych odpowiedzi z Rzymu, to nowy spos贸b bycia Ko艣cio艂em, do kt贸rego trudno im si臋 dostosowa膰. Poza tym papie偶 Franciszek naruszy艂 tradycyjne normy i kryteria mianowania, wybieraj膮c kobiety na niekt贸re wa偶ne stanowiska w kurii oraz powo艂uj膮c kardyna艂贸w spoza tradycyjnych stolic, z marginalnych diecezji i region贸w 艣wiata. Wreszcie: jego reforma kurii, finans贸w Watykanu oraz stworzenie nowych protoko艂贸w i procedur post臋powania w przypadku nadu偶y膰 seksualnych duchownych to jedne z najdalej id膮cych zmian w historii Ko艣cio艂a katolickiego.

Je艣li chodzi o cech臋 przyw贸dztwa, jak膮 jest wyznaczanie drogi, jego prosty styl 偶ycia, odrzucaj膮cy przepych papieskiego pa艂acu, wyb贸r samochodu czy nawet gest niesienia w艂asnej torby w trakcie podr贸偶y odzwierciedlaj膮 spos贸b 偶ycia Biedaka z Galilei. Papie偶 Franciszek jest prawdziwym prorokiem naszych czas贸w i reformatorem, kt贸ry znajduje wsp贸lny j臋zyk z lud藕mi z ca艂ego przekroju wsp贸艂czesnego spo艂ecze艅stwa. Jego apel wykracza poza granice Ko艣cio艂a katolickiego i warto zauwa偶y膰, 偶e wydaje si臋 spotyka膰 z wi臋kszym sprzeciwem ze strony Ko艣cio艂a ni偶 spoza niego.

Katolicyzm niezamkni臋ty w normie

Kiedy dwadzie艣cia lat temu opu艣ci艂em swoj膮 ojczyzn臋, Nigeri臋, aby studiowa膰 w Rzymie, m贸j ojciec poprosi艂 mnie tylko o jedn膮 rzecz: 鈥濸rosz臋, kiedy wr贸cisz na wakacje z Rzymu, przynie艣 mi wod臋 艣wi臋con膮 z fontanny na placu 艣wi臋tego Piotra鈥. Podobnie jak wielu zwyk艂ych katolik贸w nie chcia艂 przejmowa膰 si臋 polityk膮 lub wojenkami toczonymi w Rzymie, czy pozosta艂o艣ciami ultramontanizmu, kt贸re podtrzymywa艂y ideologiczn膮 i dogmatyczn膮 mentalno艣膰 katolicyzmu-twierdzy. Wielu oddanych afryka艅skich katolik贸w, takich jak m贸j nie偶yj膮cy ju偶 ojciec, kt贸ry pracowa艂 w szko艂ach misyjnych, aby wychowa膰 now膮 grup臋 afryka艅skich uczni贸w dla Ko艣cio艂a, pragnie mie膰 g艂臋boki duchowy zwi膮zek z Rzymem i by膰 w komunii ze 艣wiatowym chrze艣cija艅stwem poprzez t臋 staro偶ytn膮 instytucj臋. W g艂owach wielu wsp贸艂czesnych katolik贸w wci膮偶 istnieje ten idylliczny obraz katolicyzmu jako bastionu duchowej si艂y, pomostu, kt贸ry 艂膮czy ich z r贸偶norodnymi do艣wiadczeniami kulturowymi i duchowymi z ca艂ego 艣wiata. Inni z kolei do艣wiadczaj膮 katolicyzmu w szczeg贸lny spos贸b poprzez celebracj臋 sakrament贸w w swoich parafiach oraz spo艂eczne i duchowe wi臋zi solidarno艣ci i sieci wsparcia zbudowane wok贸艂 tych wsp贸lnot. Ko艣ci贸艂 katolicki nadal jest dla wielu, pomimo swoich s艂abo艣ci, wiarygodnym 藕r贸d艂em pewno艣ci wiary w 艣wiecie ideologicznie pe艂nym r贸偶norodnych teologicznych, moralnych i duchowych punkt贸w widzenia. Wi臋kszo艣膰 katolik贸w szczyci si臋 swoim Ko艣cio艂em 鈥 na dobre i na z艂e 鈥 a niekt贸rzy, raczej triumfalnie, wskazuj膮 go jako 鈥瀦艂oty standard鈥 chrze艣cija艅skiej ortodoksji.

Jednak katolicyzm nie tylko dla tych, kt贸rzy 偶yj膮 poza nim, ale zw艂aszcza dla tych, kt贸rzy 偶yj膮 w nim, pozostaje r贸wnie偶 dziedzictwem kulturowym, kt贸rego nigdy nie uda si臋 zamkn膮膰 w jednej 鈥瀗ormie鈥 pod wzgl臋dem historycznym, teologicznym, duchowym ani 偶adnym innym. Niestety, antynomie w艂膮czania i wykluczania, kt贸re cz臋sto by艂y legitymizowane przez niekt贸re wersje rzekomej katolickiej ortodoksji i wierno艣ci zakorzenionej w ideach i zamys艂ach chrze艣cija艅stwa, nadal stanowi膮 wyzwanie dla wielu katolik贸w na Zachodzie. Wielu spo艣r贸d tych, kt贸rzy s膮 zakorzenieni w tym 艣wiatopogl膮dzie, nadal trudno jest zaakceptowa膰 zmieniaj膮ce si臋 oblicze katolicyzmu wraz z przesuni臋ciem si臋 centrum katolickiego 艣wiata z Zachodu na Afryk臋 i reszt臋 Globalnego Po艂udnia. W zwi膮zku z tym niekt贸re kwestie, za kt贸rymi opowiada si臋 papie偶 Franciszek, dotycz膮ce zmian klimatu, dekolonizacji, wyzysku Afryki i biednych, klerykalizmu, imigracji oraz integracji kobiet, spotka艂y si臋 z ostr膮 krytyk膮 ze strony niekt贸rych kr臋g贸w Ko艣cio艂a, w tym wysokich rang膮 urz臋dnik贸w ko艣cielnych. Jednak uwa偶ni katolicy musz膮 wiedzie膰 ze swojej historii, 偶e Ko艣ci贸艂 katolicki to znacznie wi臋cej ni偶 tylko pojedyncza narracja, poniewa偶 jest on jak g艂臋boki ocean z wieloma dop艂ywami, 艂膮cz膮cy w sobie r贸偶ne kulturowe, duchowe i intelektualne nurty. W tej rodzinie powinno by膰 miejsce dla ka偶dego.

呕yjemy w epoce prorok贸w

Bez wzgl臋du na to, jakie perspektywy przyjmowane s膮 w schizmatyckich, czarno-bia艂ych sposobach my艣lenia, obecnych w dzisiejszym katolicyzmie, wydaje si臋, 偶e czasy, w kt贸rych 偶yjemy, domagaj膮 si臋 pojawienia si臋 nowych prorok贸w. Prorok贸w, kt贸rzy pomog膮 nam spojrze膰 poza zniewalaj膮ce pewniki powtarzane o rzeczach, o kt贸rych nic nie wiemy. Kt贸rzy pomog膮 nam wyj艣膰 poza pych臋 eklezjalnego sposobu my艣lenia, kt贸ry szuka niezmiennych odpowiedzi na pytania fundamentalne i ostateczne, niepodwa偶alnych odpowiedzi na tajemnice dotycz膮ce tego, co to znaczy by膰 cz艂owiekiem w niesko艅czenie bezkresnym kosmosie. Wyzwaniem, przed kt贸rym stoj膮 dzi艣 katolicy, jest pokorne przyj臋cie nowej katolickiej wyobra藕ni i tw贸rcze wykorzystanie skarb贸w Ko艣cio艂a po to, aby sprosta膰 wyzwaniom czas贸w. Dlatego my艣l臋, 偶e 偶yjemy obecnie w epoce prorok贸w, kt贸rzy s膮 jak stra偶nicy na szczycie g贸ry, wskazuj膮cy Ko艣cio艂owi i 艣wiatu nowe 艣cie偶ki, kt贸rymi by膰 mo偶e nigdy wcze艣niej nie pod膮偶ano. Tacy prorocy pomagaj膮 nam r贸wnie偶 spojrze膰 poza pewniki i narzucone ograniczenia, kt贸re cz臋sto powstrzymuj膮 grupy religijne przed dostrze偶eniem niesko艅czonego horyzontu, szczeg贸lnie gdy cz艂onkowie tych grup s膮 zamkni臋ci w powtarzalnych praktykach wsp贸lnotowych, rytua艂ach i kulturze instytucjonalnej, kt贸re cz臋sto nie ewokuj膮 ju偶 tego samego znaczenia i reakcji ze strony nowego pokolenia, jak robi艂y to w przesz艂o艣ci.

Wierz臋, 偶e papie偶 Franciszek jest takim prorokiem potrzebnym w naszych czasach. W czasie, kiedy 艣wi臋tujemy dziesi臋膰 lat jego pontyfikatu, z odnowionym zaanga偶owaniem w proces synodalny w Ko艣ciele katolickim, jeste艣my 艣wiadkami jednocze艣nie najbardziej konsekwentnego i uwieraj膮cego papiestwa wsp贸艂czesnej ery 鈥 takiego, jakiego Ko艣ci贸艂 do艣wiadczy艂 za papie偶a Jana XXIII. Swoimi s艂owami i czynami oraz wezwaniem skierowanym do Ko艣cio艂a, aby ten przyj膮艂 kultur臋 spotkania i odwa偶nie zaprowadzi艂 pok贸j podczas synodalnej pielgrzymki, pokazuje, 偶e katolicyzm mo偶e znale藕膰 w swoim wn臋trzu nowy spos贸b bycia Ko艣cio艂em i nowe drogi pozwalaj膮ce sprosta膰 wyzwaniom wsp贸艂czesno艣ci, w wierno艣ci Bogu, kt贸ry jest Bogiem niespodzianek i odnowy.

Wielu zaanga偶owanych katolik贸w obawia si臋 jednak, 偶e wp艂ywy monokulturowego katolicyzmu i ultramonta艅skich rewizjonist贸w mog膮 by膰 zbyt silne, aby nowi prorocy-艣wiadkowie mogli pom贸c odnale藕膰 nowe 艣cie偶ki dla Ko艣cio艂a. Ten strach staje si臋 rzeczywisto艣ci膮, poniewa偶 w miar臋 jak papie偶 Franciszek utrwala reformy, kt贸re rozpocz膮艂 w procesie synodalnym, nast臋puje silny odp贸r ze strony bardziej konserwatywnego skrzyd艂a przyw贸dztwa Ko艣cio艂a, nie tylko w Watykanie, ale tak偶e w diecezjach, parafiach, na katolickich uniwersytetach i w mediach. Inni z kolei martwi膮 si臋, 偶e niekt贸re zmiany wprowadzone przez papie偶a Franciszka pe艂ni膮 jedynie funkcj臋 ozdobn膮 jego przekazu, nie nios膮c za sob膮 jednak 偶adnych istotnych zmian w prawie. Niekt贸rzy z nich obawiaj膮 si臋, 偶e nast臋pny papie偶 mo偶e odwr贸ci膰 wszystkie te zmiany jednym poci膮gni臋ciem pi贸ra. W zwi膮zku z tym istnieje znaczny niepok贸j zar贸wno w艣r贸d post臋powc贸w, jak i konserwatyst贸w w Ko艣ciele katolickim, co do tego, jak przebiegnie aktualny synod i jakie zmiany mo偶e przynie艣膰 w Ko艣ciele. Niekt贸rzy katolicy naprawd臋 martwi膮 si臋, 偶e je艣li papie偶 Franciszek nie b臋dzie w stanie, tak jak to by艂o w przypadku papie偶a Jana XXIII, doprowadzi膰 procesu synodalnego do pomy艣lnego zako艅czenia w 2025 roku, spowoduje to jeszcze wi臋kszy chaos w Ko艣ciele.

Ko艣ci贸艂 nie na barkach papie偶a

Pozostaje pytanie, czy Franciszek mo偶e radykalnie i trwale przemieni膰 katolicyzm? Czy jest cz艂owiekiem na miar臋 tych czas贸w? Jaka jest przysz艂o艣膰 katolicyzmu poza Franciszkiem? Czy oczekiwanie, 偶e reforma licz膮cego 1,3 miliarda ludzi Ko艣cio艂a spoczywa膰 b臋dzie na s艂abych barkach starzej膮cego si臋 86-letniego papie偶a nie jest zbyt wyg贸rowane i w gruncie rzeczy niebezpieczne? Czy katolicyzm w formie, w kt贸rej zna go wielu ludzi, zostanie utracony z powodu pontyfikatu Franciszka?

Moja propozycja jest taka, aby艣my, jak uczy艂 nas Jan Pawe艂 II, nie bali si臋 patrze膰 w przysz艂o艣膰, bo Ko艣ci贸艂 jest Ko艣cio艂em Boga, a nie papie偶a Franciszka czy jakiegokolwiek innego papie偶a. Franciszek doskonale to rozumie. Zach臋ca nas wszystkich, aby艣my odwa偶yli si臋 marzy膰, skupiaj膮c wzrok na 艣wietle, kt贸re promieniuje z oblicza Chrystusa na krzy偶u. My艣l臋, 偶e 鈥瀔ulturow膮 偶a艂ob膮鈥 prze偶ywan膮 przez wielu katolik贸w nie powinien by膰 strach przed upadkiem doktrynalnej i dogmatycznej fortecy, kt贸ra mo偶e run膮膰 wraz z reformami wprowadzonymi przez papie偶a Franciszka. Nale偶y raczej op艂akiwa膰 utrat臋 odnawiaj膮cego ognia Ducha 艢wi臋tego, kt贸ry zostanie st艂umiony, je艣li Ko艣ci贸艂 nie otworzy si臋 na dar proroctwa Ducha, kt贸rej wiatr wieje, gdziekolwiek i kiedykolwiek zechce [w oryginale autor u偶ywa w tym fragmencie na okre艣lenie Ducha 艢wi臋tego formy 偶e艅skiej: she, przyp. t艂um.]. Wiara poci膮ga za sob膮 mi臋dzy innymi wkraczanie na niezbadane terytorium, w pokornym pos艂usze艅stwie Bogu, kt贸rego plany s膮 lepsze i wi臋ksze ni偶 nasze ludzkie interpretacje Boskiego objawienia w r贸偶nych twierdzeniach, doktrynach i prawach. Pomagaj膮c nam wszystkim jako katolikom ufa膰 bardziej Bogu ni偶 naszej instytucjonalnej skrupulatno艣ci, twierdzeniom oraz pewnikom, papie偶 Franciszek prowadzi nas do Tego, kt贸ry jest drog膮, prawd膮 i 偶yciem.

T艂umaczenie: Paulina Olivier

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij