fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wyzwanie trzeciego tysi膮clecia: Ko艣ci贸艂 w kluczu synodalnym

Franciszek zostawia nas z wielkim wyzwaniem: zbudowa膰 Ko艣ci贸艂 ca艂kowicie synodalny. Ko艣ci贸艂, kt贸ry 偶yje w komunii poprzez uczestnictwo i wsp贸艂odpowiedzialno艣膰 wszystkich wiernych jako cz艂onk贸w Ko艣cio艂a-Ludu Bo偶ego. Ko艣ci贸艂 w stanie ci膮g艂ego nawr贸cenia i reformy.
Wyzwanie trzeciego tysi膮clecia: Ko艣ci贸艂 w kluczu synodalnym
ilustr.: Agnieszka Wi艣niewska

Droga dojrzewania w recepcji Soboru

Sob贸r Watyka艅ski II by艂 soborem reformy. 艢wiadcz膮 o tym przem贸wienia Jana XXIII i Paw艂a VI na pocz膮tku pierwszego i drugiego okresu prac Soboru. Pierwszy z nich m贸wi艂 o aggiornamento (uwsp贸艂cze艣nieniu, przyp. t艂um.). Drugi 鈥 o renovatio ecclesiae (odnowie Ko艣cio艂a), a nawet, odwo艂uj膮c si臋 do wyra偶enia Lutra, w 鈥濪ekrecie o ekumenizmie鈥 (鈥濽nitatis redintegratio鈥 鈥 dalej UR) m贸wi艂 o ecclesia indiget reformatione (Ko艣ciele potrzebuj膮cym reformy). Form臋 eklezjaln膮, do kt贸rej powinna zmierza膰 reforma soborowa, opisa艂 jeden z najwybitniejszych umys艂贸w 鈥 wsp贸艂autor 鈥濴umen gentium鈥 鈥 kardyna艂 L茅on-Joseph Suenens. Nied艂ugo po zako艅czeniu Soboru Suenens podkre艣la艂, 偶e dwoma najbardziej owocnymi elementami odnowy eklezjalnej s膮 obraz ludu Bo偶ego jako ca艂o艣ci oraz wynikaj膮ca z niego wsp贸艂odpowiedzialno艣膰 wszystkich jego cz艂onk贸w za misj臋 Ko艣cio艂a. Z jednej strony rozumiano, 偶e istota eklezjalno艣ci opiera si臋 na wszystkich wierz膮cych cz艂onk贸w wsp贸lnoty Ko艣cio艂a, a nie na hierarchii. Z drugiej za艣 uznano historyczno艣膰 Ko艣cio艂a, o ile kszta艂towana jest ona poprzez realia spo艂eczno-kulturowe, w kt贸rych rozwija swoj膮 misj臋.

Pog艂臋biaj膮c ducha i tekst Soboru, pontyfikat Franciszka rozpoczyna nowy etap w recepcji Vaticanum II i przywraca soborowy obraz Ecclesia semper reformanda (Ko艣cio艂a wiecznie si臋 reformuj膮cego), jak papie偶 powie 9 listopada 2013 roku w Domu 艢wi臋tej Marty. Kilka dni p贸藕niej wyja艣ni w adhortacji apostolskiej 鈥濫vangelii gaudium鈥, 偶e nie chodzi przy tym o jednorazowy akt rewizji pewnych struktur, ale raczej o sta艂y proces eklezjalnego nawr贸cenia, zakorzeniony w teologii ludu Bo偶ego. To wszystko wydarzy艂o si臋 w Ko艣ciele, kt贸ry zacz膮艂 by膰 globalny kulturowo policentryczny, i zapocz膮tkowa艂o pontyfikat, kt贸rego korzenie si臋gaj膮 latynoameryka艅skiego do艣wiadczenia ko艣cielnego. W rzeczywisto艣ci idea, kt贸ra ukszta艂tuje idea艂 reformy Franciszka na pocz膮tku jego pontyfikatu, b臋dzie pochodzi膰 z recepcji Vaticanum II dokonanej przez dwie Konferencje Generalne Episkopatu Ameryki 艁aci艅skiej. Chodzi w niej przede wszystkim o nawr贸cenie duszpasterskie.

Dla Konferencji w Santo Domingo (1992) nawr贸cenie duszpasterskie oznacza艂o dokonanie przegl膮du 鈥瀙raktyki osobistej i wsp贸lnotowej, relacji r贸wno艣ci i w艂adzy oraz struktur i dynamik funkcjonowania鈥 (SD 30). Wed艂ug Aparecidy (2007) (w miejscowo艣ci Aparecida w Brazylii odby艂a si臋 V Konferencja Episkopatu Ameryki 艁aci艅skiej i Karaib贸w, przyp. t艂um.) realizacja nawr贸cenia duszpasterskiego odpowiada modelowi Ko艣cio艂a jako Ludu Bo偶ego i wymaga 鈥瀙ostawy otwarto艣ci, dialogu i dyspozycyjno艣ci, aby promowa膰 wsp贸艂odpowiedzialno艣膰 i skuteczny udzia艂 wszystkich wiernych鈥 (Ap 368). Zw艂aszcza, 偶e 鈥炁泈ieccy uczestnicz膮 w rozeznawaniu, podejmowaniu decyzji, planowaniu i wykonywaniu鈥 (Ap 371) misji ko艣cielnej.

Nie oznacza to, 偶e swoim pontyfikatem Franciszek chcia艂 realizowa膰 latynoameryka艅ski model eklezjalny. Papie偶 powiedzia艂 dobitnie: 鈥濶ie wymy艣li艂em ani nie 芦wy艣ni艂em禄 w czasie bezsennej nocy rzeczy, kt贸re zrobi艂em. Zebra艂em wszystko to, co my, kardyna艂owie, powiedzieli艣my na spotkaniach przed konklawe o tym, co wed艂ug nas mia艂 zrobi膰 nast臋pny papie偶. M贸wili艣my o tym, co trzeba by艂o zmieni膰鈥 (Telam, 1 lipca 2022 roku). 鈥濪okument przygotowawczy鈥 do synodu na temat synodalno艣ci zwraca uwag臋 na wyzwanie, przed jakim stan膮艂 papie偶: 鈥瀋a艂y Ko艣ci贸艂 jest wezwany do zmierzenia si臋 z ci臋偶arem kultury przesi膮kni臋tej klerykalizmem, b臋d膮cej spadkiem wielowiekowej historii, oraz z formami sprawowania w艂adzy, w kt贸re wkrad艂y si臋 r贸偶ne rodzaje nadu偶y膰 (w艂adzy, ekonomicznych, sumienia, seksualnych). Nawr贸cenie aktywno艣ci ko艣cielnej jest nie do pomy艣lenia bez czynnego uczestnictwa wszystkich cz艂onk贸w Ludu Bo偶ego鈥 (nr 6). Dzi艣 chcemy odpowiedzie膰 na t臋 rzeczywisto艣膰 przez nawr贸cenie synodalne, kt贸re prowadzi do 鈥瀝eform duchowych, duszpasterskich i instytucjonalnych鈥 (Ap 367).

Procesy reformatorskie w kluczu synodalnym

Dla wielu os贸b reformy podj臋te przez Franciszka ograniczaj膮 si臋 do odnowienia synod贸w biskup贸w. Jedna ze zmian dotyczy praktyki 鈥 bardziej uwa偶nego s艂uchania ca艂ego ludu Bo偶ego. Przyk艂adem takiego dzia艂ania s膮 chocia偶by dwa kwestionariusze przeprowadzone w ramach przygotowa艅 do synodu na temat rodziny, zgromadzenie wst臋pne przed synodem na temat m艂odzie偶y czy konsultacje z ponad 80 tysi膮cami os贸b i 270 spotka艅 przygotowawczych do synodu dla Amazonii. Dzisiaj podobna praktyka si臋 pog艂臋bia przez wezwanie do zwo艂ania synodu na temat synodalno艣ci (2021-2024). Jest to najwa偶niejsze wydarzenie po Soborze Watyka艅skim II, a tak偶e najwi臋kszy wysi艂ek, jaki Ko艣ci贸艂 katolicki podj膮艂 w ca艂ej swojej historii, aby zaanga偶owa膰 wszystkich wiernych w 鈥瀌zie艂o odnowy i reformy鈥 (UR 4).

Jednak m贸wienie o procesie reform w kluczu synodalnym zdecydowanie wykracza poza samo przeprowadzanie synod贸w. We wspomnianych reformach chodzi o proces dojrzewania eklezjologii, kt贸rego podstawy mo偶na znale藕膰 w rozdziale II 鈥濴umen gentium鈥: 鈥濳o艣ci贸艂 jako lud Bo偶y鈥. Mo偶emy m贸wi膰 o reformie w kluczu synodalnym, poniewa偶 synodalno艣膰 jest drog膮 do ugruntowania idei Ko艣cio艂a-Ludu Bo偶ego, ze wsp贸艂odpowiedzialnym udzia艂em wszystkich jego cz艂onk贸w. Dokument Mi臋dzynarodowej Komisji Teologicznej definiuje synodalno艣膰 jako wymiar konstytutywny ca艂ego Ko艣cio艂a, poniewa偶 odnosi si臋 do 鈥瀞pecyficznego sposobu 偶ycia i dzia艂ania (modus vivendi et operandi)鈥, kt贸ry zak艂ada rewizj臋 鈥瀝elacji i mentalno艣ci鈥 (偶y膰) oraz 鈥瀌ynamiki komunikacji i struktur鈥 (dzia艂a膰).

W tym sensie synodalno艣膰 nie jest czym艣 opcjonalnym. Pouczaj膮ce w tym wzgl臋dzie s膮 s艂owa papie偶a Franciszka skierowane do diecezji rzymskiej (18 wrze艣nia 2021 roku): 鈥濼emat synodalno艣ci nie jest rozdzia艂em traktatu eklezjologicznego ani tym bardziej mod膮, nie jest sloganem ani nowym terminem, kt贸rego nale偶y u偶ywa膰 i instrumentalizowa膰 go podczas naszych spotka艅. Nie! Synodalno艣膰 wyra偶a natur臋 Ko艣cio艂a, jego kszta艂t, styl i misj臋. Dlatego m贸wimy o Ko艣ciele synodalnym, unikaj膮c w ten spos贸b traktowania synodalno艣ci jako jednego z wielu okre艣le艅 lub my艣lenia o niej w spos贸b, kt贸ry z g贸ry przewiduje alternatywy鈥.

Wyzwanie pod膮偶ania razem

W Przem贸wieniu z okazji 50. rocznicy ustanowienia Synodu Biskup贸w (2015) Franciszek wyrazi艂 wizj臋 pod膮偶ania razem i stwierdzi艂, 偶e 鈥瀌roga聽synodalno艣ci聽jest drog膮, kt贸rej B贸g oczekuje od Ko艣cio艂a trzeciego tysi膮clecia鈥. W ramach tej wizji wezwa艂 ca艂y Ko艣ci贸艂 do podj臋cia proces贸w konsultacji, s艂uchania i rozeznawania, kt贸re przyczyniaj膮 si臋 do budowy nowego modelu instytucjonalnego. W tym samym przem贸wieniu papie偶 opisuje nowy model nast臋puj膮cymi s艂owami: 鈥濼o, o co prosi nas Pan, w pewnym sensie zawiera si臋 ju偶 w s艂owie 芦synod禄 (greckie syn-hodos oznacza 鈥瀢sp贸ln膮 drog臋鈥 鈥 przyp. t艂um). Pod膮偶aj膮c razem 鈥 艣wieccy, pasterze, Biskup Rzymu鈥. Ale co to oznacza?

鈥濪okument przygotowawczy鈥 synodu na temat synodalno艣ci wyja艣nia, 偶e 鈥瀙od膮偶anie razem mo偶e by膰 rozumiane wed艂ug dw贸ch r贸偶nych perspektyw, kt贸re s膮 ze sob膮 silnie powi膮zane. Pierwsza perspektywa patrzy na 偶ycie wewn臋trzne Ko艣cio艂贸w partykularnych, na relacje mi臋dzy podmiotami, kt贸re je stanowi膮 (przede wszystkim mi臋dzy wiernymi a ich pasterzami, tak偶e poprzez organy partycypacyjne przewidziane przez dyscyplin臋 kanoniczn膮, w tym synod diecezjalny), oraz wsp贸lnotami, na kt贸re s膮 podzielone (zw艂aszcza parafiami)鈥 (DP 28). 鈥濪ruga perspektywa rozwa偶a, w jaki spos贸b Lud Bo偶y pod膮偶a razem z ca艂膮 rodzin膮 ludzk膮鈥. (DP 29).

W obu przypadkach m贸wi si臋 nam o 鈥瀞pecyficznym sposobie 偶ycia i dzia艂ania (modus vivendi et operandi) Ko艣cio艂a 鈥 Ludu Bo偶ego, kt贸ry przejawia si臋 i realizuje w spos贸b konkretny jako komunia w pod膮偶aniu razem, w zbieraniu si臋 jako zgromadzenie i w czynnym uczestnictwie wszystkich jego cz艂onk贸w w jego misji ewangelizacyjnej鈥 (Mi臋dzynarodowa Komisja Teologiczna, 鈥濻ynodalno艣膰 w 偶yciu i misji Ko艣cio艂a鈥 6). Oznacza to, 偶e ka偶dy proces reform musi szuka膰 sposob贸w zaanga偶owania Ludu Bo偶ego jako ca艂o艣ci, poprzez procesy s艂uchania, wsp贸lnotowego rozeznawania, opracowywania podejmowania decyzji, poniewa偶, jak utrzymuje Mi臋dzynarodowa Komisja Teologiczna, 鈥瀢ymiar synodalny Ko艣cio艂a powinien wyra偶a膰 si臋 poprzez wdra偶anie i kierowanie procesami uczestnictwa i rozeznawania zdolnymi ukaza膰 dynamizm komunii, kt贸ry inspiruje wszystkie decyzje ko艣cielne鈥 (nr 76).

W tym sensie pod膮偶anie razem oznacza dokonanie przegl膮du zar贸wno 鈥瀝elacji i mentalno艣ci鈥 (偶y膰), jak i 鈥瀌ynamiki komunikacji i struktur鈥 (dzia艂a膰) Ko艣cio艂a. W ten spos贸b pontyfikat Franciszka zapocz膮tkowa艂 proces odnowy eklezjalnej, kt贸ry implikuje zmian臋 w rozumieniu zbiorowej 艣wiadomo艣ci tego, co to znaczy by膰 Ko艣cio艂em 鈥 Ludem Bo偶ym. To z kolei poci膮ga za sob膮 wyzwanie tworzenia nowych sposob贸w odnoszenia si臋 do siebie nawzajem podmiot贸w ko艣cielnych (nawr贸cenie), jak r贸wnie偶 unowocze艣niania istniej膮cych struktur i tworzenie innych (reforma), kt贸re pozwol膮 na sprawowanie skutecznej wsp贸艂odpowiedzialno艣ci wszystkich wiernych. Ale od czego zacz膮膰?

W kierunku nowego modelu instytucjonalnego

Franciszek m贸wi o nowym modelu wykorzystuj膮cym dynamik臋 komunikacji. Wyja艣nia, 偶e 鈥濳o艣ci贸艂 synodalny to Ko艣ci贸艂, kt贸ry s艂ucha (鈥). To wzajemne s艂uchanie, w kt贸rym ka偶dy mo偶e si臋 czego艣 nauczy膰 (鈥). To s艂uchanie Boga, a偶 do us艂yszenia razem z Nim wo艂ania ludu; a tak偶e s艂uchanie ludu, a偶 tchnie on w Ko艣ci贸艂 wol臋 Bo偶膮鈥. Wys艂uchanie jest niezb臋dne dla ka偶dej zmiany eklezjalnej, poniewa偶 zaczyna si臋 ona od uznania to偶samo艣ci i wk艂adu ka偶dego podmiotu eklezjalnego 鈥 艣wieckich, kap艂an贸w, zakonnik贸w i zakonnic, biskup贸w, papie偶a. Przywr贸cone zostaj膮 relacje horyzontalne, kt贸re wynikaj膮 z godno艣ci chrzcielnej, uczestnictwa we wsp贸lnym kap艂a艅stwie wszystkich wiernych oraz ich wsp贸艂odpowiedzialno艣ci za misj臋.

Praktyka s艂uchania uruchomi proces nawr贸cenia i reform w kierunku nowego modelu instytucjonalnego, inspirowanego klasyczn膮 zasad膮, kt贸ra m贸wi: to, co dotyczy wszystkich, musi by膰 om贸wione i akceptowane przez wszystkich. Dlatego w Ko艣ciele synodalnym s艂uchanie odbywa si臋 w ramach procesu, poniewa偶 jego celem nie jest po prostu spotkanie i lepsze poznanie si臋, ale rozeznanie i podj臋cie decyzji duszpasterskich, kt贸re dotkn膮 nas wszystkich, 鈥瀦godnie z tym, co mo偶emy uzna膰 za pierwszy i najwa偶niejszy podr臋cznik eklezjologii, jakim s膮 Dzieje Apostolskie鈥 (Franciszek do diecezji rzymskiej, 18 wrze艣nia 2021 roku). Ponadto chodzi o s艂uchanie innych, 鈥瀉by wiedzie膰, co Duch m贸wi do Ko艣cio艂贸w (Ap 2,7)鈥 i znale藕膰 sposoby post臋powania odpowiednie dla naszych czas贸w. Dlatego s艂uchanie obejmuje tych, kt贸rzy maj膮 r贸偶ne punkty widzenia, tych, kt贸rzy nie zostali wys艂uchani lub s膮 wykluczeni. Nie mo偶emy udawa膰, 偶e ujarzmiamy Ducha i m贸wimy mu, gdzie ma m贸wi膰.

Synodalno艣膰 mo偶e by膰 nowo艣ci膮 dla nas, ale nie jest ni膮 w d艂ugiej i bogatej tradycji Ko艣cio艂a. Na zako艅czenie mo偶emy przypomnie膰 z艂ot膮 regu艂臋 艣wi臋tego Cypriana, kt贸ra daje najbardziej odpowiednie ramy interpretacyjne do my艣lenia o aktualnych wyzwaniach: 鈥濶ic bez rady kap艂an贸w i zgody ludu鈥. Dla tego biskupa rady prezbiter贸w i budowanie konsensu z ludem by艂y fundamentalnymi do艣wiadczeniami w ca艂ej jego kadencji biskupiej, s艂u偶膮cymi zachowaniu komunii w Ko艣ciele. Wdra偶a艂 metody oparte na s艂uchaniu, dialogu i rozeznawaniu, w kt贸rych uczestniczyli wszyscy wierni, a nie tylko wy艣wi臋ceni szafarze. Dzi艣 Franciszek pozostawia nas z wielkim wyzwaniem na trzecie tysi膮clecie: zbudowa膰 Ko艣ci贸艂 ca艂kowicie synodalny, kt贸ry 偶yje w komunii, poprzez uczestnictwo i wsp贸艂odpowiedzialno艣膰 wszystkich wiernych jako cz艂onk贸w Ko艣cio艂a-Ludu Bo偶ego w stanie ci膮g艂ego nawr贸cenia i reformy.

T艂umaczenie: Paulina Olivier

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij