Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nie mamy gdzie godnie mieszka─ç

Mieszkanie prawem czy towarem? Takie pytanie cz─Östo sobie zadajemy. Niestety, w kwestii mieszkalnictwa i traktowania prawa do mieszkania jako prawa cz┼éowieka po prostu si─Ö cofn─Öli┼Ťmy.
Nie mamy gdzie godnie mieszka─ç
ilustr.: Anna Grzelewska

Kiedy mieszkanie było prawem

Skr├│cenie czasu oczekiwania na mieszkanie by┼éo dziewi─Ötnastym postulatem wysuni─Ötym 17 sierpnia 1980 roku przez Mi─Ödzyzak┼éadowy Komitet Strajkowy. Przed rokiem 1989 mieszkanie mo┼╝na by┼éo dosta─ç z przydzia┼éu, a nawet w zwi─ůzku z prac─ů. Pa┼ästwo realizowa┼éo prawo do mieszkania na dwa sposoby: zarz─ůdzaj─ůc tym, co jest, oraz buduj─ůc nowe. Publiczna gospodarka lokalami oznacza┼éa, ┼╝e to pa┼ästwo decydowa┼éo, kto i gdzie mieszka ÔÇô nawet je┼Ťli budynek nale┼╝a┼é do prywatnego w┼éa┼Ťciciela ÔÇô a tak┼╝e ile p┼éaci za mieszkanie. W PRL-u budowa┼éo si─Ö du┼╝o: mi─Ödzy 1964 a 1989 rokiem liczba zbudowanych mieszka┼ä nigdy nie spad┼éa poni┼╝ej 150 tysi─Öcy rocznie. Rekord pad┼é w 1979 roku za czas├│w modernizacji gierkowskiej ÔÇô 300 tysi─Öcy mieszka┼ä w rok.

Nie wszyscy dobrze wspominaj─ů polityk─Ö mieszkaniow─ů PRL. Problemem by┼éy bardzo d┼éugie kolejki oczekiwania na mieszkanie, nieprzejrzysto┼Ť─ç systemu przydzia┼éu, wady konstrukcyjne, z┼éa jako┼Ť─ç wyko┼äczenia, a┼╝ wreszcie z┼ée zarz─ůdzanie nieruchomo┼Ťciami. Wyobra┼║my sobie jednak, ┼╝e dzi┼Ť oczekujemy od pa┼ästwa, aby mieszkania komunalne (z zasobu gminy) by┼éy og├│lnodost─Öpne. ┼╗e ka┼╝dy z nas, chc─ůc si─Ö usamodzielni─ç po studiach, za┼éo┼╝y─ç rodzin─Ö czy rozsta─ç z m─Ö┼╝em, mo┼╝e wej┼Ť─ç na stron─Ö internetow─ů urz─Ödu miejskiego i z┼éo┼╝y─ç wniosek o nowy lokal. Wyobra┼║my sobie, ┼╝e znikaj─ů portale z og┼éoszeniami o mieszkaniach na wynajem na rynku komercyjnym za horrendalne pieni─ůdze, ┼╝e nie musimy szuka─ç jako doro┼Ťli ludzie pokoju na wynajem, bo na wi─Öcej nas nie sta─ç. Wyobra┼║my sobie, ┼╝e domagamy si─Ö, by przyst─Öpne cenowo mieszkania zak┼éadowe zapewnia┼é pracownikom na przyk┼éad Amazon czy Ikea, szko┼éa, szpital lub miejski zak┼éad autobus├│w, w kt├│rym pracujemy.

Trudne do wyobra┼╝enia, prawda? Chyba ┼╝e cofniemy si─Ö do roku 1980. W├│wczas dla strajkuj─ůcych robotnik├│w i robotnic prawo do mieszkania by┼éo oczywisto┼Ťci─ů. Nie pytano, czy mieszkanie jest prawem, czy towarem, tylko ┼╝─ůdano skr├│cenia kolejek oczekiwania na to mieszkanie. Nikt nie zadawa┼é sobie pytania, czy warto uzna─ç, ┼╝e ka┼╝dy ma prawo gdzie┼Ť mieszka─ç, bo pewne rzeczy by┼éy oczywiste.

Niestety, po trzydziestu latach transformacji pytanie o prawo cz┼éowieka, kt├│ry musi gdzie┼Ť mieszka─ç, jest w Polsce kwestionowane. Nie masz gdzie mieszka─ç? We┼║ kredyt. Masz umow─Ö ┼Ťmieciow─ů i nie mo┼╝esz wzi─ů─ç kredytu? Zamieszkaj z rodzicami. Nie masz rodzic├│w? Zamieszkaj ze znajomymi. Masz trzydzie┼Ťci lat i nadal mieszkasz ze znajomymi? Widocznie za ma┼éo si─Ö w ┼╝yciu stara┼éa┼Ť.

Czy w polskim prawie mam prawo do mieszkania?

Polska Konstytucja ÔÇô uchwalana w roku 1997, w kt├│rym w┼éasno┼Ť─ç prywatna jeszcze bardziej ni┼╝ dzi┼Ť by┼éa uwa┼╝ana za podstawow─ů warto┼Ť─ç ÔÇô ostro┼╝nie podchodzi do kwestii prawa do mieszkania: ÔÇ×W┼éadze publiczne prowadz─ů polityk─Ö sprzyjaj─ůc─ů zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczeg├│lno┼Ťci przeciwdzia┼éaj─ů bezdomno┼Ťci, wspieraj─ů rozw├│j budownictwa socjalnego oraz popieraj─ů dzia┼éania obywateli zmierzaj─ůce do uzyskania w┼éasnego mieszkaniaÔÇŁ.

Jak┼╝e inny to j─Özyk od tego, kt├│rym pos┼éuguje si─Ö Powszechna Deklaracja Praw Cz┼éowieka uchwalona 10 grudnia 1948 roku w Pary┼╝u podczas Og├│lnego Zgromadzenia ONZ: ÔÇ×Ka┼╝dy cz┼éowiek ma prawo do stopy ┼╝yciowej zapewniaj─ůcej zdrowie i dobrobyt jego i jego rodziny, w┼é─ůczaj─ůc w to wy┼╝ywanie, odzie┼╝, mieszkanie, opiek─Ö lekarsk─ů i konieczne ┼Ťwiadczenia socjalneÔÇŁ.

Ale odpowiadaj─ůc na pytanie, czy w polskim porz─ůdku prawnym istnieje co┼Ť takiego jak prawo do godnego mieszkania, trzeba powiedzie─ç: tak, istnieje! Wywodzimy to i z przepis├│w Konstytucji, kt├│r─ů nale┼╝y interpretowa─ç systemowo, i z ratyfikowanych um├│w mi─Ödzynarodowych, kt├│re bezsprzecznie s─ů ┼║r├│d┼éem prawa w Polsce. Zatem: domagajmy si─Ö prawa do mieszkania.

Jeste┼Ťmy w kryzysie mieszkaniowym

Polska jest w kryzysie mieszkaniowym. Po 1989 roku przestano budowa─ç na wielk─ů skal─Ö ÔÇô w 2015 roku wybudowano w sumie oko┼éo 150 tysi─Öcy mieszka┼ä, co jest wynikiem por├│wnywalnym do sytuacji z pocz─ůtku lat 60. i czas├│w W┼éadys┼éawa Gomu┼éki. Ponad 60 procent os├│b w kraju mieszka w mieszkaniach przeludnionych (wed┼éug europejskich standard├│w). Mieszkania na zakup dynamicznie dro┼╝ej─ů, rosn─ů tak┼╝e ceny wynajmu mieszka┼ä na rynku komercyjnym. Cena najmu kawalerki w Warszawie przewy┼╝sza p┼éac─Ö minimaln─ů.

Tendencje europejskie, delikatnie m├│wi─ůc, te┼╝ nie napawaj─ů optymizmem: w 2014 roku brytyjski ÔÇ×The GuardianÔÇŁ poda┼é, ┼╝e w Europie stoi pustych 11 milion├│w mieszka┼ä, co jest liczb─ů dwukrotnie wy┼╝sz─ů ni┼╝ liczba os├│b w kryzysie bezdomno┼Ťci. Z kolei wed┼éug raportu FEANTSA (mi─Ödzynarodowej federacji organizacji przeciwdzia┼éaj─ůcych bezdomno┼Ťci) skala bezdomno┼Ťci w ostatnich latach drastycznie ro┼Ťnie: o 170 procent w Wielkiej Brytanii w ci─ůgu siedmiu lat, o 150 procent w Niemczech w ci─ůgu zaledwie dw├│ch lat, a co gorsza, wzrasta liczba os├│b m┼éodych, kt├│re staj─ů si─Ö bezdomne. Prawie 5 milion├│w os├│b w Europie nie ma domu, a ponad 30 milion├│w mieszka┼ä jest zawilgoconych lub zagrzybionych. Te liczby ca┼éy czas rosn─ů, podobnie jak rosn─ů ceny mieszka┼ä. To musi zosta─ç przerwane. Dlatego tak wa┼╝ne jest, aby powr├│ci─ç do postulat├│w z 1980 roku.

Konsensus bli┼╝ej, ni┼╝ my┼Ťlimy

Mieszkania powinny by─ç og├│lnodost─Öpne. Ka┼╝dy i ka┼╝da z nas ma prawo si─Ö naje┼Ť─ç, umy─ç i przespa─ç w godnych warunkach, szczeg├│lnie ┼╝e Polska jest krajem dobrobytu, sta─ç nas na to bardziej ni┼╝ kiedykolwiek wcze┼Ťniej. Jako spo┼éecze┼ästwo sta─ç nas na to, aby┼Ťmy ┼╝yli bez wyniszczaj─ůcego l─Öku o to, ┼╝e zaraz sko┼äczymy na ulicy.

Ostatnia kampania parlamentarna pokaza┼éa, ┼╝e partie polityczne r├│┼╝nych opcji doskonale zdaj─ů sobie spraw─Ö z problem├│w mieszkaniowych wyborc├│w i wyborczy┼ä. Zar├│wno Prawo i Sprawiedliwo┼Ť─ç, Koalicja Obywatelska, PSL, jak i Lewica porusza┼éy w programach kwesti─Ö mieszkalnictwa. PiS chce rozwija─ç Narodowy Program Mieszkaniowy ÔÇ×Mieszkanie+ÔÇŁ, Koalicja Obywatelska proponowa┼éa powt├│rzenie programu ÔÇ×Mieszkanie dla M┼éodychÔÇŁ, PSL zaproponowa┼éo program ÔÇ×W┼éasny k─ůtÔÇŁ zak┼éadaj─ůcy przyznanie 50 tysi─Öcy z┼éotych na wk┼éad w┼éasny do mieszkania, Lewica proponowa┼éa budow─Ö miliona mieszka┼ä z mo┼╝liwo┼Ťci─ů wykupu.

Jest wi─Öc od czego zacz─ů─ç: wiemy, ┼╝e mamy problem i trzeba go rozwi─ůza─ç.

Potrzeba radykalnych zmian

┼╗eby wybudowa─ç setki tysi─Öcy nowych mieszka┼ä, potrzeba cierpliwo┼Ťci i czasu. Ale na zmian─Ö podej┼Ťcia do mieszkalnictwa czasu nie mamy: potrzebujemy radykalnych zmian tu i teraz. Potrzebujemy odwagi do stawiania odwa┼╝nych postulat├│w, kt├│re zmieni─ů spos├│b, w jaki m├│wimy o mieszkaniach. Dzia┼éa─ç nale┼╝y na kilka sposob├│w: budowa─ç wi─Öcej mieszka┼ä, ale przede wszystkim lepiej zarz─ůdza─ç tym, co ju┼╝ jest. Przyk┼éad mo┼╝emy bra─ç tak┼╝e z zagranicy.

Przede wszystkim prawo do mieszkania powinno sta─ç si─Ö bezdyskusyjnym prawem cz┼éowieka. To oznacza, ┼╝e mieszkanie musi przesta─ç by─ç inwestycj─ů i ┼╝e nale┼╝y ukr├│ci─ç proceder inwestowania w mieszkania na wynajem. Pieni─ůdze mo┼╝na inwestowa─ç w r├│┼╝ne instrumenty finansowe, pa┼ästwo powinno zapewnia─ç bezpieczne oszcz─Ödzanie i inwestowanie tym, kt├│rzy mog─ů sobie na to pozwoli─ç, ale tam, gdzie na szali le┼╝y zysk z jednej strony oraz prawo do mieszkania z drugiej, trzeba chroni─ç to drugie. Najpierw ludzie, potem zyski.

Narz─Ödziem w r─Ökach pa┼ästwa m├│g┼éby by─ç na przyk┼éad podatek od nieruchomo┼Ťci, zak┼éadaj─ůcy wy┼╝sz─ů stop─Ö w przypadku nabycia drugiej i kolejnej nieruchomo┼Ťci, kt├│ry pozwoli┼éby opodatkowa─ç tych, kt├│rzy kupuj─ů mieszkania nie po to, by w nich mieszka─ç, ale po to, by na nich zarabia─ç. Dyskusj─Ö o podatku katastralnym w Polsce jako ┼║r├│dle zasilania polityki mieszkaniowej wywo┼éa┼é raport ÔÇ×Polska samorz─ůd├│wÔÇŁ pod redakcj─ů Dawida Sze┼Ťci┼éy.

Innym narz─Ödziem jest mo┼╝liwo┼Ť─ç regulowania przez pa┼ästwo wysoko┼Ťci czynsz├│w wolnorynkowych. Niemo┼╝liwe? To w┼éa┼Ťnie zrobi┼éy w┼éadze Berlina, nazywaj─ůc swoj─ů decyzj─Ö odpowiedzialn─ů: wyznaczy┼éy maksymaln─ů stawk─Ö zysku na 9,80 euro za metr kwadratowy. Taka decyzja oznacza, ┼╝e owszem, na najmie mieszka┼ä mo┼╝na zarabia─ç, ale maksymalny czynsz powinien by─ç powi─ůzany ze ┼Ťrednimi zarobkami.

B─ůd┼║my roszczeniowi, tak jak roszczeniowi byli strajkuj─ůcy robotnicy i robotnice w 1980 roku: ┼╝─ůdajmy zwi─Ökszenia dost─Öpno┼Ťci mieszka┼ä, skr├│cenia kolejek oczekiwania na mieszkania, obni┼╝enia horrendalnych czynsz├│w. Chcemy mieszka─ç i chcemy p┼éaci─ç uczciwe czynsze, bo ka┼╝dy zas┼éuguje na dom.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś