Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

40 lat po Sierpniu. Nierozwi膮zane problemy, aktualne postulaty

40 lat po Sierpniu. Nierozwi膮zane problemy, aktualne postulaty
ilustr.: Katarzyna Majchrowska

To by艂y wyj膮tkowe dni w polskiej historii, a Sierpie艅 1980 roku pozostanie na zawsze jedn膮 z jej najwspanialszych kart. Poczucie wsp贸lnoty, radykalna transparentno艣膰 procesu negocjacyjnego, wsp贸艂praca os贸b z r贸偶nych grup spo艂ecznych, solidarno艣膰 wyra偶ana gotowo艣ci膮 do wsp贸lnego forsowania postulat贸w r贸偶nych zak艂ad贸w鈥 Znamy t臋 wyliczank臋, nawet je艣li nie zawsze doceniamy, jak niezwyk艂e s膮 to sprawy. Wiele te偶 zosta艂o napisane na temat pami臋ci o tamtych dniach (ju偶 niebawem kolejna ods艂ona mi臋dzyredakcyjnego projektu 鈥濻pi臋cie鈥 鈥 w艂a艣nie na temat pami臋ci o 鈥濻olidarno艣ci鈥).

艢wiat pracy czterdzie艣ci lat p贸藕niej

Dzi艣, na par臋 dni przed czterdziest膮 rocznic膮 podpisania porozumie艅 sierpniowych, chcemy jako 鈥濳ontakt鈥 spojrze膰 na t臋 histori臋 inaczej. Jak? Skupi膰 si臋 nie na przesz艂o艣ci, a na tera藕niejszo艣ci. Ciekawe jest bowiem nie tylko patrzenie na to, czy i jak kultywujemy pami臋膰 o tamtych dniach, ale r贸wnie偶 鈥 a mo偶e przede wszystkim 鈥 na to, czy 贸wcze艣nie formu艂owane postulaty doczeka艂y si臋 realizacji.

Wystarczy kr贸tki rzut oka na s艂ynne tablice z wypisanymi r臋cznie 21 postulatami Mi臋dzyzak艂adowego Komitetu Strajkowego, by znale藕膰 odpowied藕 na to pytanie. Brzmi ona: nie, nie doczeka艂y si臋.

To jasne, 偶e cz臋艣膰 z nich straci艂a racj臋 bytu. Kolejne nale偶a艂oby przeformu艂owa膰, by dopasowa膰 je do dzisiejszej rzeczywisto艣ci. Ale znacz膮ca cz臋艣膰 z nich uderza aktualno艣ci膮. Niekt贸re nale偶a艂oby wprost 鈥 nawet jeden do jednego 鈥 przepisa膰. I w艂a艣nie dlatego nie chcemy skupia膰 si臋 na tym, 鈥瀓ak to by艂o鈥, ale przede wszystkim na tym, jak jest. Poddajemy krytycznej 鈥 niekiedy bardzo krytycznej 鈥 analizie obecn膮 sytuacj臋 w 艣wietle tego, o co walczyli robotnicy i robotnice w Sierpniu 鈥80. Bo o wiele z tych spraw nale偶y walczy膰 tak偶e dzi艣.

Sp贸jrzmy na niekt贸re postulaty. Pierwszy brzmi: 鈥濧kceptacja niezale偶nych od partii i pracodawc贸w wolnych zwi膮zk贸w zawodowych [鈥鈥. Drugi: 鈥瀂agwarantowanie prawa do strajku oraz bezpiecze艅stwa strajkuj膮cym i osobom wspomagaj膮cym鈥. 脫smy: 鈥瀙odnie艣膰 wynagrodzenie zasadnicze ka偶dego pracownika o 2000 z艂 na miesi膮c jako rekompensat臋 dotychczasowego wzrostu cen鈥, a dziewi膮ty: 鈥瀂agwarantowa膰 automatyczny wzrost p艂ac r贸wnolegle do wzrostu cen i spadku warto艣ci pieni膮dza鈥.

Jak ich realizacja wygl膮da na polskim rynku pracy? O tym pisze dla nas Marek Szymaniak, dziennikarz i reporter, autor ksi膮偶ki 鈥濽robieni. Reporta偶e o pracy鈥. M贸wi膮c kr贸tko: nie jest dobrze.

Podobnie w przypadku innych postulat贸w, kt贸re nale偶a艂oby nieco uwsp贸艂cze艣ni膰, ale kt贸rych duch jest ci膮gle aktualny. To cho膰by postulat dwudziesty pierwszy: 鈥濿prowadzi膰 wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ci膮g艂ym i systemie 4-brygadowym brak wolnych sob贸t zrekompensowa膰 zwi臋kszonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi p艂atnymi dniami wolnymi od pracy鈥. Brzmi to nieco niedzisiejszo, ale mo偶na przecie偶 odnie艣膰 si臋 tu do rzeczywisto艣ci nadgodzin i zaharowywania si臋 polskich pracownik贸w i pracownic. Szymaniak w swojej niezwykle gorzkiej diagnozie analizuje te偶 postulaty czternasty (鈥濷bni偶y膰聽wiek emerytalny聽dla kobiet do 50 lat, a dla m臋偶czyzn do lat 55 lub [zaliczy膰] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla m臋偶czyzn bez wzgl臋du na wiek鈥) oraz szesnasty (鈥濸oprawi膰 warunki pracy聽s艂u偶by zdrowia, co zapewni pe艂n膮 opiek臋 medyczn膮 osobom pracuj膮cym鈥 鈥 prawda, 偶e aktualne?).

Bez mieszka艅, bez dialogu, bez solidarno艣ci

Dwoma ostatnimi spo艣r贸d wymienionych postulat贸w zajmuje si臋 w swoim tek艣cie tak偶e doktor Rafa艂 Bakalarczyk, specjalista od problematyki wykluczenia spo艂ecznego. Jego analiza 鈥 konsekwentnie opieraj膮ca si臋 na za艂o偶eniu, 偶e je艣li chcemy inspirowa膰 si臋 tre艣ci膮 21 postulat贸w, to musimy na nie patrze膰 z uwzgl臋dnieniem zmian, kt贸re zasz艂y przez ostatnie cztery dekady 鈥 obejmuje tak偶e pytanie o aktualno艣膰 postulat贸w siedemnastego (鈥瀂apewni膰 odpowiedni膮 liczb臋 miejsc w聽偶艂obkach聽i przedszkolach dla dzieci kobiet pracuj膮cych鈥) i osiemnastego (鈥濿prowadzi膰聽urlop macierzy艅ski聽p艂atny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka鈥).

Dzi臋ki przekrojowemu spojrzeniu Bakalarczyk mo偶e pokusi膰 si臋 o og贸ln膮 ocen臋 tego, na ile dzi艣 jeszcze postulaty z Sierpnia 鈥80 rzeczywi艣cie mog膮 nam wskazywa膰 kierunek dzia艂ania i reformowania polityki spo艂ecznej pa艅stwa. I odpowiada: 鈥濸ostulaty sierpniowe, cho膰 zanurzone w swoich czasach, mog膮 by膰 punktem odniesienia na dw贸ch poziomach. Po pierwsze 鈥 z uwagi na ich solidarystycznego ducha, kt贸ry powinien towarzyszy膰 nam tak偶e dzisiaj. Po drugie 鈥 jako inspiracja do tego, by dok艂adnie zdefiniowa膰 zasadnicze problemy i domaga膰 si臋 ich rozwi膮zania od podmiot贸w odpowiadaj膮cych za polityk臋 publiczn膮. Je艣li jednak chodzi o szczeg贸艂y, to ramy solidarno艣ci musimy zbudowa膰 na nowo, odpowiednio do wyzwa艅 naszych czas贸w鈥.

Zasadniczym problemem, z jakim zmagamy si臋 w Polsce do dzisiaj (i nie zanosi si臋 na jego szybkie rozwi膮zanie), jest kwestia dost臋pno艣ci mieszka艅. Gdy uczestnicy i uczestniczki strajku w 1980 roku formu艂owali postulat dziewi臋tnasty (鈥瀞kr贸ci膰 czas oczekiwania na mieszkanie鈥), w najgorszych snach nie przewidywali zapewne, jak b臋dzie wygl膮da艂a sytuacja ich dzieci i wnuk贸w czterdzie艣ci lat p贸藕niej. Beata Siemieniako, prawniczka, autorka ksi膮偶ki 鈥濺eprywatyzuj膮c Polsk臋鈥, od dawna zaanga偶owana w dzia艂alno艣膰 ruch贸w lokatorskich, nie zostawia suchej nitki na prowadzonej od dekad polityce mieszkaniowej.

Autorka apeluje: 鈥濨膮d藕my roszczeniowi, tak jak roszczeniowi byli strajkuj膮cy robotnicy i robotnice w 1980 roku: 偶膮dajmy zwi臋kszenia dost臋pno艣ci mieszka艅, skr贸cenia kolejek oczekiwania na mieszkania, obni偶enia horrendalnych czynsz贸w. Chcemy mieszka膰 i chcemy p艂aci膰 uczciwe czynsze, bo ka偶dy zas艂uguje na dom鈥. Jednocze艣nie pokazuje konkretne rozwi膮zania, kt贸re mog艂yby pozwoli膰 nam na zwi臋kszenie dost臋pno艣ci mieszka艅 鈥 nawet w kr贸tkim czasie. Niemo偶liwe? Jasne, 偶e mo偶liwe, wystarczy korzysta膰 ze wzorc贸w z kraj贸w zachodnich, mie膰 polityczn膮 wol臋 i zmieni膰 my艣lenie o mieszkaniach, kt贸re powinny by膰 traktowane jako prawo, a nie towar jak ka偶dy inny.

Konkretne rozwi膮zania proponuje tak偶e Nikodem Szewczyk, ekonomista i socjolog, kt贸ry bli偶ej przygl膮da si臋 postulatowi sz贸stemu. Jego tre艣膰 鈥 w dzisiejszej sytuacji pandemii oraz kryzysu ekonomicznego 鈥 brzmi dojmuj膮co wr臋cz aktualnie. W Sierpniu 鈥80 postulowano, by 鈥瀙odj膮膰 realne dzia艂ania maj膮ce na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez: a) podawanie do publicznej wiadomo艣ci pe艂nej informacji o sytuacji spo艂eczno-gospodarczej; b) umo偶liwienie wszystkim 艣rodowiskom i warstwom spo艂ecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reform鈥. Jak偶eby si臋 przyda艂o, by i dzisiaj rz膮d prowadzi艂 realny i otwarty dialog ze wszystkimi grupami spo艂ecznymi o tym, jak wyj艣膰 z kryzysu, zabezpieczaj膮c interesy wszystkich obywateli i obywatelek! Niestety, trudno si臋 tego spodziewa膰 po polskich w艂adzach.

Szewczyk pisze: 鈥濸owy偶sze postulaty nigdy nie cieszy艂y si臋 poparciem w艣r贸d polskich polityk贸w. W Polsce istnieje co prawda Rada Dialogu Spo艂ecznego, ale jej dzia艂alno艣膰 od zawsze by艂a fasadowa. [鈥 Prawo i Sprawiedliwo艣膰 doprowadzi艂o taktyk臋 ignorowania konsultacji spo艂ecznych do czystej perfekcji. Z analiz wynika, 偶e w pierwszej kadencji obecny rz膮d skonsultowa艂 mniej ni偶 2/3 uchwalonych ustaw鈥. Dlaczego mia艂oby si臋 to zmieni膰 akurat teraz? I na to Szewczyk, odwo艂uj膮c si臋 do wa偶nych warto艣ci, odpowiada, proponuj膮c tak偶e konkretne pomys艂y, jak mo偶na by 鈥瀘dda膰 Polsk臋 spo艂ecze艅stwu鈥.

Inspiracje dla strajk贸w

Odda膰 Polsk臋 spo艂ecze艅stwu. Spo艂ecze艅stwu, kt贸re mo偶e inspirowa膰 si臋 nie tylko tym, co wypisano na drewnianych tablicach (a nie wspomnieli艣my jeszcze cho膰by o nader aktualnym postulacie trzynastym: 鈥濿prowadzi膰 zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynale偶no艣ci partyjnej鈥), ale tak偶e tym, jak by艂y one wypracowywane i nast臋pnie forsowane w trudnych negocjacjach z delegacj膮 rz膮dow膮.

O tym pisze nasz redaktor, Stanis艂aw Zakroczymski, analizuj膮c wspania艂y filmowy dokument z tamtych czas贸w, czyli 鈥濺obotnik贸w 鈥80鈥: 鈥瀂 historii Sierpnia 鈥80 mo偶na wypreparowa膰 przepis na sukces strajku: transparentno艣膰, realizm polityczny, umiej臋tny dob贸r i gradacja postulat贸w, nieust臋pliwo艣膰, a je艣li obrona praworz膮dno艣ci 鈥 to tylko w po艂膮czeniu z jej konkretnym zastosowaniem鈥. Nie jest to wi臋c sentymentalna podr贸偶 do przesz艂o艣ci, tylko kolejny klucz, w kt贸rym mo偶na spojrze膰 鈥 dzi臋ki historii sprzed czterdziestu lat 鈥 na tera藕niejszo艣膰 oraz ku przysz艂o艣ci.

To bodaj najlepszy spos贸b, by ocala膰 pami臋膰 o Solidarno艣ci 鈥 m贸wi膰 o jej przes艂aniu w dzisiejszym kontek艣cie. 鈥濶ic dwa razy si臋 nie zdarza鈥, ale dostrze偶enie, jak aktualne s膮 robotnicze postulaty sprzed czterdziestu lat, pozwala bardziej wczu膰 si臋 w po艂o偶enie 贸wcze艣nie strajkuj膮cych. A by艂 to strajk odwo艂uj膮cy si臋 do godno艣ci, praw pracowniczych i obywatelskich, r贸wno艣ci i solidarno艣ci. 呕adna z tych warto艣ci nie straci艂a na znaczeniu. Wci膮偶 jest o co walczy膰. Teksty z naszej ods艂ony, jak ufam, wyra藕nie to pokazuj膮.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij