Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

40 lat po Sierpniu. Nierozwi─ůzane problemy, aktualne postulaty

40 lat po Sierpniu. Nierozwi─ůzane problemy, aktualne postulaty
ilustr.: Katarzyna Majchrowska

To by┼éy wyj─ůtkowe dni w polskiej historii, a Sierpie┼ä 1980 roku pozostanie na zawsze jedn─ů z jej najwspanialszych kart. Poczucie wsp├│lnoty, radykalna transparentno┼Ť─ç procesu negocjacyjnego, wsp├│┼épraca os├│b z r├│┼╝nych grup spo┼éecznych, solidarno┼Ť─ç wyra┼╝ana gotowo┼Ťci─ů do wsp├│lnego forsowania postulat├│w r├│┼╝nych zak┼éad├│wÔÇŽ Znamy t─Ö wyliczank─Ö, nawet je┼Ťli nie zawsze doceniamy, jak niezwyk┼ée s─ů to sprawy. Wiele te┼╝ zosta┼éo napisane na temat pami─Öci o tamtych dniach (ju┼╝ niebawem kolejna ods┼éona mi─Ödzyredakcyjnego projektu ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ ÔÇô w┼éa┼Ťnie na temat pami─Öci o ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ).

┼Üwiat pracy czterdzie┼Ťci lat p├│┼║niej

Dzi┼Ť, na par─Ö dni przed czterdziest─ů rocznic─ů podpisania porozumie┼ä sierpniowych, chcemy jako ÔÇ×KontaktÔÇŁ spojrze─ç na t─Ö histori─Ö inaczej. Jak? Skupi─ç si─Ö nie na przesz┼éo┼Ťci, a na tera┼║niejszo┼Ťci. Ciekawe jest bowiem nie tylko patrzenie na to, czy i jak kultywujemy pami─Ö─ç o tamtych dniach, ale r├│wnie┼╝ ÔÇô a mo┼╝e przede wszystkim ÔÇô na to, czy ├│wcze┼Ťnie formu┼éowane postulaty doczeka┼éy si─Ö realizacji.

Wystarczy kr├│tki rzut oka na s┼éynne tablice z wypisanymi r─Öcznie 21 postulatami Mi─Ödzyzak┼éadowego Komitetu Strajkowego, by znale┼║─ç odpowied┼║ na to pytanie. Brzmi ona: nie, nie doczeka┼éy si─Ö.

To jasne, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç z nich straci┼éa racj─Ö bytu. Kolejne nale┼╝a┼éoby przeformu┼éowa─ç, by dopasowa─ç je do dzisiejszej rzeczywisto┼Ťci. Ale znacz─ůca cz─Ö┼Ť─ç z nich uderza aktualno┼Ťci─ů. Niekt├│re nale┼╝a┼éoby wprost ÔÇô nawet jeden do jednego ÔÇô przepisa─ç. I w┼éa┼Ťnie dlatego nie chcemy skupia─ç si─Ö na tym, ÔÇ×jak to by┼éoÔÇŁ, ale przede wszystkim na tym, jak jest. Poddajemy krytycznej ÔÇô niekiedy bardzo krytycznej ÔÇô analizie obecn─ů sytuacj─Ö w ┼Ťwietle tego, o co walczyli robotnicy i robotnice w Sierpniu ÔÇÖ80. Bo o wiele z tych spraw nale┼╝y walczy─ç tak┼╝e dzi┼Ť.

Sp├│jrzmy na niekt├│re postulaty. Pierwszy brzmi: ÔÇ×Akceptacja niezale┼╝nych od partii i pracodawc├│w wolnych zwi─ůzk├│w zawodowych [ÔÇŽ]ÔÇŁ. Drugi: ÔÇ×Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpiecze┼ästwa strajkuj─ůcym i osobom wspomagaj─ůcymÔÇŁ. ├ôsmy: ÔÇ×podnie┼Ť─ç wynagrodzenie zasadnicze ka┼╝dego pracownika o 2000 z┼é na miesi─ůc jako rekompensat─Ö dotychczasowego wzrostu cenÔÇŁ, a dziewi─ůty: ÔÇ×Zagwarantowa─ç automatyczny wzrost p┼éac r├│wnolegle do wzrostu cen i spadku warto┼Ťci pieni─ůdzaÔÇŁ.

Jak ich realizacja wygl─ůda na polskim rynku pracy? O tym pisze dla nas Marek Szymaniak, dziennikarz i reporter, autor ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Urobieni. Reporta┼╝e o pracyÔÇŁ. M├│wi─ůc kr├│tko: nie jest dobrze.

Podobnie w przypadku innych postulat├│w, kt├│re nale┼╝a┼éoby nieco uwsp├│┼écze┼Ťni─ç, ale kt├│rych duch jest ci─ůgle aktualny. To cho─çby postulat dwudziesty pierwszy: ÔÇ×Wprowadzi─ç wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ci─ůg┼éym i systemie 4-brygadowym brak wolnych sob├│t zrekompensowa─ç zwi─Ökszonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi p┼éatnymi dniami wolnymi od pracyÔÇŁ. Brzmi to nieco niedzisiejszo, ale mo┼╝na przecie┼╝ odnie┼Ť─ç si─Ö tu do rzeczywisto┼Ťci nadgodzin i zaharowywania si─Ö polskich pracownik├│w i pracownic. Szymaniak w swojej niezwykle gorzkiej diagnozie analizuje te┼╝ postulaty czternasty (ÔÇ×Obni┼╝y─ç┬áwiek emerytalny┬ádla kobiet do 50 lat, a dla m─Ö┼╝czyzn do lat 55 lub [zaliczy─ç] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla m─Ö┼╝czyzn bez wzgl─Ödu na wiekÔÇŁ) oraz szesnasty (ÔÇ×Poprawi─ç warunki pracy┬ás┼éu┼╝by zdrowia, co zapewni pe┼én─ů opiek─Ö medyczn─ů osobom pracuj─ůcymÔÇŁ ÔÇô prawda, ┼╝e aktualne?).

Bez mieszka┼ä, bez dialogu, bez solidarno┼Ťci

Dwoma ostatnimi spo┼Ťr├│d wymienionych postulat├│w zajmuje si─Ö w swoim tek┼Ťcie tak┼╝e doktor Rafa┼é Bakalarczyk, specjalista od problematyki wykluczenia spo┼éecznego. Jego analiza ÔÇô konsekwentnie opieraj─ůca si─Ö na za┼éo┼╝eniu, ┼╝e je┼Ťli chcemy inspirowa─ç si─Ö tre┼Ťci─ů 21 postulat├│w, to musimy na nie patrze─ç z uwzgl─Ödnieniem zmian, kt├│re zasz┼éy przez ostatnie cztery dekady ÔÇô obejmuje tak┼╝e pytanie o aktualno┼Ť─ç postulat├│w siedemnastego (ÔÇ×Zapewni─ç odpowiedni─ů liczb─Ö miejsc w┬á┼╝┼éobkach┬ái przedszkolach dla dzieci kobiet pracuj─ůcychÔÇŁ) i osiemnastego (ÔÇ×Wprowadzi─ç┬áurlop macierzy┼äski┬áp┼éatny przez okres trzech lat na wychowanie dzieckaÔÇŁ).

Dzi─Öki przekrojowemu spojrzeniu Bakalarczyk mo┼╝e pokusi─ç si─Ö o og├│ln─ů ocen─Ö tego, na ile dzi┼Ť jeszcze postulaty z Sierpnia ÔÇÖ80 rzeczywi┼Ťcie mog─ů nam wskazywa─ç kierunek dzia┼éania i reformowania polityki spo┼éecznej pa┼ästwa. I odpowiada: ÔÇ×Postulaty sierpniowe, cho─ç zanurzone w swoich czasach, mog─ů by─ç punktem odniesienia na dw├│ch poziomach. Po pierwsze ÔÇô z uwagi na ich solidarystycznego ducha, kt├│ry powinien towarzyszy─ç nam tak┼╝e dzisiaj. Po drugie ÔÇô jako inspiracja do tego, by dok┼éadnie zdefiniowa─ç zasadnicze problemy i domaga─ç si─Ö ich rozwi─ůzania od podmiot├│w odpowiadaj─ůcych za polityk─Ö publiczn─ů. Je┼Ťli jednak chodzi o szczeg├│┼éy, to ramy solidarno┼Ťci musimy zbudowa─ç na nowo, odpowiednio do wyzwa┼ä naszych czas├│wÔÇŁ.

Zasadniczym problemem, z jakim zmagamy si─Ö w Polsce do dzisiaj (i nie zanosi si─Ö na jego szybkie rozwi─ůzanie), jest kwestia dost─Öpno┼Ťci mieszka┼ä. Gdy uczestnicy i uczestniczki strajku w 1980 roku formu┼éowali postulat dziewi─Ötnasty (ÔÇ×skr├│ci─ç czas oczekiwania na mieszkanieÔÇŁ), w najgorszych snach nie przewidywali zapewne, jak b─Ödzie wygl─ůda┼éa sytuacja ich dzieci i wnuk├│w czterdzie┼Ťci lat p├│┼║niej. Beata Siemieniako, prawniczka, autorka ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Reprywatyzuj─ůc Polsk─ÖÔÇŁ, od dawna zaanga┼╝owana w dzia┼éalno┼Ť─ç ruch├│w lokatorskich, nie zostawia suchej nitki na prowadzonej od dekad polityce mieszkaniowej.

Autorka apeluje: ÔÇ×B─ůd┼║my roszczeniowi, tak jak roszczeniowi byli strajkuj─ůcy robotnicy i robotnice w 1980 roku: ┼╝─ůdajmy zwi─Ökszenia dost─Öpno┼Ťci mieszka┼ä, skr├│cenia kolejek oczekiwania na mieszkania, obni┼╝enia horrendalnych czynsz├│w. Chcemy mieszka─ç i chcemy p┼éaci─ç uczciwe czynsze, bo ka┼╝dy zas┼éuguje na domÔÇŁ. Jednocze┼Ťnie pokazuje konkretne rozwi─ůzania, kt├│re mog┼éyby pozwoli─ç nam na zwi─Ökszenie dost─Öpno┼Ťci mieszka┼ä ÔÇô nawet w kr├│tkim czasie. Niemo┼╝liwe? Jasne, ┼╝e mo┼╝liwe, wystarczy korzysta─ç ze wzorc├│w z kraj├│w zachodnich, mie─ç polityczn─ů wol─Ö i zmieni─ç my┼Ťlenie o mieszkaniach, kt├│re powinny by─ç traktowane jako prawo, a nie towar jak ka┼╝dy inny.

Konkretne rozwi─ůzania proponuje tak┼╝e Nikodem Szewczyk, ekonomista i socjolog, kt├│ry bli┼╝ej przygl─ůda si─Ö postulatowi sz├│stemu. Jego tre┼Ť─ç ÔÇô w dzisiejszej sytuacji pandemii oraz kryzysu ekonomicznego ÔÇô brzmi dojmuj─ůco wr─Öcz aktualnie. W Sierpniu ÔÇÖ80 postulowano, by ÔÇ×podj─ů─ç realne dzia┼éania maj─ůce na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez: a) podawanie do publicznej wiadomo┼Ťci pe┼énej informacji o sytuacji spo┼éeczno-gospodarczej; b) umo┼╝liwienie wszystkim ┼Ťrodowiskom i warstwom spo┼éecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reformÔÇŁ. Jak┼╝eby si─Ö przyda┼éo, by i dzisiaj rz─ůd prowadzi┼é realny i otwarty dialog ze wszystkimi grupami spo┼éecznymi o tym, jak wyj┼Ť─ç z kryzysu, zabezpieczaj─ůc interesy wszystkich obywateli i obywatelek! Niestety, trudno si─Ö tego spodziewa─ç po polskich w┼éadzach.

Szewczyk pisze: ÔÇ×Powy┼╝sze postulaty nigdy nie cieszy┼éy si─Ö poparciem w┼Ťr├│d polskich polityk├│w. W Polsce istnieje co prawda Rada Dialogu Spo┼éecznego, ale jej dzia┼éalno┼Ť─ç od zawsze by┼éa fasadowa. [ÔÇŽ] Prawo i Sprawiedliwo┼Ť─ç doprowadzi┼éo taktyk─Ö ignorowania konsultacji spo┼éecznych do czystej perfekcji. Z analiz wynika, ┼╝e w pierwszej kadencji obecny rz─ůd skonsultowa┼é mniej ni┼╝ 2/3 uchwalonych ustawÔÇŁ. Dlaczego mia┼éoby si─Ö to zmieni─ç akurat teraz? I na to Szewczyk, odwo┼éuj─ůc si─Ö do wa┼╝nych warto┼Ťci, odpowiada, proponuj─ůc tak┼╝e konkretne pomys┼éy, jak mo┼╝na by ÔÇ×odda─ç Polsk─Ö spo┼éecze┼ästwuÔÇŁ.

Inspiracje dla strajk├│w

Odda─ç Polsk─Ö spo┼éecze┼ästwu. Spo┼éecze┼ästwu, kt├│re mo┼╝e inspirowa─ç si─Ö nie tylko tym, co wypisano na drewnianych tablicach (a nie wspomnieli┼Ťmy jeszcze cho─çby o nader aktualnym postulacie trzynastym: ÔÇ×Wprowadzi─ç zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynale┼╝no┼Ťci partyjnejÔÇŁ), ale tak┼╝e tym, jak by┼éy one wypracowywane i nast─Öpnie forsowane w trudnych negocjacjach z delegacj─ů rz─ůdow─ů.

O tym pisze nasz redaktor, Stanis┼éaw Zakroczymski, analizuj─ůc wspania┼éy filmowy dokument z tamtych czas├│w, czyli ÔÇ×Robotnik├│w ÔÇś80ÔÇŁ: ÔÇ×Z historii Sierpnia ÔÇÖ80 mo┼╝na wypreparowa─ç przepis na sukces strajku: transparentno┼Ť─ç, realizm polityczny, umiej─Ötny dob├│r i gradacja postulat├│w, nieust─Öpliwo┼Ť─ç, a je┼Ťli obrona praworz─ůdno┼Ťci ÔÇô to tylko w po┼é─ůczeniu z jej konkretnym zastosowaniemÔÇŁ. Nie jest to wi─Öc sentymentalna podr├│┼╝ do przesz┼éo┼Ťci, tylko kolejny klucz, w kt├│rym mo┼╝na spojrze─ç ÔÇô dzi─Öki historii sprzed czterdziestu lat ÔÇô na tera┼║niejszo┼Ť─ç oraz ku przysz┼éo┼Ťci.

To bodaj najlepszy spos├│b, by ocala─ç pami─Ö─ç o Solidarno┼Ťci ÔÇô m├│wi─ç o jej przes┼éaniu w dzisiejszym kontek┼Ťcie. ÔÇ×Nic dwa razy si─Ö nie zdarzaÔÇŁ, ale dostrze┼╝enie, jak aktualne s─ů robotnicze postulaty sprzed czterdziestu lat, pozwala bardziej wczu─ç si─Ö w po┼éo┼╝enie ├│wcze┼Ťnie strajkuj─ůcych. A by┼é to strajk odwo┼éuj─ůcy si─Ö do godno┼Ťci, praw pracowniczych i obywatelskich, r├│wno┼Ťci i solidarno┼Ťci. ┼╗adna z tych warto┼Ťci nie straci┼éa na znaczeniu. Wci─ů┼╝ jest o co walczy─ç. Teksty z naszej ods┼éony, jak ufam, wyra┼║nie to pokazuj─ů.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś