Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Dawne inspiracje, ale nowe wyzwania

Tak┼╝e dzisiaj powinien nam towarzyszy─ç solidarystyczny duch postulat├│w sierpniowych, inspiruj─ůcych do definiowania problem├│w i domagania si─Ö, by rozwi─ůzywa┼éy je w┼éadze. W szczeg├│┼éach ramy solidarno┼Ťci musimy jednak zbudowa─ç na nowo ÔÇô odpowiednio do wyzwa┼ä naszych czas├│w.
Dawne inspiracje, ale nowe wyzwania
ilustr.: Dominika Bałdyga

Czterdzie┼Ťci lat po og┼éoszeniu pami─Ötnych postulat├│w sierpniowych nasuwa si─Ö refleksja, na ile ich duch i tre┼Ť─ç zosta┼éy wcielone w ┼╝ycie oraz s─ů w nim obecne wsp├│┼écze┼Ťnie. Powinno temu jednak towarzyszy─ç tak┼╝e drugie pytanie: czy ├│wczesny kr─ůg postulat├│w w og├│le powinien orientowa─ç nasze my┼Ťlenie i dzia┼éanie tak┼╝e teraz, w nieco innej rzeczywisto┼Ťci?

W┼Ťr├│d 21 postulat├│w Mi─Ödzyzak┼éadowego Komitetu Strajkowego z 17 sierpnia 1980 roku du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç odwo┼éywa┼éa si─Ö do spraw le┼╝─ůcych w polu polityki spo┼éeczno-ekonomicznej. Niekt├│re z nich maj─ů dzi┼Ť ewidentnie historyczny charakter (na przyk┼éad te m├│wi─ůce o zniesieniu przywilej├│w Milicji Obywatelskiej, S┼éu┼╝by Bezpiecze┼ästwa czy aparatu partyjnego, zr├│wnaniu zasi┼ék├│w rodzinnych czy zlikwidowaniu specjalnej sprzeda┼╝y). By┼éy one zakorzenione w innej rzeczywisto┼Ťci ustrojowej, ju┼╝ nieaktualnej.

Inne jednak zdaj─ů si─Ö mie─ç nieco bardziej ponadczasowy wymiar. Odnosz─ů si─Ö wszak do tych wymiar├│w ┼╝ycia, kt├│re s─ů nadal obecne w ÔÇô nie tylko zreszt─ů polskim ÔÇô porz─ůdku spo┼éecznym. Opieka ┼╝┼éobkowa, wysoko┼Ť─ç wieku emerytalnego, dost─Öp do opieki medycznej i warunki p┼éacy kadr ochrony zdrowia, d┼éugo┼Ť─ç i odp┼éatno┼Ť─ç urlop├│w macierzy┼äskich, d┼éugo┼Ť─ç tygodnia pracy czy czas oczekiwania na mieszkanie ÔÇô to wszystko zagadnienia r├│wnie┼╝ obecne w┼Ťr├│d 21 postulat├│w. Jak┼╝e bliskie w swym og├│lnym duchu wydaj─ů si─Ö naszym czasom i dzisiejszym bol─ůczkom!

Dziecko czas├│w czy uniwersalny punkt odniesienia?

Wskazana wy┼╝ej blisko┼Ť─ç mo┼╝e jednak sk┼éania─ç do zbyt ┼éatwych zestawie┼ä i ocen. W┼Ťr├│d prospo┼éecznych ┼Ťrodowisk nieraz w ostatnich dekadach pojawia┼éy si─Ö opinie, i┼╝ Solidarno┼Ť─ç zrodzi┼éa warto┼Ťciowe idee i pomys┼éy, kt├│rym p├│┼║niej si─Ö sprzeniewierzono. Oto odziedziczyli┼Ťmy gotowe wytyczne ÔÇô i to jeszcze wsparte legitymizacj─ů pi─Öknego og├│lnospo┼éecznego zrywu! ÔÇô ale potem decydenci (elity?) nie poszli w wyznaczanym przez nie kierunku lub szybko zboczyli z kursu.

Takie postawienie sprawy mo┼╝e mie─ç uzasadnienie zar├│wno na poziomie historycznych sentyment├│w, jak i p├│┼║niejszych ÔÇô indywidualnych i spo┼éecznych ÔÇô do┼Ťwiadcze┼ä. Gdy jednak zastanowimy si─Ö nad spraw─ů g┼é─Öbiej, okazuje si─Ö ona mniej czarno-bia┼éa. Tre┼Ť─ç 21 postulat├│w nie zawsze mo┼╝e (i powinna) by─ç dla nas wi─ů┼╝─ůcym punktem odniesienia ÔÇô nie tylko w sferze konkretnych sformu┼éowa┼ä, ale nawet zasadniczego kierunku. By┼éy one dzieckiem swojej epoki, a ta ju┼╝ odesz┼éa do historii.

Co to znaczy? Postulaty sierpniowe by┼éy dzieckiem epoki nie tylko dlatego, ┼╝e powstawa┼éy w innych ramach ustrojowo-politycznych, ale te┼╝ dlatego, ┼╝e owe ramy sprawia┼éy, i┼╝ odmienna by┼éa tak┼╝e struktura spo┼éecznych problem├│w do rozwi─ůzania, inny stan wiedzy, inne do┼Ťwiadczenia biograficzne, inne mentalne przyzwyczajenia oraz oczekiwania. Wiele spraw w├│wczas postrzeganych jako centralne dzi┼Ť ma ju┼╝ mniejsze znaczenie lub zupe┼énie odr─Öbny kszta┼ét. Z kolei wiele aktualnych problem├│w wtedy nie istnia┼éo lub istnia┼éo w zal─ů┼╝kowej postaci.

Czy nale┼╝y zatem redukowa─ç znaczenie 21 postulat├│w do warto┼Ťciowej, ale wy┼é─ůcznie historycznej opowiastki, kt├│rej tre┼Ť─ç marnie nadaje si─Ö do tego, by przez jej pryzmat ocenia─ç nasze czasy? R├│wnie┼╝ nie do ko┼äca. Najbardziej w┼éa┼Ťciwe wydaje si─Ö spojrzenie wypo┼Ťrodkowane.

Po pierwsze, mo┼╝na przyj─ů─ç, ┼╝e cho─ç okoliczno┼Ťci czterdzie┼Ťci lat temu by┼éy inne, to niekt├│re z zagadnie┼ä s─ů obecne tak┼╝e w naszych czasach (nawet je┼Ťli w innej formie). W tym sensie odczytywanie na nowo sierpniowych postulat├│w mo┼╝e stanowi─ç ich przypomnienie oraz asumpt do refleksji i dzia┼éania.

Po drugie, postulat├│w tych nie mo┼╝na traktowa─ç jako monolitu pod wzgl─Ödem ich przydatno┼Ťci i aktualno┼Ťci. Nale┼╝y przemy┼Ťle─ç, kt├│re z nich maj─ů warto┼Ť─ç g┼é├│wnie historyczn─ů i s┼éu┼╝─ů nam za okno, przez kt├│re mo┼╝emy spojrze─ç na minione czasy, a kt├│re do dzi┼Ť maj─ů polityczn─ů no┼Ťno┼Ť─ç.

Po trzecie, sugerowa┼ébym wyzbycie si─Ö patrzenia na ├│wczesne tre┼Ťci jako na obiektywny idea┼é, swego rodzaju kryszta┼éowe zwierciad┼éo, w kt├│rym ogl─ůdamy p├│┼║niejsz─ů ÔÇô brudn─ů i szar─ů ÔÇô rzeczywisto┼Ť─ç III RP. By┼éa ona bardzo dynamiczna i nie na wszystkich frontach godna pot─Öpienia. Z kolei same postulaty, cho─ç odwo┼éuj─ů si─Ö do wa┼╝nych spo┼éecznie warto┼Ťci, nie zawsze mog─ů by─ç widziane jako uniwersalne i niepodwa┼╝alne wytyczne. Musimy dostrzega─ç, ┼╝e tak┼╝e one powstawa┼éy w okre┼Ťlonym ┼Ťrodowiskowym i ideowym klimacie.

Przyjrzyjmy si─Ö poszczeg├│lnym spo┼Ťr├│d nich ÔÇô tym, kt├│re subiektywnie uzna┼éem za najbardziej dzi┼Ť no┼Ťne i aktualne ÔÇô przyjmuj─ůc t─Ö w┼éa┼Ťnie perspektyw─Ö.

Mi─Ödzy ┼╝┼éobkiem a urlopem

Niejedna matka czy ojciec mogliby si─Ö tak┼╝e dzi┼Ť podpisa─ç pod postulatem, by ÔÇ×zapewni─ç odpowiedni─ů liczb─Ö miejsc w┬á┼╝┼éobkach┬ái przedszkolach dla dzieci kobiet pracuj─ůcychÔÇŁ. Dost─Öp do opieki nad ma┼éym dzieckiem wci─ů┼╝ pozostaje dalece niesatysfakcjonuj─ůcy (zw┼éaszcza w pierwszych latach jego ┼╝ycia). Ograniczenia w tym zakresie dla wielu kobiet stanowi─ů istotn─ů barier─Ö w wej┼Ťciu na rynek pracy lub kontynuowaniu pracy zawodowej. U tych, kt├│rym si─Ö to udaje, ma to najcz─Ö┼Ťciej miejsce kosztem ogromnego przeci─ů┼╝enia oraz rezygnacji z realizowania wielu innych potrzeb.

W pierwszych latach po ustrojowym prze┼éomie opieka ┼╝┼éobkowo-przedszkolna, zamiast si─Ö rozwija─ç, niemi┼éosiernie si─Ö skurczy┼éa. Opiek─ů i wychowaniem ma┼éych dzieci w ogromnej mierze zaj─Ö┼éy si─Ö matki (nieraz z pomoc─ů b─Öd─ůcych ju┼╝ w wieku pi─Ö─çdziesi─Öciu czy sze┼Ť─çdziesi─Öciu lat bab─ç i dziadk├│w). W 2015 roku Barbara Szatur-Jaworska pisa┼éa: ÔÇ×W 1990 roku istnia┼éo w Polsce ponad 1400 ┼╝┼éobk├│w. W kr├│tkim czasie ich liczba gwa┼étownie spad┼éa ÔÇô do poziomu oko┼éo 40% w 1996 roku i oko┼éo 25% w 2005. Liczba miejsc w ┼╝┼éobkach w latach 1990ÔÇô2005 tak┼╝e zmniejszy┼éa si─Ö do oko┼éo 1/4 stanu wyj┼Ťciowego. O po┼éow─Ö zmniejszy┼é si─Ö wska┼║nik liczby dzieci w ┼╝┼éobkach na 1000 dzieci do lat 3. [ÔÇŽ] Po 1989 roku zmniejszy┼éa si─Ö, podobnie jak w przypadku ┼╝┼éobk├│w, liczba plac├│wek wychowania przedszkolnego. W 2000 roku by┼éo ich o 30% mniej ni┼╝ 10 lat wcze┼Ťniej. [ÔÇŽ] W latach 2000ÔÇô2013 nast─ůpi┼é wzrost liczby plac├│wek wychowania przedszkolnego, ale pozostawa┼éa ona mniejsza ni┼╝ w 1990 roku. Pomimo spadku liczby instytucji nie odnotowano ÔÇô inaczej ni┼╝ w przypadku ┼╝┼éobk├│w ÔÇô obni┼╝enia wska┼║nika udzia┼éu dzieci obj─Ötych wychowaniem przedszkolnym w grupie wieku 3ÔÇô6 latÔÇŁ.

Sfera ta rozwija si─Ö jednak od d┼éu┼╝szego czasu ÔÇô w┼éa┼Ťciwie przez ca┼é─ů trzeci─ů potransformacyjn─ů dekad─Ö. Mo┼╝na wi─Öc powiedzie─ç, ┼╝e jeste┼Ťmy na drodze ku realizacji postulat├│w. Szczeg├│lnie imponuj─ůcy rozw├│j wida─ç w przestrzeni opieki przedszkolnej. W roku szkolnym 2018/2019 korzysta┼éo z niej 77,8 proc. dzieci trzyletnich, 89,3 proc. czteroletnich oraz 94,9 proc. pi─Öcioletnich.

Ogromne znaczenie dla tego trendu mia┼éo obj─Öcie za rz─ůd├│w POÔÇôPSL opieki przedszkolnej subwencj─ů z bud┼╝etu centralnego i stopniowe obejmowanie z roku na rok kolejnych rocznik├│w maluch├│w prawem do bezp┼éatnej opieki i edukacji przedszkolnej w podstawowym wymiarze czasu (w przypadku dodatkowych godzin obowi─ůzuje zasada ÔÇ×godziny za z┼éot├│wk─ÖÔÇŁ). Problemy na tym polu nie znikn─Ö┼éy, o czym przypomnia┼éa w pokontrolnym komunikacie w 2019 roku Najwy┼╝sza Izba Kontroli: ÔÇ×W niemal po┼éowie gmin obj─Ötych kontrol─ů NIK by┼éy problemy z┬ádost─Öpno┼Ťci─ů opieki przedszkolnej. Liczba wniosk├│w o przyj─Öcie dzieci przekracza┼éa liczb─Ö dost─Öpnych miejsc o ┼Ťrednio 30ÔÇô60%. Prawie 1/3┬ádzieci nie dosta┼éa si─Ö do wybranego przedszkola, z┬áczego niemal wszystkie to trzy- i┬áczterolatkiÔÇŁ. Tym niemniej post─Öp, jaki si─Ö dokona┼é, jest imponuj─ůcy.

Zdecydowanie mniej spektakularna jest poprawa dost─Öpno┼Ťci opieki ┼╝┼éobkowej, cho─ç i w tej przestrzeni wida─ç wzrost. Przyczyni┼éy si─Ö do niego zar├│wno zmiany prawne z 2011 roku u┼éatwiaj─ůce zak┼éadanie i prowadzenie ┼╝┼éobk├│w, jak i resortowe wsparcie finansowe w ramach programu ÔÇ×MaluchÔÇŁ przyj─Ötego przez rz─ůd POÔÇôPSL w 2012 roku i rozszerzonego przez p├│┼║niejsze rz─ůdy Zjednoczonej Prawicy.

Na marginesie warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na jeszcze dwie kwestie.

Po pierwsze, sformu┼éowanie omawianego postulatu wskazuje, ┼╝e tak┼╝e w PRL istnia┼é problem z niewystarczaj─ůc─ů dost─Öpno┼Ťci─ů do opieki ┼╝┼éobkowej i przedszkolnej. Zatem cho─ç pierwsze dekady potransformacyjne przynios┼éy na tym odcinku jednoznaczny regres, to wcze┼Ťniej tak┼╝e nie by┼éo r├│┼╝owo. Pi┼Ťmiennictwo omawiaj─ůce to zagadnienie wskazuje na niewielki udzia┼é dzieci w opiece ┼╝┼éobkowej jeszcze w czasach PRL. Warto jednak pami─Öta─ç, ┼╝e struktura ludno┼Ťci by┼éa wtedy inna. Znacznie wi─Öcej by┼éo rodzin (i kobiet) mieszkaj─ůcych na wsi i pracuj─ůcych w sektorze rolniczym, zw┼éaszcza w pierwszych dekadach PRL. Z punktu widzenia do┼Ťwiadcze┼ä i oczekiwa┼ä wielu z nich kwestia ┼╝┼éobk├│w mia┼éa zupe┼énie inn─ů wag─Ö ni┼╝ dla kobiet pracuj─ůcych w fabrykach czy innych zak┼éadach pracy w ┼Ťrodowisku miejskim.

Po drugie, tre┼Ť─ç wspomnianego postulatu wi─ů┼╝e zagadnienia ┼╝┼éobkowo-przedszkolne z problemami pracuj─ůcych kobiet. Tymczasem obecnie znaczenie us┼éug opieku┼äczych nad ma┼éym dzieckiem postrzega si─Ö ju┼╝ nie tylko w kontek┼Ťcie emancypacji zawodowej kobiet, ale r├│wnie┼╝ przez pryzmat innych cel├│w (zwi─ůzanych z rozwojem dziecka, identyfikowaniem i ┼éagodzeniem deficyt├│w rozwojowych czy wyr├│wnywaniem szans).

W┼Ťr├│d postulat├│w sierpniowych znalaz┼é si─Ö tak┼╝e nast─Öpuj─ůcy: ÔÇ×Wprowadzi─ç urlop macierzy┼äski p┼éatny przez okres trzech lat na wychowanie dzieckaÔÇŁ. Pod tym wzgl─Ödem prze┼éomowe by┼éy lata rz─ůd├│w POÔÇôPSL, kiedy do urlopu macierzy┼äskiego do┼é─ůczono kilkana┼Ťcie tygodni urlopu rodzicielskiego (do dowolnego podzia┼éu mi─Ödzy oboje rodzic├│w). Obecnie cz─Ö┼Ť─ç rodzicielska urlopu wynosi od 32 do 34 tygodni w zale┼╝no┼Ťci od liczby urodzonych dzieci. W efekcie wspomnianej reformy ┼é─ůczna d┼éugo┼Ť─ç urlopu macierzy┼äsko-rodzicielskiego to dzi┼Ť ponad rok, co jest jednym z d┼éu┼╝szych okres├│w urlopowych w┼Ťr├│d kraj├│w europejskich. Ponadto w 2015 roku z inicjatywy ├│wczesnego prezydenta, Bronis┼éawa Komorowskiego, przyj─Öto zmiany w kodeksie pracy pozwalaj─ůce na bardziej elastyczne wykorzystywanie w czasie uprawnie┼ä urlopowych do momentu, a┼╝ dziecko uko┼äczy sze┼Ť─ç lat. Nale┼╝y zauwa┼╝y─ç, ┼╝e wyd┼éu┼╝enie urlop├│w macierzy┼äskich bez stworzenia bod┼║c├│w zach─Öcaj─ůcych m─Ö┼╝czyzn do korzystania z urlopu rodzicielskiego w wi─Ökszym wymiarze mo┼╝e dzia┼éa─ç negatywnie na sytuacj─Ö m┼éodych kobiet na rynku pracy. Abstrahuj─ůc jednak od tych rozwa┼╝a┼ä ÔÇô cho─ç w ┼Ťcis┼éym sensie ten postulat sierpniowy nie zosta┼é zrealizowany, to polityka pa┼ästwa w minionej dekadzie by┼éa prowadzona w duchu zgodnym z jego tre┼Ťci─ů. Pokazuje to zarazem, ┼╝e dorobek socjalny III RP nie by┼é prostym zaprzeczeniem tego, co proponowa┼éa ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ z pocz─ůtku lat 80.

Aktualne problemy zdrowotne i mieszkaniowe

Na og├│lnym poziomie wida─ç tak┼╝e aktualno┼Ť─ç zawartych w┼Ťr├│d postulat├│w zagadnie┼ä zdrowotnych i mieszkaniowych. ÔÇ×Poprawi─ç warunki pracy┬ás┼éu┼╝by zdrowia, co zapewni pe┼én─ů opiek─Ö medyczn─ů osobom pracuj─ůcymÔÇŁ ÔÇô to postulat, kt├│ry m├│g┼éby pa┼Ť─ç r├│wnie┼╝ dzi┼Ť. By─ç mo┼╝e zosta┼éby tylko nieco inaczej sformu┼éowany, gdy┼╝ problem z pe┼énym dost─Öpem do opieki zdrowotnej nie odnosi si─Ö g┼é├│wnie do pracuj─ůcych, ale te┼╝, a mo┼╝e nawet przede wszystkim, do wielu os├│b poza rynkiem pracy. Niemniej kwestia realnej dost─Öpno┼Ťci do opieki medycznej, a tak┼╝e problemy kadrowe ÔÇô w tym niewystarczaj─ůce p┼éace cz─Ö┼Ťci pracownik├│w i pracownic ochrony zdrowia ÔÇô to z pewno┼Ťci─ů rzeczywiste problemy systemowe wsp├│┼éczesnej polityki zdrowotnej.

Szersze ramy i uwarunkowania tych problem├│w, a tak┼╝e mo┼╝liwe narz─Ödzia ich ┼éagodzenia, s─ů dzi┼Ť jednak kompletnie inne ni┼╝ w czasach PRL. Zmieni┼éy si─Ö hierarchie w┼éadzy, presti┼╝u i pieni─Ödzy w obr─Öbie zawod├│w medycznych (i pozamedycznych) w sektorze zdrowotnym, zmieniaj─ů si─Ö r├│┼╝nice w pozycji i wycenie ┼Ťwiadcze┼ä poszczeg├│lnych specjalizacji, obserwujemy procesy decentralizacyjne i prywatyzacyjne tego sektora, co czyni realne deficyty i dysproporcje p┼éacowe znacznie mniej przejrzystymi i trudnymi do prostego kszta┼étowania z poziomu centralnego. Wreszcie w kadrach ochrony zdrowia zachodz─ů inne i na znacznie wi─Öksz─ů skal─Ö destrukcyjne procesy demograficzne (starzenie si─Ö personelu i pog┼é─Öbianie si─Ö luki pokoleniowej) oraz migracyjne (zar├│wno w┼Ťr├│d kadr lekarskich, jak i piel─Ögniarskich). A wi─Öc chocia┼╝ postulat brzmi znajomo, to ewentualne pr├│by jego realizacji musia┼éyby opiera─ç si─Ö na zupe┼énie innej diagnozie i wyp┼éywaj─ůcych z niej rekomendacjach ni┼╝ kiedy┼Ť.

Podobnie jest z obecn─ů w postulatach sierpniowych kwesti─ů mieszkaniow─ů (ÔÇ×Skr├│ci─ç czas oczekiwania na mieszkanieÔÇŁ). Istotnie, jest to dzi┼Ť jedna z najpowa┼╝niejszych kwestii spo┼éecznych ÔÇô ze skutecznym zaspokojeniem potrzeb w tym zakresie nie radzi sobie ani pa┼ästwo, ani rynek. Ma┼éo tego, to w┼éa┼Ťnie na tym odcinku szczeg├│lnie odstajemy od kraj├│w Europy Zachodniej (a tak┼╝e wielu postkomunistycznych s─ůsiad├│w). Kwestie przeludnienia mieszka┼ä, d┼éugotrwa┼ée i trudne do sp┼éacenia kredyty, brak zdolno┼Ťci kredytowej wielu os├│b, wysokie koszty najmu w relacji do posiadanych dochod├│w ÔÇô to wszystko wa┼╝ne problemy, zmierzenie si─Ö z kt├│rymi tak┼╝e dzi┼Ť nale┼╝y umie┼Ťci─ç w┼Ťr├│d priorytetowych oczekiwa┼ä wobec polityki publicznej.

Inne spojrzenie na kwestie senioralne

ÔÇ×Obni┼╝y─ç┬áwiek emerytalny┬ádla kobiet do 50 lat, a dla m─Ö┼╝czyzn do lat 55 lub [zaliczy─ç] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla m─Ö┼╝czyzn bez wzgl─Ödu na wiekÔÇŁ ÔÇô ten postulat przywo┼éuje liczne skojarzenia z dyskusjami i zmianami prawnymi minionej dekady. R├│wnie┼╝ wsp├│┼écze┼Ťnie kwestia wieku emerytalnego budzi┼éa silne emocje i okazywa┼éa si─Ö no┼Ťna politycznie. Mimo wszystko jednak ten postulat, nawet je┼Ťli by─ç mo┼╝e mia┼é uzasadnienie w tamtych realiach, z perspektywy dzisiejszych wyzwa┼ä wydaje si─Ö niezbyt przydatny.

Struktura demograficzna naszego spo┼éecze┼ästwa bardzo si─Ö zmieni┼éa. ┼╗yjemy statystycznie znacznie d┼éu┼╝ej, a piramida wieku ÔÇô odzwierciedlaj─ůca wielko┼Ť─ç poszczeg├│lnych grup wiekowych ÔÇô ma zupe┼énie inny kszta┼ét. Proporcje liczebne i procentowe starszych pokole┼ä do m┼éodszych diametralnie si─Ö zmieni┼éy. Ponadto w wielu bran┼╝ach odmienny jest dzi┼Ť charakter pracy i sposoby jej organizacji. To potencjalnie pozwala na znacznie d┼éu┼╝sz─ů aktywno┼Ť─ç zawodow─ů w wielu dziedzinach ┼╝ycia.

Dalszego pod─ů┼╝ania w kierunku wskazywanym przez przywo┼éany postulat m├│g┼éby nie ud┼║wign─ů─ç nie tylko system emerytalny, ale tak┼╝e szerzej poj─Öty system finans├│w publicznych. Co wi─Öcej, ┼Ťwiadczenia dla os├│b starszych musia┼éyby by─ç jeszcze ni┼╝sze. Tymczasem ju┼╝ dzi┼Ť bywaj─ů niskie (zw┼éaszcza w przypadku kobiet), a niekiedy wr─Öcz g┼éodowe. Wysoko┼Ť─ç minimalnej emerytury (przys┼éuguj─ůcej po uzyskaniu odpowiedniego sta┼╝u pracy) znajduje si─Ö wci─ů┼╝ poni┼╝ej minimum socjalnego. Co gorsza, wiele os├│b starszych nie kwalifikuje si─Ö do otrzymywania nawet tego ustawowego minimum i pobiera nawet ni┼╝sze ┼Ťwiadczenia (rz─Ödu kilkuset z┼éotych). Szacuje si─Ö, ┼╝e w 2020 roku poni┼╝ej minimalnej ustawowej emerytury mo┼╝e znale┼║─ç si─Ö ponad 315 tysi─Öcy os├│b w starszym wieku!

Zubo┼╝eniu na stare lata sprzyja fakt, ┼╝e proporcje mi─Ödzy d┼éugo┼Ťci─ů okresu kariery zawodowej a liczb─ů lat sp─Ödzonych na emeryturze ulegaj─ů szybkim zmianom. Je┼Ťli oszcz─Ödno┼Ťci emerytalne zgromadzone przez ten sam okres pracy trzeba dzieli─ç na coraz wi─Öksz─ů liczb─Ö lat emerytury, musi przek┼éada─ç si─Ö to na wysoko┼Ť─ç ┼Ťwiadcze┼ä (cho─ç i tak w systemie emerytalnym osta┼éy si─Ö pewne mechanizmy ┼éagodz─ůce te zale┼╝no┼Ťci). Problem szczeg├│lnie silnie dotyka kobiet, kt├│re ┼╝yj─ů statystycznie d┼éu┼╝ej, na emerytur─Ö przechodz─ů wcze┼Ťniej, w okresie produkcyjnym wiele z nich ma przerwy zwi─ůzane z opiek─ů nad osobami zale┼╝nymi i wychowaniem dzieci, a ponadto statystycznie mniej zarabiaj─ů. Wczesny moment przechodzenia na emerytur─Ö to niejedyny czynnik rzutuj─ůcy na skromn─ů wysoko┼Ť─ç ┼Ťwiadczenia, ale z pewno┼Ťci─ů jest to czynnik istotny. Nie przypadkiem w wi─Ökszo┼Ťci kraj├│w rozwini─Ötych wiek emerytalny jest dzi┼Ť wy┼╝szy ni┼╝ u nas, a reformy zmierzaj─ů w stron─Ö jego podwy┼╝szania, nie obni┼╝ania. Patrz─ůc z tej perspektywy, nawet przywr├│cenie wcze┼Ťniejszego wieku emerytalnego przez rz─ůd Zjednoczonej Prawicy i odwr├│cenie stopniowo go podnosz─ůcej reformy POÔÇôPSL nale┼╝y uzna─ç za problematyczne i ryzykowne ÔÇô zw┼éaszcza w perspektywie kolejnych lat i dekad. Starzenie si─Ö populacji wszak nadal post─Öpuje.

Zarazem warto powiedzie─ç, ┼╝e do┼Ťwiadczamy (i, mam nadziej─Ö, coraz lepiej sobie to u┼Ťwiadamiamy) aspekt├│w starzenia si─Ö spo┼éecze┼ästwa, kt├│re przed czterema dekadami uchodzi┼éy za odleg┼ée lub niszowe. Ot, cho─çby kwestia kruszenia si─Ö modelu opieki nad osobami starszymi opartego na niemal niewspomaganej rodzinie, rosn─ůce potrzeby opieku┼äczo-wspomagaj─ůce u os├│b s─Ödziwych, zagospodarowanie potencja┼éu i aspiracji w sferze spo┼éecznej i zawodowej os├│b starszych czy przeciwdzia┼éanie ich wykluczeniu w nowych wymiarach (na przyk┼éad cyfrowym). Przez czterdzie┼Ťci lat zmienili┼Ťmy si─Ö nie tylko ustrojowo, ekonomicznie i demograficznie, ale tak┼╝e technologicznie i kulturowo. Struktura problem├│w nakazuje wi─Öc nieco inny rozk┼éad priorytet├│w do przedyskutowania i realizowania.

***

Postulaty sierpniowe, cho─ç zanurzone w swoich czasach, mog─ů by─ç punktem odniesienia na dw├│ch poziomach. Po pierwsze ÔÇô z uwagi na solidarystycznego ducha, kt├│ry powinien towarzyszy─ç nam tak┼╝e dzisiaj. Po drugie ÔÇô jako inspiracja do tego, by dok┼éadnie zdefiniowa─ç zasadnicze problemy i domaga─ç si─Ö ich rozwi─ůzania od podmiot├│w odpowiadaj─ůcych za polityk─Ö publiczn─ů. Je┼Ťli jednak chodzi o szczeg├│┼éy, to ramy solidarno┼Ťci musimy zbudowa─ç na nowo, odpowiednio do wyzwa┼ä naszych czas├│w.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś