Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Nie ma r贸wno艣ci bez r贸wnej odpowiedzialno艣ci

Rynkiem rz膮dzi p艂e膰. Aby przewarto艣ciowa膰 t臋 logik臋, konieczne s膮 zdecydowane dzia艂ania pa艅stwa. Najwa偶niejsze z nich to wprowadzenie obowi膮zkowego podzia艂u urlop贸w rodzicielskich mi臋dzy partner贸w i stworzenie mechanizmu elastycznych powrot贸w do pracy po urodzeniu potomstwa.

Zaproponowane przez Karolin臋 Olejak rozwi膮zanie 鈥 dostrze偶enie r贸偶norodno艣ci wybor贸w, kt贸re podejmuj膮 kobiety odno艣nie w艂asnej aktywno艣ci zawodowej 鈥 mo偶e na pierwszy rzut oka wydawa膰 si臋 s艂uszne. Przecie偶 ka偶da kobieta ma prawo zdecydowa膰, na ile chce po艣wi臋ci膰 si臋 pracy zawodowej, a na ile opiece nad dzie膰mi i domem. Rzecz jednak w tym, 偶e polityka pa艅stwa dotycz膮ca aktywno艣ci zawodowej kobiet powinna patrze膰 ponad indywidualnymi wyborami i obejmowa膰 znacznie szersze spektrum zjawisk. Ostatecznie, nie chodzi przecie偶 wcale o decyzj臋 pojedynczych os贸b, ale o og贸ln膮 wizj臋 rynku pracy, polityki rodzinnej i r贸wno艣ciowej. Pa艅stwo nie powinno wycofywa膰 si臋 z kszta艂towania tych obszar贸w 偶ycia spo艂ecznego.

Wybory kontrolowane

Zacznijmy zatem od kwestii podstawowej. Czy jakikolwiek wyb贸r dotycz膮cy aktywno艣ci na rynku pracy jest tak naprawd臋 鈥瀢olny鈥? Wydawa艂oby si臋, 偶e do 2019 roku tyle ju偶 powiedziano o kulturowych i ekonomicznych uwarunkowaniach pozycji kobiet na rynku pracy, 偶e argument 鈥瀙rzecie偶 ona tego chcia艂a鈥 powinien straci膰 sw贸j powab. A jednak! Przypomnijmy wi臋c 鈥 sytuacja, w kt贸rej kobieta w pe艂ni samodzielnie i ze znajomo艣ci膮 wszystkich konsekwencji tej decyzji wybiera porzucenie kariery zawodowej na rzecz bezp艂atnej pracy opieku艅czej, jest typem idealnym i niezwykle rzadko zdarza si臋 w prawdziwym 艣wiecie. W rzeczywisto艣ci do takiego wyboru prowadzi szereg czynnik贸w, kt贸re sprawiaj膮, 偶e wolny wyb贸r wcale nie jest wolny 鈥 od presji ze strony partnera i rodziny, przez nieelastyczn膮 postaw臋 pracodawcy, niskie zarobki, z艂e warunki pracy, a偶 po polityk臋 pa艅stwa przejawiaj膮ca si臋 w niewystarczaj膮cej sieci plac贸wek opieku艅czych. 鈥濿olny wyb贸r鈥 to mit, zakorzeniony w neoliberalnej logice rynkowej racjonalno艣ci. Ponadto, paradygmat 鈥瀒ndywidualnych wybor贸w samych kobiet鈥 nie dostrzega drugiej strony 鈥 m臋偶czyzn.

Gdyby艣my rzeczywi艣cie funkcjonowali w 艣wiecie, w kt贸rym decyzja o przerwaniu pracy zawodowej i po艣wi臋ceniu si臋 opiece nad dzie膰mi nale偶a艂a do niczym nieuwarunkowanej wolnej jednostki, to podobnych wybor贸w powinni r贸wnie cz臋sto dokonywa膰 m臋偶czy藕ni, a praca opieku艅cza by艂aby w r贸wnym stopniu rozdzielana pomi臋dzy obydwie p艂ci.

Tak si臋 jednak nie dzieje. Spo艂ecze艅stwo polskie, w tym rynek pracy, wci膮偶 funkcjonuj膮 wedle patriarchalnych schemat贸w. Neoliberalna pogo艅 za zyskiem i najwy偶sz膮 produktywno艣ci膮 艂膮cz膮 si臋 ze stereotypowymi przekonaniami o 鈥瀗aturalnych鈥 cechach ka偶dej z p艂ci. Rynek pracy rz膮dzi si臋 up艂ciowionymi schematami (jak 艣wietnie pokaza艂a Karolina Olejak w tek艣cie otwieraj膮cym t臋 edycj臋 鈥濻pi臋cia鈥) i to od ich podwa偶enia powinny艣my zacz膮膰.

Jak w tej niedoskona艂ej rzeczywisto艣ci zapewni膰 kobietom najlepsze mo偶liwo艣ci realizacji zawodowej, a tak偶e wspiera膰 r贸wno艣膰 mi臋dzy partnerami? Rozpocz膮膰 nale偶y od przewarto艣ciowania neoliberalnej logiki rz膮dz膮cej obecnie rynkiem pracy. Opiera si臋 ona na za艂o偶eniu, 偶e podstawowym miernikiem warto艣ci ludzkiej pracy jest produktywno艣膰 danego pracownika/czki (mierzona z perspektywy pracodawcy, kt贸ry oczekuje jak najszybszych zysk贸w osi膮ganych jak najni偶szym kosztem). Przy takim postawieniu sprawy rzeczywi艣cie 艂膮czenie rodzicielstwa z prac膮 zawodow膮 wydaje si臋 z g贸ry skazane na pora偶k臋. T臋 logik臋 mo偶na jednak odwr贸ci膰 i pomy艣le膰 o innych korzy艣ciach, kt贸re p艂yn膮 z aktywno艣ci kobiet na rynku pracy. Zaczynaj膮c od tak wy艣wiechtanych hase艂, jak: samorealizacja, wykorzystanie potencja艂u kreatywnego kobiet, po r贸wnie wa偶ne, a cz臋sto zapominane, kwestie niezale偶no艣ci ekonomicznej (jak pokazuje raport Instytutu Spraw Publicznych przemoc ekonomiczna, szczeg贸lnie w przypadku zawodowego wykluczenia jednego z partner贸w, jest w Polsce wci膮偶 du偶ym problemem) czy bezpiecze艅stwa emerytalnego.

Jak prze艂ama膰 b艂臋dne ko艂o

Pa艅stwo, kszta艂tuj膮c poprzez rozwi膮zania prawne i polityki spo艂eczne relacje mi臋dzy pracownikami a pracodawcami, mo偶e wp艂ywa膰 na regu艂y rz膮dz膮ce rynkiem pracy. Przewarto艣ciowanie dotychczasowej logiki powinno zacz膮膰 si臋 od dw贸ch podstawowych reform.

Po pierwsze, nale偶y wprowadzi膰聽obowi膮zkowy聽(podkre艣lenie autorki) podzia艂 urlop贸w rodzicielskich mi臋dzy oboje rodzic贸w. To w艂a艣nie podczas pierwszych lat 偶ycia dziecka, kiedy kobiety wypadaj膮 z rynku pracy przez urlop macierzy艅ski, a potem cz臋sto wychowawczy, rodzi si臋 podstawowa nier贸wno艣膰 i b艂臋dne ko艂o up艂ciowionego rynku pracy. Kobiety postrzegane s膮 jako mniej godne zaufania pracowniczki, poniewa偶 鈥瀦agro偶one鈥 s膮 ci膮偶膮 i wynikaj膮cymi z niej d艂ugimi przerwami w pracy. W zwi膮zku z tym dyskryminuje si臋 je przy zatrudnianiu, oferuje ni偶sze pensje i pomija przy awansach. Ta nier贸wno艣膰 p艂ac wp艂ywa na decyzj臋 o tym, kt贸re z partner贸w zdecyduje si臋 na przerw臋 w pracy w celu opieki nad dzie膰mi.

Kobiety cz臋艣ciej bior膮 na siebie ten obowi膮zek, poniewa偶 zwyczajnie bardziej op艂aca si臋 to ekonomicznie. I b艂臋dne ko艂o si臋 zamyka. Obowi膮zkowy podzia艂 urlop贸w rodzicielskich i inne finansowe zach臋ty do brania przez m臋偶czyzn wi臋kszej odpowiedzialno艣ci za opiek臋 nad dzie膰mi mo偶e stopniowo przyczyni膰 si臋 do prze艂amania tych tendencji, czego przyk艂adem jest Szwecja (cho膰 i tam to wci膮偶 kobiety cz臋艣ciej decyduj膮 si臋 na przerw臋 w karierze, co tylko pokazuje, jak silne s膮 schematy up艂ciowionego rynku pracy). Niestety, jak pokaza艂y ju偶 do艣wiadczenia wielu kraj贸w, same kampanie spo艂eczne zach臋caj膮ce m臋偶czyzn do wi臋kszego udzia艂u w pracy opieku艅czej nie s膮 w stanie prze艂ama膰 wieloletnich struktur nier贸wno艣ci. Potrzebna jest tutaj aktywna i zdecydowana polityka pa艅stwa.

Po drugie, nale偶y stworzy膰 mechanizmy elastycznych powrot贸w do pracy po urlopach rodzicielskich. Obecnie wiele kobiet rezygnuje z pracy lub decyduje si臋 na bezp艂atny urlop wychowawczy, poniewa偶 nie wyobra偶a sobie zostawienia rocznego dziecka na ca艂y dzie艅 z opiekunk膮 albo w 偶艂obku. Takim rodzicom (bo pami臋tajmy, 偶e podobne dylematy mog膮 dotyczy膰 w r贸wnym stopniu m臋偶czyzn) pa艅stwo powinno zaproponowa膰 elastyczny powr贸t do pracy 鈥 na cz臋艣膰 etatu, z mo偶liwo艣ci膮 zwi臋kszania lub zmniejszania jej wymiaru, a tak偶e pracy zdalnej. Oczywi艣cie, elastyczno艣膰 nie powinna narusza膰 podstawowego bezpiecze艅stwa zatrudnienia, prawa do urlopu i innych 艣wiadcze艅 (nie chodzi przecie偶 o to, 偶eby wszystkie matki nagle zacz臋艂y pracowa膰 na umowach 艣mieciowych!). Elastyczne zatrudnienie ma by膰 rozwi膮zaniem wspieraj膮cym pracownik贸w/czki, nawet kosztem utrudnie艅, kt贸re mog膮 z tego tytu艂u spotka膰 pracodawc贸w. Dlatego tak wa偶na jest aktywna rola pa艅stwa, kt贸re jako jedyne jest w stanie wymusi膰 na pracodawcach przyj臋cie rozwi膮za艅 na szerok膮 skal臋.

Aktywna polityka zamiast neoliberalnej narracji

Powr贸t kobiet na rynek pracy po przerwie spowodowanej urlopem rodzicielskim powinien by膰 zatem docelowym i wspieranym przez pa艅stwo rozwi膮zaniem. Jednak co z kobietami, kt贸re mimo to zdecyduj膮 si臋 pozosta膰 w domu i wykonywa膰 nieodp艂atn膮 prac臋 opieku艅cz膮? Z pewno艣ci膮 nale偶y stara膰 si臋, aby tego typu decyzje nie dotyczy艂y czasu d艂u偶szego ni偶 kilka lat 鈥 ze wzgl臋du na problemy z p贸藕niejszym powrotem do pracy, konieczno艣ci膮 przekwalifikowania si臋, a tak偶e ryzykiem przemocy ekonomicznej ze strony partnera. Powi膮zany jest z tym problem 艣wiadcze艅 emerytalnych za czas sp臋dzony na nieodp艂atnej pracy opieku艅czej w domu. Odprowadzanie sk艂adek za kobiety pracuj膮ce w domu nie powinno by膰 docelowym modelem polityki pa艅stwa w tym zakresie. Nie rozwi膮zuje to problemu, jakim jest niedocenianie przez spo艂ecze艅stwo pracy opieku艅czej, a jedynie utrwala patriarchalny model, w kt贸rym 鈥瀘p艂aca si臋鈥, aby kobieta zosta艂a w domu, a m臋偶czyzna by艂 鈥炁紋wicielem rodziny鈥.

R贸wno艣膰 kobiet i m臋偶czyzn na rynku pracy jest niestety wci膮偶 radykalnym postulatem. Radykalne zmiany wymagaj膮 jednak radykalnych rozwi膮za艅. Istnieje zbyt wiele kulturowych i ekonomicznych uwarunkowa艅, kt贸re sprawiaj膮, 偶e obecny nier贸wny podzia艂 r贸l trzyma si臋 tak dobrze. W zwi膮zku z tym, zamiast metody ma艂ych krok贸w i oczekiwania na powoln膮 zmian臋, potrzebny jest jasny sygna艂 od instytucji pa艅stwowych. Pa艅stwo powinno podkre艣la膰, 偶e wspiera prac臋 zawodow膮 kobiet i uwa偶a j膮 za jedn膮 z kluczowych warto艣ci (a nie jedynie wypadkow膮 innych decyzji 偶yciowych), a tak偶e, 偶e praca opieku艅cza jest obowi膮zkiem obydwojga partner贸w, kt贸rzy zdecydowali si臋 na za艂o偶enie rodziny. Inaczej dalej reprodukowa膰 b臋dziemy patriarchalne wzorce, tym razem przypudrowane neoliberalnymi has艂ami o 鈥瀢olnym wyborze鈥.

***

鈥濻pi臋cie鈥 to projekt wsp贸艂pracy mi臋dzyredakcyjnej pi臋ciu 艣rodowisk, kt贸re dzieli bardzo wiele, ale 艂膮czy gotowo艣膰 do podj臋cia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello艅ski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i聽Nowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj膮 nowy temat do dyskusji a聽pi臋膰 powsta艂ych w聽jej ramach tekst贸w publikujemy naraz na wszystkich pi臋ciu portalach.

Sponsor programu #5by20 nie mia艂 wp艂ywu na tre艣膰 artyku艂u.

Teksty z serii聽鈥淪pi臋cie. Kobiety na rynku pracy” powsta艂y w ramach programu #5by20 – globalnego programu firmy Coca-Cola wzmacniaj膮cego partycypacj臋 kobiet na rynku pracy.聽Wi臋cej o dzia艂aniach w skali globalnej mo偶ecie przeczyta膰 pod聽tym聽linkiem, o sytuacji w聽Polsce聽tutaj, a o najwi臋kszym ze zrealizowanych w Europie program贸w聽–聽tutaj.

coca cola

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij