fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kowale kupuj膮 losy

Loterie to wentyle bezpiecze艅stwa, kt贸rymi spuszcza si臋 powietrze z potencja艂u spo艂ecznego gniewu. Gry losowe na pieni膮dze, hazard, gie艂da czy rynki finansowe daj膮 fa艂szyw膮 nadziej臋, 偶e zawsze jest jeszcze mo偶liwo艣膰 dokonania prawdziwego skoku na drabinie spo艂ecznej.
Kowale kupuj膮 losy
ilustr.: Ania Kosza艂ka

Mavis Wanczyk udowodni艂a niedowiarkom, 偶e American dream wci膮偶 ma si臋 艣wietnie. Los jej nie rozpieszcza艂 鈥 przez 32 lata by艂a zatrudniona jako szeregowa pracownica w szpitalu Mercy Medical Center w Springfield w stanie Massachusetts. Podobnie jak wi臋kszo艣膰聽pracownik贸w na 艣wiecie mia艂a jeden realny cel zawodowy 鈥 przej艣cie na emerytur臋. Na spektakularny awans nie mia艂a co liczy膰, skoro przez trzy dekady jej si臋 to nie uda艂o. Mavis ma dw贸jk臋 dzieci, do rozwodu by艂a 偶on膮 Williama Wanczyka 鈥 Amerykanina polskiego pochodzenia, z zawodu stra偶aka. William zgin膮艂 zreszt膮 w bardzo polski spos贸b. W 2016, gdy czeka艂 na przystanku na autobus, wjecha艂 w niego pijany kierowca.

Rok po tym tragicznym wydarzeniu Mavis kupi艂a los loterii Powerball na jednej ze stacji benzynowych w niewielkim miasteczku Chicopee. Jej 艣ladem posz艂o wtedy wielu Amerykan贸w, bo w wyniku kumulacji do wygrania by艂o 750 milion贸w dolar贸w. Szcz臋艣cie u艣miechn臋艂o si臋 jednak do Mavis, kt贸ra zgarn臋艂a wi臋kszo艣膰 stawki 鈥 jej wygrana si臋gn臋艂a niemal p贸艂 miliarda. Po odj臋ciu podatk贸w zosta艂o jej 336 milion贸w. W momencie wygranej mia艂a ju偶 53 lata, postanowi艂a wi臋c podj膮膰 nagrod臋 w formie jednorazowej wyp艂aty, a nie rat rozpisanych na trzydzie艣ci lat. Dzi臋ki u艣miechowi losu mog艂a wreszcie spe艂ni膰 swoje marzenie, czyli przej艣膰 na emerytur臋 dwana艣cie lat wcze艣niej, ni偶 planowa艂a.

Popularna teoria sukcesu g艂osi, 偶e wielkich fortun dorabiaj膮 si臋 wybitne jednostki dzi臋ki ci臋偶kiej pracy i samozaparciu. Tymczasem zwyk艂emu cz艂owiekowi bli偶sza jest historia sukcesu Mavis ni偶 wszystkie opowie艣ci o Jobsach i Gatesach tego 艣wiata razem wzi臋te. Marzenie o ogromnych kwotach na koncie zwykle 艂atwiej zrealizowa膰 dzi臋ki wygranej na loterii ni偶 cierpliwemu odk艂adaniu nadwy偶ek z zarobk贸w.

Zwyk艂a pracownica, kt贸ra po trzech dekadach rzetelnej pracy i wychowaniu dzieci chce ju偶 tylko odpocz膮膰, podczas codziennej krz膮taniny, gdzie艣 na stacji, wype艂nia los na loterii. Ludzi z podobn膮 histori膮 s膮 miliony. Wanczyk r贸偶ni si臋 od nich tylko tym, 偶e wygra艂a. Jej przypadek daje nadziej臋, i偶 nawet maluczcy mog膮 doczeka膰 si臋 fortuny. Nie jest w 偶aden spos贸b gorsza od ludzi, kt贸rzy podobnych pieni臋dzy si臋 dorobili 鈥 dok艂adnie tak samo jak oni mia艂a po prostu bardzo du偶o szcz臋艣cia.

Niespe艂nione ambicje

Przypadek Mavis mo偶e by膰 dla wielu Polak贸w i Polek szczeg贸lnie bliski, bo branie udzia艂u w grach losowych to do艣wiadczenie wi臋kszo艣ci naszej doros艂ej populacji, a zak艂adanie ogromnej mi臋dzynarodowej korporacji 鈥 ju偶 niekoniecznie. Wed艂ug raportu CBOS 鈥濰azardzi艣ci鈥 z 2017 roku w聽ci膮gu dwunastu miesi臋cy poprzedzaj膮cych badanie prawie po艂owa Polek i Polak贸w wzi臋艂a udzia艂 w jakiej艣 grze o pieni膮dze. W zdecydowanej wi臋kszo艣ci przypadk贸w nie chodzi艂o o ruletk臋 ani pokera 鈥 w ten spos贸b pr贸bowa艂a co艣 ugra膰 tylko jedna setna pytanych. Czterdzie艣ci procent ankietowanych zagra艂o jednak w Lotto, a prawie jedna czwarta zakupi艂a zdrapki. Gracze pr贸buj膮 pom贸c szcz臋艣ciu, uczestnicz膮c zwykle w wi臋cej ni偶 jednej grze. Mo偶na wi臋c powiedzie膰, 偶e w ten spos贸b dywersyfikuj膮 sw贸j portfel niczym sprawni inwestorzy. Zakup losu na loterii r贸wnie偶 jest swego rodzaju inwestycj膮. Wydaje si臋 pieni膮dze, licz膮c na przysz艂膮 dywidend臋.

Wed艂ug CBOS w gry losowe na pieni膮dze wyra藕nie cz臋艣ciej graj膮 m臋偶czy藕ni ni偶 kobiety. By膰 mo偶e to efekt wi臋kszej presji finansowej, jaka spoczywa na m臋偶czyznach. Ich przydatno艣膰 w spo艂ecze艅stwie zwykle ocenia si臋 na podstawie osi膮ganych przez nich dochod贸w lub zgromadzonego maj膮tku. W jaki spos贸b zosta艂 on zgromadzony 鈥 to kwestia drugorz臋dna. Tak samo ma艂o kogo obchodzi spo艂eczna u偶yteczno艣膰 pracy w kapitalizmie, kt贸ra zaskakuj膮co cz臋sto odwrotnie koreluje z poziomem wynagrodze艅. Wystarczy por贸wna膰 pensj臋 pracownika dzia艂u marketingu lub public relations z聽zarobkami piel臋gniarki czy opiekunki w przedszkolu.

Kto najch臋tniej bierze udzia艂 w loteriach? W raporcie CBOS mo偶emy przeczyta膰, 偶e 鈥瀙odj臋ciu gry w Lotto sprzyja wy偶szy doch贸d per capita i negatywna ocena w艂asnych warunk贸w materialnych鈥. W lotka cz臋艣ciej graj膮 wi臋c nie najbiedniejsi, ale raczej ci bezpieczni ju偶 finansowo, kt贸rych ambicje wci膮偶 jeszcze nie s膮 spe艂nione. 呕eby m贸c zagra膰 o fortun臋, trzeba najpierw mie膰 jakie艣 wolne 艣rodki. Najbiedniejsi nie mog膮 liczy膰 nawet na farta.

Najciekawsze s膮 efekty tych stara艅. Zwykle, jak mo偶na si臋 domy艣li膰, mizerne. Wed艂ug CBOS a偶 77 procent graj膮cych wi臋cej wydaje, ni偶 zyskuje. Wi臋cej wygrywa, ni偶 wydaje 15 procent graczy, co i tak wydaje si臋 zaskakuj膮co wysokim wynikiem (by膰 mo偶e cz臋艣膰 przegrywaj膮cych nieco podkoloryzowa艂o rzeczywisto艣膰 w swoich odpowiedziach). Najmniej stratni s膮 graj膮cy w Lotto, gdzie 艣rednie wydatki to 158 z艂otych, a 艣rednia wygrana 鈥 104 z艂ote. Nieco gorzej maj膮 si臋 ci, kt贸rzy wybieraj膮 zdrapki 鈥 trac膮 艣rednio 120 z艂otych rocznie. Ale to i tak niewiele w por贸wnaniu do mi艂o艣nik贸w automat贸w, kt贸rzy w聽skali roku przegrywaj膮 dwa i p贸艂 tysi膮ca, czy graczy w pokera i ruletk臋, kt贸rzy trac膮 ponad cztery tysi膮ce.

Dreszczyk emocji

W Polsce gry losowe nie s膮 tak popularne jak za oceanem. W Stanach Zjednoczonych udzia艂 w r贸偶nego rodzaju loteriach deklaruje oko艂o dw贸ch trzecich spo艂ecze艅stwa. Przekr贸j spo艂eczny graczy pod wzgl臋dem dochod贸w dowodzi, 偶e bezpieczna sytuacja finansowa oraz niespe艂nione ambicje sprzyjaj膮 udzia艂owi w loteriach. W jednym z ameryka艅skich bada艅 z 2002 roku do uczestnictwa w nich przyzna艂o si臋 a偶 70 procent ankietowanych nale偶膮cych do drugiego i trzeciego kwintyla dochodowego. Najmniej graczy odnotowano w pierwszym kwintylu, czyli w艣r贸d 20 procent najubo偶szych, oraz w pi膮tym 鈥 a wi臋c w艣r贸d jednej pi膮tej najbogatszych. 艢rodkowa grupa dochodowa charakteryzowa艂a si臋 te偶 najwy偶szymi zainwestowanymi kwotami.

ilustr.: Ania Kosza艂ka

Loterie najpopularniejsze s膮 wi臋c w klasie 艣redniej oraz ni偶szej klasie 艣redniej, czyli w艣r贸d ludzi, kt贸rzy posmakowali ju偶 nieco dobrobytu. Zaostrzy艂o to ich apetyt, jednak awans z klasy 艣redniej do wy偶szej jest niezwykle trudny 鈥 znacznie wi臋ksza mobilno艣膰 spo艂eczna wyst臋puje mi臋dzy klas膮 ni偶sz膮 a 艣redni膮. Wed艂ug raportu 鈥濨roken Social Elevator鈥 w pa艅stwach OECD zdecydowanie 艂atwiej jest wydosta膰 si臋 z grupy najubo偶szych 20 procent (lub do niej wpa艣膰) ni偶 awansowa膰 do grupy 20 procent najbogatszych (lub z niej wypa艣膰). Awans spo艂eczny jest wiec mo偶liwy, ale raczej w ograniczonym zakresie. Na spektakularny skok finansowy liczy膰 mo偶e garstka os贸b. Dla klasy 艣redniej udzia艂 w loteriach mo偶e by膰 wi臋c jedyn膮 drog膮 do wspi臋cia si臋 wy偶ej na drabinie maj膮tkowej. Pod wzgl臋dem zarobk贸w wi臋kszo艣膰 艣redniak贸w dosz艂a ju偶 do szklanego sufitu i nie zostaje im wiele wi臋cej ni偶 liczy膰 na farta.

W 2020 roku czworo holenderskich ekonomist贸w z Uniwersytetu Erazma w Rotterdamie postanowi艂o sprawdzi膰, dlaczego ludzie w og贸le wydaj膮 pieni膮dze na loterie, skoro wi臋kszo艣膰 z nich przegrywa. Z聽czysto finansowego punktu widzenia uczestnictwo w loteriach jest nieracjonalne. Okaza艂o si臋, 偶e uczestnictwo w grach losowych mo偶e i nie przynosi wi臋kszo艣ci uczestnik贸w pieni臋dzy, ale przynosi inne korzy艣ci 鈥 mianowicie poczucie szcz臋艣cia. Co wi臋cej, samo uczestnictwo w grze daje im wi臋cej satysfakcji ni偶 niewielka nawet wygrana. Dreszczyk emocji, rozbudzenie nadziei czy wyobra偶anie sobie wydawania milion贸w dolar贸w 鈥 to dla zdecydowanej wi臋kszo艣ci uczestnik贸w loterii g艂贸wny zwrot z聽zainwestowanych pieni臋dzy. Za t臋 chwilow膮 nadziej臋 najwyra藕niej warto jest nieco zap艂aci膰.

Forex i inne loterie

Loterie to nie jedyny spos贸b zag艂uszenia niespe艂nionych finansowych ambicji. Bardziej odwa偶ni lub po prostu bardziej zdeterminowani i dysponuj膮cy wi臋ksz膮 ilo艣ci膮 got贸wki inwestuj膮 spekulacyjnie. Gra na rynku finansowym mo偶e si臋 wydawa膰 znacznie bardziej racjonalna i godna powagi ni偶 kupowanie zdrapek na stacji benzynowej, jednak w rzeczywisto艣ci nieznacznie r贸偶ni si臋 od zwyk艂ej loterii. Traderzy mog膮 mie膰 poczucie wy偶szo艣ci nad lud藕mi czekaj膮cymi na wyniki totka, ale s艂ono za to wywy偶szanie si臋 p艂ac膮.

Wed艂ug danych Komisji Nadzoru Finansowego na rynku forex w 2021 roku pieni膮dze straci艂o 72 procent inwestor贸w. To liczby niemal identyczne z danymi CBOS o Polkach i Polakach graj膮cych w gry losowe na pieni膮dze. Podobnie wygl膮da r贸wnie偶 relacja zainwestowanych kwot do warto艣ci wygranych. W 2021 roku traderzy na rynku forex zainwestowali 1,2 miliarda z艂otych. Zrealizowany zysk by艂 prawie trzy razy ni偶szy i wyni贸s艂 413 milion贸w. W roku 2021 przeci臋tny gracz foreksa poni贸s艂 strat臋 w wysoko艣ci nieca艂ych siedmiu tysi臋cy z艂otych, a 艣rednia strata w艣r贸d samych przegrywaj膮cych wynios艂a a偶 czterna艣cie tysi臋cy. Wysoko艣膰 tych kwot pokazuje, 偶e gra na foreksie to zaj臋cie co najmniej dla klasy 艣redniej. Motywacje 鈥瀒nwestor贸w鈥 oraz efekty ich wysi艂k贸w s膮 jednak zadziwiaj膮co podobne do tych, kt贸re charakteryzuj膮 szeregowych graczy w Lotto.

Drobni spekulanci na rynkach finansowych nie r贸偶ni膮 si臋 od uczestnik贸w loterii. Poszukuj膮 nadziei z powodu swoich niespe艂nionych ambicji finansowych. Ale czy mo偶na ich z tego powodu os膮dza膰? Przecie偶 szcz臋艣cie tak naprawd臋 jest kluczowe tak偶e w osi膮gni臋ciu sukcesu tradycyjn膮 drog膮 rozwoju kariery zawodowej. Andrea Rapisarda i Alessio Biondo z Uniwersytetu w Katanii przeprowadzili eksperyment, kt贸ry opisali w artykule 鈥濼alent vs Luck: the role of randomness in success and failure鈥. Rapisarda i Biondo postanowili sprawdzi膰, czy talent wystarczy, 偶eby dosta膰 si臋 na sam szczyt. W wyniku eksperymentu okaza艂o si臋, 偶e najwi臋ksze sukcesy osi膮gaj膮 wcale nie najbardziej utalentowani, ale solidni 艣redniacy, kt贸rym po drodze trafi艂o si臋 te偶 najwi臋cej szcz臋艣liwych zbieg贸w okoliczno艣ci. Talent bywa niezwykle przydatny, jednak bez u艣miech贸w losu nie wystarczy do sukcesu.

Fikcyjna merytokracja

Warto doda膰, 偶e talent r贸wnie偶 nie jest zas艂ug膮 cz艂owieka. Osoby o wysokim potencjale intelektualnym to bez w膮tpienia szcz臋艣liwcy. Podobnie jak potomkowie zamo偶nych lub dobrze wykszta艂conych rodzic贸w. Wed艂ug badania Instytutu Bada艅 Edukacyjnych 鈥濽warunkowania decyzji edukacyjnych鈥 poziom wykszta艂cenia rodzic贸w w ogromnym stopniu wp艂ywa na edukacj臋 potomstwa w Polsce. 73 procent os贸b maj膮cych matk臋 z wy偶szym wykszta艂ceniem tak偶e ko艅czy uczelni臋. W艣r贸d dzieci matek z matur膮 wy偶sze wykszta艂cenie ma tylko nieco ponad po艂owa, a w艣r贸d potomstwa matek po zawod贸wce ju偶 tylko nieco ponad jedna pi膮ta. 呕adnego wp艂ywu na to, jacy rodzice nam si臋 trafi膮, oczywi艣cie nie mamy. Podobnie jak nie mamy wp艂ywu na liczby wylosowane w totku. Ludzie, kt贸rym szcz臋艣cie nie sprzyja艂o w momencie narodzin, pr贸buj膮 da膰 mu jeszcze jedn膮 szans臋, lokuj膮c pieni膮dze w grach losowych.

Umowa spo艂eczna we wsp贸艂czesnym kapitalizmie oparta jest na obietnicy, 偶e ka偶dy mo偶e by膰 bogaty 鈥 je偶eli tylko b臋dzie odpowiednio ci臋偶ko pracowa艂. Dla wi臋kszo艣ci spo艂ecze艅stwa b臋dzie to tylko niezrealizowanym marzeniem. Obietnica z艂o偶ona w kapitalistycznej umowie spo艂ecznej nie jest dotrzymywana, gdy偶 merytokracja jest jedynie u艂ud膮. Bez szcz臋艣liwego po艂o偶enia ju偶 na starcie niezwykle trudno jest wdrapa膰 si臋 do g贸rnych dziesi臋ciu procent. Dzieci zamo偶nych pozostaj膮 zamo偶ne, a dzieci z ubogich rodzin mog膮 liczy膰 co najwy偶ej na awans do ni偶szej klasy 艣redniej. Nic dziwnego, 偶e ludzie chwytaj膮 si臋 nadziei tam, gdzie jest ona dost臋pna. Uczestnicz膮c w grach losowych, mog膮 sobie przynajmniej przez chwil臋 wyobra偶a膰, 偶e staj膮 si臋 tak samo bogaci jak ci, kt贸rych na co dzie艅 obserwuj膮 w mediach.

Niespe艂nione obietnice mog膮 jednak tak偶e sta膰 si臋 zarzewiem buntu. Jak wiadomo, rewolucje nie wybuchaj膮 wtedy, gdy jest naprawd臋 藕le, lecz wtedy, gdy poprawia si臋 zbyt wolno 鈥 gdy ambicje rosn膮 szybciej ni偶 偶yciowe mo偶liwo艣ci. Loterie mo偶na wi臋c traktowa膰 jako wentyle bezpiecze艅stwa, kt贸rymi spuszcza si臋 powietrze z potencja艂u spo艂ecznego gniewu. Gry losowe na pieni膮dze, hazard, ale te偶 po cz臋艣ci gie艂da czy rynki finansowe daj膮 fa艂szyw膮 nadziej臋, 偶e zawsze jest jeszcze mo偶liwo艣膰 dokonania prawdziwego skoku na drabinie spo艂ecznej. Wystarczy tylko dobrze obstawi膰, kiedy艣 mo偶e si臋 uda. Mi臋dzy innymi dzi臋ki tej nadziei ludzie toleruj膮 ogromne nier贸wno艣ci ekonomiczne i brak sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej. Oczywi艣cie zdecydowanie lepiej by艂oby przebudowa膰 system w kierunku wi臋kszej r贸wno艣ci. Niestety w to akurat ma艂o kto wierzy i ma艂o kto chcia艂by na to postawi膰.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij