fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

┼Ülepy los: mi─Ödzy prowokacj─ů a propozycj─ů

Boimy si─Ö ryzyka, dla ochrony przed chaosem i niepewno┼Ťci─ů budujemy systemy. Gdy jednak te coraz bardziej z┼éo┼╝one konstrukcje zamiast nas chroni─ç, staj─ů si─Ö narz─Ödziem opresji, warto dostrzec zalety przeciwie┼ästwa porz─ůdku ÔÇô bezstronnego losowania.
┼Ülepy los: mi─Ödzy prowokacj─ů a propozycj─ů
ilustr.: Magdalena Kupiec

Mia┼éo by─ç sprawiedliwie, wychodzi jak zwykle. Bezprecedensowy triumf demokracji nie przeszkadza wzrostowi nier├│wno┼Ťci, a ┼Ťwiatowy podzia┼é zasob├│w nie tylko nie staje si─Ö r├│wniejszy, ale d─ů┼╝y do jeszcze wi─Ökszej polaryzacji. Wed┼éug danych mi─Ödzynarodowej organizacji humanitarnej Oxfam, maj─ůtek dziesi─Öciu biznesmen├│w z pocz─ůtku listy ÔÇ×ForbesaÔÇŁ w roku 2022 jest ju┼╝ sze┼Ťciokrotnie wi─Ökszy ni┼╝ 3,1 miliarda najubo┼╝szych mieszka┼äc├│w Ziemi, a 1 procent najbogatszych kontroluje 38 procent ┼Ťwiatowego maj─ůtku. Zmiany klimatu podkr─Öc─ů ten proces. Cho─ç powo┼éany z inicjatywy ONZ Mi─Ödzyrz─ůdowy Zesp├│┼é ds. Zmian Klimatu (IPCC) od lat podkre┼Ťla, ┼╝e katastrofa klimatyczna najdotkliwiej dotyka kraje rozwijaj─ůce si─Ö, akceptujemy porz─ůdek, w kt├│rym dwudziestu przedsi─Öbiorc├│w emituje osiem tysi─Öcy razy wi─Öcej gaz├│w cieplarnianych ni┼╝ miliard najmniej zamo┼╝nych. Stanowisko, ┼╝e trend prowadz─ůcy do ÔÇ×barbarzy┼äskiejÔÇŁ walki o kurcz─ůce si─Ö zasoby nagle ulegnie odwr├│ceniu, powoli przestaje by─ç opcj─ů, na kt├│r─ů mo┼╝na liczy─ç.

Pierwsi b─Öd─ů pierwszymi ┬á┬á┬á┬á

ÔÇ×Gdyby kto┼Ť chcia┼é stworzy─ç inny porz─ůdek, te┼╝ reprodukuj─ůcy w┼éasno┼Ť─ç i w┼éadz─Ö, trudno sobie wyobrazi─ç, ┼╝e wykona┼éby lepsz─ů robot─ÖÔÇŁ pisa┼é David Graeber, analizuj─ůc wsp├│┼éczesne zjawisko coraz powszechniejszych bia┼éoko┼énierzykowych prywatnych i publicznych prac ÔÇô ┼Ťciem, ÔÇ×bullshit jobsÔÇŁ, kt├│rych g┼é├│wn─ů funkcj─ů spo┼éeczn─ů jest konserwacja systemu. Utrzymanie nie tylko ci─ůg┼éego odtwarzania, ale i nasilania si─Ö polaryzacji jest mo┼╝liwe, gdy ka┼╝da uzyskana korzy┼Ť─ç istotnie zwi─Öksza szans─Ö na pojawienie si─Ö kolejnej. Tak─ů akumulacj─Ö kapita┼éu znacznie u┼éatwiaj─ů trzy grupy zjawisk: korupcja, nepotyzm iÔÇŽ merytokracja.

O ile walk─Ö z r├│┼╝nymi formami korupcji i nepotyzmu, czyli strukturami u┼éatwiaj─ůcymi pozyskiwanie korzy┼Ťci za kapita┼é ekonomiczny i spo┼éeczny, prowadzi ÔÇô przynajmniej na papierze ÔÇô ka┼╝dy, to merytokracja wydaje si─Ö do tego zestawienia nie pasowa─ç. Wiedza, bezstronno┼Ť─ç i przewidywalno┼Ť─ç maj─ů przecie┼╝ budowa─ç lepszy ┼Ťwiat, a nie go uniemo┼╝liwia─ç. I czasami tak si─Ö dzieje, ale gdy przychodzi do dystrybucji zasob├│w, te trzy patologie mog─ů sta─ç si─Ö zaskakuj─ůco podobne.

Kapita┼é, nie tylko ekonomiczny, ma bardzo istotny wp┼éyw na spo┼éeczny podzia┼é zasob├│w, presti┼╝u i wp┼éyw├│w. W przypadku korupcji pieni─ůdz, czyli kapita┼é ekonomiczny, pomaga uzyska─ç uprzywilejowan─ů pozycj─Ö w spo┼éecze┼ästwie i obchodzi─ç regu┼éy, kt├│re powinny obowi─ůzywa─ç powszechnie. Maj─ůtek i zwi─ůzana z nim pozycja oraz znaczenie jednostki dla gospodarki u┼éatwiaj─ů dost─Öp do decydent├│w i zwi─Ökszaj─ů wp┼éyw na regu┼éy gry. Z kolei r├│┼╝ne formy kumoterstwa, kolesiostwa i nepotyzmu to kapita┼é spo┼éeczny i polityczny pozwalaj─ůcy towarzyskiej lub rodzinnej blisko┼Ťci i sieci wzajemnych korzy┼Ťci ograniczy─ç bezstronno┼Ť─ç procesu kszta┼étowania si─Ö polityk publicznych. Ostatni─ů, znacznie trudniejsz─ů do dostrze┼╝enia patologi─ů demokracji jest merytokracja, gdzie r├│wno┼Ť─ç zast─Öpuje podzia┼é ze wzgl─Ödu na kapita┼é kulturowy: wiedz─Ö, wykszta┼écenie, styl ┼╝ycia, takt, maniery, umiej─Ötno┼Ť─ç dostrze┼╝enia niepisanych regu┼é i regu┼éek, nabyte samodzielnie lub w wyniku urodzenia. Ka┼╝dy, kto otar┼é si─Ö o szko┼é─Ö, poczu┼é na w┼éasnej sk├│rze si┼é─Ö kulturowej regu┼éy ┼Ťwi─Ötego Mateusza: temu, kto ma, b─Ödzie dodane. Dobry ucze┼ä statystycznie b─Ödzie coraz lepszy, podczas gdy s┼éabszego system o┼Ťwiaty pogr─ů┼╝y.

Instytucje spo┼éeczne tworz─ů jawne i ukryte regu┼éy dystrybucji zasob├│w. Rozpoznawanie i manipulowanie tymi regu┼éami wymaga kapita┼éu kulturowego, dlatego nawet r├│wno┼Ťciowe i bezstronne w za┼éo┼╝eniach instytucje maj─ů tendencj─Ö do jego reprodukcji. Tak┼╝e cz─Öste zmienianie instytucji i praw niewiele pomo┼╝e, o czym na w┼éasnej sk├│rze przekonali┼Ťmy si─Ö w Europie ┼Ürodkowo-Wschodniej. Cz─Öste zmiany premiuj─ů tych, kt├│rzy poczuj─ů ÔÇ×sk─ůd wieje wiatrÔÇŁ i mog─ů sobie pozwoli─ç na budowanie szerokich, nie zawsze praktycznych, uwewn─Ötrznionych kompetencji. Jak s┼éusznie zauwa┼╝a socjolog Tomasz Zarycki, tak w┼éa┼Ťnie przez setki lat post─Öpowa┼éa w Polsce inteligencja, kt├│ra by┼éa w stanie si─Ö reprodukowa─ç, a nawet wzmacnia─ç pozycj─Ö pomimo wielu spo┼éecznych trz─Ösie┼ä ziemi XIX, XX i XXI wieku. Skuteczn─ů metod─ů przetrwania dominuj─ůcej grupy spo┼éecznej w czasach przemian jest utrwalenie podzia┼é├│w w niewielkich dystynkcjach, ma┼éych r├│┼╝nicach w stylu ┼╝ycia i podej┼Ťciu do instytucji. Dyletanctwo, eklektyzm i zdystansowana postawa do edukacji ÔÇô zbadany i opisany przez Passerona i Bourdieu w ÔÇ×SpadkobiercachÔÇŁ (Les h├ęritiers) styl ┼╝ycia charakterystyczny nie tylko dla m┼éodzie┼╝y i student├│w francuskiej klasy wy┼╝szej, to co┼Ť wi─Öcej ni┼╝ luksus czy zbytek. To spos├│b na wykorzystanie systemu do utrwalenia swojej pozycji. Szko┼éa publiczna, cho─ç z zasady d─ů┼╝─ůca do r├│wno┼Ťci szans, sprawnie reprodukuje w ten spos├│b podzia┼éy spo┼éeczne. W rezultacie, wed┼éug bada┼ä International Adult Literacy Survey, w Polsce szansa na dostanie si─Ö na studia pa┼ästwowe by┼éa dziewi─Öciokrotnie wy┼╝sza u os├│b maj─ůcych rodzic├│w z wy┼╝szym wykszta┼éceniem ni┼╝ u dziecka rodzic├│w z wykszta┼éceniem ┼Ťrednim niepe┼énym. Nadzieja, ┼╝e tworzenie bardziej merytokratycznych system├│w w nieuchronny spos├│b uwolni nas od tych zale┼╝no┼Ťci, bardzo rzadko potwierdza si─Ö statystycznie.

T─Ö p─Ötl─Ö mo┼╝e jednak przerwa─ç wprowadzenie do porz─ůdku merytokratycznego element├│w losowania. Uczciwe losowanie odrywa dystrybucj─Ö d├│br od kapita┼éu. Gdy o podziale korzy┼Ťci decyduje loteria, nasze pozycja, wiedza, umiej─Ötno┼Ťci i pochodzenie nie maj─ů wp┼éywu na jej ostateczny wynik, niezale┼╝nie od tego, czy jej przedmiotem b─Öd─ů cenne zasoby, czy prawo do bycia wys┼éuchanym. Losowanie mo┼╝e by─ç interesuj─ůce na co najmniej trzech poziomach: figury retorycznej, modelu relacji mi─Ödzyludzkich i mo┼╝liwego do zastosowania mechanizmu, redukuj─ůcego nier├│wno┼Ťci i w┼é─ůczaj─ůcego do publicznej debaty tych, kt├│rzy dotychczas pozostawali na jej marginesie.

Trzy twarze losowania

Podej┼Ťcie retoryczne wykorzystuje znane wszystkim regu┼éy losowania jako chwytliwy punkt odniesienia do dalszej argumentacji, kt├│rej celem jest demaskacja bardziej z┼éo┼╝onego systemu. Sprowadza si─Ö wtedy sytuacj─Ö do absurdu, wskazuj─ůc, ┼╝e jakie┼Ť powszechnie stosowane, z┼éo┼╝one i pozornie merytoryczne rozwi─ůzanie przynosi z r├│┼╝nych przyczyn tak niezadowalaj─ůce efekty, ┼╝e ju┼╝ lepiej by┼éoby podejmowa─ç decyzje, ci─ůgn─ůc s┼éomki. ÔÇ×To jest loteriaÔÇŁ ÔÇô mo┼╝e brzmie─ç ostateczny argument za odrzuceniem jakiego┼Ť rozwi─ůzania. Specjalist├│w od kryptowalut nie brakuje, jednak lepsze wyniki od wielu z nich wypracowa┼é w ci─ůgu swego kr├│tkiego ┼╝ycia Mr Goxx, handluj─ůcy kryptowalutami chomik. Takie postawienie sprawy ma zach─Öci─ç do ponownego przemy┼Ťlenia sensu tych rozwi─ůza┼ä ÔÇô w tym przypadku zdolno┼Ťci analityk├│w, chwiejnej warto┼Ťci kryptowalut i zmienno┼Ťci wsp├│┼éczesnej gospodarki.

Ten chwyt retoryczny miesza zazwyczaj uczciw─ů loteri─Ö, z jasno wyt┼éumaczonymi regu┼éami gry, z loteri─ů skrzywion─ů i wypaczon─ů, kt├│r─ů opiera si─Ö na naiwno┼Ťci wi─Ökszo┼Ťci uczestnik├│w i rozmywaniu regu┼é. Wida─ç to cho─çby w ÔÇ×kapitalizmie kasynaÔÇŁ Susan Strange. Wszyscy gramy w gospodark─Ö, cz─Ö┼Ť─ç jednostek zyskuje, przewa┼╝aj─ůca wi─Ökszo┼Ť─ç traci, ale na ko┼äcu to kasyno ÔÇô metafora prywatnych instytucji finansowych ÔÇô zawsze wygrywa. Je┼╝eli system wytwarza gorsze wyniki ni┼╝ loteria, to znaczy, ┼╝e jest naprawd─Ö ┼║le. Loteria jako figura retoryczna to jednak blef ÔÇô chomik, cho─ç osi─ůgn─ů┼é twitterow─ů popularno┼Ť─ç, w rzeczywisto┼Ťci nie handlowa┼é walutami, a kapitalizm nie przypomina kasyna, bo szanse wygranej s─ů znacznie ni┼╝sze ni┼╝ w ruletce. Loteria jest tu tylko metafor─ů nieprzewidywalnej zmienno┼Ťci i atrakcyjn─ů konwencj─ů, pozwalaj─ůc─ů przyci─ůgn─ů─ç uwag─Ö ludzi przywyk┼éych do argumentacji mocno osadzonych w ┼╝elaznej racjonalno┼Ťci.

Zwyci─Özcy i przegrani naturalnej loterii

Czy nam si─Ö to podoba, czy nie, wszyscy uczestniczymy w co najmniej jednym losowaniu. Przy urodzeniu przypisywane s─ů nam p┼ée─ç, kolor sk├│ry, zdrowie, liczba ksi─ů┼╝ek w domu, wykszta┼écenie i┬ápochodzenie spo┼éeczne rodzic├│w oraz dziadk├│w, i przede wszystkim maj─ůtek, kt├│ry odziedziczymy. Wynik tego losowania, ca┼ékowicie od nas niezale┼╝ny, ma znaczny wp┼éyw na to, czy sp─Ödzimy pi─Ö─çdziesi─ůt lat ┼╝ycia, sp┼éacaj─ůc kredyt za mieszkanie, czy odziedziczymy je lub dostaniemy w prezencie od rodzic├│w lub w og├│le nie zauwa┼╝ymy problemu, bo posiadanie kilku apartament├│w i rezydencji b─Ödzie dla nas od dzieci┼ästwa jedynym nieur─ůgaj─ůcym godno┼Ťci sposobem funkcjonowania. Znaczenie wyniku tej modelowej, naturalnej loterii, zaproponowanej przez ameryka┼äskiego filozofa Johna Rawlsa, dla Europejczyk├│w urodzonych w┬ádrugiej po┼éowie XX wieku istotnie wzros┼éo. Jak zauwa┼╝a w ÔÇ×KapitaleÔÇŁ Thomas Piketty, wr├│ci┼é znany z ko┼äca XIX wieku spo┼éeczny ÔÇ×dylemat RastignacaÔÇŁ: strumie┼ä kapita┼éu przekazywanego w wyniku dziedziczenia w XXI wieku sta┼é si─Ö wy┼╝szy od strumienia wypracowywanego w wyniku w┼éasnej pracy. Wysokie ceny nieruchomo┼Ťci w europejskich stolicach i ┼éatwo┼Ť─ç, z jak─ů przedstawiciele klasy wy┼╝szej mog─ů wykorzystywa─ç raje podatkowe do redukcji i unikania opodatkowania, w tym p┼éacenia podatk├│w spadkowych, sprzyjaj─ů dalszej polaryzacji.

Losowanie jako model relacji spo┼éecznych, nawet negatywny, oznacza potraktowanie loterii bardziej na serio. Pozycja, wp┼éyw, maj─ůtek, sukces w ┼╝yciu spo┼éecznym s─ů wynikiem na┼éo┼╝enia si─Ö na siebie wielu r├│┼╝norodnych czynnik├│w, z kt├│rych nie wszystkie zale┼╝─ů od jednostki. Urodzenie okre┼Ťla zmienne i wykrzywia wyniki kolejnych test├│w i loterii, czyni─ůc je niesprawiedliwymi. Tablice ruchliwo┼Ťci spo┼éecznej, analizowane w Polsce przede wszystkim przez Henryka Doma┼äskiego, nie pozostawiaj─ů z┼éudze┼ä: zwyci─Özcy ÔÇ×loterii naturalnejÔÇŁ, czyli dzieci z zamo┼╝nych wielopokoleniowych rodzin inteligencji lub kierownictwa z wy┼╝szym wykszta┼éceniem, mieszkaj─ůcy w du┼╝ych miastach, maj─ů wielokrotn─ů przewag─Ö w dost─Öpie do kolejnych d├│br.

Nie oznacza to, ┼╝e ruchliwo┼Ťci i zmian w hierarchii spo┼éecznej nie ma. Po prostu na planszy, na kt├│rej si─Ö ona rozgrywa, poszczeg├│lne klasy spo┼éeczne graj─ů w r├│┼╝ne gry. Klasa wy┼╝sza gra w szachy, dobieraj─ůc stosowne figury, czasem ruchem konika przeskakuj─ůc i omijaj─ůc blokuj─ůce j─ů instytucje i regu┼éy, czasem promuj─ůc pionka na hetmana. Klasa ┼Ťrednia pod─ů┼╝a za regu┼éami warcab├│w, poddaj─ůc si─Ö bezlitosnemu przymusowi bicia i optymalizuj─ůc swoje ruchy kosztem w┼éasnej przyjemno┼Ťci. Klasa ni┼╝sza (pracuj─ůca/ludowa/robotnicza) gra w w─Ö┼╝e i drabiny, wznosz─ůc si─Ö olbrzymim wysi┼ékiem i ┼éatwo spadaj─ůc, bez znajomo┼Ťci nieformalnych regu┼é awansu i degradacji. Loteria sprawia, ┼╝e w w─Ö┼╝e i drabiny graj─ů wszyscy.

Świadome losowanie zamiast przypadku

Skoro nie mamy wp┼éywu na wynik tej ÔÇ×loterii naturalnejÔÇŁ, warto zastanowi─ç si─Ö, jakie rozwi─ůzania mog┼éyby ┼éagodzi─ç jej skutki dla tych, kt├│rym si─Ö mniej poszcz─Ö┼Ťci┼éo. Dobrze zaprojektowane polityki publiczne powinny kompensowa─ç niesprawiedliwo┼Ťci wynikaj─ůce z wyj─ůtkowo z┼éych los├│w w loterii naturalnej. Niestety, tak┼╝e umiej─Ötno┼Ť─ç korzystania z wsparcia maj─ůcego r├│wnowa┼╝y─ç pocz─ůtkowe nier├│wno┼Ťci, oferowanego przez polityki publiczne, wymaga kompetencji kulturowych, rozdzielanych w znacznej mierze za pomoc─ů loterii naturalnej. Odpowiedzi─ů mo┼╝e by─ç zatem losowanie modelowe ÔÇô nie zawsze musi by─ç to rzeczywiste losowanie, ale dzia┼éanie, kt├│re ma na celu osi─ůgni─Öcie podobnych efekt├│w: anonimowo┼Ťci, bezstronno┼Ťci, odporno┼Ťci na zachowania strategiczne. Przyk┼éadem takiego ÔÇ×losowaniaÔÇŁ by┼éaby rejonizacja szk├│┼é, po┼é─ůczona z┬ánieprofilowaniem klas na pocz─ůtkowym etapie nauczania. Mo┼╝e to dawa─ç szans─Ö na cz─Ö┼Ťciowe, niestygmatyzuj─ůce przezwyci─Ö┼╝enie barier zwi─ůzanych z niskim poziomem kapita┼éu kulturowego. Rejonizacja, jak wiele rozwi─ůza┼ä modelowych, ma jednak wad─Ö ÔÇô takiego systemu mo┼╝na si─Ö nauczy─ç i p├│┼║niej nim manipulowa─ç, co odtwarza pocz─ůtkowe podzia┼éy.

Losowanie cz─Östo budzi ┼╝ywio┼éowy sprzeciw, nad kt├│rym warto si─Ö zatrzyma─ç. Co nas oburza w losowaniu? Dlaczego loteria jest uto┼╝samiana z polityk─ů g┼éupi─ů i nieprzemy┼Ťlan─ů? Na poziomie retorycznym odpowied┼║ jest prosta: by─ç mo┼╝e zamiast rozbudowanej, nieskutecznej, ale anga┼╝uj─ůcej dziesi─ůtki ekspert├│w i olbrzymie ┼Ťrodki metody dzia┼éania lepsza by┼éaby zwyk┼éa loteria. Co prawda te┼╝ raczej nie dostarcza zadowalaj─ůcych wynik├│w, ale jest zrozumia┼éa, tania i szybka w realizacji.

Nieco inny sprzeciw kryje si─Ö na poziomie modelu relacji. Dobrym przyk┼éadem mo┼╝e by─ç losowe przyznanie nagr├│d za realizacj─Ö zadania wymagaj─ůcego ci─Ö┼╝kiej wsp├│lnej pracy. Przeciwnicy tego rozwi─ůzania formalnie wskazuj─ů na dwie nieracjonalno┼Ťci loterii ÔÇô jej nieproporcjonalno┼Ť─ç (mo┼╝na nic nie zrobi─ç i dosta─ç nagrod─Ö) i nieefektywno┼Ť─ç (mo┼╝na dosta─ç niepotrzebne nam dobro, na kt├│rym znacznie bardziej zale┼╝a┼éoby komu┼Ť innemu). Dystrybucja d├│br ma by─ç proporcjonalna do zas┼éug, a zas┼éuga jest przypisana do jednostek. Brzmi to dobrze jako teoretyczny przyk┼éad, ale w ┼╝yciu spo┼éecznym, gdy na sukces sk┼éadaj─ů si─Ö kapita┼éy, mo┼╝e to oznacza─ç, ┼╝e dobra, presti┼╝ i korzy┼Ťci zostan─ů podzielone w du┼╝ej mierze w oparciu o nieuczciw─ů ÔÇ×loteri─Ö naturaln─ůÔÇŁ. Fundamentalny sprzeciw wobec bezstronnego losowania pozwala broni─ç w┼éasnego miejsca w hierarchii spo┼éecznej jako pochodnej nagromadzonych sprawiedliwych zas┼éug. Jest on tym g┼é─Öbszy, im mocniej zatomizowanym, opartym na konkurencji spo┼éecze┼ästwem jeste┼Ťmy; czy bardziej akceptujemy to, ┼╝e za sukces odpowiedzialni s─ů wybitni przyw├│dcy, czy raczej dziesi─ůtki wsp├│lnie pracuj─ůcych na niego obywateli.

ilustr.: Magdalena Kupiec

Uniwersalizm ÔÇ×kr├│tkiej s┼éomkiÔÇŁ

Loteria to tak┼╝e znany wszystkim mechanizm podzia┼éu d├│br, podejmowania decyzji czy dystrybucji zada┼ä. Ta bezstronna, anonimowa i jednoznaczna technika podejmowania decyzji daje szans─Ö na uzyskanie nieoczekiwanych, czasem nawet systemowo omijanych wynik├│w. Ci─ůgni─Öciem ÔÇ×s┼éomekÔÇŁ mo┼╝na wy┼éania─ç sk┼éad paneli obywatelskich, rekomendowanych od lat i realizowanych obecnie przez Fundacj─Ö Stocznia. Losowe grupy mieszka┼äc├│w miast mog─ů w ten spos├│b najpierw przekaza─ç, a potem przedyskutowa─ç swoje uwagi i pomys┼éy w ramach poszczeg├│lnych paneli, od krajowej polityki energetyczno-klimatycznej do miejskiego planowania.

Ta obywatelska forma partycypacji, znana od czas├│w demokracji ate┼äskiej, daje szans─Ö udzia┼éu w demokratycznym i otwartym procesie, pozwalaj─ůc na wypowiedzenie swego zdania w bardziej z┼éo┼╝ony i nieoczywisty spos├│b, ni┼╝ pozwala na to krzy┼╝yk na karcie wyborczej. Panel, w odr├│┼╝nieniu od zwyk┼éych ankiet, nie pozbawia obywatela podmiotowo┼Ťci. Nie tylko pyta go o zdanie, ale daje mu si─Ö wypowiedzie─ç, w┼é─ůczaj─ůc go w proces decydowania i opiniowania polityk publicznych.

Mechanizm ÔÇ×ci─ůgni─Öcia s┼éomekÔÇŁ jest stosowany do d├│br niepodzielnych (obok rotacyjnego korzystania, rekompensaty i kolejki), kt├│rych dystrybucja jest jednorazowa i budzi znaczne kontrowersje ÔÇô przed oczami staje znana z wielu tekst├│w kultury sytuacja, w kt├│rej jeden z bohater├│w musi si─Ö podj─ů─ç ryzykownego zadania, bo wyci─ůgn─ů┼é najkr├│tsz─ů s┼éomk─Ö. Towarzysz─ůce niekiedy ÔÇ×ci─ůgni─Öciu s┼éomekÔÇŁ sytuacje zagro┼╝enia ┼╝ycia, w kt├│rych ludzie staj─ů si─Ö r├│wni w swoim cz┼éowiecze┼ästwie i maj─ů w zwi─ůzku z tym takie same prawo ┼╝y─ç lub zgin─ů─ç, zyskuj─ů bolesn─ů aktualno┼Ť─ç w czasach kolejnych kryzys├│w: pandemicznego, energetycznego i klimatycznego. Alokacja kurcz─ůcych si─Ö zasob├│w musi by─ç optymalna i sprawna. Jak pokazywa┼éa w swoich badaniach ameryka┼äska ekonomistka Elinor Ostrom, im szybciej kurcz─ů si─Ö zasoby d├│br wsp├│lnych, tym trudniej osi─ůgn─ů─ç kompromis w ich podziale. W takiej sytuacji politycznie wygodnym rozwi─ůzaniem, pozwalaj─ůcym unikn─ů─ç polaryzuj─ůcej debaty, b─Ödzie delegacja tych decyzji do o┼Ťrodk├│w eksperckich, najlepiej legitymizuj─ůcych si─Ö imponuj─ůcym zapleczem informatyczno-badawczo-technicznym.

Nie potrzeba specjalnie wielkiej wyobra┼║ni, aby w perspektywie potencjalnej katastrofy klimatycznej us┼éysze─ç w g┼éowie koj─ůcy, aksamitny g┼éos bota, kt├│ry rozwiewa wszelkie w─ůtpliwo┼Ťci: ÔÇ×Bez obaw. O dalszych dzia┼éaniach w obszarze dystrybucji wody zadecyduje bezstronny algorytmÔÇŁ. Co prawda tajny, ale za to opracowany z udzia┼éem najwi─Ökszych przedsi─Öbiorstw bran┼╝y Big Tech. By─ç mo┼╝e opr├│cz interesu w┼éa┼Ťcicieli tych firm, tw├│rcy algorytmu wezm─ů te┼╝ pod uwag─Ö ÔÇ×u┼╝yteczno┼Ť─çÔÇŁ i ÔÇ×kompetencjeÔÇŁ poszczeg├│lnych ludzi. B─Ödzie to jednak oznacza─ç powr├│t systemu barbarzy┼äsko-kastowego, znanego z wielu dystopii. ÔÇ×Cz┼éowiek jako┼Ť prze┼╝yje, gorzej z cz┼éowiecze┼ästwemÔÇŁ pisa┼é Dmitrij G┼éuchowski. By─ç mo┼╝e loteria, symbol ┼Ťlepego losu, niszczycielskiego chaosu i absurdu, w tej okrutnej sytuacji stanie si─Ö dla ┼Ťwiadomej spo┼éecznie ekonomii ostatni─ů szans─ů na akceptowalne wyj┼Ťcie ÔÇô niezbyt efektywne, ale ludzkie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś