magazyn lewicy katolickiej

Grzechy big techu a nowe unijne regulacje ÔÇô czy zmieni si─Ö internet, jaki znamy?

Obecnie w Unii Europejskiej tocz─ů si─Ö prace nad dwoma regulacjami, kt├│re maj─ů stanowi─ç remedium na problemy wyst─Öpuj─ůce w gospodarce cyfrowej. Cho─ç nowe prawo zawiera wiele potrzebnych rozwi─ůza┼ä, to trudno uwierzy─ç, ┼╝e skutecznie przywr├│ci r├│wnowag─Ö na rynku cyfrowym.
Grzechy big techu a nowe unijne regulacje ÔÇô czy zmieni si─Ö internet, jaki znamy?
ilustr.: Natasza Kornobis

Chocia┼╝ dzia┼éania globalnych koncern├│w technologicznych od lat znajduj─ů si─Ö pod lup─ů organ├│w ochrony konkurencji i konsument├│w, przestrze┼ä cyfrowa w dalszym ci─ůgu nie jest dostatecznie uregulowana, a gigantom internetu wolno wi─Öcej ni┼╝ przedsi─Öbiorcom w tradycyjnym obrocie gospodarczym. Nadziej─Ö na zmian─Ö status quo nios─ů projektowane na szczeblu unijnym regulacje ÔÇô Kodeks us┼éug cyfrowych oraz Kodeks rynk├│w cyfrowych. Czy jednak nowe akty prawne oka┼╝─ů si─Ö wystarczaj─ůce, by rozbi─ç budowane przez wiele lat monopole obecne w przestrzeni cyfrowej?

Prze┼éomowym momentem dla zmiany sposobu my┼Ťlenia o platformach cyfrowych by┼é ÔÇô maj─ůcy sw├│j pocz─ůtek w roku 2018 ÔÇô skandal zwi─ůzany z dzia┼éalno┼Ťci─ů Cambridge Analitica: firmy, kt├│ra za pomoc─ů medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych wywar┼éa znaczny wp┼éyw na wyborc├│w w USA, przyczyniaj─ůc si─Ö do zwyci─Östwa Donalda Trumpa w wy┼Ťcigu o fotel prezydenta Stan├│w Zjednoczonych. Wiadomo┼Ť─ç o wykorzystywaniu szeregu danych (w tym tych wra┼╝liwych) celem wp┼éywania na decyzje polityczne u┼╝ytkownik├│w zatrz─Ös┼éa opini─ů publiczn─ů. Od tej chwili platformy spo┼éeczno┼Ťciowe przesta┼éy by─ç postrzegane jedynie jako publiczna agora, medium s┼éu┼╝─ůce do wymiany zda┼ä, kontaktu z przyjaci├│┼émi i rodzin─ů. Przy tym pocz─ůtkowo w─ůtpliwo┼Ťci u┼╝ytkownik├│w sieci wi─ůza┼éy si─Ö ┼Ťci┼Ťle z kwestiami prywatno┼Ťci. M├│wiono o nik┼éej transparentno┼Ťci platform cyfrowych oraz zerowej wiedzy u┼╝ytkownik├│w na temat tego, w jakim celu dane o nich s─ů gromadzone, przetwarzane i komu s─ů przekazywane.

Poza obna┼╝eniem mechanizmu inwigilacji skandal z 2018 roku rzuci┼é nowe ┼Ťwiat┼éo tak┼╝e na modele funkcjonowania najwi─Ökszych platform cyfrowych. Ujawni┼é mroczne oblicze profilowania u┼╝ytkownik├│w oraz powszechnego w gospodarce cyfrowej zjawiska mikrotargetowania behawioralnego. Okaza┼éo si─Ö bowiem, ┼╝e pomimo powszechnie panuj─ůcego przekonania o nieodp┼éatno┼Ťci us┼éug ┼Ťwiadczonych przez platformy cyfrowe korzystanie z medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych, komunikator├│w czy wyszukiwarek internetowych nie jest darmowe. U┼╝ytkownicy p┼éac─ů za dost─Öp wysok─ů cen─Ö ÔÇô oddaj─ů swoj─ů prywatno┼Ť─ç i autonomi─Ö wielkim korporacjom.

U┼╝ytkownicy czy konsumenci

Odp┼éatny charakter korzystania z us┼éug platform cyfrowych znalaz┼é ostatnimi czasy potwierdzenie w orzecznictwie. 10 stycznia 2020 r. Okr─Ögowy S─ůd Administracyjny w Lacjum we W┼éoszech wyda┼é precedensowy wyrok, kt├│rego sentencj─Ö mo┼╝na sprowadzi─ç do stwierdzenia, ┼╝e zbierane dane maj─ů wysok─ů warto┼Ť─ç ekonomiczn─ů, a Facebook poprzez niejasne komunikowanie ich komercyjnego wykorzystania wprowadza u┼╝ytkownik├│w w b┼é─ůd, naruszaj─ůc tym samym prawo ochrony konsument├│w. Rozumowanie s─ůdu w Lacjum nie stanowi du┼╝ego zaskoczenia, w ostatnich latach bowiem to w┼éa┼Ťnie urz─Ödy ochrony konkurencji i konsument├│w, nie za┼Ť organy ochrony danych osobowych, podejmowa┼éy zintensyfikowane dzia┼éania maj─ůce na celu usuni─Öcie aberracji wyst─Öpuj─ůcych w przestrzeni cyfrowej.

Powodem wzmo┼╝onej aktywno┼Ťci organ├│w antymonopolowych w ostatnich latach by┼éo dostrze┼╝enie praktyk, kt├│re w tradycyjnych warunkach rynkowych od niepami─Ötnych czas├│w uznawane s─ů za niedopuszczalne, ale przedsi─Öbiorcom cyfrowym do niedawna uchodzi┼éy bezkarnie. Mowa tutaj o niezgodnych z prawem zabiegach wzgl─Ödem u┼╝ytkownik├│w-konsument├│w, takich jak wspomniane wprowadzanie w b┼é─ůd, manipulowanie decyzjami konsumenckimi czy celowe kreowanie regulamin├│w w spos├│b niezrozumia┼éy dla odbiorc├│w.

Co warto podkre┼Ťli─ç, wszystkie z wymienionych praktyk maj─ů nieetyczny i bezprawny charakter, z czego nie ka┼╝dy internauta zdaje sobie spraw─Ö. Cyfrowych giganci zastrzegaj─ů bowiem, ┼╝e funkcjonuj─ů na podstawie stosunku zobowi─ůzaniowego, a wszelkie ich dzia┼éania mieszcz─ů si─Ö w zakresie zgody udzielonej przez u┼╝ytkownika-konsumenta. Nie spos├│b jednak uzna─ç, ┼╝e zgoda ta jest wyra┼╝ana w spos├│b przewidziany przez art. 4 pkt. 11 unijnego Og├│lnego rozporz─ůdzenia o ochronie danych (dobrowolnie, konkretnie, ┼Ťwiadomie i jednoznacznie), a ponadto ÔÇô ┼╝e umowy zawierane pomi─Ödzy platform─ů a u┼╝ytkownikiem s─ů w pe┼éni legalne. Regulamin serwisu tworzony jest zazwyczaj na wz├│r umowy adhezyjnej, co oznacza, ┼╝e u┼╝ytkownik nie ma mo┼╝liwo┼Ťci indywidualnej ingerencji w jego tre┼Ť─ç. Tym samym, w duchu zasady take it or leave it, musi zaakceptowa─ç wszelkie warunki (jak chocia┼╝by mo┼╝liwo┼Ť─ç przekazywania danych zewn─Ötrznym podmiotom czy┬áprzetrzymywania danych przez czas nieokre┼Ťlony), nawet je┼Ťli mia┼éyby by─ç one dla niego niekorzystne.

Ale wypaczanie prawa rzeczowego poprzez nieuczciwie kreowanie polityki stron w celu inwigilacji i wydobywania jak najwi─Ökszej ilo┼Ťci danych to nie jedyne nadu┼╝ycia, jakich dopuszczaj─ů si─Ö najwi─Öksze platformy wobec u┼╝ytkownik├│w. Cyfrowi giganci, wyst─Öpuj─ůc w roli spo┼éecznych arbitr├│w decyduj─ůcych o tym co, w jaki spos├│b i komu mo┼╝e zosta─ç przedstawione, cz─Östo wykorzystuj─ů swoj─ů przewag─Ö do realizacji w┼éasnych cel├│w. Mowa tutaj nie tylko o skrajnie nieetycznych dzia┼éaniach, takich jak mikrotargetowanie o charakterze politycznym ÔÇô podwa┼╝aj─ůce indywidualne wybory i umo┼╝liwiaj─ůce manipulowanie decyzjami g┼éosuj─ůcych przy urnach wyborczych ÔÇô lecz tak┼╝e o przypadkach moderacji (nie)legalnych tre┼Ťci udost─Öpnianych przez internaut├│w.

Oczywi┼Ťcie, monitorowanie serwisu oraz podejmowanie ingerencji w przypadku wyp┼éyni─Öcia szkodliwych tre┼Ťci (na przyk┼éad materia┼é├│w krzywdz─ůcych, fake news├│w) jest w pe┼éni sp├│jne z wymogami notice and take down ÔÇô regu┼éy, kt├│ra obliguje platformy do reakcji, gdy zidentyfikuj─ů nielegalne materia┼éy. Jednak cz─Östo dochodzi do nadu┼╝ywania wy┼╝ej wspomnianej zasady oraz arbitralnego i nieuzasadnionego moderowania tre┼Ťci niekoniecznie nielegalnych b─ůd┼║ nawet spo┼éecznie u┼╝ytecznych (jak chocia┼╝by materia┼é├│w za┼Ťwiadczaj─ůcych o brutalno┼Ťci funkcjonariuszy pa┼ästwowych). W─ůtpliwo┼Ťci budzi tak┼╝e ograniczanie dost─Öpu oraz zasi─Ög├│w danej tre┼Ťci (tak zwane shadow bans) oraz nieprzejrzysto┼Ť─ç podejmowanych przez platform─Ö decyzji. Cz─Östo nie wiadomo, dlaczego okre┼Ťlona tre┼Ť─ç uleg┼éa takiemu, a nie innemu ograniczeniu oraz nie jest znana dok┼éadna procedura post─Öpowania z w─ůtpliwymi tre┼Ťciami (na przyk┼éad to, czy ostateczna decyzja podejmowana jest przez sztuczn─ů inteligencj─Ö).

Platformy cyfrowe a rynek

Niewielka mo┼╝liwo┼Ť─ç rozliczania platform z przestrzegania prawa nie dotyczy jedynie kwestii zwi─ůzanych z wolno┼Ťci─ů s┼éowa czy prywatno┼Ťci─ů. Wyst─Öpuje tak┼╝e w przypadku wielu spraw natury ekonomicznej. Rynek cyfrowy charakteryzuje si─Ö bardzo nisk─ů przejrzysto┼Ťci─ů, a dzia┼éaj─ůce na nim firmy rzadko kiedy ujawniaj─ů informacje dotycz─ůce ich funkcjonowania ÔÇô stosowanych technologii, wykorzystywanych modeli biznesowych, wdra┼╝anych innowacji. Z obawy o utrat─Ö przewagi informacyjnej i konkurencyjnej najwi─Öksze podmioty ÔÇô tak zwani stra┼╝nicy dost─Öpu ÔÇô blokuj─ů przep┼éyw danych pomi─Ödzy przedsi─Öbiorstwami, a tym samym uniemo┼╝liwiaj─ů rozw├│j oraz wprowadzanie innowacji mniejszym firmom. Dodatkowo bariery wej┼Ťcia na rynek pog┼é─Öbia powszechny w gospodarce cyfrowej efekt sieci, zgodnie z kt├│rym atrakcyjno┼Ť─ç platformy zwi─Öksza si─Ö proporcjonalnie do wzrostu liczby aktywnych na niej u┼╝ytkownik├│w. O ile wi─Öc wyst─Öpuj─ů niszowe serwisy stanowi─ůce alternatyw─Ö dla najwi─Ökszych dostawc├│w, o tyle niewielu konsument├│w (z obawy przed wykluczeniem z wi─Ökszej spo┼éeczno┼Ťci) decyduje si─Ö na korzystanie z nich.

Zjawisko lock-in oraz obawa o od┼é─ůczenie od przyjaci├│┼é i rodziny, ÔÇ×uwi─ÖzionychÔÇŁ w zamkni─Ötym ekosystemie platformy, powoduj─ů, ┼╝e na rynku cyfrowym utrzymuje si─Ö relatywnie ma┼éa liczba znacz─ůcych firm. Ci ÔÇ×stra┼╝nicy dost─ÖpuÔÇŁ, znani potocznie jako GAFAM (Google, Amazon, Facebook, Apple, Microsoft), posiadaj─ů pe┼én─ů kontrol─Ö nad procesami zachodz─ůcymi w gospodarce cyfrowej. S─ů w stanie wp┼éywa─ç zar├│wno na decyzje u┼╝ytkownik├│w-konsument├│w, jak i dzia┼éalno┼Ť─ç ich konkurent├│w. Posiadaj─ůc dominuj─ůc─ů pozycj─Ö na rynku, giganci nagminnie nadu┼╝ywaj─ů jej poprzez takie praktyki, jak chocia┼╝by narzucanie nieuczciwych wzorc├│w um├│w, preferowanie us┼éug w┼éasnego sklepu czy lepsze pozycjonowanie swoich wynik├│w w wyszukiwarce.

W kontek┼Ťcie praktyk biznesowych platform istotny jest tak┼╝e brak dostatecznej kontroli ze strony organ├│w nadzoru oraz niska egzekwowalno┼Ť─ç kar nak┼éadanych na zagraniczne przedsi─Öbiorstwa cyfrowe. Globalny zasi─Ög, niematerialny charakter oraz dynamiczne ┼Ťrodowisko internetu sprawiaj─ů, ┼╝e ┼Ťledzenie dzia┼éa┼ä technologicznych gigant├│w jest mocno utrudnione. O ile zatem urz─Ödy ochrony danych osobowych oraz organy antymonopolowe podejmuj─ů dzia┼éania maj─ůce na celu ograniczenie nieuczciwych praktyk w sieci, o tyle ci─Ö┼╝ko jest im wyegzekwowa─ç faktyczn─ů zmian─Ö polityki firmy oraz kary adekwatne do skali narusze┼ä.

Chcia┼éoby si─Ö wierzy─ç, ┼╝e nieproporcjonalne do przychod├│w, niskie sankcje nak┼éadane na globalne koncerny wynikaj─ů z subordynacji oraz wywi─ůzywania si─Ö przez gigant├│w z zobowi─ůza┼ä (zast─Öpuj─ůcych cz─Ö┼Ťciowo kary finansowe) nak┼éadanych na nie przez organy nadzorcze. Jednak bardziej prawdopodobne jest, ┼╝e lokalne urz─Ödy zwyczajnie nie dysponuj─ů dostatecznie silnymi kompetencjami i instrumentami prawnymi, by skutecznie wp┼éywa─ç na cyfrowych gigant├│w. Dzieje si─Ö tak ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e koncerny zazwyczaj zas┼éaniaj─ů si─Ö tym, i┼╝ powinny podlega─ç nadzorowi instytucji w krajach, w kt├│rych maj─ů swoj─ů siedzib─Ö, a nie wsz─Ödzie tam, gdzie ┼Ťwiadcz─ů swoje us┼éugi. Warto jednak zaznaczy─ç, ┼╝e wybory pa┼ästw-siedzib nie s─ů przypadkowe ÔÇô kraje takie jak Irlandia od lat wabi─ů najwi─Öksze sp├│┼éki technologiczne (na przyk┼éad niskimi podatkami), by te tworzy┼éy swoje centrale w┼éa┼Ťnie na ich obszarze. Tym samym wzajemne uk┼éadne stosunki firm takich jak Facebook z pa┼ästwami, w kt├│rych koncerny rejestruj─ů swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç, podaj─ů w w─ůtpliwo┼Ť─ç rzeczywist─ů gotowo┼Ť─ç regulator├│w, by egzekwowa─ç od globalnych przedsi─Öbiorstw przestrzeganie unijnych przepis├│w, jakim teoretycznie podlegaj─ů.

Kodeks us┼éug cyfrowych i Kodeks rynk├│w cyfrowych ÔÇô regulacje, kt├│re zmieni─ů internet, jaki znamy

Nieuczciwe praktyki cyfrowych gigant├│w od pewnego czasu znajduj─ů si─Ö na ┼Ťwieczniku ameryka┼äskich i europejskich regulator├│w. Pod koniec zesz┼éego roku Komisja S─ůdownictwa Izby Reprezentant├│w ameryka┼äskiego Kongresu opublikowa┼éa ponad 450-stronicowy raport, kt├│ry szczeg├│┼éowo opisuje monopolistyczne zachowania firm Amazon, Apple czy Google. Na poziomie unijnym natomiast tocz─ů si─Ö obecnie intensywne prace nad dwoma regulacjami maj─ůcymi stanowi─ç remedium na problemy wyst─Öpuj─ůce w gospodarce cyfrowej.

Pierwszy z projektowanych akt├│w ÔÇô rozporz─ůdzenie w sprawie jednolitego rynku us┼éug cyfrowych (Digital Services Act, DSA) ÔÇô w du┼╝ej mierze opiera si─Ö na rewizji dyrektywy o handlu elektronicznym. DSA ma za zadanie doprecyzowa─ç regu┼éy post─Öpowania z nielegalnymi tre┼Ťciami w sieci. Przede wszystkim pojawi─ů si─Ö nowe zasady dotycz─ůce moderowania ÔÇô serwisy b─Öd─ů zobowi─ůzane uzasadnia─ç ingerencj─Ö w dany materia┼é, a ponadto u┼╝ytkownicy zyskaj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç odwo┼éywania si─Ö od decyzji platformy w przypadku bezzasadnego usuni─Öcia b─ůd┼║ zablokowania ich tre┼Ťci.

Istotnymi elementami projektowanej regulacji s─ů tak┼╝e przepisy zwi─Ökszaj─ůce bezpiecze┼ästwo konsument├│w e-commerce. Mowa tutaj o obowi─ůzku powo┼éywania przedstawiciela platformy (na wz├│r przedstawiciela podatkowego) w Unii oraz o przepisach zobowi─ůzuj─ůcych do lepszej weryfikacji podmiot├│w dzia┼éaj─ůcych w e-handlu (zasada ÔÇ×znaj swojego klientaÔÇŁ). Dodatkowe wymogi pojawi─ů si─Ö te┼╝ w sferze reklamy cyfrowej. Od wej┼Ťcia w ┼╝ycie DSA serwisy internetowe ujawni─ů kryteria wykorzystywane do profilowania u┼╝ytkownika oraz wyja┼Ťni─ů, dlaczego dana tre┼Ť─ç zosta┼éa wy┼Ťwietlona okre┼Ťlonej osobie. Ponadto ÔÇ×najwi─Öksze platformyÔÇŁ (na przyk┼éad Facebook) b─Öd─ů zobowi─ůzane prowadzi─ç repozytorium reklam, w kt├│rym znajdziemy informacje odno┼Ťnie do reklamodawcy, okresu wy┼Ťwietlania reklamy, mikrotargetowania czy ca┼ékowitej liczby odbiorc├│w.

O ile Kodeks us┼éug cyfrowych znacznie przyczyni si─Ö do zwi─Ökszenia transparentno┼Ťci ingerencji w tre┼Ťci u┼╝ytkownik├│w oraz ochroni konsument├│w przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, o tyle nadzieja na popraw─Ö sytuacji przedsi─Öbiorc├│w w sieci pok┼éadana jest w unijnym akcie o rynkach cyfrowych (Digital Markets Act ÔÇô DMA). Regulacja ta, pocz─ůtkowo zaprojektowana pod nazw─ů┬áÔÇ×Nowego narz─Ödzia konkurencjiÔÇŁ, poprzez zawart─ů w niej list─Ö┬ázobowi─ůza┼ä i restrykcji ma za zadanie zapobiega─ç┬ánieuczciwym praktykom ÔÇ×stra┼╝nik├│w dost─ÖpuÔÇŁ, kt├│rzy poprzez swoje ekspansywne dzia┼éania prowadz─ů┬ádo monopolizacji rynku cyfrowego.

Jednym z planowanych na podstawie DMA dzia┼éa┼ä jest wymuszenie na najwi─Ökszych platformach internetowych (gatekeeperach) interoperacyjno┼Ťci ÔÇô to jest funkcjonalnej zgodno┼Ťci ÔÇô wsp├│┼épracy pomi─Ödzy platformami, ich systemami oraz komponentami us┼éug. Oznacza to, ┼╝e od wej┼Ťcia w ┼╝ycie DMA najwi─Öksi cyfrowi gracze b─Öd─ů zobowi─ůzani zapewni─ç kompatybilno┼Ť─ç swych oprogramowa┼ä z us┼éugami pomocniczymi innych przedsi─Öbiorc├│w. O ile wi─Öc teraz firma Apple zastrzega niekt├│re funkcje (na przyk┼éad p┼éatno┼Ťci bezgot├│wkowe near-field communication) wy┼é─ůcznie dla w┼éasnego ÔÇ×e-portfelaÔÇŁ (Apple Pay), o tyle w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci oprogramowanie smartfon├│w b─Ödzie musia┼éo by─ç w pe┼éni kompatybilne z aplikacjami innych dostawc├│w us┼éug p┼éatniczych. Ponadto proponowane jest zwi─Ökszenie dost─Öpu do danych oraz wprowadzenie mechanizm├│w ich skutecznego przenoszenia, co oznacza, ┼╝e u┼╝ytkownicy nie b─Öd─ů napotyka─ç ogranicze┼ä w zakresie transferowania danych do innego dostawcy, za┼Ť konkurenci zyskaj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç powt├│rnego u┼╝ycia tych danych. Wdro┼╝ony zostanie te┼╝ zakaz ┼é─ůczenia danych osobowych z r├│┼╝nych ┼║r├│de┼é obs┼éugiwanych przez t─Ö sam─ů platform─Ö, to znaczy dane z takich platform, jak Facebook, Instagram i Whatsapp nie b─Öd─ů mog┼éy by─ç automatycznie ┼é─ůczone i wykorzystywane przez przedsi─Öbiorc─Ö do tworzenia jednego profilu konsumenta.

Co wi─Öcej, pojawi si─Ö mo┼╝liwo┼Ť─ç odinstalowania preinstalowanych aplikacji, a u┼╝ytkownicy b─Öd─ů mogli korzysta─ç z aplikacji i sklep├│w stron trzecich za pomoc─ů us┼éug gatekeepera (na przyk┼éad b─Ödzie mo┼╝liwe skorzystanie z Apple Store czy innych sklep├│w na Androidzie). Wiele mo┼╝e zmieni─ç si─Ö te┼╝ dla platform e-handlu (mi─Ödzy innymi Amazona), gdy┼╝ od wej┼Ťcia w ┼╝ycie DMA zostanie wdro┼╝ony zakaz wykorzystywania danych u┼╝ytkownik├│w biznesowych do podnoszenia jako┼Ťci w┼éasnych towar├│w w warunkach konkurowania z tymi u┼╝ytkownikami, a tak┼╝e zakaz preferowania us┼éug w┼éasnego sklepu. Czy jednak mo┼╝na spodziewa─ç si─Ö, ┼╝e planowana regulacja rozwi─ů┼╝e wszelkie problemy cyfrowej gospodarki?

Cho─ç DSA i DMA zawieraj─ů szereg progresywnych nakaz├│w i zakaz├│w, podnoszone s─ů g┼éosy, ┼╝e pomimo rewolucyjnego (wzgl─Ödem obecnego prawa unijnego) charakteru regulacji nie rozwi─ů┼╝─ů w pe┼éni problem├│w wyst─Öpuj─ůcych w gospodarce cyfrowej. Po pierwsze, cz─Ö┼Ť─ç ekspert├│w oraz przedstawicieli bran┼╝y zauwa┼╝a, ┼╝e akty zaprojektowane s─ů w spos├│b zbyt kazuistyczny ÔÇô odnosz─ů si─Ö do narusze┼ä konkretnych firm, przez co w praktyce mog─ů okaza─ç si─Ö ma┼éo elastyczne wobec odmiennych, coraz to nowych przypadk├│w nadu┼╝y─ç. Po drugie, mimo pojawienia si─Ö w projektowanych aktach prawnych przepis├│w dotykaj─ůcych newralgicznych dla gospodarki cyfrowej kwestii (jak chocia┼╝by nik┼éa transparentno┼Ť─ç czy brak wsp├│┼épracy pomi─Ödzy gatekeeperami a innymi przedsi─Öbiorcami) s─ů one nieco zachowawcze. Przyk┼éadowo: w zakresie interoperacyjno┼Ťci nowe przepisy zobowi─ůzuj─ů najwi─Öksze platformy do pe┼énej kompatybilno┼Ťci ich system├│w, lecz nie ze wszystkimi, a jedynie z pomocniczymi us┼éugami serwisu. W praktyce oznacza to wi─Öc, ┼╝e alternatywni us┼éugodawcy na rynku cyfrowym nie b─Öd─ů mieli mo┼╝liwo┼Ťci po┼é─ůczenia ich system├│w z serwisem giganta (na przyk┼éad u┼╝ytkownicy innych komunikator├│w nie skontaktuj─ů si─Ö z u┼╝ytkownikami Messengera). Tym samym efekt sieciowy w dalszym ci─ůgu uniemo┼╝liwia─ç b─Ödzie powstanie nowych platform czy aplikacji, a na rynku pozostanie ograniczona liczba graczy, kt├│rzy zachowuj─ů kontrol─Ö nad wiedz─ů wygenerowan─ů w oparciu o dane miliard├│w ludzi. Cho─ç wi─Öc omawiane regulacje niew─ůtpliwie wymusz─ů bardziej demokratyczne, a jednocze┼Ťnie prorynkowe dzia┼éanie najwi─Ökszych platform, r├│wnocze┼Ťnie mog─ů nie wype┼éni─ç swego g┼é├│wnego za┼éo┼╝enia, jakim jest przywr├│cenie r├│wnowagi na rynku cyfrowym.

Pole dla krajowych organ├│w

Niezale┼╝nie od zawrotnego tempa prac nad obiema regulacjami nowe przepisy wejd─ů w ┼╝ycie nie wcze┼Ťniej ni┼╝ z ko┼äcem roku 2022. Korporacje cyfrowe mog─ů wi─Öc jeszcze skorzysta─ç ze status quo i przez nadchodz─ůcy rok dalej maksymalizowa─ç zyski, uciekaj─ůc si─Ö do nieuczciwych praktyk. Z tego wzgl─Ödu pa┼ästwa takie jak Francja czy Niemcy ju┼╝ teraz projektuj─ů i wdra┼╝aj─ů prawa, kt├│re maj─ů za zadanie regulowa─ç sektor big techu do czasu wej┼Ťcia w ┼╝ycie zasadniczych, unijnych rozporz─ůdze┼ä.

Stanowcze dzia┼éania wzgl─Ödem gigant├│w podejmuj─ů tak┼╝e zagraniczne organy ochrony konkurencji i konsument├│w. Za przyk┼éad mog─ů pos┼éu┼╝y─ç tutaj w┼éoski AGCM (AutoritaÔÇÖ Garante della Concorrenza e del Mercato) czy turecki TCB (Turkish Competition Board), kt├│re to w ostatnich latach na┼éo┼╝y┼éy na cyfrowe koncerny wielomilionowe kary w zwi─ůzku z ich nieuczciw─ů konkurencj─ů i pogwa┼écaniem dobra konsument├│w. Na tle zagranicznych organ├│w antymonopolowych dzia┼éalno┼Ť─ç polskiego UOKiK nale┼╝y ocenia─ç raczej krytycznie. Urz─ůd podejmuje dzia┼éania w obszarze gospodarki cyfrowej, ale p├│ki co w wi─Ökszej mierze skupia si─Ö na sektorze e-handlu.

Jak wskaza┼é Prezes UOKiK Tomasz Chr├│stny, trwaj─ů ju┼╝ prace nad budowaniem kompetencji urz─Ödu w zakresie identyfikowania nieuczciwych praktyk w gospodarce cyfrowej i przeciwdzia┼éania im. Przede wszystkim nacisk k┼éadziony jest na wzmacnianie zespo┼éu, kt├│ry b─Ödzie w stanie egzekwowa─ç obowi─ůzuj─ůce przepisy oraz wdra┼╝a─ç nowe rozwi─ůzania legislacyjne i narz─Ödzia pozwalaj─ůce na podejmowanie szybkich i efektywnych dzia┼éa┼ä. Aby jednak sprawne reagowanie na potencjalne nadu┼╝ycia by┼éo mo┼╝liwe, nale┼╝a┼éoby wprowadzi─ç instrumenty skutecznie zniech─Öcaj─ůce firmy cyfrowe do stosowania nieuczciwych praktyk. Wiele zale┼╝y wi─Öc od polskiego ustawodawcy oraz od tego, czy pozostanie bierny, czy te┼╝ na wz├│r pa┼ästw zachodnich podejmie kroki, by na poziomie krajowym uregulowa─ç dzia┼éanie najwi─Ökszych platform cyfrowych.

Proaktywne dzia┼éanie w zakresie regulacji cyfrowych na poziomie krajowym jest szczeg├│lnie wa┼╝ne nie tylko ze wzgl─Ödu na odleg┼éy wymiar czasowy, w jakim zaczn─ů obowi─ůzywa─ç nowe unijne przepisy. Ma tak┼╝e znaczenie w odniesieniu do kszta┼étu prawa cyfrowego zar├│wno na arenie krajowej, jak i europejskiej. Projektowane przez Komisj─Ö Europejsk─ů akty prawne doprowadz─ů bowiem do harmonizacji prawa cyfrowego na poziomie Unii, a od ich wej┼Ťcia w ┼╝ycie pa┼ästwa cz┼éonkowskie b─Öd─ů mia┼éy ograniczone mo┼╝liwo┼Ťci w zakresie wprowadzania wykraczaj─ůcych poza DSA i DMA, bardziej surowych przepis├│w. Tym samym regulatorzy krajowi maj─ů teraz ostatni─ů szans─Ö na to, by wprowadzaj─ůc w┼éasne przepisy, wyra┼╝a─ç rzeczywiste potrzeby obywateli oraz proponowa─ç rozwi─ůzania najbardziej korzystne z ich perspektywy. Cho─ç istnieje obawa, ┼╝e lokalne regulacje b─Öd─ů musia┼éy ust─ůpi─ç tym unijnym, pa┼ästwa takie, jak Francja czy Niemcy licz─ů na to, i┼╝ Bruksela uwzgl─Ödni dobre praktyki przyj─Öte w pa┼ästwowych re┼╝imach prawnych b─ůd┼║ przynajmniej nie z┼éagodzi projektowanych regulacji pod naciskiem lobbyst├│w reprezentuj─ůcych interesy sp├│┼éek big tech.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś