magazyn lewicy katolickiej

Jak ┼╝y─ç w sieci i nie zwariowa─ç? ÔÇ×Cyfrowy minimalizmÔÇŁ Cala Newporta

Cal Newport szuka metod pozwalaj─ůcych nam, u┼╝ytkownikom, zmieni─ç swoje zachowanie wzgl─Ödem wszechogarniaj─ůcych platform internetowych. Tytu┼éowy ÔÇ×Cyfrowy minimalizmÔÇŁ ma by─ç procesem ┼Ťwiadomego samoograniczenia bez ogl─ůdania si─Ö na firmy czy pa┼ästwo, kt├│re ma si─Ö nami zaopiekowa─ç.
Jak ┼╝y─ç w sieci i nie zwariowa─ç? ÔÇ×Cyfrowy minimalizmÔÇŁ Cala Newporta
ilustr.: El┼╝bieta Roman

Artyku┼é przedrukowany ze strony Klubu Jagiello┼äskiego. Lead od redakcji Magazynu Kontakt.

***

Internet uzale┼╝nia. Media spo┼éeczno┼Ťciowe, filmiki i┬áseriale, czytanie kolejnych stron na┬áWikipedii po┼╝eraj─ů nam coraz wi─Öcej czasu i┬áw┼éa┼Ťciwie zlikwidowa┼éy nud─Ö. Coraz mocniej zdajemy sobie spraw─Ö z┬ápowagi sytuacji. Cal Newport pisze o┬ápotrzebie stworzenia kodeksu korzystania z┬ásieci, dzi─Öki kt├│remu┬áb─Ödziemy potrafili ustrzec si─Ö przed┬ánajwi─Ökszymi wadami strefy┬áonline. Proponuje zarys takiej wizji w┬áwydaniu radykalnym. To┬átytu┼éowy cyfrowy minimalizm.

Ostatnia dekada to czas radykalnych zmian. Jeszcze dziesi─Ö─ç lat temu korzystali┼Ťmy z internetu wy┼é─ůcznie przy biurku, dzi┼Ť w┼éa┼Ťciwie nie przestajemy go u┼╝ywa─ç. Niewygodny kabel zosta┼é zast─ůpiony przez wszechobecne WiFi. Medium s┼éu┼╝─ůcym do internetowej komunikacji jest ju┼╝ nie tylko stoj─ůcy w du┼╝ym pokoju komputer stacjonarny lub s┼éu┼╝bowy laptop. Sta┼é si─Ö nim telefon, telewizor w wersji smart, odkurzacz, lod├│wka, tablet kosztuj─ůcy niewiele wi─Öcej ni┼╝ para but├│w.

Jad─ůc tramwajem do pracy, nie zatrzymujemy ju┼╝ wzroku na szyldach szpec─ůcych nasze miasta, nie liczymy przystank├│w do zako┼äczenia podr├│┼╝y i nie ogl─ůdamy bez ko┼äca tych samych niskobud┼╝etowych reklam wy┼Ťwietlanych nad naszymi g┼éowami. Nuda znikn─Ö┼éa z naszego ┼╝ycia, i to nie tylko w komunikacji miejskiej. W dowolnym momencie mo┼╝emy uchyli─ç drzwi do internetowych bram. Zawsze jest przy nas kt├│re┼Ť z narz─Ödzi, kt├│re pozwalaj─ů zabi─ç czas. Kompulsywnie ÔÇ×scrollujemyÔÇŁ nieko┼äcz─ůce si─Ö strony z memami, przegl─ůdamy portale newsowe, marnujemy godziny w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych. Sie─ç dostarcza nam kolejne odcinki seriali, pozwala s┼éucha─ç muzyki na Spotify czy osi─ůgn─ů─ç nowy poziom w kt├│rej┼Ť ze smartfonowych gier.

Przez d┼éugi czas uznawali┼Ťmy rosn─ůc─ů popularno┼Ť─ç internetu wy┼é─ůcznie za oznak─Ö post─Öpu. Kiedy w 2011 roku wybuch┼éa arabska wiosna, skuteczno┼Ť─ç masowej mobilizacji protestuj─ůcych przypisywano Twitterowi (cho─ç w du┼╝ej mierze nies┼éusznie, wi─Ökszo┼Ť─ç z nich dowiadywa┼éa si─Ö o zgromadzeniach w inny spos├│b). Niezale┼╝nie od tego, czy chodzili┼Ťmy do jednego z presti┼╝owych warszawskich lice├│w, czy do podrz─Ödnego technikum na prowincji, mieli┼Ťmy tak─ů sam─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç ┼Ťledzenia lider├│w debaty publicznej, a nawet wchodzenia z nimi w interakcje. Powsta┼éy platformy e-learningowe, takie jak MIT OpenCourseWare, dzi─Öki kt├│rym mogli┼Ťmy bra─ç udzia┼é w kursach najlepszych naukowc├│w na ┼Ťwiecie. Edukacja, komunikacja z bliskimi i spo┼éecze┼ästwem, efektywno┼Ť─ç pracy, szybkie znajdywanie informacji, demokratyzacja debaty publicznej ÔÇô przez lata podkre┼Ťlali┼Ťmy wy┼é─ůcznie pozytywne strony technologicznej rewolucji.

Jednak coraz cz─Ö┼Ťciej dostrzegamy szkodliwe konsekwencje inwazji internetu. Zbyt cz─Öste lub d┼éugotrwa┼ée korzystanie z sieci negatywnie wp┼éywa na nasz─ů psychik─Ö oraz relacje interpersonalne. Ameryka┼äska naukowiec Jean Twenge w magazynie ÔÇ×The AtlanticÔÇŁ opisuje badania, jakie przeprowadzi┼éa na wsp├│┼éczesnych nastolatkach, a wiec pierwszym pokoleniu, kt├│re co do zasady wychowywa┼éo si─Ö ze smartfonem w d┼éoni. Od 2011 roku odsetek depresji oraz pr├│b samob├│jczych w┼Ťr├│d m┼éodzie┼╝y ro┼Ťnie w zastraszaj─ůcym tempie. Odsetek os├│b ko┼äcz─ůcych szko┼é─Ö ┼Ťredni─ů, kt├│re w swoim ┼╝yciu randkowa┼éy z przynajmniej jedn─ů osob─ů, spad┼é z poziomu oko┼éo 85 procent w poprzednich generacjach do zaledwie 56 procent w 2015 roku. Ma to te┼╝ skutki pozytywne ÔÇô do poziomu najni┼╝szego w historii spad┼éa liczba ci─ů┼╝ w┼Ťr├│d nastolatk├│w (kt├│ra sw├│j szczyt osi─ůgn─Ö┼éa w 1991).

Wed┼éug Twenge sp─Ödzanie wi─Ökszej ilo┼Ťci czasu przed ekranem jest skorelowane ze spadkiem zadowolenia z ┼╝ycia. Nie znamy jednak prawdziwej relacji przyczynowo-skutkowej b─Öd─ůcej ┼║r├│d┼éem zapa┼Ťci zdrowa psychicznego w┼Ťr├│d nastolatk├│w. Nie wiemy, czy problem le┼╝y w antyspo┼éecznej naturze technologii, czy mo┼╝e technologia zast─Öpuje inne aktywno┼Ťci dzieci z rodzin o mniejszym kapitale spo┼éecznym. Wreszcie problem z technologi─ů mo┼╝e jedynie po┼Ťrednio dotyczy─ç m┼éodzie┼╝y ÔÇô prawdopodobna wydaje si─Ö hipoteza, ┼╝e przyklejeni do ekranu rodzice nie po┼Ťwi─Öcaj─ů wystarczaj─ůcej uwagi swoim dojrzewaj─ůcym dzieciom.

Wyniki bada┼ä ameryka┼äskich naukowc├│w opisane alarmistycznym tonem oczywi┼Ťcie przyci─ůgaj─ů uwag─Ö, jednak czy rzeczywi┼Ťcie s─ů w stanie nami wstrz─ůsn─ů─ç? Nie s─ůdz─Ö. Gdyby┼Ťmy naprawd─Ö s┼éuchali ameryka┼äskich naukowc├│w, mniej wi─Öcej dwa razy w tygodniu najpierw przestawaliby┼Ťmy pi─ç kaw─Ö (bo wed┼éug wynik├│w jednego badania powoduje raka), a potem zaczynali z powrotem (bo wed┼éug drugiego jednak zapobiega jakiej┼Ť chorobie).

Potrzeba broni zdecydowanie wi─Ökszego kalibru. A t─ů zapewne jest osobiste do┼Ťwiadczenie. Ka┼╝demu z nas powinna zapali─ç si─Ö czerwona lampka zawsze wtedy, gdy po dawce bezmy┼Ťlnego ÔÇ×scrollowaniaÔÇŁ mem├│w i wracania co par─Ö minut na opuszczon─ů przed chwil─ů stron─Ö (bo przecie┼╝ a nu┼╝ pojawi┼éo si─Ö w mi─Ödzyczasie co┼Ť wa┼╝nego) orientujemy si─Ö, ┼╝e przez palce przelecia┼éa nam w┼éa┼Ťnie godzina.

Potrzeba filozofii korzystania z technologii

W┬ápoprzedniej dekadzie technologia radykalnie wkroczy┼éa w┬ánasz ┼Ťwiat, w┬ákolejnej b─Ödziemy uczy─ç si─Ö z┬áni─ů ┼╝y─ç. Ten proces ju┼╝ si─Ö rozpocz─ů┼é ÔÇô popularno┼Ť─ç zdobywa chocia┼╝by idea cyfrowego detoksu (digital detox), polegaj─ůca na czasowym (na tydzie┼ä lub miesi─ůc) nieu┼╝ywaniu telefonu. Profesor Andrzej Zybertowicz idzie o krok dalej, forsuje pomys┼é wielkiego technologicznego spowolnienia, czy te┼╝ wprost ÔÇô wy┼é─ůczenia internetu.

Inni zastanawiaj─ů si─Ö, jak u┼éo┼╝y─ç sobie ze smarfonem zdrowe relacje. Szerokim echem odbi┼éa si─Ö inicjatywa by┼éego etyka designu firmy Google Tristana Harrisa. Je┼Ťli nie wiesz, czym zajmuje si─Ö ÔÇ×etyk designuÔÇŁ, to nic dziwnego ÔÇô stanowisko powsta┼éo specjalnie dla Harrisa po tym, gdy wewn─ůtrz firmy w mailu do pracownik├│w zwr├│ci┼é uwag─Ö, ┼╝e budowanie ÔÇ×zaanga┼╝owaniaÔÇŁ u┼╝ytkownika i przyklejanie go do ekranu nie jest odpowiedzialne spo┼éecznie. Google doceni┼éo to spojrzenie, jednak Harris po trzech latach zrezygnowa┼é z presti┼╝owego stanowiska i zacz─ů┼é budowa─ç w┼éasn─ů organizacj─Ö pozarz─ůdow─ů. Zapocz─ůtkowa┼é inicjatyw─Ö ÔÇ×Time Well SpentÔÇŁ. Swego czasu wyst─ůpi┼é na TED-owskiej konferencji, na kt├│rej o┼Ťmieli┼é si─Ö por├│wna─ç strategi─Ö producent├│w smartfon├│w do dzia┼éa┼ä firm tytoniowych dwie dekady temu. W├│wczas podwa┼╝ano warto┼Ť─ç naukowych argument├│w, kt├│re wskazywa┼éy na negatywny wp┼éyw papieros├│w na ludzkie zdrowie. Dzi┼Ť analogicznie wyparcie, zdaniem Harrisa, towarzyszy producentom nowych technologii.

Ta inicjatywa, b─Öd─ůca elementem szerszego spo┼éecznego ruchu, powoli zacz─Ö┼éa wp┼éywa─ç na┬áfirmy technologiczne. Nowe wersje system├│w Android oraz┬áiOS zawieraj─ů opcje w┼é─ůczania bia┼éo-czarnego ekranu (przez┬ábrak kolor├│w jest mniej atrakcyjny dla naszego m├│zgu, co nieco zniech─Öca go do┬ási─Ögania po┬áurz─ůdzenie), a┬átak┼╝e monitoringu czasu sp─Ödzonego w┬ár├│┼╝nych aplikacjach, co u┼Ťwiadamia nam, jak wielk─ů cz─Ö┼Ť─ç dnia nam po┼╝eraj─ů. Facebook niedawno og┼éosi┼é przej┼Ťcie w┬ákierunku prywatno┼Ťci i┬ábezpo┼Ťredniej komunikacji w┬áwiadomo┼Ťciach zamiast otwartych post├│w. Cho─ç wielu traktuje t─Ö zapowied┼║ jako czysto PR-owy ruch b─Öd─ůcy odpowiedzi─ů na┬ániskie notowania firmy od┬áskandalu zwi─ůzanego z┬áCambridge Analytica, to┬ájednak niew─ůtpliwie odzwierciedla on rzeczywiste zachowanie u┼╝ytkownik├│w. Faktycznie coraz cz─Ö┼Ťciej u┼╝ywamy zamkni─Ötych kana┼é├│w bezpo┼Ťredniej komunikacji z┬ákonkretnymi osobami.

Nowa ksi─ů┼╝ka Cala Newporta wpisuje si─Ö w poszukiwanie pomys┼é├│w na ┼╝ycie z technologi─ů. Jednak Newport zamiast wywiera─ç presj─Ö na firmy szuka metod pozwalaj─ůcych nam, u┼╝ytkownikom, zmieni─ç swoje zachowanie. Cyfrowy minimalizm jest wi─Öc procesem ┼Ťwiadomego samoograniczenia bez ogl─ůdania si─Ö na firmy czy pa┼ästwo, kt├│re ma si─Ö nami zaopiekowa─ç.

Jak zosta─ç cyfrowym minimalist─ů?

Cyfrowy minimalizm jest jak dobra dieta ÔÇô nie polega na g┼éodzeniu si─Ö przez kr├│tki czas, ale na pr├│bie trwa┼éej zmiany nawyk├│w ┼╝ywieniowych. Celem cyfrowego minimalizmu jest ograniczenie w┼éasnego ÔÇ×spo┼╝yciaÔÇŁ internetu do ma┼éej ilo┼Ťci wybranych platform i us┼éug, kt├│rych cel jest jasno okre┼Ťlony. To odwr├│cenie cyfrowego maksymalizmu, a wi─Öc stanu, w kt├│rym (cz─Östo pod┼Ťwiadomie) znajdujemy przynajmniej jedn─ů zalet─Ö danej us┼éugi czy serwisu, co wystarcza nam, aby zacz─ů─ç u┼╝ywa─ç ich bez ogl─ůdania si─Ö na skutki uboczne.

Newport namawia nas do procesu, w kt├│rym najpierw okre┼Ťlamy zasady korzystania z technologii. Zaczynamy od trzydziestodniowego ÔÇ×postuÔÇŁ, maj─ůcego nam pom├│c spojrze─ç z dystansu na to, co tak naprawd─Ö wnosz─ů do naszego ┼╝ycia r├│┼╝ne platformy, a bez kt├│rych mo┼╝emy bez problemu funkcjonowa─ç. Nast─Öpnie powoli wprowadzamy technologi─Ö, jednak odbywa si─Ö to na ustalonych przez nas zasadach i tylko wtedy, gdy nadal utrzymujemy, ┼╝e korzystanie z danej strony ma jakikolwiek sens. Newport przedstawia tak┼╝e wiele praktycznych sposob├│w na wytrwanie w narzuconych przez samego siebie ograniczeniach (mo┼╝emy na przyk┼éad ÔÇ×og┼éupi─çÔÇŁ smartfon, czyli odinstalowa─ç wi─Ökszo┼Ť─ç aplikacji, lub zamieni─ç kom├│rk─Ö na t─Ö starego typu). Je┼Ťli potrzebujemy konta na Facebooku tylko do komunikacji z przyjaci├│┼émi, mo┼╝e wystarczy nam Messenger (koniecznie z wy┼é─ůczon─ů opcj─ů powiadomie┼ä). Je┼Ťli ┼Ťledzimy jaki┼Ť kana┼é na YouTubie, mo┼╝e lepiej wyznaczy─ç okre┼Ťlon─ů godzin─Ö w tygodniu, w czasie kt├│rej nadrabiamy zaleg┼éo┼Ťci (koniecznie przy wy┼é─ůczonym autoplayu).

Czy┬áminimalizm to┬áprzysz┼éo┼Ť─ç?

Cyfrowy minimalizm to┬áwalka podj─Öta przez┬ánas, pojedynczych Dawid├│w, z┬áwielkim biznesowym Goliatem ÔÇô ekonomi─ů uwagi, kt├│rej┬ácelem jest przyklejenie u┼╝ytkownik├│w do┬áekran├│w. Naturalnie, firmy dzi─Öki technologii i┬áznajomo┼Ťci ludzkiej psychiki pr├│buj─ů jak najd┼éu┼╝ej zatrzyma─ç nas na┬áswoich portalach. Newport wskazuje drog─Ö do┬ásamoograniczenia konsumpcji, kt├│re mo┼╝na osi─ůgn─ů─ç dzi─Öki trenowaniu woli. Czy┬áw┬átakiej walce mamy w┬áog├│le szanse?

Trudno nie odnie┼Ť─ç wra┼╝enia, ┼╝e zar├│wno ruch Tristana Harrisa, jak i ksi─ů┼╝ka Cala Newporta to dopiero nie┼Ťmia┼ée pocz─ůtki poszukiwania odpowiedzi. Niemo┼╝liwe, by minimalistyczne podej┼Ťcie do technologii sta┼éo si─Ö masowe. O dobro spo┼éeczne i psychiczne musimy przede wszystkim zadba─ç sami. Jednocze┼Ťnie chyba nawet sam Newport nie sugeruje, ┼╝e przedstawiane przez niego rozwi─ůzanie jest ÔÇ×dla ka┼╝degoÔÇŁ. Regulacja ekonomii uwagi i bank dobrych, antyuzale┼╝niaj─ůcych praktyk, kt├│re oferuje Harris, mog─ů by─ç elementem drugiej, systemowej nogi.

***

Dofinansowano ze┬á┼Ťrodk├│w Ministra Kultury i┬áDziedzictwa Narodowego pochodz─ůcych z┬áFunduszu Promocji Kultury, uzyskanych z┬ádop┼éat ustanowionych w┬ágrach obj─Ötych monopolem pa┼ästwa, zgodnie z┬áart. 80 ust. 1┬áustawy z┬ádnia 19 listopada 2009 r. o┬ágrach hazardowych.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś