magazyn lewicy katolickiej

Cyfrowy kapitalizm

Pandemia COVID-19 bardzo przy┼Ťpieszy┼éa cyfryzacj─Ö prawie ka┼╝dej sfery ludzkiego ┼╝ycia. W┼éa┼Ťnie zaczynamy bole┼Ťnie odczuwa─ç skutki tego bezprecedensowego procesu.
Cyfrowy kapitalizm
ilustr.: Andrzej D─Öbowski

Wprowadzenie pandemicznych wymog├│w bezpiecze┼ästwa zmusi┼éo nas do przeniesienia znacz─ůcej cz─Ö┼Ťci pracy, nauki i rozrywki do sfery cyfrowej. Tempo adaptacji technologii komunikacyjnych przez spo┼éecze┼ästwo nadzwyczajnie przy┼Ťpieszy┼éo. Ten bezprecedensowy ÔÇ×skok w internetÔÇŁ zreorganizowa┼é niemal ka┼╝dy aspekt naszego ┼╝ycia, cz─Östo tworz─ůc problemy, kt├│rych natur─Ö dopiero zaczynamy rozumie─ç. Jeszcze cz─Ö┼Ťciej za┼Ť ÔÇô uwidaczniaj─ůc i wzmacniaj─ůc typowe bol─ůczki wsp├│┼éczesnego kapitalizmu.

Mo┼╝na zapyta─ç, czy w ┼Ťwietle problem├│w takich jak katastrofa klimatyczna, kryzys ekonomiczny, za┼éamanie systemu opieki zdrowotnej b─ůd┼║ rosn─ůce nier├│wno┼Ťci dochodowe to, ┼╝e wi─Öcej korzystamy z komputera, nie jest drugorz─Ödnym zmartwieniem. To zasadne pytanie, do momentu, w kt├│rym zdamy sobie spraw─Ö, ┼╝e cyfryzacja odciska pi─Ötno na wszystkich tych kryzysach. Technologie informacyjne le┼╝─ů u podstaw infrastruktury reguluj─ůcej niemal ka┼╝dy element spo┼éecznej rzeczywisto┼Ťci. Od opieki zdrowotnej i transportu, przez komunikacj─Ö i rozrywk─Ö, a┼╝ do globalnego handlu i bankowo┼Ťci.

Co lepiej pokazuje problem z nier├│wno┼Ťciami dochodowymi ni┼╝ to, ┼╝e kiedy w wyniku pandemii zmagamy si─Ö z ponad o┼Ťmioprocentowym spadkiem ┼Ťwiatowych dochod├│w z pracy (co si─Ö r├│wna utracie 225 milion├│w etat├│w), cyfrowe korporacje odnotowuj─ů dwucyfrowe wzrosty przychod├│w? Internetowi giganci nie pozostaj─ů bez wp┼éywu na klimat. Trening pojedynczego modelu sztucznej inteligencji potrafi wyprodukowa─ç prawie 300 tysi─Öcy kilogram├│w dwutlenku w─Ögla, czyli tyle, ile pi─Ö─ç samochod├│w w ca┼éym ich cyklu ┼╝ycia. Dodajmy, ┼╝e trening ten s┼éu┼╝y temu, by┼Ťmy wi─Öcej czasu sp─Ödzali przed ekranem smartfona. Cho─ç badania pokazuj─ů, ┼╝e coraz d┼éu┼╝szy czas przed ekranem najprawdopodobniej skorelowany jest ze spadkiem zadowolenia z ┼╝ycia oraz wzrostem depresji w┼Ťr├│d m┼éodzie┼╝y.

Na naszych oczach cyfrowe platformy przeobra┼╝aj─ů nasze miasta, nasz─ů prac─Ö, nasze relacje z innymi, klimat oraz globaln─ů polityk─Ö. Pi─Ö─ç najwi─Ökszych na ┼Ťwiecie firm (Google, Amazon, Facebook, Apple, Microsoft) w centrum swojej uwagi stawia ju┼╝ nie produkcj─Ö d├│br czy us┼éug, a informacje o ka┼╝dym z nas sprzedawane na rynkach prognoz behawioralnych, czyli takich, kt├│re pozwalaj─ů spekulowa─ç przysz┼éym zachowaniem ludzi. Konsekwencje, jakie mo┼╝e mie─ç tak wszechogarniaj─ůca i subtelna kontrola, cz─Östo sprawowana wsp├│lnymi si┼éami rz─ůd├│w i prywatnych firm, przywodz─ů na my┼Ťl najbardziej dystopijne scenariusze.

W tym kontek┼Ťcie bardzo wa┼╝ne jest, aby zamiast nieustannych diagnoz i analiz budowa─ç realne rozwi─ůzania, kt├│re mog─ů pom├│c w walce z platformowymi monopolistami. O tym, jak zbudowa─ç instytucje publiczne zarz─ůdzaj─ůce danymi w spos├│b korzystny dla spo┼éecze┼ästwa, opowiada w wywiadzie ekonomista i autor ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Kapitalizm sieciÔÇŁ, Jan Zygmuntowski. Rozmawiamy tak┼╝e o tym, co przyniesie transfer idei sp├│┼édzielczo┼Ťci do przestrzeni cyfrowej, pytamy, czy nie ma ucieczki od ┼Ťwiata danych.

Poza tworzeniem realnych alternatyw niezb─Ödne s─ů tak┼╝e regulacje wymierzone w nieuczciwe praktyki wielkiego technologicznego biznesu. Ten, do niedawna pozostawiony bez ┼╝adnej realnej kontroli, zd─ů┼╝y┼é mocno nadu┼╝y─ç swojej pozycji, zupe┼énie nie przejmuj─ůc si─Ö nienad─ů┼╝aj─ůcymi za technologi─ů przepisami. Na szcz─Ö┼Ťcie na horyzoncie pojawi┼éa si─Ö nadzieja. Na poziomie Unii Europejskiej obecnie trwaj─ů prace nad dwoma powa┼╝nymi aktami prawnymi ÔÇô Kodeksem us┼éug cyfrowych oraz Kodeksem rynk├│w cyfrowych. O tym, jak te regulacje zmieni─ů internet, kt├│ry znamy, pisze prawniczka i ekspertka Fundacji Instrat, Blanka Wawrzyniak.

Problemem z przeniesieniem s┼éusznych idei na grunt regulacji prawnych jest to, ┼╝e tradycyjne korporacje, jak chocia┼╝by News Corp ÔÇô imperium medialne Ruperta Murdocha ÔÇô wci─ů┼╝ maj─ů ogromny wp┼éyw na ustanawian─ů polityk─Ö. Negatywn─ů stron─ů regulacji, kt├│re mog─ů wywo┼éa─ç efekt odwrotny do zamierzonego, zajmuje si─Ö Jan J─Öcz. Jak sprawi─ç, ┼╝eby australijska pr├│ba przeciwstawienia si─Ö Facebookowi i GoogleÔÇÖowi nie przekszta┼éci┼éa si─Ö w rozgrywk─Ö miliarder├│w, na kt├│rej trac─ů autorzy i niezale┼╝ne wydawnictwa? W tym artykule znajdziecie odpowied┼║.

Z nast─Öpstwami cyfrowego kapitalizmu mierzymy si─Ö nie tylko na poziomie systemowym. ┼╗ycie uzale┼╝nione od ┼Ťwiata online pozostawia sw├│j ┼Ťlad w codziennym do┼Ťwiadczeniu ka┼╝dej i ka┼╝dego z nas. Nowe, jeszcze nienazwane emocje, kt├│re powstaj─ů na styku ludzkiego cia┼éa i ciek┼éokrystalicznego ekranu, bada w swojej tw├│rczo┼Ťci artystka Weronika Wysocka. Jej pracom na naszych ┼éamach przygl─ůda si─Ö kuratorka Michalina Sablik. W ko┼äcu ÔÇ×kto nie sprawdza┼é nigdy kompulsywnie liczby lajk├│w oraz informacji, kto i w jakim tempie wy┼Ťwietli┼é jego stories? Kto nie prze┼╝ywa┼é FOMO, odrzucenia, zazdro┼Ťci, uczucia z┼éamanego serca przed ekranem komputera?ÔÇŁ ÔÇô pyta autorka.

Jak w takim razie korzysta─ç z technologii, aby przetrwa─ç w systemie, kt├│rego najcenniejszym zasobem jest nasza uwaga? Na to pytanie odpowiedzi szuka Bartosz Paszcza. Zmiana niekt├│rych naszych zachowa┼ä mo┼╝e z┼éagodzi─ç wiele z negatywnych skutk├│w ci─ůg┼éej obecno┼Ťci w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, tym samym ratuj─ůc dobrostan psychiczny niejednej osoby.

Ci─ůg┼éy stan pobudzenia, generowany przez media spo┼éeczno┼Ťciowe, ma tak┼╝e drug─ů stron─Ö. Jest ni─ů zag┼éuszenie poczucia nudy. Ju┼╝ ÔÇ×nikt si─Ö nie nudzi, cho─ç wszystko jest nudneÔÇŁ ÔÇô jak pisa┼é Mark Fisher. Stoj─ůc w kolejce, jad─ůc autobusem czy czekaj─ůc na jedzenie, nie mamy ju┼╝ miejsca na bezczynno┼Ť─ç; zamiast niej otrzymujemy dost─Öpny 24 godziny na dob─Ö, umiarkowanie interesuj─ůcy zalew bod┼║c├│w. Nuda pozostawia┼éa du┼╝o wolnej przestrzeni i w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e jest stanem nieprzyjemnym, wyzwala┼éa przeciwdzia┼éanie. Cyfrowe rozproszenie uwagi ani nudy ca┼ékowicie nie eliminuje, ani nie pobudza do reakcji, kt├│re mog┼éyby j─ů przezwyci─Ö┼╝y─ç.

Wobec wymienionych problem├│w nie jeste┼Ťmy jednak bezsilni. W obecnej ods┼éonie staramy si─Ö wyj┼Ť─ç poza sloganow─ů krytyk─Ö, oferuj─ůc zestaw narz─Ödzi pomocnych w ujarzmieniu wytwor├│w cyfrowego kapitalizmu.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś