Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Zwierz─Öta na papieskim stole

Trudno m├│wi─ç o powa┼╝nym potraktowaniu zwierz─ůt w chrze┼Ťcija┼äskiej teologii, je┼Ťli nawet ch├│w przemys┼éowy ÔÇô tak nieekologiczny, nieetyczny i jednoznacznie niechrze┼Ťcija┼äski proceder ÔÇô nie doczeka┼é si─Ö jeszcze jednoznacznego pot─Öpienia przez Ko┼Ťci├│┼é.

ilustr.: Zofia R├│┼╝ycka

ilustr.: Zofia R├│┼╝ycka


Tekst┬ápochodzi z┬á37. numeru┬ápapierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Ekolodzy b─Öd─ů zbawieniÔÇŁ.
ZAMÓW NUMER
Zwierz─Öta ÔÇô kategoria szeroka i jak┼╝e r├│┼╝norodna. Jednemu na to has┼éo przyjdzie do g┼éowy kot s─ůsiad├│w, drugiemu ÔÇô panda wielka, jeszcze komu┼Ť ÔÇô kleszcz. Okazuje si─Ö jednak, ┼╝e a┼╝ 60 procent ca┼ékowitej masy ssak├│w l─ůdowych stanowi─ů zwierz─Öta gospodarskie. Mo┼╝e wi─Öc powinni┼Ťmy po┼Ťwi─Öca─ç im nieco wi─Öcej uwagi?
W otwieraj─ůcym 36. numer ÔÇ×KontaktuÔÇŁ tek┼Ťcie ÔÇ×B─Ödziesz po┼Ťci┼éÔÇŁ Maria Ro┼Ťciszewska pisa┼éa: ÔÇ×Nietrudno dostrzec, jak nieekologiczna i nieetyczna jest masowa produkcja mi─Ösa, tak┼╝e tego rybnego. [ÔÇŽ]Chrze┼Ťcijanie ÔÇô wczytawszy si─Ö w ┬źLaudato SiÔÇÖ┬╗ ÔÇô mogliby wraz z papie┼╝em Franciszkiem stanowczo si─Ö temu sprzeciwi─çÔÇŁ. Trudno nie zgodzi─ç si─Ö z powy┼╝szym: najwy┼╝sza pora na now─ů refleksj─Ö nad chrze┼Ťcija┼äskim wymiarem diety. Pytanie tylko, czy ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ rzeczywi┼Ťcie nas do niej zach─Öca.
Ros├│┼é u despoty
Z entuzjastycznych reakcji ┼Ťrodowisk prozwierz─Öcych na ÔÇ×zielon─ů encyklik─ÖÔÇŁ mo┼╝na by wnioskowa─ç, ┼╝e stanowi ona istotny g┼éos w dyskusji o wsp├│┼éczesnej eksploatacji zwierz─ůt. Internet obfituje w zestawienia ÔÇ×najwa┼╝niejszych cytat├│w papie┼╝a Franciszka o zwierz─ÖtachÔÇŁ, o encyklice m├│wi si─Ö jako wa┼╝nej inspiracji w walce z k┼éusownikami zabijaj─ůcymi s┼éonie, papie┼╝ Franciszek zosta┼é za┼Ť obwo┼éany Cz┼éowiekiem Roku 2015 przez organizacj─Ö PETA. Ta ostatnia wys┼éa┼éa zreszt─ů w czerwcu 2015 samolot, kt├│ry przelecia┼é nad Rzymem z powiewaj─ůcym napisem ÔÇ×papieskie przes┼éanie zobowi─ůzuje nas wszystkich do przej┼Ťcia na weganizm!ÔÇŁ (PopeÔÇÖs message requires us all to go vegan!).
Z drugiej strony, nie wida─ç wcale, by encyklika ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ w znacz─ůcy ÔÇô je┼Ťli w jakikolwiek ÔÇô spos├│b wp┼éyn─Ö┼éa na zmian─Ö nawyk├│w ┼╝ywieniowych katolik├│w. Za┼éo┼╝─Ö si─Ö, ┼╝e nawet absolutna wi─Ökszo┼Ť─ç z tych, kt├│rzy si─Ö ni─ů interesowali, uzna┼éaby zwi─ůzek pomi─Ödzy papieskim przes┼éaniem a weganizmem za mocno w─ůtpliwy. Co ma bowiem wsp├│lnego to, ┼╝e ÔÇ×Biblia nie daje podstaw do despotycznego antropocentryzmu, nieinteresuj─ůcego si─Ö innymi stworzeniamiÔÇŁ z eliminacj─ů z diety sk┼éadnik├│w odzwierz─Öcych? Owszem, Franciszek wyra┼╝a trosk─Ö o ca┼ée boskie stworzenie, ale odniesienie tej troski do codziennych wybor├│w konsumenckich jest zupe┼énie osobn─ů spraw─ů. Bo czy niedzielny ros├│┼é u cioci to ju┼╝ despotyczny antropocentryzm?! A co z wielkanocnym jajkiem? Tego Franciszek nie pisze wprost.
Czy PETA przesadzi┼éa w swojej interpretacji, czy jednak ci, kt├│rzy nie widz─ů zwi─ůzku ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ z kwesti─ů pozyskiwania produkt├│w odzwierz─Öcych, nie czytaj─ů jej wystarczaj─ůco uwa┼╝nie? Aby odpowiedzie─ç na to pytanie, musimy bli┼╝ej przyjrze─ç si─Ö temu, co Franciszek rzeczywi┼Ťcie powiedzia┼é o zwierz─Ötach, zw┼éaszcza gospodarskich, w ÔÇ×zielonej encykliceÔÇŁ.
Z ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ wyra┼║nie wy┼éania si─Ö model opieku┼äczy, postuluj─ůcy ograniczenie wykorzystania i zadawania cierpienia zwierz─Ötom tylko do sytuacji koniecznych. Franciszek stanowczo podkre┼Ťla: ÔÇ×[ÔÇŽ] inne stworzenia [nie] s─ů ca┼ékowicie podporz─ůdkowane dobru cz┼éowieka, jak gdyby nie mia┼éy one warto┼Ťci samej w sobie i jakby┼Ťmy mogli nimi dysponowa─ç do woliÔÇŁ. Za sprzeczne z godno┼Ťci─ů cz┼éowieka uznaje ÔÇ×wszelkie okrucie┼ästwo wobec jakiegokolwiek stworzeniaÔÇŁ. Encyklika k┼éadzie nacisk na poszanowanie wszystkich ┼╝ywych istot jako tych, kt├│re ÔÇ×maj─ů w┼éa┼Ťciw─ů sobie warto┼Ť─ç wobec BogaÔÇŁ, i przypomina s┼éowa Katechizmu: ÔÇ×Wszelkie eksperymentowanie lub u┼╝ywanie stworzenia ┬źdomaga si─Ö religijnego szacunku dla integralno┼Ťci stworzenia┬╗ÔÇŁ. Rozwini─Öta zostaje tak┼╝e kwestia organizm├│w modyfikowanych genetycznie, co do kt├│rej papie┼╝ wyra┼╝a swoje obawy. Z kolei je┼Ťli chodzi o hodowl─Ö przemys┼éow─ů, liczne fragmenty, w kt├│rych papie┼╝ nawo┼éuje do ograniczenia konsumpcji, dywersyfikacji produkcji czy maksymalizacji efektywno┼Ťci wykorzystania d├│br, mo┼╝na interpretowa─ç na niekorzy┼Ť─ç wielkich ferm.
Przes┼éanie Franciszka jest wi─Öc jednoznacznie prozwierz─Öce. A jednak nie pojawia si─Ö w jego ramach cho─çby wzmianka o sk┼éadnikach odzwierz─Öcych w diecie! Czy to znaczy, ┼╝e model opieku┼äczy nie ma nic wsp├│lnego z wyborami konsumenckimi i mo┼╝emy spa─ç spokojnie, nie my┼Ťl─ůc o ┼╝adnym weganizmie? By─ç mo┼╝e. A by─ç mo┼╝e nale┼╝a┼éoby w takim razie zapyta─ç nie o to, co Franciszek m├│wi o zwierz─Ötach, ale o to, czego nie m├│wi.
Długi cień hodowli
Charles Camosy, ameryka┼äski etyk i teolog, wielokrotnie podejmuj─ůcy w swoich pracach temat traktowania poza-ludzkich zwierz─ůt z perspektywy katolickiej, zarzuca Franciszkowi zbytni─ů powierzchowno┼Ť─ç i enigmatyczno┼Ť─ç w uj─Öciu temat├│w zwierz─Öcych. Zauwa┼╝a on, ┼╝e papie┼╝ niewystarczaj─ůco szczeg├│┼éowo podchodzi do tych kwestii (bo co na przyk┼éad mia┼éyby znaczy─ç ÔÇ×rozs─ůdne graniceÔÇŁ eksperyment├│w?), a pisz─ůc o ÔÇ×jakimkolwiek stworzeniuÔÇŁ, nie czyni koniecznego rozr├│┼╝nienia na przyk┼éad mi─Ödzy wysoko rozwini─Ötymi ssakami a wirusem Ebola. Trudno odm├│wi─ç CamosyÔÇÖemu racji, a jego zarzuty mo┼╝na odnie┼Ť─ç bezpo┼Ťrednio do kwestii hodowli przemys┼éowej. Najwi─Ökszym problemem jest bowiem to, ┼╝e cytaty z ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ ÔÇô nawet te najbardziej prozwierz─Öce ÔÇô tylko uchylaj─ů furtk─Ö do dyskusji o prawach zwierz─ůt i granicach ich eksploatacji. Tymczasem przera┼╝aj─ůce realia i skala dzia┼éalno┼Ťci ferm przemys┼éowych zas┼éuguj─ů na to, by przywo┼éa─ç je i wprost pot─Öpi─ç. Zw┼éaszcza za┼Ť w papieskim dokumencie po┼Ťwi─Öconym g┼é─Öbokiej ekologii i krytyce paradygmatu technokratycznego.
Warto zda─ç sobie spraw─Ö, ┼╝e papie┼╝ milczy o sprawach, kt├│re znacz─ůco przyczyniaj─ů si─Ö do pogarszania stanu ┼Ťrodowiska. Organizacja Narod├│w Zjednoczonych do spraw Wy┼╝ywienia i Rolnictwa (ang. Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) w wydanym w 2007 roku raporcie ÔÇ×livestockÔÇÖs long shadowÔÇŁ szczeg├│┼éowo analizuje znaczenie hodowli dla ┼Ťrodowiska. FAO podaje mi─Ödzy innymi, ┼╝e utrzymanie i eksploatacja zwierz─ůt gospodarskich w du┼╝ej mierze odpowiada za globalne ocieplenie, emituj─ůc do atmosfery ogromne ilo┼Ťci dwutlenku w─Ögla (9 procent ca┼ékowitej powodowanej przez cz┼éowieka emisji), tlenku diazotu (65 procent) i metanu (37 procent). Hodowla zwierz─ůt poch┼éania hektolitry wody, a tak┼╝e zanieczyszcza j─ů pestycydami, antybiotykami i metalami ci─Ö┼╝kimi. Walnie przyczynia si─Ö r├│wnie┼╝ do wylesiania oraz utraty bior├│┼╝norodno┼Ťci. Dane te odnosz─ů si─Ö do wszystkich rodzaj├│w hodowli, warto mie─ç jednak na uwadze, ┼╝e ch├│w przemys┼éowy odpowiada dzi┼Ť za 80 procent globalnej produkcji zwierz─Öcej.
Redukowanie spo┼╝ycia produkt├│w odzwierz─Öcych w bogatych krajach jest konieczne dla minimalizowania negatywnego wp┼éywu hodowli na ┼Ťrodowisko. W listopadzie 2017 w presti┼╝owym magazynie naukowym ÔÇ×BioScienceÔÇŁ opublikowany zosta┼é list ÔÇ×Ostrze┼╝enie dla Ludzko┼ŤciÔÇŁ. Podpisa┼éo go ponad 15 tysi─Öcy badaczy z ca┼éego ┼Ťwiata ÔÇô to wi─Öcej ni┼╝ jak─ůkolwiek inn─ů naukow─ů publikacj─Ö w historii. Jako jedna z kluczowych zmian, kt├│re musz─ů zosta─ç wprowadzone w ┼╝ycie dla poprawy kondycji naszej planety, wymienione jest w nim ÔÇ×znacz─ůce zmniejszenie spo┼╝ycia mi─Ösa per capitaÔÇŁ.
Powszechne cierpienie
Opr├│cz zastanawiaj─ůcego ze wzgl─Ödu na kwestie ekologiczne milczenia papie┼╝a o problemie hodowli przemys┼éowej niezrozumia┼éy wydaje si─Ö r├│wnie┼╝ fakt, ┼╝e nie ma w jego ostatniej encyklice jakiejkolwiek refleksji nad sensem cierpienia zwierz─ůt gospodarskich. Brakuje w niej r├│wnie┼╝ zmierzenia si─Ö z etycznym problemem, jakim jest dzi┼Ť spo┼╝ywanie produkt├│w odzwierz─Öcych. S┼éowa ÔÇ×mi─ÖsoÔÇŁ, ÔÇ×mlekoÔÇŁ czy ÔÇ×jajkaÔÇŁ nie padaj─ů w ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ ani razu. Milczenie Franciszka na te dwa tematy mo┼╝e sugerowa─ç, ┼╝e jego zdaniem obecna skala cierpienia zwierz─ůt jest nieunikniona lub nie stoi w jawnej sprzeczno┼Ťci z og├│lnym papieskim przes┼éaniem. Trudno sobie jednak wyobrazi─ç, ┼╝eby papie┼╝ nie wiedzia┼é albo by by┼éo mu oboj─Ötne, ┼╝e wykorzystywanie zwierz─ůt w nieuzasadniony, sprzeczny z elementarnym poszanowaniem ┼╝ycia spos├│b jest dzi┼Ť na porz─ůdku dziennym.
Czytaj─ůc ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ pod k─ůtem potraktowania kwestii zwierz─Öcych, nie spos├│b nie zada─ç sobie pyta┼ä takich jak: czy ÔÇ×wyra┼╝enie obawyÔÇŁ przed nadmiern─ů modyfikacj─ů genetyczn─ů jest adekwatn─ů reakcj─ů na realia ┼╝ycia brojler├│w ÔÇô kur, kt├│re przez zmiany w kodzie genetycznym tyj─ů w tempie uniemo┼╝liwiaj─ůcym im ustanie na w┼éasnych nogach, kt├│rych ko┼Ťci ┼éami─ů si─Ö pod ci─Ö┼╝arem mi─Ö┼Ťni, przez co ptaki le┼╝─ů tygodniami we w┼éasnych odchodach, nie mog─ůc si─Ö przemie┼Ťci─ç? Czy wobec faktu, ┼╝e krowy mleczne zap┼éadnia si─Ö maszynowo, odbiera im ciel─Öta na chwil─Ö po porodzie i zap┼éadnia ponownie, by zmaksymalizowa─ç dojno┼Ť─ç, a to wszystko w ciasnych boksach, cz─Östo bez ┼Ťwiat┼éa s┼éonecznego ÔÇô wystarczaj─ůcy jest og├│lny komentarz o ÔÇ×poszanowaniu integralno┼Ťci stworzeniaÔÇŁ? Czy to, ┼╝e urodzone na fermach niosek kurczaki p┼éci m─Öskiej mielone s─ů ┼╝ywcem, bo stanowi─ů jedynie odpad produkcji jajek, zas┼éuguje co najwy┼╝ej na wzmiank─Ö o ÔÇ×┼╝yciu zwierz─ůt jako warto┼Ťci samej w sobieÔÇŁ? Czy obcinanie prosi─Ötom bez znieczulenia ogon├│w i wyrywanie z─Öb├│w, ub├│j bez wcze┼Ťniejszego og┼éuszenia, trzymanie zwierz─ůt w zag─Öszczeniu takim, ┼╝e zaczynaj─ů przejawia─ç nienaturalne dla siebie zachowania kanibalistyczne, nie powinno by─ç przywo┼éane przez papie┼╝a jako przyk┼éad ÔÇ×niepotrzebnego cierpieniaÔÇŁ?
Zwierz─Öta hodowane s─ů w potwornych warunkach i traktowane jak przedmioty nawet nie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb cz┼éowieka, a konsumpcyjnych i gastronomicznych przyjemno┼Ťci przez bogate spo┼éecze┼ästwa, kt├│re w dodatku marnuj─ů poka┼║n─ů cz─Ö┼Ť─ç pozyskanych produkt├│w. Dzisiejszej skali eksploatacji zwierz─ůt nie da si─Ö usprawiedliwi─ç chrze┼Ťcija┼äsk─ů my┼Ťl─ů. Obecne przyzwolenie na cierpienie jest dlatego tak uderzaj─ůce, poniewa┼╝ m├│wi si─Ö o nim jako o czym┼Ť nieuniknionym i w┼éa┼Ťciwie niewartym namys┼éu.
ilustr.: Zofia R├│┼╝ycka

ilustr.: Zofia R├│┼╝ycka


Milczenie nie jest z┼éotem
Milczenie Franciszka na ten temat jest szczeg├│lnie rozczarowuj─ůce z kilku wzgl─Öd├│w. Po pierwsze, oczywisty jest autorytet papie┼╝a w sprawach etycznych. Jego g┼éos by┼éby trudnym do przecenienia wsparciem dla organizacji walcz─ůcych o prawa zwierz─ůt. Zwr├│cenie przez papie┼╝a uwagi na wybory konsumenckie mia┼éoby szans─Ö realnie poprawi─ç los zwierz─ůt hodowlanych i uwra┼╝liwi─ç spo┼éecze┼ästwo na ogrom niepotrzebnego cierpienia, do kt├│rego prawie wszyscy si─Ö przyczyniamy.
Po drugie, pytania o to, co jest koniecznym, a co niekoniecznym okrucie┼ästwem w stosunku do zwierz─ůt, zadawane s─ů w r├│┼╝nych ┼Ťrodowiskach ju┼╝ od dziesi─Öcioleci. Wci─ů┼╝ jednak trudno w tym temacie przebi─ç szklany sufit zainteresowania opinii publicznej. Dzieje si─Ö tak za┼Ť mi─Ödzy innymi dlatego, ┼╝e rozmaite autorytety niech─Ötnie zajmuj─ů w kwestii wykorzystania zwierz─ůt zdecydowane stanowisko. Za┼Ť w obliczu skali problemu, jakim jest dzi┼Ť przemys┼éowa hodowla, potrzeba o wiele wi─Öcej ni┼╝ tylko powiedzie─ç, ┼╝e ÔÇ×niepotrzebne cierpienie jest z┼éeÔÇŁ ÔÇô potrzeba wskaza─ç, co nim jest.
Ponadto istotny i pot─Öguj─ůcy rozczarowanie wydaje si─Ö fakt, i┼╝ w┼Ťr├│d ┼Ťrodowisk katolickich bardzo cz─Östo s┼éyszy si─Ö krytyk─Ö ruch├│w wega┼äskich czy wegetaria┼äskich wywiedzion─ů z przekonania, ┼╝e rezygnacja z mi─Ösa ┼Ťwiadczy o odwr├│ceniu si─Ö od tradycyjnych warto┼Ťci. Weganizm bywa postrzegany jako z┼éy, niechrze┼Ťcija┼äski czy wr─Öcz ÔÇ×wbrew naturzeÔÇŁ, a na poparcie tych tez nieraz przywo┼éywane s─ů argumenty takie jak ÔÇ×Jezus przecie┼╝ jad┼é rybyÔÇŁ. To, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é milczy w temacie etycznej oceny spo┼╝ywczych wybor├│w konsumenckich, daje ciche przyzwolenie na tak─ů ÔÇô jak┼╝e niesprawiedliw─ů ÔÇô interpretacj─Ö.
Dlaczego papie┼╝ Franciszek nie zdecydowa┼é si─Ö poruszy─ç w ÔÇ×zielonej encykliceÔÇŁ kwestii eliminacji produkt├│w odzwierz─Öcych z diety i samego problemu hodowli przemys┼éowej? Pytanie to musi pozosta─ç bez odpowiedzi, jako ┼╝e nie znamy pobudek i zamiar├│w g┼éowy Ko┼Ťcio┼éa. Warto jednak rozwa┼╝y─ç kilka potencjalnych przyczyn. Mo┼╝e wydawa─ç si─Ö, ┼╝e nawo┼éywanie do ograniczenia spo┼╝ycia mi─Ösa (zw┼éaszcza z hodowli przemys┼éowych) wi─ů┼╝e si─Ö z atakiem na biedniejsz─ů cz─Ö┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa, kt├│rej nie sta─ç na kupowanie z ÔÇ×ekologicznychÔÇŁ ┼║r├│de┼é. Taka interpretacja ma by─ç mo┼╝e sens w kontek┼Ťcie europejskim, w kt├│rym biedniejsza klasa ┼Ťrednia kupuje jedzenie w supermarketach, warto pami─Öta─ç jednak, ┼╝e za konsumpcj─Ö produkt├│w z ferm przemys┼éowych odpowiedzialne s─ů w┼éa┼Ťciwie wy┼é─ůcznie kraje bogate. Na nich w┼éa┼Ťnie powinna spoczywa─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za odchodzenie od tego modelu hodowli, oczywi┼Ťcie w spos├│b przemy┼Ťlany i uwzgl─Ödniaj─ůcy wszystkich obywateli, bez wzgl─Ödu na ich sytuacj─Ö materialn─ů.
Innym potencjalnym powodem milczenia Franciszka mog┼éaby by─ç pr├│ba unikni─Öcia krytyki ze strony konkretnych graczy biznesowych. I taka interpretacja wydaje si─Ö jednak niekonsekwencj─ů: w ko┼äcu transport samochodowy czy u┼╝ycie paliw kopalnych ÔÇô wprost krytykowane przez Franciszka ÔÇô r├│wnie┼╝ bezpo┼Ťrednio dotycz─ů du┼╝ych i wp┼éywowych grup przedsi─Öbiorc├│w. Przemys┼é hodowlany nie wydaje si─Ö bardziej godny ochrony przed krytyk─ů, kt├│ra nie musia┼éaby wcale by─ç radykalna.
By─ç mo┼╝e na mocne s┼éowa o sytuacji zwierz─ůt jest dla Franciszka zwyczajnie za wcze┼Ťnie? Takiej przyczyny nie mo┼╝na odrzuci─ç, podobnie jak odwrotnej, wedle kt├│rej Franciszek m├│g┼éby planowa─ç osobn─ů publikacj─Ö na temat zwierz─ůt i z tego powodu zdecydowa─ç si─Ö po┼Ťwi─Öci─ç im tak ma┼éo uwagi w ostatniej encyklice.
Istnieje jednak jeszcze jedna mo┼╝liwa przyczyna, do zmierzenia si─Ö z kt├│r─ů nieuchronnie si─Ö zbli┼╝amy. Nie mo┼╝na odrzuci─ç tezy, ┼╝e w encyklice ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ papie┼╝ Franciszek powiedzia┼é na temat zwierz─ůt i ich cierpienia dok┼éadnie tyle, ile uwa┼╝a┼é za wystarczaj─ůce. Znaczy┼éoby to, ┼╝e zwierz─Öta, a nawet ich systemowe, niepotrzebne i na zatrwa┼╝aj─ůc─ů skal─Ö cierpienie nie le┼╝─ů tak naprawd─Ö w kr─Ögu zainteresowa┼ä Ko┼Ťcio┼éa.
Krok w ty┼é
Gdy mowa o problematyce zwierz─Öcej, hodowla przemys┼éowa stanowi jedynie wierzcho┼éek g├│ry lodowej. Prawdziwym wyzwaniem dla Ko┼Ťcio┼éa jest odpowiedzie─ç na pytanie o sens cierpienia zwierz─ůt czy o moraln─ů powinno┼Ť─ç ludzi wobec braci mniejszych. W 1994 roku Andrew Linzey wyda┼é ÔÇ×Teologi─Ö zwierz─ůtÔÇŁ, w kt├│rej postuluje moralne pierwsze┼ästwo istot s┼éabszych i rozci─ůgni─Öcie idei Bo┼╝ej hojno┼Ťci na stosunki mi─Ödzy lud┼║mi a zwierz─Ötami, a tak┼╝e zbudowanie na nowo teologii wyzwolenia, kt├│ra spe┼éni┼éaby sw─ů obietnic─Ö tak┼╝e wobec zwierz─ůt. Z kolei Anton Rotzetter w swojej ksi─ů┼╝ce z 2012 ÔÇ×G┼éaskane, tuczone, zabijaneÔÇŁ pisze mi─Ödzy innymi: ÔÇ×Zn─Öcanie si─Ö nad zwierz─Ötami, uw┼éaczaj─ůce ich godno┼Ťci warunki chowu, bezsensowne transporty, nierozwa┼╝ne podej┼Ťcie do konsumpcji mi─ÖsaÔÇŽ ┼╗adna z tych spraw nie zosta┼éa jeszcze powszechnie uznana za prawdziwe wyzwanie dla Ko┼Ťcio┼éa. [ÔÇŽ] krzy┼╝ symbolizuje solidarno┼Ť─ç Boga z wszystkimi ofiarami, wszystkimi cierpi─ůcymi i wszystkimi wzgardzonymi ÔÇô r├│wnie┼╝ zwierz─Ötami. Dop├│ki chrze┼Ťcijanie tego nie zrozumiej─ů, nie b─Öd─ů rozumieli niczegoÔÇŁ.
Przyk┼éad Linzeya i Rotzettera pokazuje, ┼╝e istnieje przestrze┼ä na chrze┼Ťcija┼äsk─ů refleksj─Ö nad stosunkami mi─Ödzy lud┼║mi a zwierz─Ötami. Ich wywody mog─ů wydawa─ç si─Ö kontrowersyjne i na pewno potrzebuj─ů przemy┼Ťlenia i przepracowania. Trudno jednak m├│wi─ç o powa┼╝nym potraktowaniu zwierz─ůt w chrze┼Ťcija┼äskiej teologii, je┼Ťli nawet ch├│w przemys┼éowy ÔÇô tak nieekologiczny, nieetyczny i jednoznacznie niechrze┼Ťcija┼äski┬áproceder ÔÇô nie doczeka┼é si─Ö jeszcze jednoznacznego pot─Öpienia przez Ko┼Ťci├│┼é.
W gruncie rzeczy to, co Franciszek napisa┼é w ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ o zwierz─Ötach, nie powinno by─ç w ┼╝adnej mierze uznane za prze┼éom w nauce Ko┼Ťcio┼éa o poza-ludzkim stworzeniu. Ju┼╝ Jan Pawe┼é II w encyklice ÔÇ×Sollicitudo Rei SocialisÔÇŁ stwierdzi┼é: ÔÇ×[ÔÇŽ] nie mo┼╝na bezkarnie u┼╝ywa─ç r├│┼╝nego rodzaju byt├│w, ┼╝yj─ůcych czy nieo┼╝ywionych ÔÇö sk┼éadnik├│w naturalnych, ro┼Ťlin, zwierz─ůt ÔÇö w spos├│b dowolny, jedynie wed┼éug w┼éasnych potrzeb gospodarczych. Przeciwnie, nale┼╝y bra─ç pod uwag─Ö natur─Ö ka┼╝dego bytu oraz ich wzajemne powi─ůzanie w uporz─ůdkowany system, kt├│rym w┼éa┼Ťnie jest kosmosÔÇŁ. Fragmenty o integralno┼Ťci stworzenia i poszanowaniu przyrody s─ů wi─Öc raczej powt├│rzeniem pewnej my┼Ťli, nie za┼Ť jej rozwini─Öciem.
Tym za┼Ť, kt├│rym pomimo wszystkich przywo┼éanych ju┼╝ problem├│w ekologicznych i etycznych zwi─ůzanych z hodowl─ů przemys┼éow─ů wci─ů┼╝ wydaje si─Ö, ┼╝e zaapelowanie przez Franciszka o ograniczenie spo┼╝ycia produkt├│w odzwierz─Öcych by┼éoby sprzeniewierzeniem si─Ö tradycji, warto przypomnie─ç pewien cytat. Benedykt XVI jeszcze jako Kardyna┼é Ratzinger zapytany zosta┼é przez Petera Seewalda w wywiadzie-rzece ÔÇ×B├│g i ┼ŤwiatÔÇŁ o kwesti─Ö wykorzystywania i jedzenia zwierz─ůt. Odpowiedzia┼é wtedy, ┼╝e to powa┼╝ny problem, a ÔÇ×[ÔÇŽ] produkcja przemys┼éowa ÔÇô [ÔÇŽ] ta degradacja ┼╝ywych istot, zamienionych w towar, rzeczywi┼Ťcie wydaje mi si─Ö sprzeczna ze stosunkiem cz┼éowieka do zwierz─Öcia, jaki przewija si─Ö w BibliiÔÇŁ. Mo┼╝e wi─Öc pomini─Öcie tego tematu w ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ mo┼╝na nazwa─ç wr─Öcz krokiem w ty┼é?
***
Encyklika ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ wydawa┼éa si─Ö idealn─ů sposobno┼Ťci─ů do zaj─Öcia przez Franciszka jasnego stanowiska w kwestii eksploatacji zwierz─ůt, poniewa┼╝ dominuj─ůcy dzi┼Ť model hodowli jest dok┼éadnie takim rodzajem przemys┼éu, jaki krytykuje on na og├│lnym poziomie: nastawionym na zysk, konsumpcj─Ö, niszcz─ůcym ┼Ťrodowisko i pog┼é─Öbiaj─ůcym przepa┼Ť─ç mi─Ödzy biednymi a bogatymi. Szansa nie zosta┼éa jednak wykorzystana ÔÇô cho─ç mo┼╝na argumentowa─ç, ┼╝e r├│wnie┼╝ niezmarnowana ca┼ékowicie. Jakkolwiek jednak warto cieszy─ç si─Ö, ┼╝e Franciszek poruszy┼é kwesti─Ö zwierz─ůt, ich ┼╝ycia jako warto┼Ťci samej w sobie czy niezadawania im niepotrzebnego cierpienia, nale┼╝y r├│wnie┼╝ zaznaczy─ç, i┼╝ w encyklice zabrak┼éo miejsca na kwestie zbyt wa┼╝ne, aby mo┼╝na by┼éo je pomin─ů─ç.
Niniejsza krytyka jest w gruncie rzeczy pytaniem o hierarchi─Ö. Franciszek znalaz┼é sposobno┼Ť─ç, by w ÔÇ×Laudato SiÔÇÖÔÇŁ poruszy─ç kwesti─Ö aborcji (jako ÔÇ×nie do pogodzenia z obron─ů przyrodyÔÇŁ) czy zagadnie┼ä genderowych (ÔÇ×nie jest zdrowa postawa usi┼éuj─ůca ┬źzatrze─ç r├│┼╝nic─Ö p┼éci, bo nie potrafi z ni─ů si─Ö konfrontowa─ç┬╗ÔÇŁ). Stron wystarczy┼éoby wi─Öc z pewno┼Ťci─ů i na om├│wienie problem├│w zwi─ůzanych z jedzeniem produkt├│w odzwierz─Öcych, kt├│rego negatywny wp┼éyw na ┼Ťrodowisko jest ÔÇô w odr├│┼╝nieniu od aborcji czy dyskusji nad p┼éci─ů kulturow─ů ÔÇô bezdyskusyjny. ÔÇ×Zielona encyklikaÔÇŁ traktuje co prawda nie tylko o kryzysie ekologicznym, ale tak┼╝e duchowym, a wi─Öc odniesienia do kontrowersji etyczno-┼Ťwiatopogl─ůdowych nie s─ů bynajmniej bezzasadne. Dylematy zwi─ůzane z wyborami ┼╝ywieniowymi tak┼╝e ┼é─ůcz─ů si─Ö jednak z szerszym spektrum problem├│w ni┼╝ sama ekologia.
Nie mam w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e weganie czy wegetarianie pope┼éniaj─ů b┼é─ůd, gdy ostro krytykuj─ů wszystkich ludzi jedz─ůcych mi─Öso. Takie radykalne, zero-jedynkowe dzia┼éania zazwyczaj maj─ů skutki odwrotne od zamierzonych. Z tego samego wzgl─Ödu szale┼ästwem by┼éoby oczekiwa─ç tego od Franciszka, kt├│ry jako Ojciec ┼Üwi─Öty powinien do ka┼╝dego podchodzi─ç ze zrozumieniem i mi┼éo┼Ťci─ů. Czym innym jest jednak surowo┼Ť─ç oceny, a czym innym wytyczenie ┼Ťcie┼╝ki i nazwanie b┼é─Öd├│w. Tego drugiego nale┼╝y za┼Ť stanowczo domaga─ç si─Ö od papie┼╝a. Zw┼éaszcza papie┼╝a, kt├│ry przyjmuje imi─Ö ┼Ťwi─Ötego Franciszka z Asy┼╝u, kt├│ry nie boi si─Ö konfrontacji, odwa┼╝nie m├│wi o uchod┼║cach, o globalnym ociepleniu czy o wypaczeniach kapitalizmu. Pora, by r├│wnie odwa┼╝nie stan─ů┼é tak┼╝e po stronie tych, kt├│rzy w najdos┼éowniejszym znaczeniu ÔÇô g┼éosu nie maj─ů.
***
Korzysta┼éam mi─Ödzy innymi z prac:
Anton Rotzetter, ÔÇ×G┼éaskane, tuczone, zabijaneÔÇŁ, Wydawnictwo ┼Üwi─Öty Wojciech, Pozna┼ä 2013.
Andrew Linzey, ÔÇ×Teologia zwierz─ůtÔÇŁ, Wydawnictwo WAM, Krak├│w 2010.
Henning Steinfeld, ÔÇ×Livestock’s long shadow: environmental issues and optionsÔÇŁ, Organizacja Narod├│w Zjednoczonych do spraw Wy┼╝ywienia i Rolnictwa, Rzym 2006.
***
JUŻ DZIŚ ZAMÓW NAJNOWSZY NUMER MAGAZYNU KONTAKT!
***
Polecamy tak┼╝e:

Kontakt 37/2018: Ekolodzy b─Öd─ů zbawieni

Ziemia na granicy

Smog, ┼Ťmier─ç i podatki

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś