Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Smog, ┼Ťmier─ç i podatki

Brak miejsc w ┼╝┼éobku? Nie szkodzi, s─ů prywatne. Kolejka do lekarza? P├│jdziemy do kliniki. Brak transportu publicznego? Przecie┼╝ jest w┼éasny samoch├│d. Niski poziom szkolnictwa? Od czego s─ů szko┼éy prywatne i spo┼éeczne! W przypadku smogu zastosowanie tego schematu okaza┼éo si─Ö niemo┼╝liwe.

ilustr.: Julia Chibowska

ilustr.: Julia Chibowska


Tekst┬ápochodzi z┬á37. numeru┬ápapierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Ekolodzy b─Öd─ů zbawieniÔÇŁ.
ZAMÓW NUMER
By┼é mro┼║ny stycze┼ä 2017 roku. W kilka dni ca┼éa Polska nagle obudzi┼éa si─Ö┬áz trwaj─ůcego latami letargu i zorientowa┼éa, ┼╝e powietrze, kt├│rym oddychamy, jest truj─ůce. Smog nie schodzi┼é z czo┼é├│wek serwis├│w informacyjnych, internet zalewa┼éy kolejne tabelki z odczytami ze stacji pomiarowych. Zorientowali┼Ťmy si─Ö, ┼╝e w zestawieniach najbardziej zanieczyszczonych miast na ┼Ťwiecie czo┼éowe miejsca zajmuj─ů miasta polskie. Ostatni zareagowali oczywi┼Ťcie politycy ÔÇô ich usta wype┼éni┼éy si─Ö has┼éami w rodzaju ÔÇ×przykra sprawa, nie lekcewa┼╝─Ö jej, odnios─Ö si─Ö do tego w poniedzia┼éek na konferencji prasowejÔÇŁ.
Politycy kochaj─ů gaszenie po┼╝ar├│w, ale ze smogiem maj─ů powa┼╝ny problem. Okaza┼éo si─Ö bowiem, o zgrozo, ┼╝e tego problemu nie da si─Ö┬ározwi─ůza─ç jedn─ů decyzj─ů. Smogu nie da si─Ö zakaza─ç, nie da si─Ö zako┼äczy─ç go edyktem. Trzeba dostrzec problem, zdefiniowa─ç przyczyny, okre┼Ťli─ç rozwi─ůzania i zacz─ů─ç si─Ö do nich cho─çby zbli┼╝a─ç. A to ju┼╝ co┼Ť, czego politycy nie lubi─ů. Od wypowiedzi takich jak ÔÇ×smog to problem teoretycznyÔÇŁ (by┼éy minister zdrowia Konstanty Radziwi┼é┼é) ewoluowali zatem do ÔÇ×smog jest, ale polski w─Ögiel truje mniejÔÇŁ (by┼éy minister ┼Ťrodowiska Jan Szyszko). Po roku od najwi─Ökszego smogowego alarmu w dziejach Polski dotarli┼Ťmy wreszcie do momentu, gdy na pocz─ůtku 2018 roku obydwu pan├│w nie ma ju┼╝ na stanowiskach, a premier w swoim expos├ę problem jako┼Ťci powietrza wymienia jako jedno z g┼é├│wnych wyzwa┼ä stoj─ůcych przed jego rz─ůdem. Co faktycznie w tej sprawie zrobi┼é, to ju┼╝ inna sprawa ÔÇô ale nie da si─Ö ukry─ç, ┼╝e problem smogu na dobre sta┼é si─Ö elementem polskiego ┼╝ycia publicznego. Nic tak nie pogodzi┼éo polityk├│w r├│┼╝nych opcji jak powietrze, kt├│rym oddychamy ÔÇô wszyscy chcieliby jego poprawy.
***
Ciekawsze jest jednak to, co wydarzy┼éo si─Ö w sferze reakcji spo┼éecznych. Po pierwszym ataku paniki przysz┼éa reakcja obronna: co┼Ť z tym trzeba zrobi─ç, jako┼Ť si─Ö broni─ç. Nie mo┼╝e by─ç tak, ┼╝e jeste┼Ťmy zdani tylko na pa┼ästwo ÔÇô zw┼éaszcza, ┼╝e to pa┼ästwo jest w tym przypadku bezradne. Rynek zareagowa┼é natychmiast: Polsk─Ö zala┼éy domowe oczyszczacze powietrza, czujniki smogu, maski antysmogowe i rozmaite nowinki technologiczne. ÔÇ×Czysta rado┼Ť─ç z jazdyÔÇŁ ÔÇô g┼éosi┼é slogan bawarskiego koncernu motoryzacyjnego, kt├│ry w swoich samochodach montuje system filtrowania powietrza z zewn─ůtrz. Mo┼╝na zatem ┼Ťmia┼éo tru─ç innych, ale kupi─ç sobie ochron─Ö przed tym, co wylatuje z naszej rury wydechowej.
Szybko przysz┼éo jednak otrze┼║wienie. Ot├│┼╝ nie da si─Ö wygra─ç ze smogiem za prywatne pieni─ůdze. Nie mo┼╝na kupi─ç sobie prywatnego powietrza, bo ono jednak zawsze b─Ödzie wsp├│lne ÔÇô to dla polskiej wielkomiejskiej klasy ┼Ťredniej, od wczesnych lat 90. przyzwyczajanej do my┼Ťlenia dok┼éadnie odwrotnego, by┼é prawdziwy szok. Klasa ┼Ťrednia nauczy┼éa si─Ö bowiem tego, ┼╝e ka┼╝dy problem da si─Ö┬ározwi─ůza─ç za pomoc─ů prywatnych pieni─Ödzy, trzeba ich tylko wystarczaj─ůco du┼╝o zarobi─ç. Brak miejsc w ┼╝┼éobku? Nie szkodzi, s─ů prywatne. Kolejka do lekarza? P├│jdziemy do kliniki. Brak transportu publicznego? Przecie┼╝ jest w┼éasny samoch├│d. Niski poziom szkolnictwa? Od czego s─ů szko┼éy prywatne i spo┼éeczne. Zaniedbana przestrze┼ä publiczna? Mo┼╝na zamieszka─ç na zamkni─Ötym osiedlu.
W przypadku smogu zastosowanie tego schematu okaza┼éo si─Ö niemo┼╝liwe. A co tym bardziej bolesne ÔÇô o ile jeszcze doro┼Ťli jako┼Ť mog─ů si─Ö chroni─ç, o tyle ochronienie dzieci, zw┼éaszcza tych najmniejszych, najbardziej nara┼╝onych na choroby spowodowane z┼é─ů jako┼Ťci─ů powietrza, jest niemo┼╝liwe. Nie wynaleziono jeszcze masek antysmogowych, kt├│re mog┼éyby nosi─ç ma┼ée dzieci ÔÇô ryzyko przyduszenia si─Ö jest zbyt du┼╝e. Co wi─Öcej, podobny problem jest z osobami starszymi, kt├│re s─ů szczeg├│lnie nara┼╝one na efekty wdychania py┼é├│w zawieszonych. Dw├│ch najs┼éabszych grup nie da si─Ö zatem ochroni─ç przed smogiem. Problem trzeba zacz─ů─ç rozwi─ůzywa─ç kolektywnie. Dla wielkomiejskiej klasy ┼Ťredniej u┼Ťwiadomienie sobie tego by┼éo jak wyj┼Ťcie z Matrixa i przej┼Ťcie do ┼Ťwiata realnego. Takiego, w kt├│rym powa┼╝ne problemy mog─ů rozwi─ůzywa─ç tylko instytucje i narz─Ödzia publiczne. Trzeba zatem zacz─ů─ç na nie liczy─ç, wierzy─ç im i ufa─ç, ┼╝e s─ů┬áw stanie to zrobi─ç, ale tak┼╝e samemu na nie naciska─ç.
***
Druga fala szoku przysz┼éa, gdy u┼Ťwiadomiono sobie, jakie s─ů przyczyny smogu. Prawd─Ö m├│wi─ůc, u┼Ťwiadamianie to trwa nadal i idzie opornie. Okazuje si─Ö┬ábowiem, ┼╝e nie da si─Ö┬átego zjawiska zwali─ç na kogo┼Ť innego, na przyk┼éad na ubogiego s─ůsiada, kt├│ry pali ┼Ťmieciami, na ÔÇ×przyjezdnychÔÇŁ, kt├│rzy je┼╝d┼╝─ů po mie┼Ťcie starymi dieslami albo na mieszka┼äc├│w gmin podmiejskich. Oczywi┼Ťcie, pr├│by wskazania jednego prawdziwego winnego trwaj─ů, ale zwyczajnie przegrywaj─ů starcie z rzeczywisto┼Ťci─ů. Je┼Ťli chodzi o du┼╝e miasta, to jest jasne, ┼╝e smog nie wynika tylko z palenia w piecach niskiej jako┼Ťci materia┼éem. Ani tylko z tego, ┼╝e po ulicach je┼╝d┼╝─ů stare ┼Ťci─ůgane z Niemiec pojazdy z silnikiem diesla. Owszem, obydwa te zjawiska s─ů┬áistotne. Ale do smogu przyczynia si─Ö tak┼╝e tak zwany unos wt├│rny, czyli unoszenie w powietrze py┼éu, kt├│ry osiada na ulicach. A z tego powietrza ├│w py┼é ÔÇô w tym na przyk┼éad starte fragmenty klock├│w hamulcowych czy opon ÔÇô trafia do naszych p┼éuc. Unos wt├│rny to zjawisko, do kt├│rego przyczynia si─Ö ka┼╝dy pojazd na ulicy, a jedynym sposobem na zaradzenie mu jestÔÇŽ doprowadzenie do tego, by pojazd├│w na ulicach by┼éo jak najmniej. Mo┼╝na te┼╝ my─ç ulice na mokro ÔÇô ale tego z kolei nie da si─Ö robi─ç przy przymrozkach. A zatem wszyscy kolektywnie, poruszaj─ůc si─Ö samochodami po mie┼Ťcie, przyczyniamy si─Ö do powstania smogu. Cho─ç ci, kt├│rzy kopc─ů starymi dieslami, powinni si─Ö oczywi┼Ťcie czu─ç bardziej winni.
***
Zatrzymajmy si─Ö w tym miejscu na chwil─Ö i zanim wr├│cimy do przera┼╝onej, zdezorientowanej klasy ┼Ťredniej, podsumujmy, jaka jest skala problemu. Jak szacuje Komisja Europejska, co roku 44 tysi─ůce Polak├│w umiera przedwcze┼Ťnie z powodu smogu. To tak, jakby co roku z mapy Polski znika┼é Ciechan├│w. Wdychaj─ůc warszawskie powietrze, ka┼╝dy ÔÇô w tym najmniejsze dzieci ÔÇô wdycha do p┼éuc r├│wnowarto┼Ť─ç┬ádw├│ch papieros├│w dziennie. Dok┼éadnie tyle rakotw├│rczego benzo(a)pirenu znajduje si─Ö w smogu, kt├│rym oddychamy w stolicy Polski. W Krakowie z kolei, wed┼éug bada┼ä tamtejszego Szpitala Uniwersyteckiego, po┼éowa dzieci cierpi na alergie. Przyczyn─ů jest najprawdopodobniej w┼éa┼Ťnie zanieczyszczone powietrze.
ilustr.: Julia Chibowska

ilustr.: Julia Chibowska


Tego rodzaju statystyki przebi┼éy si─Ö ju┼╝ do medi├│w g┼é├│wnego nurtu i do szerokiej ┼Ťwiadomo┼Ťci. Efekt jest taki, ┼╝e ÔÇô wed┼éug najnowszych bada┼ä CBOS ÔÇô 44 procent Polak├│w uznaje, ┼╝e smog to powa┼╝ny problem ich okolicy, a 19 procent ÔÇô ┼╝e bardzo powa┼╝ny. Razem daje to wynik wy┼╝szy, ni┼╝ kiedykolwiek wynios┼éa frekwencja w wyborach parlamentarnych po 1989 roku.
Klasa ┼Ťrednia ma ju┼╝ zatem ┼Ťwiadomo┼Ť─ç problemu, ale nie posiad┼éa jeszcze ÔÇ×┼Ťwiadomo┼Ťci klasowejÔÇŁ: nie wie, jaka jest jej w┼éasna rola w jego rozwi─ůzaniu. Przebudzenie si─Ö┬áz liberalnej drzemki, w kt├│rej wydawa┼éo si─Ö, ┼╝e ka┼╝dy problem mo┼╝na rozwi─ůza─ç za prywatne pieni─ůdze, tworz─ůc prywatn─ů┬ástref─Ö komfortu, to ju┼╝ du┼╝o. Pytanie, co nast─ůpi po przebudzeniu. I kt├│r─ů nog─ů nasza klasa ┼Ťrednia wstanie z ┼é├│┼╝ka ÔÇô lew─ů czy praw─ů.
Nie ma bowiem w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e rozwi─ůzanie problemu smogu mo┼╝e nast─ůpi─ç tylko przez dog┼é─Öbn─ů zmian─Ö polityk publicznych oraz zmian─Ö nawyk├│w mieszka┼äc├│w. A zatem pragn─ůcy zaradzi─ç smogowi powinni powtarza─ç sobie w g┼éowie strof─Ö mi─Ödzynarod├│wki: ÔÇ×Z w┼éasnego prawo bierz nadania i z┬áw┼éasnej woli sam si─Ö┬ázbaw!ÔÇŁ. Przy czym kluczowy jest tu sp├│jnik ÔÇ×iÔÇŁ, bo te dwa elementy nie wyst─Öpuj─ů roz┼é─ůcznie. Nawet je┼Ťli przestaniemy je┼║dzi─ç dieslem, przesi─ůdziemy si─Ö na rower i elektrycznie dogrzejemy si─Ö w zimie pr─ůdem (osobny problem stanowi sk─ůdin─ůd g┼é├│wne ┼║r├│d┼éo pozyskiwania tego pr─ůdu w Polsce) zamiast pali─ç w kominku, to nie mo┼╝emy oczekiwa─ç, ┼╝e wszyscy dooko┼éa zrobi─ů to samo. Dlatego powinni┼Ťmy d─ů┼╝y─ç i naciska─ç na wprowadzanie prawa, kt├│re innych albo zmusi, albo zach─Öci do tego, co nam przychodzi z┬á┼éatwo┼Ťci─ů. To ju┼╝ si─Ö┬ádzieje ÔÇô przyj─Öte w tym roku wojew├│dzkie uchwa┼éy antysmogowe, na przyk┼éad dla Mazowsza, zmusz─ů┬ámieszka┼äc├│w do wymiany najbardziej szkodliwych ┼║r├│de┼é ciep┼éa w ci─ůgu najbli┼╝szych kliku lat.
***
W tym wszystkim kluczowa jest jeszcze kwestia swoi┼Ťcie pojmowanej ÔÇ×solidarno┼Ťci mi─ÖdzyklasowejÔÇŁ. Bo o ile polska klasa ┼Ťrednia mo┼╝e sobie pozwoli─ç na to, by zmieni─ç swoje nawyki, przesta─ç pali─ç w kominku, przesi─ů┼Ť─ç si─Ö je┼Ťli nie na hybryd─Ö, to do komunikacji miejskiej, to jednak nie da si─Ö nie zauwa┼╝y─ç, ┼╝e s─ů ca┼ée szerokie grupy mieszka┼äc├│w, kt├│rych zwyczajnie nie sta─ç na to, by w nieszkodliwy dla innych spos├│b ogrza─ç si─Ö┬áw zimie. Do┼Ť─ç wspomnie─ç, ┼╝e w bogatej Warszawie 50 tysi─Öcy lokator├│w mieszka┼ä komunalnych nie ma dost─Öpu do centralnego ogrzewania. To oznacza w praktyce dogrzewanie si─Ö piecykami elektrycznym (bo na zamontowanie sobie gazowego r├│wnie┼╝ ich nie sta─ç), ale cz─Östo po prostu palenie w piecach kaflowych czy ÔÇ×kozachÔÇŁ. Przypomnijmy, ┼╝e m├│wimy tu o stolicy europejskiego pa┼ästwa, kt├│ra chwali si─Ö┬áswoim poziomem rozwoju na ┼Ťwiatowych salonach, prezentuj─ůc na targowych stoiskach sw├│j skyline.
Solidarno┼Ť─ç mi─Ödzyklasowa polega─ç powinna na tym, ┼╝e klasa┬á┼Ťrednia zgodzi si─Ö, by┼Ťmy wszyscy pomogli osobom najubo┼╝szym ┼╝y─ç w taki spos├│b, by mog┼éy nie zatruwa─ç naszego powietrza. A zatem, ┼╝e jej podatki p├│jd─ů na wymian─Ö piec├│w i za┼éo┼╝enie centralnego ogrzewania u s─ůsiad├│w z mniej zamo┼╝nych dzielnic, termomodernizacj─Ö budynk├│w mieszkalnych. Nie ma innej mo┼╝liwo┼Ťci, bo osoby ubo┼╝sze po prostu same nie b─Öd─ů w stanie zapewni─ç sobie wymiany ┼║r├│d┼éa ciep┼éa ani tym bardziej poprawi─ç efektywno┼Ťci energetycznej budynku. Dla wielu os├│b wychowanych w kulturze latami budowanego przekonania, ┼╝e na w┼éasne suche i ciep┼ée cztery k─ůty trzeba zarobi─ç w┼éasn─ů krwawic─ů (a drugie tyle odda─ç bankowi), b─Ödzie to pewnie my┼Ťl trudna do strawienia. Ale tu w┼éa┼Ťnie kwestia smogu mo┼╝e okaza─ç si─Ö dobr─ů lekcj─ů tego, jak dzia┼éaj─ů cywilizacja, pa┼ästwo, instytucje publiczne czy samorz─ůd. Wbrew obiegowemu liberalnemu stereotypowi, ┼╝e nale┼╝y ÔÇ×dawa─ç w─Ödk─Ö, a nie ryb─ÖÔÇŁ, czasem to w┼éa┼Ťnie dost─Öp do centralnego ogrzewania albo autobus, kt├│ry spod domu dowiezie ci─Ö buspasem, bez korka do miejsca pracy, jest tym, co instytucje publiczne powinny dostarczy─ç w pierwszej kolejno┼Ťci. Bez tego b─Ödziemy dalej si─Ö┬ádusi─ç, a ka┼╝dy rok fatalnego powietrza to dziesi─ůtki tysi─Öcy zgon├│w, setki tysi─Öcy zachorowa┼ä, rozw├│j alergii i chor├│b uk┼éadu kr─ů┼╝enia u najm┼éodszych. Je┼Ťli kto┼Ť ju┼╝ musi przeliczy─ç to na pieni─ůdze, mo┼╝e skorzysta─ç z wylicze┼ä Komisji Europejskiej, kt├│ra twierdzi, ┼╝e smog rocznie kosztuje Polsk─Ö 26 miliard├│w euro. Nawet je┼Ťli przyjmiemy, ┼╝e to kwota zawy┼╝ona (cho─ç nie ma podstaw, by tak twierdzi─ç), daje to obraz kosmicznej skali zaniedba┼ä. A tak┼╝e skali tego, co mogliby┼Ťmy mie─ç, gdyby powietrze w Polsce by┼éo czystsze. Dobr─ů edukacj─Ö publiczn─ů? Dost─Öpne ┼╝┼éobki i przedszkola? Dost─Öp do kultury? A mo┼╝e nawet by┼éoby nas sta─ç na dzia┼éaj─ůc─ů na zachodnim poziomie s┼éu┼╝b─Ö┬ázdrowia? Tyle ┼╝e by┼éaby ona znacznie s┼éabiej ob┼éo┼╝ona ni┼╝ jest dzi┼Ť, bo znik┼éoby wiele problem├│w i chor├│b spowodowanych przez z┼é─ů jako┼Ť─ç powietrza.
***
Przytoczmy na koniec fragment Konstytucji RP: ÔÇ×W┼éadze publiczne s─ů obowi─ůzane do zwalczania chor├│b epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji ┼ŤrodowiskaÔÇŁ. Jak to zatem by┼éo z przestrzeganiem Konstytucji przez te wszystkie lata, ┼╝e doszli┼Ťmy do punktu, w kt├│rym Polska jest najbardziej zanieczyszczonym krajem w Unii Europejskiej je┼Ťli chodzi o jako┼Ť─ç powietrza?
***
JUŻ DZIŚ ZAMÓW NAJNOWSZY NUMER MAGAZYNU KONTAKT!
***
Polecamy tak┼╝e:

Kontakt 37/2018: Ekolodzy b─Öd─ů zbawieni


 

Smog ponad podziałami

Krajobrazy antropocenu

Zwierz─Öta na papieskim stole


 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś