Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Ostolski: Ekopolityka b─Ödzie uduchowiona albo nie b─Ödzie jej wcale

W encyklice ÔÇ×Laudato siÔÇÖÔÇŁ ekologia i sprawiedliwo┼Ť─ç spo┼éeczna wi─ů┼╝─ů si─Ö nie tylko z krytyk─ů globalnego kapitalizmu i apelem o zmian─Ö wzor├│w produkcji i konsumpcji. Pojawia si─Ö r├│wnie┼╝ wizja nowej kultury, opartej na trosce o ludzi i przyrod─Ö. Czyli pewna forma duchowo┼Ťci.
Ostolski: Ekopolityka b─Ödzie uduchowiona albo nie b─Ödzie jej wcale
ilustr.: Agata Chmielewska

LUCAS P. SKURCZY┼âSKI: Zacznijmy od definicji religii. Czym ona dla ciebie jest?

ADAM OSTOLSKI: Podam dwie definicje, kt├│re uwa┼╝am za u┼╝yteczne.┬áWed┼éug pierwszej religia jest si┼é─ů tw├│rcz─ů dla wsp├│lnoty, kt├│ra okre┼Ťla si─Ö religijnie. Gdy budujemy takie wsp├│lnoty czy zbiorowo┼Ťci ludzi, kt├│re same siebie definiuj─ů jako jednostki powi─ůzane wi─Özi─ů religijn─ů, tworzymy skupiska si┼éy politycznej.┬áWed┼éug drugiej religia to forma duchowo┼Ťci. Czyli ┼║r├│d┼éo odniesienia, kt├│re pozwala wykroczy─ç poza istniej─ůcy ┼Ťwiat; poza warunki, w kt├│rych ┼╝yjemy; poza regu┼éy, wed┼éug kt├│rych nasz ┼Ťwiat funkcjonuje z┬ápunktu widzenia spo┼éecznego i politycznego.

Religia rozumiana jako duchowo┼Ť─ç prowadzi nas w kierunku wyobra┼╝enia innego, lepszego, sprawiedliwiej urz─ůdzonego ┼Ťwiata. W kategoriach politycznych to mo┼╝e by─ç ┼Ťwiat urz─ůdzony albo bardziej konserwatywnie, albo bardziej radykalnie. W obu wypadkach duchowo┼Ť─ç jest ┼║r├│d┼éem wyobra┼╝enia o tym, ┼╝e relacje mi─Ödzyludzkie mog─ů wygl─ůda─ç inaczej.

Przejd┼║my zatem do konkret├│w. Jakie s─ů twoje do┼Ťwiadczenia z┬áreligi─ů w polskiej przestrzeni publicznej i w debacie spo┼éecznej?

Wydaje mi si─Ö, ┼╝e to pierwsze rozumienie religii jest cz─Ö┼Ťciej obecne w Polsce. Tutaj religia jest pewnym atrybutem to┼╝samo┼Ťci narodowej, symbolem plemiennym; niekoniecznie zobowi─ůzuj─ůcym do zmiany w┼éasnego post─Öpowania czy przemiany ┼Ťwiata. Jest czym┼Ť, co podkre┼Ťla nasz─ů to┼╝samo┼Ť─ç jako Polak├│w i ÔÇ×rozgrzeszaÔÇŁ nas z┬ár├│┼╝nych dzia┼éa┼ä przesz┼éych i obecnych.

Ciekawsze jednak wydaj─ů mi si─Ö te sytuacje, w kt├│rych religia mobilizuje do aktywnego wp┼éywania na polityk─Ö. Ideologi─ů tego typu by┼éa propagowana przez Jana Paw┼éa II wizja zderzenia ÔÇ×cywilizacji ┼╝yciaÔÇŁ i ÔÇ×cywilizacji ┼ŤmierciÔÇŁ. Ona mobilizowa┼éa do dzia┼éa┼ä przeciwko prawom reprodukcyjnym kobiet czy mniejszo┼Ťciom seksualnym, by┼éa wi─Öc mocno konserwatywna. Nale┼╝y j─ů jednak uzna─ç za pewn─ů wizj─Ö innego urz─ůdzenia ┼Ťwiata; odniesienia si─Ö do czego┼Ť si─Ögaj─ůcego dalej: do idei ┼╝ycia uznanego za ÔÇ×┼Ťwi─ÖteÔÇŁ, kt├│re wymaga obrony i zaanga┼╝owania w walk─Ö polityczn─ů i kulturow─ů.

Nie jest to jednak jedyne wykorzystanie religii w polityce. Ciekawe, ┼╝e w pismach obecnego papie┼╝a Franciszka te same tematy s─ů ujmowane zupe┼énie w inny spos├│b. Nie ma zderzenia cywilizacji. Papie┼╝ nie pisze o ÔÇ×┼╝yciu pocz─ÖtymÔÇŁ. W encyklice ÔÇ×Laudato siÔÇÖÔÇŁ u┼╝y┼é neutralnego okre┼Ťlenia ÔÇ×ludzki embrionÔÇŁ. Wywiera du┼╝o mniejsz─ů presj─Ö na zmian─Ö prawa pa┼ästwowego i na wdra┼╝anie katolickiego ┼Ťwiatopogl─ůdu do ┼Ťwieckiego porz─ůdku prawnego.

Mamy tu do czynienia z innym typem duchowo┼Ťci: duchowo┼Ťci spo┼éecznej. Ten typ jest r├│wnie┼╝ obecny w niekt├│rych nurtach Ko┼Ťcio┼éa rzymskokatolickiego w Polsce. Mam na my┼Ťli nastawienie na sprawiedliwo┼Ť─ç spo┼éeczn─ů, na trosk─Ö o ubogich, na etyk─Ö dzielenia si─Ö. One s─ů niestety s┼éabo obecne w polskim Ko┼Ťciele katolickim. G┼é├│wnie dlatego, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é jest nadal zdominowany przez nauczanie Jana Paw┼éa II, ukszta┼étowane w czasach zimnej wojny zbudowane na idei ÔÇ×cywilizacji ┼╝yciaÔÇŁ.

Uwa┼╝asz, ┼╝e przekaz budowany przez papie┼╝a Franciszka nie ma szansy przyj─ů─ç si─Ö na polskim gruncie?

Przeciwnie. Jestem przekonany, ┼╝e jego podej┼Ťcie mo┼╝e wzbudza─ç odd┼║wi─Ök nie tylko w kr─Ögach katolickiej inteligencji o lewicowym nastawieniu, lecz r├│wnie┼╝ w┼Ťr├│d os├│b zakorzenionych w katolicyzmie ludowym.

Mam takie wspomnienie. Wiosn─ů 1989 roku przeczyta┼éem w gazecie, ┼╝e grupa pos┼é├│w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej z┼éo┼╝y┼éa wniosek o ochronie ÔÇ×dzieci nienarodzonychÔÇŁ i o tym, ┼╝eby za aborcj─Ö kara─ç dwoma latami wi─Özienia. By┼éem pobo┼╝nym dzieckiem, wzi─ů┼éem wi─Öc gazet─Ö i pobieg┼éem do babci, wo┼éaj─ůc: ÔÇ×Babciu, babciu, trzeba koniecznie zapisa─ç nazwiska tych pos┼é├│w, aby na nich g┼éosowa─ç!ÔÇŁ. Moja babcia, kt├│ra przez ca┼ée ┼╝ycie by┼éa bardzo wierz─ůc─ů katoliczk─ů, powiedzia┼éa mi, ┼╝e nale┼╝y zapisa─ç te nazwiskaÔÇŽ aby w ┼╝adnym wypadku na nich nie g┼éosowa─ç.┬áTo by┼é dla mnie szok! W ko┼Ťciele m├│wiono przecie┼╝ co innego. Babcia wyt┼éumaczy┼éa mi w├│wczas ÔÇ×po katolickuÔÇŁ, dlaczego kobiety powinny mie─ç prawo do aborcji.

Co powiedziała?

Powiedzia┼éa po prostu, ┼╝e je┼Ťli przyjmiemy takie surowe prawo, to aborcji wcale nie b─Ödzie mniej, ale za to kobiety b─Öd─ů bardziej cierpie─ç. To by┼éo zdroworozs─ůdkowe, dalekie i od j─Özyka feminizmu, i od j─Özyka ÔÇ×obrony ┼╝yciaÔÇŁ. S─ůdz─Ö, ┼╝e taka postawa, odwo┼éuj─ůca si─Ö do empatii i daleka od jakiejkolwiek ideologii, ma mocne oparcie w g┼é─Öbszych warstwach ludowego katolicyzmu.

Przejd┼║my zatem do kwestii aktualnych debat, kt├│re maj─ů miejsce w Polsce i kt├│re anga┼╝uj─ů relacje Ko┼Ťcio┼é├│w i pa┼ästwa.

Najwi─Ökszy problem jest w edukacji. Chodzi przede wszystkim o lekcje religii w szkole. Gdy si─Ö przeprowadza badania sonda┼╝owe, wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi jest za tym, aby religia by┼éa nauczana w szkole. Lecz gdy si─Ö ich dopytuje, to okazuje si─Ö, ┼╝e wi─Ökszo┼Ťci zwolennik├│w lekcji religii chodzi o to, aby w szkole nauczano o r├│┼╝nych religiach, a nie prowadzono katechez─Ö. Zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç zwolennik├│w nauczania religii w szko┼éach wyobra┼╝a sobie, ┼╝e dzieci powinny otrzymywa─ç na takich lekcjach wiedz─Ö religioznawcz─ů, przygotowuj─ůc─ů do ┼╝ycia we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie i do spotkania z przedstawicielami r├│┼╝nych kultur. Tak si─Ö jednak nie dzieje.

Z tym wi─ů┼╝e si─Ö inna sprawa. Katecheci ucz─ůcy w szko┼éach podlegaj─ů w kwestiach merytorycznych biskupowi, a w kwestiach pedagogicznych kuratorium o┼Ťwiaty. Jednak ta podleg┼éo┼Ť─ç pod kuratorium o┼Ťwiaty nie jest de facto egzekwowana, nadz├│r jest fikcj─ů, nawet w przypadku oczywistych nadu┼╝y─ç pa┼ästwo nie interweniuje. Co wi─Öcej katecheta jest r├│wnie┼╝ nauczycielem, wi─Öc zasiada w radzie pedagogicznej szko┼éy. To istotne, bo rada pedagogiczna omawia nie tylko osi─ůgni─Öcia edukacyjne, ale tak┼╝e zachowanie, a nawet sytuacj─Ö ┼╝yciow─ů i rodzinn─ů poszczeg├│lnych uczni├│w. Daje to ogromn─ů odpowiedzialno┼Ť─ç, lecz r├│wnie┼╝ ogromn─ů w┼éadz─Ö nad dzie─çmi. Mimo ┼╝e pa┼ästwo powinno nadzorowa─ç proces nauczania w szko┼éach, mamy do czynienia z odwrotn─ů sytuacj─ů: to instytucje religijne nadzoruj─ů dzia┼éania pa┼ästwa.

Oddzia┼éywanie Ko┼Ťcio┼éa katolickiego na edukacj─Ö nie ko┼äczy si─Ö na lekcjach religii. Ko┼Ťci├│┼é wykorzystuje swoje narz─Ödzia wp┼éywu na polityk├│w do tego, aby blokowa─ç wprowadzenie rzetelnej edukacji seksualnej. Cz─Östo zdarza si─Ö, ┼╝e lekcje edukacji seksualnej prowadz─ů katecheci po kursach przygotowawczych. I nierzadko to, co przekazuj─ů uczniom i uczennicom, to nie jest wiedza oparta na ustaleniach nauki, lecz zbi├│r ocen warto┼Ťciuj─ůcych i przes─ůd├│w.

Edukacja mocno wp┼éywa na prawa kobiet i mniejszo┼Ťci. Ko┼Ťci├│┼é katolicki w Polsce uwa┼╝a na przyk┼éad, ┼╝e konwencja chroni─ůca kobiety przed przemoc─ů jest antykatolicka. A to jest absurdalne! Polskich biskup├│w oburza zapisane w konwencji stwierdzenie, ┼╝e religia i tradycja bywaj─ů ┼║r├│d┼éem przemocy wobec kobiet. Mnie to wydaje si─Ö banalnym opisowym stwierdzeniem, odnosz─ůcym si─Ö w jakim┼Ť stopniu do ka┼╝dej religii. Przecie┼╝ ┼╝adna religia czy tradycja nie jest do ko┼äca jednoznaczna. Ka┼╝da bywa zar├│wno ┼║r├│d┼éem inspiracji do zmieniania ┼Ťwiata na lepsze, do walki o wolno┼Ť─ç, jak i podr─Öcznym zbiorem uzasadnie┼ä dla dominacji tej czy innej grupy.

Z tego, co m├│wisz, mo┼╝na odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e wszystkie debaty koncentruj─ů si─Ö na Ko┼Ťciele rzymskokatolickim i jego pozycji.

Wiesz, dosta┼éem kiedy┼Ť mandat za obron─Ö budowy meczetu w jednej z dzielnic Warszawy. Przed placem budowy odbywa┼éa si─Ö demonstracja przeciwnik├│w, kt├│rzy straszyli spo┼éecze┼ästwo ÔÇ×d┼╝ihademÔÇŁ i ÔÇ×islamizacj─ů EuropyÔÇŁ. Przyszed┼éem na kontrdemonstracj─Ö, kt├│ra, jak si─Ö potem okaza┼éo, nie by┼éa zg┼éoszona w odpowiednim urz─Ödzie. Takich konflikt├│w b─Ödziemy mieli wi─Öcej, zw┼éaszcza gdy bardziej otworzymy si─Ö na imigracj─Ö. Nie unikniemy tego procesu i wyzwa┼ä zwi─ůzanych ze wsp├│┼éistnieniem r├│┼╝nych kultur.

Jeste┼Ťmy do tego przygotowani?

W─ůtpi─Ö. W 2013 roku przetoczy┼éa si─Ö u nas dyskusja na temat uboju rytualnego, czyli zabijania zwierz─ůt bez znieczulenia w celu uzyskania mi─Ösa zgodnego z wymogami judaizmu b─ůd┼║ islamu. W poprzednich latach w Polsce rozwin─ů┼é si─Ö spory biznes ÔÇ×przemys┼éowego uboju rytualnegoÔÇŁ zwi─ůzanego z produkcj─ů na eksport. Obro┼äcy praw zwierz─ůt domagali si─Ö ca┼ékowitego zakazu uboju bez znieczulenia. Przedstawiciele mniejszo┼Ťci wyznaniowych powo┼éywali si─Ö z kolei na wolno┼Ť─ç religijn─ů, ┼╝─ůdaj─ůc prawa do uboju na w┼éasne potrzeby, ale nie by┼éo do ko┼äca jasne, czy nie broni─ů jednocze┼Ťnie produkcji na eksport. Ostatecznie wprowadzono ca┼ékowity zakaz uboju rytualnego.

To by┼éa ciekawa dyskusja. Dosz┼éo tu oczywi┼Ťcie do konfrontacji mi─Ödzy prawem religijnym a porz─ůdkiem prawnym pa┼ästwa, lecz r├│wnie┼╝ do zderzenia mi─Ödzy praktykami kulturowymi mniejszo┼Ťci a zwyczajami wi─Ökszo┼Ťci. Zakaz uboju rytualnego uda┼éo si─Ö wprowadzi─ç dzi─Öki temu, ┼╝e powsta┼é sojusz obro┼äc├│w praw zwierz─ůt z┬álud┼║mi, kt├│rzy chcieli zademonstrowa─ç wy┼╝szo┼Ť─ç cywilizacji chrze┼Ťcija┼äskiej nad ÔÇ×barbarzy┼äskimiÔÇŁ mniejszo┼Ťciami. Tymczasem co roku przed Wigili─ů w Polsce sprzedaje si─Ö oko┼éo sze┼Ť─ç milion├│w ┼╝ywych karpi. Okrutny zwyczaj, kt├│ry o wiele trudniej zakwestionowa─ç.

Dyskusja o uboju rytualnym pokaza┼éa, ┼╝e nie jeste┼Ťmy jeszcze gotowi, jako spo┼éecze┼ästwo, na powa┼╝ne debaty, jakie pojawiaj─ů si─Ö w spo┼éecze┼ästwach wielokulturowych. Odnosi┼éem wra┼╝enie, ┼╝e obie strony sporu porusza┼éy si─Ö w ┼Ťwiecie moralnych absolut├│w, nie widz─ůc si─Ö nawzajem. Tymczasem je┼Ťli spo┼éecze┼ästwo ma istnie─ç, musimy nauczy─ç si─Ö ┼╝y─ç w ┼Ťwiecie wielu warto┼Ťci. Rozumie─ç, ┼╝e to co dla nas ┼Ťwi─Öte i niepodwa┼╝alne, dla kogo┼Ť innego mo┼╝e by─ç w┼éa┼Ťnie w─ůtpliwe. Dla mnie to te┼╝ jest trudne, bo sam wiele lat temu zaczyna┼éem moj─ů aktywno┼Ť─ç spo┼éeczn─ů w┼éa┼Ťnie od ruchu praw zwierz─ůt. Ale w polityce nie chodzi o narzucenie wszystkim swojego punktu widzenia. W polityce chodzi o to, jak ludzie r├│┼╝ni─ůcy si─Ö mi─Ödzy sob─ů mog─ů mimo wszystko ┼╝y─ç w jednym, wsp├│lnym ┼Ťwiecie.

Czy w tym kontek┼Ťcie religia i Ko┼Ťcio┼éy mog─ů by─ç ┼║r├│d┼éem inspiracji czy raczej przeszkod─ů dla realizacji zielonych warto┼Ťci i zielonej polityki?

Jednym i drugim. Zw┼éaszcza gdy m├│wimy o wyznaniu rzymskokatolickim, ale to samo mo┼╝e dotyczy─ç innych wyzna┼ä lub religii. Znam w┼Ťr├│d Zielonych osoby, kt├│re czerpi─ů inspiracj─Ö dla swojego zaanga┼╝owania z duchowo┼Ťci katolickiej, ewangelickiej lub buddyjskiej.

Kiedy┼Ť, jeszcze przed wst─ůpieniem Polski do Unii Europejskiej, robi┼éem badania ankietowe na pewnej wsi. W kwestionariuszu by┼éo pytanie o lider├│w opinii: ÔÇ×Czy kto┼Ť jest dla pani/pana autorytetem i czy do czego┼Ť pana/pani─ů ta osoba ostatnio przekona┼éa?ÔÇŁ. Od jednej respondentki us┼éysza┼éem, ┼╝e autorytetem jest dla niej Jan Pawe┼é II, kt├│ry przekona┼é j─ů do tego, ┼╝e trzeba pojedna─ç si─Ö z Ukrai┼äcami. Z pewno┼Ťci─ů papie┼╝ do czego┼Ť j─ů zainspirowa┼é.

Par─Ö lat p├│┼║niej s┼éysza┼éem w telewizji kazanie pewnego rzymskokatolickiego biskupa. Pierwsza po┼éowa dotyczy┼éa konieczno┼Ťci pojednania z Ukrain─ů mimo historycznej krzywdy. Druga m├│wi┼éa o zagro┼╝eniach, jakie dla polskiej rodziny stanowi ÔÇ×lobby gejowskieÔÇŁ. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to nieprzypadkowe po┼é─ůczenie. Konflikt zosta┼é przemieszczony, ale pozosta┼éa ta sama nacjonalistyczna emocja. Mniejszo┼Ťci seksualne zast─ůpi┼éy biskupowi Ukrai┼äc├│w w roli wroga.┬áJe┼Ťli wi─Öc pytasz, czy religia jest inspiracj─ů, czy przeszkod─ů, odpowiadam: jest jednym i drugim. To od nas zale┼╝y, co z ni─ů zrobimy.

W nowym papie┼╝u widz─Ö potencja┼é inspirowania w dobrym kierunku. Pierwsz─ů rzecz─ů, kt├│r─ů uczyni┼é Franciszek, by┼éo to, ┼╝e o┼Ťmieli┼é ÔÇ×lud Bo┼╝yÔÇŁ, masy wiernych, znajduj─ůce si─Ö na dole hierarchii ko┼Ťcielnej. Zmusi┼é biskup├│w do tego, by zainteresowali si─Ö, co my┼Ťl─ů wierni. Inna rzecz to pozornie subtelne, ale w istocie powa┼╝ne przesuni─Öcie w sposobie m├│wienia o etyce seksualnej czy prawach kobiet. Stanowisko Ko┼Ťcio┼éa katolickiego pozostaje tradycyjne, ale nie opowiada si─Ö ju┼╝ o nim w j─Özyku zderzenia cywilizacji. To ju┼╝ nie jest ÔÇ×zimna wojnaÔÇŁ ze ┼Ťwiatem.

Z punktu widzenia zielonej polityki najciekawsza jest lektura encykliki ÔÇ×Laudato siÔÇÖÔÇŁ. W przypadku tego tekstu mamy w moim odbiorze bardzo zielone podej┼Ťcie do problem├│w ekologicznych. Wiadomo, ┼╝e nie ma jednego pomys┼éu na rozwi─ůzanie kryzysu ekologicznego, istnieje tu ca┼ée spektrum pogl─ůd├│w ÔÇô technokratyczne, konserwatywne, oparte na propagowaniu stylu ┼╝ycia ÔÇ×ekoÔÇŁ czy na wolnorynkowym fundamentalizmie. Podej┼Ťcie Zielonych wyr├│┼╝nia ┼Ťcis┼ée powi─ůzanie ekologii ze sprawiedliwo┼Ťci─ů spo┼éeczn─ů, krytyka w┼éadzy korporacyjnej i globalnych nier├│wno┼Ťci mi─Ödzy P├│┼énoc─ů i Po┼éudniem, silny zwi─ůzek z ruchami spo┼éecznymi. To uderzaj─ůce, ┼╝e w┼éa┼Ťnie takie rozumienie ekologii nadaje ton tej encyklice.

Znajdujemy w niej r├│wnie┼╝ bardzo ciekawe uj─Öcie kwestii dotycz─ůcej koniecznej reformy naszego sposobu ┼╝ycia. To jest prawdziwe wyzwanie. Z jednej strony wiemy, ┼╝e nasz spos├│b ┼╝ycia musi si─Ö zmieni─ç, aby┼Ťmy mogli ┼╝y─ç w granicach wytrzyma┼éo┼Ťci planety. Z drugiej strony wiemy, ┼╝e zmiana jednostkowych zachowa┼ä na przyk┼éad przez u┼╝ywanie energooszcz─Ödnych ┼╝ar├│wek nie wystarczy, by wywo┼éa─ç konieczny prze┼éom. To by┼éoby odpolitycznianie ekologii i zamazywanie relacji w┼éadzy.

I w tym punkcie ekologia spotyka si─Ö duchowo┼Ťci─ů.┬áW encyklice ÔÇ×Laudato siÔÇÖÔÇŁ ekologia i sprawiedliwo┼Ť─ç spo┼éeczna wi─ů┼╝─ů si─Ö nie tylko z krytyk─ů globalnego kapitalizmu i apelem o zmian─Ö wzor├│w produkcji i konsumpcji. Pojawia si─Ö r├│wnie┼╝ wizja nowej kultury, w wi─Ökszym stopniu opartej na trosce o ludzi i przyrod─Ö. Czyli pewna forma duchowo┼Ťci.

S─ůdz─Ö, ┼╝e ekologia polityczna potrzebuje duchowo┼Ťci. Niekoniecznie reprezentowanej przez jak─ů┼Ť konkretn─ů religi─Ö, lecz duchowo┼Ťci pluralistycznej. Duchowo┼Ť─ç mo┼╝e by─ç odpowiedzi─ů na pytanie o to, jak zmieni─ç spos├│b ┼╝ycia jednostek. Nowego sposobu ┼╝ycia nie da si─Ö zadekretowa─ç moc─ů prawa, poniewa┼╝ by┼éoby to odbierane jako opresja. Tak┼╝e odwo┼éywanie si─Ö do bod┼║c├│w ekonomicznych to droga donik─ůd, gdy┼╝ bod┼║ce te silnie oddzia┼éuj─ů na biednych, kt├│rzy w niewielkim stopniu przyczyniaj─ů si─Ö do kryzysu ekologicznego, a s─ů bezsilne wobec bardzo bogatych, kt├│rzy odpowiadaj─ů za wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç problemu. Aby zmieni─ç sw├│j spos├│b ┼╝ycia, ludzie musz─ů poczu─ç trosk─Ö o ┼Ťwiat, w kt├│rym ┼╝yj─ů, pokocha─ç go. Potrzeb─Ö duchowo┼Ťci dostrzegamy w├│wczas, gdy zaczynamy rozumie─ç, ┼╝e w┼éadza i pieni─ůdze to za ma┼éo, by wydoby─ç nas z tarapat├│w.

Sp├│jrzmy teraz od drugiej strony. Co twoim zdaniem ekologiczne ruchy polityczne maj─ů do zaoferowania osobom religijnym i zaanga┼╝owanym w ┼╝ycie Ko┼Ťcio┼é├│w i zwi─ůzk├│w wyznaniowych?

To jest pytanie, kt├│re tak naprawd─Ö domaga si─Ö odpowiedzi kr├│tkiej i bezczelnej. Je┼Ťli religia ma wymiar duchowy, to znaczy, ┼╝e jest w niej jakie┼Ť wezwanie do transformacji swojego post─Öpowania, swojej relacji do ┼Ťwiata i samego ┼Ťwiata. Wierz─Ö, ┼╝e zielona polityka, przez pakiet warto┼Ťci, jaki proponuje, jest po prostu najlepszym miejscem, ┼╝eby swoj─ů duchowo┼Ť─ç prze┼éo┼╝y─ç r├│wnie┼╝ na obszar polityki.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś