Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Zrost Ko艣cio艂a i pa艅stwa szkodzi im obu

Nie powinni艣my akceptowa膰 pa艅stwa, kt贸re staje po stronie tylko jednej grupy obywateli - cz臋艣ci wiernych Ko艣cio艂a katolickiego. Jednak w demokracji jedyn膮 drog膮 do pozbycia si臋 polityk贸w, kt贸rzy udaj膮 ko艣cielnych hierarch贸w, s膮 wybory.

Zgadzam si臋 z Ignacym Dudkiewiczem, 偶e zrost Ko艣cio艂a i pa艅stwa, kt贸ry obecnie obserwujemy, jest bardzo szkodliwy dla obu tych podmiot贸w. Zmiana tego stanu rzeczy nie nast膮pi jednak przez prost膮 zmian臋 prawa 鈥撀 istniej膮cy stan prawny, przede wszystkim odpowiednie zapisy w Konstytucji i konkordat, nie blokuj膮 rozs膮dnego rozdzia艂u. Kluczowym problemem jest kultura polityczna, szczeg贸lnie w tej materii zdegenerowana w ci膮gu ostatnich czterech lat.

Istniej膮 takie demokracje jak brytyjska, w kt贸rej g艂owa pa艅stwa jest zarazem g艂ow膮 Ko艣cio艂a i nie przeszkadza to ca艂kowicie 艣wieckiemu i liberalnemu charakterowi relacji pomi臋dzy religi膮 a polityk膮 w tym kraju (zapewne tak偶e przez ca艂kowicie symboliczny wymiar tej roli brytyjskiego monarchy). Tymczasem, chocia偶 autonomia religii i polityki jest wpisana do Konstytucji (art. 25), to w ostatnich latach mo偶na mie膰 czasem wra偶enie, 偶e to Jaros艂aw Kaczy艅ski jest realn膮 g艂ow膮 Ko艣cio艂a katolickiego w Polsce 鈥撀 on narzuca tematy, kt贸re Ko艣ci贸艂 podejmuje (jak w przypadku 鈥瀦arazy LGBT鈥 czy nihilizmu jako jedynej alternatywy dla katolicyzmu w Polsce).

Model chadecki pogrzebany

Charakter relacji pomi臋dzy religi膮 i polityk膮 we wsp贸艂czesnej demokracji okre艣la aksjologiczne nastawienie pa艅stwa. Francja na przyk艂ad wybra艂a laicko艣膰 w sensie nadrz臋dno艣ci republiki wobec wszelkich religii jako element okre艣laj膮cy aksjologi臋 pa艅stwow膮. 呕adna religia nie mo偶e znale藕膰 si臋 na sztandarach pa艅stwa i taki stan rzeczy jest akceptowany przez wszystkich, od de Gaulle鈥檃 po Macrona (Marine Le Pen tak偶e nie podwa偶a tej konstytucyjnej zasady). Przy czym laicit nie oznacza wcale, 偶e katolicy nie mog膮 si臋 anga偶owa膰 w 偶ycie publiczne. Przeciwnie – trzech najwybitniejszych, moim zdaniem, polityk贸w francuskich XX wieku 鈥 Charles de Gaulle, Robert Schuman i Jacques Delors 鈥 by艂o praktykuj膮cymi katolikami.

Stany Zjednoczone, wybieraj膮c rozdzia艂 religii i polityki (tak偶e zapisany w konstytucji), wytworzy艂y pewien rodzaj inspirowanej wyobra藕ni膮 chrze艣cija艅sk膮 religii obywatelskiej, kt贸ry jest respektowany przez wszystkich przyw贸dc贸w od Kennedy鈥檈go przez Obam臋 i Clintona do Trumpa (niezale偶nie od ogromnych r贸偶nic w sprawie ich wizji polityki obyczajowej). Transmitowana na ca艂膮 Ameryk臋 modlitwa z Bia艂ego Domu nie jest szczeg贸lnie oburzaj膮ca dla zdecydowanej wi臋kszo艣ci Amerykan贸w, zar贸wno tych wierz膮cych, jak i tych niewierz膮cych.

Polska, za spraw膮 Konstytucji roku 1997 i konkordatu, tak偶e dokona艂a wyboru – mo偶na go okre艣li膰 jako chadecki. Nast膮pi艂 przyjazny rozdzia艂 Ko艣cio艂a i pa艅stwa zaprojektowany przede wszystkim przez Tadeusza Mazowieckiego, a wspierany przez kluczowych polityk贸w prawicy (jak Jerzy Buzek i Hanna Suchocka) i lewicy (jak Aleksander Kwa艣niewski).

鈥濺ozdzia艂 po chadecku鈥 da艂 Ko艣cio艂owi katolickiemu pozycj臋 uprzywilejowan膮, (religia w szko艂ach, hojny zwrot maj膮tku, Fundusz Ko艣cielny) odpowiadaj膮c na powszechny nastr贸j wdzi臋czno艣ci po epoce PRL-u, by艂 jednak oparty na nadziei na to, 偶e Ko艣ci贸艂 b臋dzie umia艂 samoogranicza膰 swoje przywileje. My艣l臋 te偶, 偶e Tadeusz Mazowiecki s膮dzi艂, 偶e silniejsz膮 dominant膮 publicznego przekazu Ko艣cio艂a b臋dzie bliski mu personalizm i tradycja katolicyzmu intelektualnego osadzonego w 艣rodowiskach 鈥濿i臋zi鈥 (kt贸r膮 przez dziesi臋ciolecia kierowa艂) i 鈥瀂naku鈥. 聽To jednak si臋 nie wydarzy艂o 鈥 polska teologia posz艂a drog膮 ma艂o odkrywczego neotomizmu, pozostaj膮c daleko od debat Ko艣cio艂a powszechnego.

Katolicko-narodowe pa艅stwo wyznaniowe

Samoograniczenie Ko艣cio艂a nie nast膮pi艂o, o czym szczeg贸lnie bole艣nie przekonujemy w ci膮gu ostatnich czterech lat, kiedy nasze 偶ycie publiczne zdominowa艂a koncepcja katolicko-narodowego pa艅stwa wyznaniowego, w kt贸rym ca艂y rz膮d je藕dzi na uroczysto艣ci religijne do o. Tadeusza Rydzyka, a krakowski arcybiskup Marek J臋draszewski sprawia wra偶enie jakby by艂 cz艂onkiem Komitetu Politycznego PiS, a nie kluczow膮 postaci膮 chrze艣cija艅skiego ko艣cio艂a (przera偶aj膮ca niechrze艣cija艅sko艣膰 s艂贸w o 鈥瀦arazie LGBT鈥 chyba na sta艂e zapisze si臋 na kartach d艂ugiej historii Ko艣cio艂a).

Tej sytuacji nie zmienimy jednak przez zakazy prawne 鈥 przecie偶 nie b臋dziemy wystawiali mandatu premierowi albo pos艂owi, kt贸ry we藕mie udzia艂 w publicznych uroczysto艣ciach religijnych, by艂oby to szale艅stwem. To kwestia wymuszanej przez wyborc贸w i komentator贸w 偶ycia publicznego kultury politycznej, w kt贸rej pewnych rzeczy nie wypada robi膰: de Gaulle, szanuj膮c francusk膮 tradycj臋 laick膮, nie przyst臋powa艂 do komunii publicznie, uznaj膮c, 偶e manifestacja przekona艅 religijnych nie jest zadaniem prezydenta.

Ca艂kowity rozdzia艂 religii i polityki nie jest mo偶liwy. Religie Ksi臋gi maj膮 ambicj臋 nadania ca艂o艣ciowego sensu egzystencji i nie abdykuj膮 z tego prawa, a ewentualny przymus w tej materii by艂by niezgodny z zasadami demokracji liberalnej 鈥 nie mo偶na i nie powinno si臋 pozbawia膰 g艂osu obywateli tylko dlatego, 偶e s膮 religijni (dotyczy to tak偶e hierarch贸w Ko艣cio艂a).

Jest jednak szereg spraw, w kt贸rych pa艅stwo mo偶e wr贸ci膰 do rozs膮dnych konstytucyjnych zasad dotycz膮cych rozdzia艂u: chodzi艂oby przede wszystkim o wyprowadzenie religii ze szk贸艂 i zmian臋 sposobu finansowania Ko艣cio艂a.

Podobnie jak prowincja艂 zakonu dominikan贸w Pawe艂 Kozacki, oceniam polskie do艣wiadczenie nauczania religii w szkole jako nieudane i dlatego jestem zwolennikiem wyprowadzenia religii ze szk贸艂 publicznych, zast膮pienia jej etyk膮, na kt贸rej wszyscy uczniowie uczyliby si臋 tak偶e o chrze艣cija艅skich 藕r贸d艂ach etyki europejskiej. W przygotowanie podr臋cznika do etyki mogliby by膰 zaanga偶owani filozofowie, etycy, religioznawcy, a tak偶e ludzie Ko艣cio艂a katolickiego, ale powinien on by膰 napisany w duchu preambu艂y Konstytucji 鈥 wok贸艂 warto艣ci, kt贸re mo偶na wysnuwa膰 zar贸wno z chrze艣cija艅stwa, jak i z innych 藕r贸de艂. Lekcje religii w szko艂ach to jeden z przyk艂ad贸w bezproduktywnego zespalania Ko艣cio艂a z domen膮 us艂ug publicznych 鈥 przy stratach z obu stron. Religia w szkole staje si臋 niepotrzebnym przedmiotem o statusie ni偶szym ni偶 j臋zyk polski czy biologia (mimo pr贸b obecnej w艂adzy podniesienia tego statusu na si艂臋). Bior膮c pod uwag臋 przyspieszon膮 sekularyzacj臋 m艂odzie偶y, wida膰 偶e, tak偶e z punktu widzenia Ko艣cio艂a, ma ona nik艂y sens.

Finansowanie Ko艣cio艂a przez odpisy podatkowe na wz贸r niemiecki te偶 wydaje si臋 rozs膮dniejszym rozwi膮zaniem ni偶 dotowanie go z bud偶etu, bo zast臋puje pa艅stwowy automatyzm i pozwala obywatelom na dojrza艂膮 decyzj臋. Wed艂ug mnie pa艅stwo, kt贸re na to pozwala, okazuje zaufanie swoim obywatelom: nie prowadzi ich za r膮czk臋 na msz臋, ale te偶 im tego nie utrudnia. Niezale偶nie od tego, czy przyjmie si臋 chrze艣cija艅ski czy o艣wieceniowy punkt widzenia, kwestia osobistej decyzji powinna by膰 tu kluczowa.

Zmiana Ko艣cio艂a zaczyna si臋 od wiernych

Nale偶y jednak doda膰, 偶e podobne decyzje nie powinny zapada膰 w antyko艣cielnej atmosferze, w kt贸rej Ko艣ci贸艂 portretowany jest jako jedyna przeszkoda dla rozwoju Polski. Agresja b臋dzie wzmacnia艂a reakcj臋 obronn膮 i generowa艂a wojn臋 kulturow膮, w kt贸rej nie chodzi o dobro wsp贸lne albo r贸偶norodn膮 sfer臋 publiczn膮, ale o plemienne zwyci臋stwo: mo偶emy wygra膰 my albo oni.

Trzeba zauwa偶y膰, 偶e istnieje coraz wi臋ksza grupa katolik贸w, kt贸ra nie chce szkodliwego zrostu Ko艣cio艂a z parti膮 rz膮dz膮c膮. Akcje 鈥濷dzyskajmy nasz Ko艣ci贸艂鈥 pokaza艂y po raz pierwszy w historii III RP, 偶e wierni chc膮 zabra膰 g艂os przeciw katolicko-narodowej retoryce du偶ej cz臋艣ci ko艣cielnych hierarch贸w, kt贸rzy coraz bardziej oddalaj膮 si臋 od ewangelicznego przes艂ania. Rosn膮ca popularno艣膰 blogerki Joli Szyma艅skiej, wypowiadaj膮cej si臋 w tym duchu, pokazuje, 偶e wielu katolik贸w my艣li podobnie do niej.

Podobnie oceniam wzrost 偶ywotno艣ci cz臋艣ci katolickich 艣rodowisk intelektualnych w ostatnich latach. Mam na my艣li g艂贸wnie 鈥濿i臋藕鈥, kt贸ra proponuje ciekaw膮 koncepcj臋 鈥瀘twartej ortodoksji鈥 i 鈥瀔rytycznej wierno艣ci鈥, by u偶y膰 tytu艂u artyku艂u i ksi膮偶ki Zbigniewa Nosowskiego. J臋zyk konfrontacji po stronie liberalnej m贸g艂by doprowadzi膰 do alienacji tego 艣rodowiska ze sfery publicznej, co by艂oby szkodliwe, bo jest ono jej szlachetnym komponentem. Nie trzeba dodawa膰, 偶e to 艣rodowiska maj膮ce silnego sojusznika w postaci papie偶a Franciszka, kt贸ry na ka偶dym kroku podkre艣la niezb臋dno艣膰 艣wiecko艣ci polityki. Wierz臋 te偶, 偶e zwolennicy liberalizmu, dla kt贸rych wolno艣膰 jednostki ma znaczenie kluczowe, maj膮 wielu wsp贸lnego z tymi, kt贸rzy odwo艂uj膮 si臋 do dziedzictwa takich postaci jak J贸zef Tischner czy Stanis艂aw Stomma, dla kt贸rych wolno艣膰 stanowi艂a kluczowy warunek wiary.

Konstytucyjna zasada bezstronno艣ci pa艅stwa musi jednak zaistnie膰 w 偶yciu publicznym 鈥 nie powinni艣my akceptowa膰 sytuacji, w kt贸rej staje ono po stronie tylko jednej grupy obywateli, cz臋艣ci wiernych Ko艣cio艂a katolickiego. Jednak w demokracji jedyn膮 drog膮 do pozbycia si臋 polityk贸w, kt贸rzy udaj膮 ko艣cielnych hierarch贸w, s膮 wybory. Najbli偶sze ju偶 w maju.

***

鈥濻pi臋cie鈥 to聽projekt wsp贸艂pracy mi臋dzyredakcyjnej pi臋ciu 艣rodowisk, kt贸re dzieli bardzo wiele, ale聽艂膮czy gotowo艣膰 do聽podj臋cia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello艅ski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i聽Nowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj膮 nowy temat do聽dyskusji a聽pi臋膰 powsta艂ych w聽jej ramach tekst贸w publikujemy naraz na聽wszystkich pi臋ciu portalach.

Inicjatywa wspierana jest przez聽Fundusz Obywatelski zarz膮dzany przez聽Fundacj臋 dla Polski.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij