magazyn lewicy katolickiej

Odkrywanie Ameryki

Najbogatszy kraj trzeciego ┼Ťwiata ÔÇô coraz cz─Ö┼Ťciej mo┼╝na spotka─ç si─Ö z takim okre┼Ťleniem Stan├│w Zjednoczonych. Ksi─ů┼╝ka Sheryl WuDunn i Nicholasa Kristofa ÔÇ×Biedni w bogatym kraju. Przebudzenie z ameryka┼äskiego snuÔÇŁ jest kolejnym dowodem s┼éuszno┼Ťci tej nazwy.
Odkrywanie Ameryki
ilustr: Zuzanna Wicha

Stany Zjednoczone zmagaj─ů si─Ö z ogromn─ů liczb─ů problem├│w. Tak┼╝e WuDunn i Kristof poruszaj─ů wiele w─ůtk├│w, skupiaj─ůc si─Ö na r├│┼╝nych obliczach biedy, bezrobocia czy uzale┼╝nie┼ä (nie tylko od alkoholu i narkotyk├│w, ale te┼╝ lek├│w). ┼ü─ůcz─ů historie konkretnych ludzi, kt├│rych cz─Östo przez wiele lat znali osobi┼Ťcie, z najrozmaitszymi badaniami i statystykami.

Mocno wybrzmiewa w tym spostrze┼╝enie, ┼╝e w wielu wypadkach ┼╝ycie bohaterek i bohater├│w wcale nie musia┼éo si─Ö tak potoczy─ç. Gdyby tylko na wczesnym etapie otrzymali pomoc, gdyby dobrze dzia┼éa┼éy us┼éugi publiczne, niejednej tragedii da┼éoby si─Ö unikn─ů─ç. Autorka i autor przekonuj─ů, ┼╝e osoby, kt├│re zmagaj─ů si─Ö z r├│┼╝nymi wyzwaniami i nierzadko robi─ů z┼ée rzeczy, nie s─ů definiowane wy┼é─ůcznie przez to. Tym samym WuDunn i Kristof zach─Öcaj─ů do patrzenia na nich, jak na ludzi, zamiast sprowadzania wszystkiego do s┼éowa ÔÇ×patologiaÔÇŁ. Przytaczaj─ůc r├│┼╝norakie dane, udowadniaj─ů te┼╝, ┼╝e je┼Ťli wszystko sprowadza si─Ö do indywidualnej odpowiedzialno┼Ťci, je┼Ťli nie przeciwdzia┼éa si─Ö w zorganizowany spos├│b wielu niekorzystnym zjawiskom spo┼éecznym, to p├│┼║niej k┼éopoty s─ů wi─Öksze i trzeba przeznaczy─ç wi─Öcej pieni─Ödzy, aby sobie z nimi poradzi─ç. Innymi s┼éowy, narracja g┼éosz─ůca, ┼╝e trzeba zostawi─ç takie osoby samym sobie, bo inaczej b─Ödziemy marnowa─ç pieni─ůdze podatnik├│w, jest zwyczajnie fa┼észywa.

WuDunn i Kristof pokazuj─ů zatem problemy i wyzwania systemowe, udowadniaj─ůc, ┼╝e w Stanach Zjednoczonych od dawna ÔÇô mniej wi─Öcej od lat 70. ubieg┼éego wieku ÔÇô dzieje si─Ö po prostu ┼║le. By┼éa ju┼╝ o tym mowa w Kontakcie. W tek┼Ťcie sprzed niemal p├│┼étora roku (r├│wnie┼╝ zreszt─ů zatytu┼éowanym ÔÇ×Przebudzenie z ameryka┼äskiego snuÔÇŁ) przytacza┼éem stwierdzenie Willa McAvoya, g┼é├│wnego bohatera serialu ÔÇ×NewsroomÔÇŁ: ÔÇ×USA nie s─ů najwspanialszym krajem ┼ŤwiataÔÇŁ. Udowadnia┼éem, ┼╝e McAvoy ma racj─Ö, przede wszystkim na przyk┼éadzie ochrony zdrowia, kredyt├│w studenckich oraz nier├│wno┼Ťci dochodowych. To tylko przypomina, ┼╝e obszar├│w do naprawy Stany maj─ů bardzo, bardzo du┼╝o, a wszystkie s─ů ze sob─ů mniej lub bardziej po┼é─ůczone.

Ksi─ů┼╝ka ÔÇ×Biedni w bogatym kraju. Przebudzenie z ameryka┼äskiego snuÔÇŁ wpisuje si─Ö tym samym w coraz g┼éo┼Ťniejsz─ů debat─Ö na temat tego, ┼╝e rzeczywisto┼Ť─ç, w kt├│rej ┼╝yjemy, jest ÔÇô delikatnie rzecz ujmuj─ůc ÔÇô daleka od idea┼éu. Pytanie tylko, czy tytu┼é ten wnosi co┼Ť nowego do tematu i jak to robi.

Zacznijmy od tej drugiej kwestii. WuDunn i Kristof s─ů dziennikarskim ma┼é┼╝e┼ästwem maj─ůcym na koncie liczne sukcesy. Uda┼éo im si─Ö, wyrwali si─Ö z niesprzyjaj─ůcych okoliczno┼Ťci. Troch─Ö przypominaj─ů pod tym wzgl─Ödem J.D. VanceÔÇÖa, autora g┼éo┼Ťnej ÔÇ×Elegii dla bidok├│wÔÇŁ. By─ç mo┼╝e to w┼éa┼Ťnie dlatego ÔÇô chocia┼╝ nacisk k┼éad─ů na ograniczenia systemowe ÔÇô indywidualn─ů odpowiedzialno┼Ť─ç ┼╝yciow─ů podkre┼Ťlaj─ů do┼Ť─ç cz─Östo. Wspominaj─ů, ┼╝e jednym z argument├│w, by o niej pisa─ç, jest ch─Ö─ç traktowania podmiotowo bohaterek i bohater├│w. Udawanie, ┼╝e nie podj─Öli oni z┼éych wybor├│w w ┼╝yciu, by┼éoby r├│wnoznaczne z traktowaniem ich z g├│ry, jako os├│b nieumiej─ůcych samodzielnie my┼Ťle─ç.

Jakkolwiek jest to za┼éo┼╝enie s┼éuszne i szlachetne, czytaj─ůc ÔÇ×Biednych w bogatym krajuÔÇŁ, nie mog┼éem pozby─ç si─Ö wra┼╝enia, ┼╝e WuDunn i Kristof jednak nie do ko┼äca potrafi─ů spe┼éni─ç swoj─ů obietnic─Ö. Do┼Ť─ç rzadko przytaczaj─ů wypowiedzi ludzi, z kt├│rymi rozmawiali. Zatem to bardziej opowie┼Ť─ç o ich ┼╝yciu widziana oczami autorki i autora, a nie samych bohaterek i bohater├│w.

Jako ┼╝ywo przypomina to dyskusj─Ö, kt├│r─ů mamy na naszym, polskim podw├│rku. Jej niedawn─ů kulminacj─ů by┼éo wszystko to, co dzia┼éo si─Ö w zwi─ůzku z premier─ů ksi─ů┼╝ki Magdaleny Okraski ÔÇ×Nie ma i nie b─ÖdzieÔÇŁ. Sama autorka i popieraj─ůce j─ů osoby podkre┼Ťla┼éy, ┼╝e stawia przede wszystkim na s┼éuchanie ludzi, traktowanie ich po partnersku, a nie protekcjonalnie. Druga strona wskazywa┼éa, ┼╝e Okraska nie chce s┼éucha─ç o sukcesach, ÔÇ×p┼éawi si─Ö w biedzie i nieszcz─Ö┼ŤciuÔÇŁ, widzi tylko to, co chce widzie─ç. Rozstrzyganie, kto jest bli┼╝ej prawdy, nie jest celem tego tekstu, dostrzegam jednak pewne podobie┼ästwa.

Ponadto tak jak w Stanach Zjednoczonych, tak i u nas pojawia si─Ö coraz wi─Öcej pozycji pokazuj─ůcych, ┼╝e nawet je┼╝eli cz─Ö┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa po 1989 roku odnios┼éa sukces, awansowa┼éa na drabince spo┼éecznej, to jednak wi─Ökszo┼Ť─ç bynajmniej nie mo┼╝e tego powiedzie─ç, a losy tej wi─Ökszo┼Ťci s─ů zwykle poza radarem elit. Wspomn─Ö chocia┼╝by o ksi─ů┼╝kach Marka Szymaniaka ÔÇ×Urobieni. Reporta┼╝e o pracyÔÇŁ i ÔÇ×Zapa┼Ť─ç. Opowie┼Ťci z mniejszych miastÔÇŁ, Olgi Gitkiewicz ÔÇ×Nie zd─ů┼╝─ÖÔÇŁ oraz ÔÇ×Nie ha┼äbiÔÇŁ, a tak┼╝e wcze┼Ťniejszej ksi─ů┼╝ce Magdaleny Okraski ÔÇ×Ziemia ja┼éowa. Opowie┼Ť─ç o Zag┼é─ÖbiuÔÇŁ.

Wracaj─ůc jednak do ÔÇ×Biednych w bogatym krajuÔÇŁ: czy WuDunn i Kristof wnosz─ů co┼Ť nowego do tematu, kt├│ry podj─Öli? Wydaje mi si─Ö, ┼╝e niestety raczej nie. Po pierwsze, momentami pisz─ů tak, jakby byli szczerze zdziwieni sytuacj─ů gorzej sytuowanych os├│b. Przyk┼éadem niech b─Ödzie zdanie: ÔÇ×Nabieramy coraz wi─Ökszego przekonania, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo powinno znacznie bardziej skupi─ç si─Ö na miejscach pracyÔÇŁ. Dopiero teraz? To o tyle zaskakuj─ůce, ┼╝e rzeczy, o kt├│rych m├│wi─ů autor i autorka, od dawna nie s─ů tajemnic─ů. Po drugie, na ko┼äcu ksi─ů┼╝ki znajdujemy rekomendacje, kt├│rych zrealizowanie mog┼éoby polepszy─ç sytuacj─Ö i sprawi─ç, ┼╝e Stany Zjednoczone b─Öd─ů r├│wniejszym i sprawiedliwszym krajem. S─ů one jednak do┼Ť─ç zachowawcze, na dobr─ů spraw─Ö wi─Ökszo┼Ť─ç postulat├│w mo┼╝na by podsumowa─ç sloganem ÔÇ×kapitalizm z ludzk─ů twarz─ůÔÇŁ.

No w┼éa┼Ťnie, rzeczony kapitalizm, chocia┼╝ jest ┼║r├│d┼éem wszystkich opisywanych problem├│w, tutaj znajduje si─Ö niejako na marginesie, w niedopowiedzeniu. Samo s┼éowo pojawia si─Ö bardzo rzadko, r├│┼╝ne aspekty kapitalizmu s─ů albo potraktowane po macoszemu, albo ca┼ékowicie pomini─Öte. Mo┼╝e wynika to z faktu, ┼╝e WuDunn i Kristof ÔÇô jak sami pisz─ů ÔÇô swoj─ů ksi─ů┼╝k─Ö kieruj─ů g┼é├│wnie do tych, kt├│rzy s─ů na podobnym poziomie materialnym co oni, czyli do wy┼╝szej klasy ┼Ťredniej.

Pewnie te┼╝ dlatego tak cz─Östo podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e wprowadzenie r├│┼╝nych zmian maj─ůcych u┼éatwi─ç ┼╝ycie osobom w gorszej sytuacji op┼éaci si─Ö finansowo. Chodzi o rozw├│j gospodarki oraz zmniejszenie wydatk├│w federalnych na cele takie, jak walka z ub├│stwem i uzale┼╝nieniami ÔÇô zgodnie z tym stanowiskiem ka┼╝dy dolar wydany na prewencj─Ö sprawi, i┼╝ p├│┼║niej nie b─Ödzie trzeba p┼éaci─ç wi─Ökszych kwot na radzenie sobie ze skutkami. Tak jakby WuDunn i Kristof obawiali si─Ö, ┼╝e inaczej nie trafi─ů do swoich odbiorczy┼ä i odbiorc├│w. Nie jest to pewnie bezpodstawne za┼éo┼╝enie, ale tak czy inaczej zastanawiaj─ů si─Ö, co zrobi─ç, ponad g┼éowami os├│b, kt├│rych omawiane problemy dotycz─ů.

Autorka i autor nie chc─ů zatem proponowa─ç bardziej radykalnych rozwi─ůza┼ä (ewentualnie nie potrafi─ů ich sobie wyobrazi─ç). Problem w tym, ┼╝e te zaczynaj─ů by─ç coraz potrzebniejsze i pilniejsze. Pisze o tym chocia┼╝by Thomas Piketty, proponuj─ůcy socjalizm partycypacyjny, czy Jason Hickel w ÔÇ×Mniej znaczy lepiejÔÇŁ, postuluj─ůcy zerwanie z polityk─ů ci─ůg┼éego wzrostu i zwracaj─ůcy uwag─Ö, ┼╝e ten nie jest mo┼╝liwy na planecie o sko┼äczonych zasobach. Business as usual, za to z przesuni─Öciem akcent├│w i nieco r├│wniejszym podzia┼éem finansowego tortu w spo┼éecze┼ästwie, po prostu nie wystarczy. I mam na my┼Ťli zar├│wno nier├│wno┼Ťci spo┼éeczne, jak i ÔÇô powi─ůzan─ů z nimi zreszt─ů ÔÇô katastrof─Ö klimatyczn─ů.

Warto jednak zaznaczy─ç, ┼╝e ksi─ů┼╝ka zosta┼éa pierwotnie wydana w 2020 roku, jeszcze przed pandemi─ů, kt├│ra mocniej unaoczni┼éa nam pewne problemy i wyzwania oraz pchn─Ö┼éa debat─Ö do przodu. Ponadto ÔÇ×Biedni w bogatym krajuÔÇŁ to pozycja wci─ů┼╝ pe┼éna wa┼╝nych i poruszaj─ůcych historii, jak r├│wnie┼╝ licznych danych wyra┼║nie pokazuj─ůcych, ┼╝e Stany Zjednoczone (i nie tylko one) wymagaj─ů ogromnych zmian. Je┼╝eli wi─Öc kto┼Ť dopiero zaczyna swoj─ů przygod─Ö z odczarowywaniem ÔÇ×najwspanialszego kraju ┼ŤwiataÔÇŁ, b─Ödzie to dobry punkt wyj┼Ťcia. Inni jednak znajd─ů tu raczej po prostu potwierdzenie tego, o czym czytali ju┼╝ w innych miejscach.

I tak o licznych problemach i wyzwaniach, przed kt├│rymi stoj─ů USA, pisa┼é chocia┼╝by Charlie LeDuff w ÔÇ×Detroit. Sekcji zw┼éok AmerykiÔÇŁ oraz ÔÇ×Shitshow! Ameryka si─Ö sypie, a ogl─ůdalno┼Ť─ç szybujeÔÇŁ, a tak┼╝e Sam Quinones w ÔÇ×Dreamland. Epidemii opiat├│w w USAÔÇŁ (wszystkie te pozycje r├│wnie┼╝ ukaza┼éy si─Ö nak┼éadem Wydawnictwa Czarne). Pisali te┼╝ Arlie Russell Hochschild w ÔÇ×Obcym we w┼éasnym kraju. Gniewie i ┼╝alu ameryka┼äskiej prawicyÔÇŁ i Joseph Stiglitz w ÔÇ×Cenie nier├│wno┼Ťci. W jaki spos├│b dzisiejsze podzia┼éy spo┼éeczne zagra┼╝aj─ů naszej przysz┼éo┼ŤciÔÇŁ. Ba, wiele temat├│w, kt├│re poruszaj─ů WuDunn i Kristof, dosadniej i bardziej szczeg├│┼éowo przybli┼╝a od dziewi─Öciu sezon├│w John Oliver w satyrycznym programie ÔÇ×Last Week TonightÔÇŁ, kt├│ry mo┼╝na ogl─ůda─ç na HBO. Innymi s┼éowy, jest wiele ┼║r├│de┼é ÔÇô sam wymieni┼éem tylko kilka ÔÇô z kt├│rych mo┼╝na czerpa─ç wiedz─Ö o tym, jak naprawd─Ö wygl─ůdaj─ů Stany Zjednoczone.

Bo to naprawd─Ö nie jest kraj, kt├│rym warto si─Ö zachwyca─ç.

Sheryl WuDunn, Nicholas Kristof, ÔÇ×Biedni w bogatym kraju. Przebudzenie z ameryka┼äskiego snuÔÇŁ, Wydawnictwo Czarne, Wo┼éowiec 2022.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś