Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Niech jedz─ů ciastka! O ┼╝ywno┼Ťci w Stanach Zjednoczonych

1 na 7 ludzi w USA korzysta z rz─ůdowego programu do┼╝ywiania, a 4 na 10 doros┼éych jest oty┼éych. Witajcie w jednej z najbogatszych zachodnich demokracji.
Niech jedz─ů ciastka! O ┼╝ywno┼Ťci w Stanach Zjednoczonych
Ilustr.: Anna Imianowska

ÔÇ×Nagle zacz─Ö┼éo mi si─Ö wydawa─ç, ┼╝e towary na mojej li┼Ťcie zakup├│w s─ů dobrami luksusowymi. Skarci┼éam w duszy sam─ů siebie za to, ┼╝e ┼Ťmiem ich pragn─ů─ç. Biedni ludzie nie dostaj─ů ┼Ťwie┼╝ych ananas├│w i mro┼╝onych gofr├│w, JanelleÔÇŁ ÔÇô w taki spos├│b Janelle Harris w serwisie BuzzFeed opisuje swoje pierwsze zakupy finansowane z rz─ůdowego programu ┼╝ywieniowego SNAP (Supplemental Nutrition Assistance Program). W ramach tej inicjatywy na specjalne karty elektroniczne przelewane s─ů ┼Ťrodki na zakup pieczywa, owoc├│w, warzyw, mi─Ösa czy produkt├│w mlecznych.

ÔÇ×Ledwie zacz─Ö┼éa si─Ö wiosna, ale by┼éam spocona jak w ┼Ťrodku lataÔÇŁ ÔÇô kontynuuje Harris. ÔÇ×Na swoim koncie mia┼éam 3 dolary i 37 cent├│w. [ÔÇŽ] Gdyby karta z programu nie zadzia┼éa┼éa, musia┼éabym wszystko zostawi─ç i wyj┼Ť─ç upokorzona ze sklepu, do domu i do licz─ůcej na mnie trzynastoletniej c├│rki. [ÔÇŽ] S┼éodki d┼║wi─Ök drukowanego paragonu przerwa┼é moje skupienie. Nikt w sklepie nie powiedzia┼é z┼éego s┼éowa ani krzywo na mnie nie spojrza┼é ÔÇô ani kasjerka, ani klientka stoj─ůca za mn─ů w kolejce ÔÇô ale i tak po drodze do samochodu wstyd zacz─ů┼é wyciska─ç mi ┼ézy z oczuÔÇŁ.

To zaledwie jedna z niezliczonych historii, kt├│re mog┼éyby opowiedzie─ç miliony obywatelek i obywateli USA. Uzmys┼éawia ona, ┼╝e g┼é├│d nie jest jedynym problemem zwi─ůzanym z dost─Öpem do ┼╝ywno┼Ťci. Mo┼╝na nie mie─ç pustego ┼╝o┼é─ůdka, a r├│wnocze┼Ťnie ci─ůgle mierzy─ç si─Ö z takimi wyzwaniami, jak z jednej strony stygmatyzacja i autostygmatyzacja, z drugiej strony za┼Ť ÔÇô niedob├│r pokarm├│w odpowiednio warto┼Ťciowych, ┬áprowadz─ůcy do chor├│b czy oty┼éo┼Ťci.

Wiele z tych problem├│w mie┼Ťci w sobie poj─Öcie food insecurity, czyli braku bezpiecze┼ästwa ┼╝ywno┼Ťciowego. W ostatnich latach sta┼éo si─Ö ono wa┼╝ne mi─Ödzy innymi w Stanach Zjednoczonych ÔÇô kraju, kt├│rego przyk┼éad ┼Ťwietnie pokazuje, ┼╝e z samego faktu przynale┼╝no┼Ťci do klubu pa┼ästw rozwini─Ötych niewiele jeszcze wynika.

Oh, SNAP

Zacznijmy od tego, ┼╝e w USA ┼╝ywno┼Ť─ç jest zbyt droga dla zaskakuj─ůco wielu os├│b. W 2016 roku ┼é─ůczny koszt programu SNAP wyni├│s┼é 70,9 miliard├│w dolar├│w, stanowi┼é wi─Öc jakie┼Ť 80 procent┬áca┼éorocznych wydatk├│w bud┼╝etowych Polski (kt├│re w tym czasie wynios┼éy 360,8 miliard├│w z┼éotych). Ze SNAP korzysta┼éo wtedy 44,2 miliona Amerykanek i Amerykan├│w, czyli blisko 14 procent populacji. Oznacza to, ┼╝e program obejmuje w zaokr─ůgleniu jednego na siedmiu obywateli USA.

Ale nawet te liczby jeszcze nie m├│wi─ů wszystkiego. W 2013 roku sonda┼╝ Pew Research Center pokaza┼é, ┼╝e niemal co pi─ůty doros┼éy w Stanach Zjednoczonych by┼é w kt├│rym┼Ť momencie beneficjentem SNAP. Wi─Öcej: co czwarty w chwili badania ┼╝y┼é w gospodarstwie domowym, gdzie albo on, albo kto┼Ť inny akurat pobiera┼é wsparcie b─ůd┼║ te┼╝ mia┼é za sob─ů to do┼Ťwiadczenie.

Otrzymywanie takiego wsparcia pomaga unikn─ů─ç g┼éodu, ale bywa upokarzaj─ůce, na przyk┼éad wtedy, gdy kto┼Ť nigdy si─Ö nie spodziewa┼é, ┼╝e b─Ödzie do tego zmuszony. Trudna mo┼╝e by─ç te┼╝ sama ┼Ťwiadomo┼Ť─ç przynale┼╝no┼Ťci do wyodr─Öbnionej przez pa┼ästwo grupy ubogich: ÔÇ×Ja musz─Ö si─Öga─ç po t─Ö pomoc, a inni nieÔÇŁ. I wreszcie niezbyt przyjemne s─ů opinie, wedle kt├│rych kryteria okre┼Ťlaj─ůce, jakie towary mo┼╝na naby─ç, powinny zosta─ç zaostrzone (przypomina to niedawny pomys┼é polskiego rz─ůdu, aby dodatek rehabilitacyjny dla os├│b niepe┼énosprawnych nie mia┼é formy finansowej, lecz rzeczow─ů).

A Trump swoje

SNAP rozwi─ůzuje tylko cz─Ö┼Ť─ç problem├│w, a pewnym sensie nawet tworzy nowe. Jest programem niedoskona┼éym, ale w warunkach ameryka┼äskich nier├│wno┼Ťci i tak potrzebnym. Tymczasem Donald Trump nie ustaje w wysi┼ékach, by ograniczy─ç i t─Ö form─Ö pomocy biedniejszym mieszkankom i mieszka┼äcom USA. W ubieg┼éym roku jego rz─ůd przygotowa┼é projekt bud┼╝etu, kt├│ry zak┼éada┼é zmniejszenie ┼Ťrodk├│w zasilaj─ůcych SNAP o jedn─ů czwart─ů. Ostatecznie nic z tego nie wysz┼éo, ale w lutowej propozycji bud┼╝etu na 2019 rok znowu zasugerowano znaczne ograniczenie zasob├│w programu. Zaproponowano te┼╝ skierowanie du┼╝ej ich cz─Ö┼Ťci na gotow─ů ┼╝ywno┼Ť─ç, kt├│ra mia┼éaby by─ç dostarczana potrzebuj─ůcym, a nie wybierana i kupowana przez nich samych.

Do g┼éosowania nad bud┼╝etem jeszcze par─Ö miesi─Öcy, tymczasem jednak w kwietniu ameryka┼äski prezydent podpisa┼é rozporz─ůdzenie wykonawcze zaostrzaj─ůce wymogi programu wzgl─Ödem os├│b, kt├│re nie pracuj─ů. Zasadno┼Ť─ç tej decyzji jest kontrowersyjna, gdy┼╝ wed┼éug danych rz─ůdowych ju┼╝ teraz 44 procent os├│b wspomaganych przez SNAP ┼╝yje w gospodarstwie domowym, gdzie kto┼Ť zarabia. W maju podobna postawa Trumpa i republikan├│w by┼éa jednym z powod├│w upadku wa┼╝nej ustawy okre┼Ťlaj─ůcej kilkuletnie wydatki pa┼ästwa w dziedzinie rolnictwa i polityki ┼╝ywno┼Ťciowej. A na pocz─ůtku czerwca pojawi┼éy si─Ö informacje o mo┼╝liwym przesuni─Öciu nadzoru nad SNAP z jednego departamentu do drugiego, co mo┼╝e by─ç przykrywk─ů dla zmian w finansowaniu.

Dotychczas┬ániemal ┼╝adna z opisanych zmian nie wesz┼éa w ┼╝ycie. Ale jak m├│wi┼é o jednym z projekt├│w Jim Weil, szef organizacji Food Research and Action Center: ÔÇ×Za ka┼╝dym razem, gdy pojawiaj─ů si─Ö takie propozycje [ÔÇŽ] szkodz─ů programowi, nawet je┼Ťli nie zostan─ů uchwalone. Na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö os┼éabiaj─ů poparcie dla SNAP i stygmatyzuj─ů korzystaj─ůcych z niego ludziÔÇŁ. Na pewno te┼╝ nie wp┼éywaj─ů pozytywnie na samopoczucie i zdrowie os├│b, kt├│re co chwil─Ö dowiaduj─ů si─Ö o nowych pomys┼éach na podreperowanie bud┼╝etu USA kosztem wsparcia dla nich. I to w sytuacji, w kt├│rej ÔÇô jak twierdz─ů autorzy raportu przygotowanego przez presti┼╝owy think-tank Brookings Institution ÔÇô w d┼éugoterminowej perspektywie zesz┼éoroczne ci─Öcia podatkowe Trumpa i tak ju┼╝ pogorsz─ů sytuacj─Ö wi─Ökszo┼Ťci gospodarstw domowych w Stanach Zjednoczonych.

Co wi─Öcej, wsparcie w ramach programu trafia zazwyczaj do os├│b, kt├│rych mo┼╝liwo┼Ťci ┼╝yciowe s─ů ograniczone nie tylko ze wzgl─Ödu na ub├│stwo. Zgodnie z oficjalnymi danymi niemal dwie trzecie beneficjent├│w stanowi─ů osoby niepe┼énoletnie, starsze lub niepe┼énosprawne, a┬áwed┼éug raportu The Williams Institute a┼╝ 27 procent doros┼éych os├│b nieheteroseksualnych w USA w roku poprzedzaj─ůcym moment badania bra┼éo udzia┼é w SNAP. Dla tych grup pr├│by zaoszcz─Ödzenia na programie s─ů wi─Öc szczeg├│lnie niebezpieczne.

Niech jedz─ů ciastka!

Je┼╝eli bud┼╝et Trumpa na 2019 rok wejdzie w ┼╝ycie, to reorganizacja SNAP b─Ödzie oznacza─ç mi─Ödzy innymi znacz─ůce pogorszenie dost─Öpu do zdrowej ┼╝ywno┼Ťci dla ubo┼╝szych Amerykanek i Amerykan├│w. A dost─Öp ten ju┼╝ teraz jest ograniczony. Jak zauwa┼╝aj─ů autorzy artyku┼éu na ten temat w czasopi┼Ťmie ÔÇ×Nutrition TodayÔÇŁ, teoretycznie mo┼╝na przygotowywa─ç zr├│wnowa┼╝one posi┼éki przy niewielkich ┼Ťrodkach, ale ÔÇ×mog─ů one by─ç ma┼éo smaczne, niezbyt zr├│┼╝nicowane, mog─ů wymusza─ç radykaln─ů zmian─Ö w nawykach ┼╝ywieniowych, a ich przygotowanie mo┼╝e zabiera─ç du┼╝o czasuÔÇŁ. Zreszt─ů w wielu miejscach zdrowej ┼╝ywno┼Ťci prawie w og├│le si─Ö nie sprzedaje.

Nic dziwnego, ┼╝e bieda jest w USA skorelowana z oty┼éo┼Ťci─ů. Przygl─ůdaj─ůc si─Ö zestawionym przez Susan Blumenthal rz─ůdowym mapom obu tych zjawisk, zobaczymy na przyk┼éad, ┼╝e rozk┼éady jednego i drugiego w du┼╝ym stopniu si─Ö pokrywaj─ů. Podobnie analizy Petera Congdona w ÔÇ×International Journal of Environmental Research and Public HealthÔÇŁ wykazuj─ů, i┼╝ w biedniejszych hrabstwach (okr─Ögach administracyjnych sk┼éadaj─ůcych si─Ö na poszczeg├│lne stany) notowany jest wy┼╝szy odsetek oty┼éo┼Ťci ni┼╝ w bogatszych. Jak zauwa┼╝a James A. Levine na ┼éamach ÔÇ×DiabetesÔÇŁ, korelacja ta stanowi skutek ograniczonego dost─Öpu niezamo┼╝nych os├│b do ┼╝ywno┼Ťci, ale te┼╝ ich mniej aktywnego trybu ┼╝ycia. A ten ostatni mo┼╝e wynika─ç zar├│wno z ceny akcesori├│w sportowych czy karnet├│w na si┼éowni─Ö, jak i z koncentracji przemocy w niezamo┼╝nych ┼Ťrodowiskach ÔÇô gorzej si─Ö biega po okolicy, kiedy kto┼Ť w trakcie tego biegania mo┼╝e nas obrabowa─ç.

Oczywi┼Ťcie istniej─ů te┼╝ inne czynniki, oddzia┼éuj─ůce w jeszcze wi─Ökszej skali spo┼éecznej: cz─Östsze jadanie poza domem, wzrost wielko┼Ťci porcji podawanych w restauracjach, upowszechnienie s┼éodkich napoj├│w czy ogromne wydatki reklamowe wytw├│rc├│w niezdrowej ┼╝ywno┼Ťci. Pewn─ů rol─Ö odgrywaj─ů nadto uwarunkowania genetyczne. Bez w─ůtpienia wszak┼╝e ub├│stwo jest jednym z powod├│w, dla kt├│rych w latach 2015ÔÇô2016 w USA a┼╝ 40 procent doros┼éych oraz blisko 20 procent dzieci i m┼éodzie┼╝y cierpia┼éo na oty┼éo┼Ť─ç. Stanowi r├│wnie┼╝ jedn─ů z przyczyn zwi─Ökszonego rozpowszechnienia oty┼éo┼Ťci w┼Ťr├│d czarnych i latynoskich mieszka┼äc├│w Stan├│w Zjednoczonych, cho─ç ta zale┼╝no┼Ť─ç jest do┼Ť─ç z┼éo┼╝ona.

Inaczej m├│wi─ůc: je┼╝eli jeste┼Ť niezamo┼╝nym Amerykaninem b─ůd┼║ Amerykank─ů, prawdopodobnie b─Ödziesz je┼Ť─ç wi─Öcej niezdrowych rzeczy ni┼╝ osoby lepiej usytuowane. Niekoniecznie znaczy to, ┼╝e b─Ödziesz cz─Ö┼Ťciej odwiedza─ç McDonalda, ale to przecie┼╝ nie wyczerpuje sprawy. W twojej kuchni zapewne znajd─ů si─Ö gorszej jako┼Ťci sk┼éadniki, a na wizyt─Ö w restauracji przygotowuj─ůcej zdrowe posi┼éki raczej nie starczy ci pieni─Ödzy. Je┼╝eli zechcesz sprawi─ç przyjemno┼Ť─ç dzieciom, to tw├│j wyb├│r te┼╝ oka┼╝e si─Ö ograniczony ÔÇô nie zabierzesz ich na premier─Ö kinow─ů do multipleksu, wi─Öc zakup chips├│w, ciastek lub czekoladki mo┼╝e by─ç niemal jedynym dost─Öpnym substytutem. A p├│┼║niej i ty, i twoja rodzina b─Ödziecie musieli s┼éucha─ç stereotyp├│w dotycz─ůcych oty┼éo┼Ťci. Smacznego!

Codzienna trwoga

Powt├│rzmy: brak bezpiecze┼ästwa ┼╝ywno┼Ťciowego to nie tylko g┼é├│d, ale te┼╝ wiele innych problem├│w ┼╝yciowych. Jednym z nich jest konieczno┼Ť─ç znoszenia ci─ůg┼éych praktyk spo┼éecznego dyscyplinowania os├│b ubo┼╝szych, kt├│re cz─Östo pracuj─ů, ale przedstawiane s─ů tak, jakby prawie wszystkie ┼╝y┼éy wy┼é─ůcznie ze wsparcia pa┼ästwowego. Ten podszyty moralizatorstwem j─Özyk pozwala zarazem na przemilczanie niewygodnych pyta┼ä o systemowe realia ameryka┼äskiego kapitalizmu. Bardzo dobitnie m├│wi┼é o nich Philip G. Alston, specjalny sprawozdawca ONZ, kt├│ry na zaproszenie ameryka┼äskiego rz─ůdu sp─Ödzi┼é w ubieg┼éym roku p├│┼étora tygodnia, podr├│┼╝uj─ůc po ┼Ťwiecie ameryka┼äskiej biedy: ÔÇ×Stany Zjednoczone s─ů jednym z najbogatszych i najpot─Ö┼╝niejszych kraj├│w ┼Ťwiata, a tak┼╝e jednym z najbardziej innowacyjnych pa┼ästw pod wzgl─Ödem technologicznym. Jednak ani bogactwo, ani pot─Öga, ani technika nie s─ů wykorzystywane, aby zmieni─ç sytuacj─Ö, w kt├│rej czterdzie┼Ťci milion├│w ludzi ┼╝yje w biedzieÔÇŁ. Jak pisze Alston, USA przy ca┼éej swojej zamo┼╝no┼Ťci pozostaj─ů pa┼ästwem, w kt├│rym ┼Ťmiertelno┼Ť─ç niemowl─ůt, rozpowszechnienie oty┼éo┼Ťci czy te┼╝ odsetek uwi─Özionych obywateli s─ů wy┼╝sze ni┼╝ w jakimkolwiek innym kraju rozwini─Ötym.

Problem food insecurity w Stanach Zjednoczonych wpisuje si─Ö wi─Öc w szerszy uk┼éad nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych. W dodatku liczba dotkni─Ötych nim ludzi to nawet nie czterdzie┼Ťci milion├│w, tylko jeszcze o wiele, wiele wi─Öcej. W majowym raporcie Systemu Rezerwy Federalnej przeczytamy, ┼╝e w 2017 roku a┼╝ 41 procent doros┼éych Amerykanek i Amerykan├│w zadeklarowa┼éo, i┼╝ mieliby trudno┼Ť─ç z pokryciem nieoczekiwanego wydatku w wysoko┼Ťci 400 dolar├│w. W tej grupie wi─Ökszo┼Ť─ç musia┼éaby skorzysta─ç z karty kredytowej, po┼╝yczy─ç pieni─ůdze od rodziny lub znajomych albo po prostu nie mia┼éaby jak zap┼éaci─ç. Og├│lnie m├│wi─ůc, dane z tego i innych ┼║r├│de┼é pokazuj─ů, ┼╝e g┼é─Öboka niepewno┼Ť─ç ekonomiczna jest w USA do┼Ťwiadczeniem powszechnym.

Zgodnie z najnowszym sonda┼╝em Uniwersytetu Chapmana w 2017 roku dok┼éadnie po┼éowa Amerykanek i Amerykan├│w niepokoi┼éa si─Ö, ┼╝e zabraknie im pieni─Ödzy na przysz┼éo┼Ť─ç. A do pierwszej sz├│stki krajowych l─Ök├│w trafi┼éy jeszcze obawy o reform─Ö ochrony zdrowia (tzw. Trumpcare) i o wysokie rachunki zdrowotne. Dzisiejsze USA s─ů wi─Öc krain─ů codziennej trwogi ÔÇô i nie jest to trwoga nieuzasadniona.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś