Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Oblicza podpracy

W kr贸lestwie podpracy 偶ycie jest niszczone nie w przeno艣ni, a dos艂ownie. O tym w艂a艣nie piszemy. O brutalnej przemocy i niewidzialnej pracy za 艣cian膮 twojego mieszkania, na zapleczu restauracji, w kt贸rej jadasz 艣niadania, na zakrystii ko艣cio艂a, do kt贸rego chodzisz.
Oblicza podpracy
ilustr.: Wika Krauz

W badaniach nad rynkiem pracy szeroko rozpoznanym zjawiskiem jest podzia艂 na 鈥瀕epszy鈥 i 鈥瀏orszy鈥 rynek. Lepszy, nazywany pierwotnym, to ten, na kt贸rym funkcjonuj膮 pracownicy dobrze wynagradzani, zatrudnieni w oparciu o stabilne umowy, podnosz膮cy swoje kwalifikacje i co par臋 lat awansuj膮cy. Rynek gorszy, nazywany te偶 wt贸rnym, charakteryzuje si臋 niestabilnym zatrudnieniem, kr贸tkoterminowymi stosunkami pracy, niskimi p艂acami i niewielkimi perspektywami awansu. Pomi臋dzy tymi dwoma cz臋艣ciami rynku pracy rozpo艣ciera si臋 przepa艣膰 鈥 przede wszystkim klasowa. Bez kapita艂u kulturowego, dyplom贸w uniwersyteckich, znajomo艣ci, a zatem dobrego startu w 偶yciu, przej艣cie z rynku wt贸rnego na rynek pierwotny jest dla wielu nieosi膮galne. Cho膰 wi臋c neoliberalna mitologia stara si臋 nas przekona膰, 偶e nieskr臋powany rynek pracy stanowi trampolin臋 do awansu spo艂ecznego, w rzeczywisto艣ci znacznie cz臋艣ciej jest czynnikiem aktywnie betonuj膮cym podzia艂y spo艂eczne.

Co istotne, dualizm ten nie ma nic wsp贸lnego z tym, jak istotn膮 dla spo艂ecze艅stwa prac臋 wykonuj膮 przedstawiciele poszczeg贸lnych zawod贸w. Zwykle korelacja jest zupe艂nie inna, ni偶 mog艂oby si臋 wydawa膰 鈥 najbardziej potrzebni pracownicy, bez kt贸rych nie potrafimy wyobrazi膰 sobie codziennego funkcjonowania (salowe, ratownicy medyczni, 艣mieciarze, kurierzy, osiedlowi sklepikarze, a w ostatnich latach r贸wnie偶 piel臋gniarki), pracuj膮 na rynku wt贸rnym. Na rynku pierwotnym poruszaj膮 si臋 z kolei pracownicy du偶ych, mi臋dzynarodowych firm: marketingowcy, doradcy podatkowi, bankierzy inwestycyjni czy lobby艣ci. Dzi臋ki nim korporacje skutecznie akumuluj膮 kapita艂, jednak ich wk艂ad w dobrobyt spo艂ecze艅stwa jest, delikatnie m贸wi膮c, w膮tpliwy. Terminy 鈥瀕epszy鈥 i 鈥瀏orszy鈥 nie maj膮 wi臋c na celu warto艣ciowania roli, jak膮 odgrywaj膮 w spo艂ecze艅stwie pracownicy poszczeg贸lnych sektor贸w, a okre艣lenie warunk贸w systemowych, w jakich zmuszeni s膮 pracowa膰.

Podzia艂 ten mo偶na dostrzec w wi臋kszo艣ci wysoko rozwini臋tych pa艅stw 艣wiata, jednak gospodarki r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮 wielko艣ci膮 鈥瀕epszego鈥 i 鈥瀏orszego鈥 rynku oraz stopniem ich zabetonowania 鈥 niedost臋pno艣ci dobrej pracy dla tych, kt贸rzy wyj艣ciowo znale藕li si臋 w 鈥瀏orszej鈥 cz臋艣ci. Polska wci膮偶 zajmuje niechlubne, wysokie miejsce w rankingach niestabilno艣ci zatrudnienia. Zgodnie z danymi OECD w 2018 roku na umowach tymczasowych pracowa艂o u nas 24 proc. pracuj膮cych. Jednocze艣nie w ostatnich latach obserwujemy popraw臋 sytuacji, polegaj膮c膮 chocia偶by na osk艂adkowaniu um贸w zlece艅 czy obj臋ciu ich przepisami o p艂acy minimalnej.

Co istotne, przypuszczalnie 偶adna poprawa w tym obszarze nigdy by nie nast膮pi艂a, gdyby nie wypracowanie j臋zyka, kt贸ry umo偶liwi艂 nazwanie i przedstawienie tego problemu szerokiej publiczno艣ci. W tym kontek艣cie has艂em-kluczem okaza艂y si臋 鈥瀠mowy 艣mieciowe鈥: w mainstreamowych mediach pocz膮tkowo konsekwentnie na ich temat milczano, z czasem zacz臋to je ob艣miewa膰, a偶 w ko艅cu 鈥炁沵ieciowe zatrudnienie鈥 sta艂o si臋 cz臋艣ci膮 szeroko podzielanej diagnozy wa偶nych problem贸w spo艂ecznych.

W tej ods艂onie 鈥濳ontaktu鈥 postanowili艣my rozwin膮膰 podzia艂 na pierwotny i wt贸rny rynek pracy, do艂膮czaj膮c do niego trzeci膮, brakuj膮c膮 kategori臋, kt贸ra obejmowa艂aby ca艂y zas贸b pracy odbywaj膮cej si臋 w warunkach skrajnego wyzysku, pracy niewidzialnej zar贸wno dla spo艂ecze艅stwa, jak i publicyst贸w czy badaczek. Wierz膮c w sprawcz膮 moc j臋zyka, nazwali艣my to zjawisko 鈥瀙odprac膮鈥, nawi膮zuj膮c do terminu 鈥瀙odklasa鈥, kt贸ry mia艂 opisywa膰 grupy spo艂eczne zdegradowane tak nisko, 偶e znajduj膮ce si臋 w zasadzie poza struktur膮 spo艂eczn膮.

Praca jako przestrze艅 samorealizacji, swobodnego realizowania ambicji, 藕r贸d艂o dumy i rado艣ci zwi膮zanych z dok艂adaniem w艂asnej cegie艂ki do dobrobytu spo艂ecze艅stwa 鈥 ten idea艂 we wsp贸艂czesnym kapitalizmie jest udzia艂em nielicznych. Znacznie cz臋艣ciej zatrudnienie okazuje si臋 przede wszystkim konieczno艣ci膮 i ci臋偶arem, obowi膮zkiem, kt贸remu trzeba si臋 podda膰, 偶eby mie膰 za co 偶y膰. Staje si臋 wi臋c zaprzeczeniem 偶ycia i nie dotyczy to jedynie dolnych warstw hierarchii spo艂ecznej. Nie przypadkiem popularna fraza 鈥瀢ork-life balance鈥, w kt贸rej 鈥瀙rac臋鈥 przeciwstawia si臋 鈥溑紋ciu鈥, ukuta zosta艂a przez pozornie sytych i zadowolonych pracownik贸w korporacji, znajduj膮cych si臋 na 鈥瀗ajlepszym鈥 z rynk贸w pracy.

A jednak to w艂a艣nie w kr贸lestwie podpracy 偶ycie jest niszczone ju偶 nie w przeno艣ni, lecz dos艂ownie. O tym jest w艂a艣nie ta ods艂ona. O wyzysku i najbrutalniejszych formach, jakie zdarza mu si臋 przybiera膰.

Tym razem nie piszemy o odleg艂ych pa艅stwach, od kt贸rych dziel膮 nas tysi膮ce kilometr贸w i dziesi膮tki ogniw w globalnych 艂a艅cuchach produkcji. Gdy mowa o naszym kraju, nie mo偶na ju偶 odwr贸ci膰 g艂owy i skwitowa膰 problemu jednym czy drugim komuna艂em o niesprawiedliwym 艣wiecie, ciesz膮c si臋, 偶e nie dzieje si臋 to obok nas. Rzecz w tym, 偶e si臋 dzieje. Piszemy wi臋c o Polsce, o styku brutalnej przemocy i niewidzialnej pracy, kt贸ra ma miejsce w naszym bezpo艣rednim otoczeniu. Za 艣cian膮 twojego mieszkania, na zapleczu restauracji, w kt贸rej jadasz 艣niadania, na zakrystii ko艣cio艂a, do kt贸rego chodzisz.

W tek艣cie 鈥濸raca w ko艣ciele鈥 Tomasz Pliszewski pisze o warunkach (nieformalnego) zatrudnienia w ko艣cio艂ach 鈥 organist贸w, sprz膮taczy, ko艣cielnych. Zwraca uwag臋 na to, jak na styku wiary, hierarchicznej wsp贸lnoty religijnej i relacji zawodowych tworz膮 si臋 fundamenty pod wyzysk i przemoc. 鈥濿iara pracownik贸w ko艣cielnych w budow臋 niecodziennego dzie艂a oraz zaanga偶owanie w nie wszystkich swoich emocji skutkuje wytwarzaniem ogromnych pok艂ad贸w tak zwanej nadpracy. Oddanie wsp贸lnocie, pasja, wiara, zaw贸d 鈥 wszystko to zlewa si臋 w jedno, czyni膮c z pracownika wiernego budowniczego wsp贸lnej sprawy鈥. Niestety 鈥 jak pokazuje autor 鈥 w wielu wypadkach to pozornie szcz臋艣liwe zjednoczenie 鈥炁紋cia鈥 i 鈥瀙racy鈥 w praktyce umo偶liwia 艂amanie podstawowych praw pracowniczych i prowadzi do realnej krzywdy, kt贸rej doznaj膮 osoby zawodowo zwi膮zane z Ko艣cio艂em.

Wed艂ug Global Slavery Index w Polsce w 2018 roku 偶y艂o 128 tysi臋cy wsp贸艂czesnych niewolnik贸w. Nie wida膰 ich w statystykach zatrudnienia ani nie s艂ycha膰 o nich w mediach. Tekst 鈥濶iewolnictwo po polsku鈥 skupia si臋 na problemie wsp贸艂czesnego niewolnictwa w naszym pa艅stwie, zwraca uwag臋 na skal臋 problemu i przygl膮da si臋 najg艂o艣niejszemu przypadkowi handlu lud藕mi na polskim terytorium 鈥 sprawie Miros艂awa K. Jak podsumowuje Hubert Walczy艅ski: 鈥濿sp贸艂czesne niewolnictwo ma wiele twarzy, ale ta historia nie ma nic wsp贸lnego z odosobnionymi obozami, 艂a艅cuchami czy kratami. Niewolnika mo偶esz spotka膰 w autobusie, by膰 mo偶e przepuszcza ci臋 w drzwiach, gdy wychodzisz z wagonu metra. Zmywa naczynia po twojej wizycie w restauracji. Ograniczenia fizyczne zast臋puje przemoc psychiczna, ekonomiczna i biurokratyczna鈥.

W materiale 鈥15 minut na spakowanie torby i do widzenia鈥 pokazujemy standardy zatrudniania imigrant贸w i imigrantek z Ukrainy w Polsce. Prezentujemy jedno z serii nagra艅 rozm贸w, kt贸re aktywi艣ci z Kolektywu Syrena przeprowadzili z agencjami po艣rednictwa pracy. Jakie p艂ace oferuj膮 agencje? Gdzie zakwaterowa膰 pracownika, 偶eby nie by艂o problemu z eksmisj膮, i ile czasu wypada mu da膰 na spakowanie rzeczy? Ile godzin w tygodniu jest gotowy pracowa膰 imigrant?

Tekst 鈥濴epsze jutro dla pracownic i pracownik贸w seksualnych鈥 po艣wi臋cony jest pracy seksualnej. Opisuje warunki zatrudnienia i samozatrudnienia w tym sektorze, podejmuje problem przemocy, na kt贸r膮 nara偶one s膮 pracownice, porusza te偶 kwesti臋 wolnego wyboru sexworker贸w co do pracy w tym zawodzie. Z jednej strony, jak pisze Marta Zdanowska, 鈥瀢 najwi臋kszym od wielu lat badaniu […] jedynie 2,8 procent poda艂o, 偶e nie wykonuje tej pracy dobrowolnie鈥, z drugiej za艣 鈥瀌la ponad 60 procent respondentek powodem podj臋cia si臋 艣wiadczenia us艂ug seksualnych by艂y trudne warunki materialne. […] zdecydowana wi臋kszo艣膰 (86 procent) chcia艂aby zmieni膰 prac臋鈥.

Problemy, kt贸re podejmujemy w wymienionych tekstach, 艂膮czy jeden bardzo istotny aspekt 鈥 s膮 to problemy systemowe. O zjawiskach takich jak wsp贸艂czesne niewolnictwo czy przymusowa praca seksualna zwykle opowiada si臋 przez pryzmat zdegenerowanej jednostki, stoj膮cej na szczycie piramidy przemocy. Ale w艂adza, kt贸rej pochodn膮 jest przemoc, nie pochodzi znik膮d i nie ma wymiaru indywidualnego. Wi臋kszo艣膰 problem贸w, na kt贸re zwracamy uwag臋 w tej ods艂onie, jest generowana przez wsp贸艂czesny kapitalizm, kt贸ry osi膮ga swoje cele tym skuteczniej, im szersze grupy ludzi pozostaj膮 bez 偶adnej prawnej ochrony i poddawane s膮 niczym nieskr臋powanym si艂om rynku. Cho膰 zjawisko podpracy nie zniknie bez ca艂o艣ciowej przemiany obecnego sposobu gospodarowania, wierzymy, 偶e pierwszym krokiem do jego ograniczenia jest wyj臋cie go ze sfery niewidzialno艣ci 鈥 i uporczywe pokazywanie opinii publicznej r贸偶nych obliczy brutalnego wyzysku, wyst臋puj膮cego mi臋dzy innymi we wsp贸艂czesnej Polsce.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij