fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Nie tra膰my czasu na elektryki, gdy brakuje transportu publicznego

Chcia艂bym, 偶eby kluczowym wyzwaniem polityki transportowej by艂a jako艣膰 silnik贸w samochod贸w, kt贸re poruszaj膮 si臋 po naszych miastach. Niestety w wi臋kszo艣ci polskich miast to dost臋p do transportu publicznego jest najwi臋kszym problemem.

Na ulicach polskich miast mo偶e by膰 zdecydowanie gorzej

Nie mam 偶adnych w膮tpliwo艣ci, 偶e Polacy zas艂uguj膮 na czyste powietrze. Smog komunikacyjny musi by膰 traktowany r贸wnie powa偶nie jak smog powstaj膮cy wskutek niew艂a艣ciwego ogrzewania.

Najpowa偶niejszym wyzwaniem zwi膮zanym z聽ograniczaniem smogu komunikacyjnego jest oczywi艣cie zmniejszenie liczby pojazd贸w, kt贸re nie聽spe艂niaj膮 obecnych norm emisji zanieczyszcze艅. Jest to problem, kt贸ry dotyczy przede wszystkim najwi臋kszych polskich metropolii i kt贸ry 鈥 je偶eli b臋dziemy bezczynni 鈥 prawdopodobnie b臋dzie si臋 nasila艂.

Z聽racji coraz bardziej rygorystycznych przepis贸w 艣rodowiskowych w聽Europie Zachodniej, coraz wi臋cej samochod贸w (szczeg贸lnie tych nap臋dzanych dieslem) staje si臋 bezu偶ytecznych. Co oczywiste 鈥 ich w艂a艣ciciele, kupuj膮c nowe 鈥瀍lektryki鈥 czy hybrydy, s膮 ch臋tni je sprzeda膰.

Jak wskazywa艂 ekspert Polskiego Alarmu Smogowego Bartosz Pi艂at w rozmowie z Mari膮 Sobuniewsk膮 na 艂amach portalu klubjagiellonski.pl: 鈥炁歳edni wiek samochod贸w w聽polskim mie艣cie wynosi od聽8,5 do聽9 lat. To聽niespe艂na rok starsze auta ni偶 te, kt贸re pojawiaj膮 si臋 na聽ulicach Pary偶a czy聽Brukseli. Dane pokazuj膮, 偶e聽nie聽mamy takiej przepa艣ci, jak si臋 wszystkim wydaje. W聽dodatku wci膮偶 je藕dzi u聽nas znacz膮co mniej diesli ni偶 na聽Zachodzie. Jednak je艣li nic nie聽zrobimy, to聽b臋dziemy mieli nied艂ugo tak膮 sam膮 katastrof臋, jak膮 maj膮 Francuzi. Dlatego tak聽wa偶ne jest to, by聽w聽pierwszej kolejno艣ci tak聽uregulowa膰 przepisy, 偶eby聽nie聽pojawi艂a si臋 na聽naszych drogach wi臋ksza liczba szkodliwych dla 艣rodowiska pojazd贸w. Strefy czystego transportu to聽jasne przes艂anie dla Polak贸w: nie聽kupujcie diesli鈥.

W tym wzgl臋dzie warto doceni膰 rz膮dz膮cych, 偶e wyci膮gn臋li wnioski z b艂臋d贸w, kt贸re wcze艣niej pope艂nili, i stworzyli ca艂kiem przyzwoite przepisy dotycz膮ce Stref Czystego Transportu (SCT). Proponowany w Krakowie harmonogram wdra偶ania i ograniczenia w ramach Strefy Czystego Transportu wcale nie musz膮 by膰 greenwashing鈥檕w膮 wydmuszk膮. Odpowiednio wykorzystane mog膮 by膰 鈥瀟arcz膮鈥, kt贸ra uchroni nas przed zalewem u偶ywanych diesli z Zachodu.

Na podstawie istniej膮cych przepis贸w polskie miasta maj膮 mo偶liwo艣膰 tworzenia obszar贸w, do kt贸rych wjazd b臋dzie uzale偶niony od emisyjno艣ci danego pojazdu (cho膰 decyzj臋, jakie samochody b臋d膮 mog艂y wjecha膰 do danego obszaru, ustawodawca pozostawia samorz膮dom). Obowi膮zek tworzenia SCT maj膮 jedynie te samorz膮dy, kt贸re zosta艂y do tego wskazane w regionalnych Planach Ochrony Powietrza (na przyk艂ad Krak贸w oraz Warszawa).

Same regulacje na聽poziomie og贸lnokrajowym nie聽s膮聽restrykcyjne, ale聽w聽ko艅cu pozwalaj膮 samorz膮dom na聽wprowadzenie rozwi膮za艅, kt贸re te od聽dawna postulowa艂y.

Jednak nie mo偶na osiada膰 na laurach i przymyka膰 oko na zagro偶enie, na kt贸re wskazuje Jan Mencwel w tek艣cie otwieraj膮cym najnowsz膮 ods艂on臋 Spi臋cia 鈥 nowe przepisy umo偶liwiaj膮ce wprowadzenie Stref Czystego Transportu mog膮 sta膰 si臋 艂atwym alibi dla samorz膮d贸w do jedynie pozorowania zmian. Gor膮ca dyskusja wok贸艂 stworzenia SCT w Krakowie pokazuje, 偶e nawet w mie艣cie, kt贸rego w艂odarze (przynajmniej deklaratywne) s膮 najbardziej zainteresowani ochron膮 powietrza oraz zmniejszeniem liczby samochod贸w w centrum miasta, nie ma co liczy膰 na bardzo rygorystyczne przepisy, eliminuj膮ce szkodliwe samochody z miejskich ulic (23 listopada 2022 roku krakowscy radni uchwalili przepisy o SCT 鈥 b臋dzie to pierwsze takie miasto w Polsce).

Poza SCT w debacie pojawia si臋 r贸wnie偶 postulat zmian w聽podatku akcyzowym. Wed艂ug ekspert贸w Polskiego Alarmu Smogowego stawka akcyzy powinna by膰 uzale偶niona od聽wieku samochodu, poziomu emisji spalin i聽rodzaju wykorzystywanego paliwa. Cho膰 w jakim艣 stopniu to dzia艂anie mog艂oby pom贸c, to nie wydaje si臋 jednak prawdopodobne, 偶e rz膮dz膮cy zdecyduj膮 si臋 uderzy膰 w rynek importu u偶ywanych samochod贸w do Polski 鈥 przy trudnej sytuacji na rynku sprzeda偶y samochod贸w oraz dro偶y藕nie 鈥 by艂oby to prawdopodobnie polityczne samob贸jstwo. Istnieje wi臋c du偶e ryzyko, 偶e problem smogu transportowego ulegnie pogorszeniu.

Czy kierowca ma si臋 do czego przesi膮艣膰?

Od importu u偶ywanego diesla z Zachodu skutecznie mo偶e jednak odwie艣膰 sprawna komunikacja publiczna. Eksperci s膮聽zgodni, 偶e聽przekonanie jedynie po艂owy podr贸偶uj膮cych samochodem do聽wybrania transportu zbiorowego rozwi膮za艂oby w聽du偶ej mierze problem kork贸w na聽ulicach w du偶ych polskich miastach, a聽nat臋偶enie ruchu w聽dni robocze by艂oby podobne jak obecnie w聽dni wolne od聽pracy lub wakacje.

Szacuje si臋, 偶e聽do聽Krakowa dziennie wje偶d偶a od聽200 do聽250 tysi臋cy pojazd贸w. W聽przypadku Warszawy jest to聽nawet 500 tysi臋cy samochod贸w. W聽zdecydowanej wi臋kszo艣ci ich pasa偶erami s膮聽osoby doje偶d偶aj膮ce do聽pracy oraz聽szk贸艂. Zazwyczaj samotnie, gdy偶聽艣rednia liczba os贸b w聽samochodzie wynosi,聽wed艂ug szacunk贸w,聽oko艂o 1,3. Jak przekona膰 kierowc贸w do zmiany nawyk贸w?

Wyb贸r samochodu 鈥 jako 艣rodka transportu 鈥 przez聽mieszka艅c贸w obszaru funkcjonalnego wynika przede wszystkim z聽braku por贸wnywalnej czasowo alternatywy w聽postaci transportu publicznego. Cho膰 polskie miasta ca艂kiem nie藕le radz膮 sobie z聽organizacj膮 komunikacji na聽terenie miasta (a przynajmniej tak by艂o do 2020 roku 鈥 w ostatnich latach zauwa偶alny jest znacz膮cy regres), to聽systemy komunikacji na聽terenie aglomeracji s膮聽z艂e lub bardzo z艂e.

Miasta dostrzegaj膮 ten problem. Wi臋kszo艣膰 dzia艂a艅, kt贸re chcia艂yby podejmowa膰, rozbija si臋 jednak o聽przepisy reguluj膮ce funkcjonowanie samorz膮d贸w w聽Polsce. Poza nielicznymi wyj膮tkami najwi臋ksze metropolie nie聽potrafi膮 doj艣膰 do聽porozumienia z聽innymi jednostkami samorz膮du (okolicznymi gminami oraz聽samorz膮dami wojew贸dzkimi) w聽tworzeniu sp贸jnej oferty komunikacji. Przyczyny s膮聽bardzo r贸偶ne 鈥 od聽ambicjonalnych po聽finansowe.

Jeszcze gorzej jest poza metropoliami. Szcz臋艣cie maj膮 te regiony, w kt贸rych w艂adze wojew贸dztwa organizuj膮 przyzwoity transport kolejowy (Wielkopolska, Pomorze, Dolny 艢l膮sk 鈥 zbie偶no艣膰 historyczna nieprzypadkowa), jednak jak wskazuje ekspert Centrum Analiz Klubu Jagiello艅skiego Bartosz Jakubowski, im ni偶ej w szczeblach samorz膮du, tym gorzej.

鈥濪egrengolada samorz膮d贸w gminnych i聽powiatowych w聽tym zakresie jest tak聽ogromna, 偶e聽spora cz臋艣膰 z聽nich nawet nie聽wywi膮zuje si臋 z聽obowi膮zku sprawozdawania samorz膮dom wojew贸dzkim o聽organizowanym i聽administrowanym przez聽siebie transporcie publicznym鈥 鈥 wskazuje Jakubowski, kt贸ry od lat postuluje odbudow臋 transportu publicznego na 艂amach klubjagiellonski.pl oraz w ramach podcastu 鈥濿臋ze艂 przesiadkowy鈥.

***

Trudno jest mi polemizowa膰 z Janem Mencwelem z perspektywy mieszka艅ca krakowskiego osiedla, kt贸re jest g臋sto oplecione sieci膮 tramwajow膮, autobusow膮 i dr贸g rowerowych. I kt贸rego cz臋艣膰 mieszka艅c贸w i tak w codziennej podr贸偶y do pracy czy szko艂y wybiera samoch贸d oraz stanie w korkach. W tym wymiarze Mencwel ma racj臋 鈥 do wielu z tych ludzi nale偶y dotrze膰 nie za pomoc膮 kampanii informacyjnych, ale odpowiednich przepis贸w i ogranicze艅 鈥 r贸wnie偶 takich jak SCT. Nale偶y im pokazywa膰, 偶e je艣li wybior膮 inny 艣rodek transportu, zyska nie tylko 艣rodowisko, ale przede wszystkim ich portfel, zdrowie oraz relacje rodzinne i spo艂eczne.

Jednak mam problem z tym, aby moj膮 (krakowsk膮) czy te偶 Mencwela (warszawsk膮) perspektyw臋 rozci膮ga膰 na funkcjonowanie transportu publicznego w ca艂ym kraju. Zanim zaczniemy przekonywa膰 lokalnych mieszka艅c贸w, 偶eby nie kupowali elektryka za 200聽tysi臋cy z艂otych, bo wystarczy im rower i w艂asne nogi, postarajmy si臋 przekona膰 w艂odarzy ich miast, 偶e je偶eli chc膮 uczyni膰 swoje miasta lepszymi, to niech sprawi膮, 偶e transport publiczny w ich mie艣cie b臋dzie dost臋pny. W贸wczas, by膰 mo偶e, Strefy Czystego Transportu nie b臋d膮 nam potrzebne.

***

Publikacja powstala w ramach projektu 鈥濺ozwoj hubu informacyjnego na temat stref czystego transportu w Polsce鈥 finansowanego przez Clean Air Fund.聽

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij