fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Polskie miasta potrzebuj膮 zmiany spo艂ecznej, a nie technologicznej

Albo b臋dziemy mie膰 wielkie parkingi, albo zielone place. Je艣li chcemy mie膰 szpalery drzew, to nie mo偶emy dalej utrzymywa膰 rz臋d贸w zaparkowanych aut wzd艂u偶 naszych ulic. Wyb贸r nale偶y do nas. Ale nie udawajmy, 偶e tego wyboru nie ma, bo przestrze艅 miejska ma swoje parametry.
Polskie miasta potrzebuj膮 zmiany spo艂ecznej, a nie technologicznej
ilustr.: Kuba Mazurkiewicz

鈥濧 gdybym tak wymy艣li艂 bardzo d艂ugi samoch贸d, kt贸ry przez ca艂y dzie艅 zatrzymywa艂by si臋聽w wyznaczonych miejscach?鈥 鈥 napisa艂 na Twitterze Elon Musk, najbogatszy cz艂owiek 艣wiata, tw贸rca marki samochod贸w elektrycznych Tesla.

Uwierzyli艣cie? Mam nadziej臋, 偶e nie, bo to nieprawda. To tylko wpis na jednym z wielu parodiuj膮cych go kont, to akurat nazywa si臋 鈥瀖onolog wewn臋trzny Elona Muska鈥. Ale tak si臋 sk艂ada, 偶e ta jedna zmy艣lona wypowied藕 celnie wskazuje punkt, w kt贸rym utkn臋li艣my w my艣leniu o rozwoju transportu miejskiego. A mo偶e nawet szerzej 鈥 o rozwoju miast w og贸le. Zamiast stawia膰 na sprawdzone rozwi膮zania, wci膮偶 pr贸bujemy wymy艣la膰 ko艂o od nowa i oszukujemy si臋, 偶e nowinki technologiczne rozwi膮偶膮 problemy wsp贸艂czesnych miast. A w艂a艣ciwie to nie my si臋 oszukujemy, tylko kto艣 pr贸buje oszuka膰 nas. Tym kim艣 jest wielki biznes motoryzacyjny, kt贸ry nadal chcia艂by 偶erowa膰 na naszej przestrzeni, naszym zdrowiu i naszym bezpiecze艅stwie, by艣my kupowali ich coraz bardziej zb臋dne, drogie produkty.

W Polsce jeste艣my w艂a艣nie w momencie, w kt贸rym mo偶emy wpa艣膰 w zastawion膮 przez ten biznes pu艂apk臋. Polskie miasta przymierzaj膮 si臋 coraz wyra藕niej do wprowadzenia Stref Czystego Transportu. W praktyce uniemo偶liwi膮 one poruszanie si臋 po miastach starszymi modelami samochod贸w, szczeg贸lnie tymi z silnikami diesla, ale nie tylko. Przyj臋te rok temu przez Sejm przepisy daj膮 w tym wzgl臋dzie du偶e pole manewru samorz膮dom. Te b臋d膮 mog艂y dowolnie ustali膰 granice takiej strefy i obj膮膰 ni膮 albo konkretny obszar, albo ca艂e miasto. A tak偶e ustali膰 mniej lub bardziej rygorystyczne normy, jednak kluczowe jest to, aby obni偶y膰 emisj臋 NO2, czyli dwutlenku azotu. To w艂a艣nie ta substancja jest jedn膮 z dw贸ch najniebezpieczniejszych sk艂adowych smogu w polskich miastach, a jej najwi臋ksze st臋偶enia odnotowywane s膮 w najwi臋kszych aglomeracjach. Przyj臋cie takich rozwi膮za艅 jest konieczne dla naszego zdrowia.

Widz臋 tu jednak du偶e niebezpiecze艅stwo 鈥 nowe przepisy mog膮 sta膰 si臋 艂atwym alibi dla samorz膮d贸w. Przyjmuj膮c zapisy o SCT, samorz膮dy mog膮 w prosty spos贸b pokaza膰, 偶e 鈥瀙oradzi艂y sobie鈥 z problemem transportu w mie艣cie. Tymczasem to rozwi膮zanie, cho膰 przybli偶a nas do celu, jakim jest zr贸wnowa偶ony, bezpieczny i zeroemisyjny transport 鈥 absolutnie nie wystarczy. I nie powinno sta膰 si臋 celem samym w sobie.

Dlaczego tak jest? Poniewa偶 SCT skupiaj膮 si臋 na zmianie聽technologicznej, co mo偶e skutkowa膰 pomini臋ciem zmiany systemowej: transformacji modelu transportu w mie艣cie.

Rewolucyjny autobus

W 偶artobliwym tweecie przywo艂anym na pocz膮tku chodzi oczywi艣cie o autobus. Ten wspania艂y wynalazek jest na wskro艣 nowoczesny i w kategorii 鈥瀝ozwi膮zania dla przysz艂o艣ci transportu w mie艣cie鈥 pod ka偶dym wzgl臋dem wygrywa z elektrycznymi samochodami produkowanymi przez Muska czy inny dowolny koncern. Gdyby parodysta chcia艂 uzupe艂ni膰 zmy艣lon膮 wypowied藕 najbogatszego cz艂owieka 艣wiata, m贸g艂by do tego doda膰 jeszcze kilka argument贸w za swoim wynalazkiem. Wyobra藕my to sobie jako wyk艂ad w konwencji TEDx, w kt贸rym pe艂en pasji, ubrany w czarny t-shirt, CEO firmy produkuj膮cej autobusy w punktowym 艣wietle opowiada o geniuszu swojego produktu. 脫w geniusz opiera si臋 na zrozumieniu i wykorzystaniu praw fizyki. 鈥濿yobra藕cie sobie pa艅stwo, 偶e d艂ugi samoch贸d, kt贸ry zatrzymuje si臋 w wyznaczonych miejscach, pozwala przewie藕膰 znacznie wi臋ksz膮 liczb臋 os贸b przy znacznie mniejszych emisjach zanieczyszcze艅, dwutlenku w臋gla i innych szkodliwych dla ludzi i klimatu substancji. Ma艂o tego 鈥 ten cud techniki eliminuje r贸wnie偶 dwa wa偶ne problemy miast: problem kork贸w i problem braku miejsc parkingowych. C贸偶 za genialny koncept: mo偶na gdzie艣 dojecha膰 razem z innymi osobami, bez konieczno艣ci zawalania przestrzeni miejskiej swoj膮 w艂asn膮, wielk膮 metalow膮 puszk膮. My wysiadamy, a puszka porusza si臋 dalej! Czy pa艅stwo to widz膮? A nie wspomnia艂em nawet jeszcze, 偶e podobne d艂ugie samochody mog膮 porusza膰 si臋 po szynach鈥!

To nie koniec palety wynalazk贸w, o kt贸rych nie 艣ni艂o si臋 najbogatszemu cz艂owiekowi 艣wiata. Jest jeszcze przedziwny pojazd na dw贸ch ko艂ach nap臋dzany si艂膮聽ludzkich mi臋艣ni. Prawdziwie zeroemisyjny 艣rodek transportu, kt贸ry nie tylko eliminuje problem kork贸w i zanieczyszczenia powietrza w miastach, ale tak偶e przyczynia si臋聽do poprawy zdrowia publicznego. A w dodatku jest tani w produkcji i niemal偶e darmowy w eksploatacji i u偶ywaniu. Nic to, 偶e produkt ten wynaleziony zosta艂 ju偶 prawie dwa wieki temu. Do dzi艣 ludzko艣膰 nie wymy艣li艂a jeszcze pojazdu, kt贸ry by艂by bardziej efektywny w sensie praw fizyki, czyli prze艂o偶enia energii na efektywno艣膰 poruszania si臋. Mowa oczywi艣cie o starym, dobrym rowerze, wynalazku kt贸rego u偶ywa艂 ju偶 Henryk Sienkiewicz, a kt贸ry dzi艣 na pewno nie kojarzy si臋 nam z nowoczesno艣ci膮 i rozwojem. Nies艂usznie. Zar贸wno transport publiczny, jak i aktywna mobilno艣膰 鈥 rowery czy ruch pieszy 鈥 stanowi膮 prawdziwe rozwi膮zanie problemu niskoemisyjnego transportu w miastach. Niestety, ulegli艣my z艂udzeniu, 偶e wystarczy, by wszyscy przesiedli si臋聽z samochod贸w spalinowych na elektryczne, by problemy transportu w miastach znikn臋艂y jak za dotkni臋ciem czarodziejskiej r贸偶d偶ki.

Nie oszukamy praw fizyki

Tak nie b臋dzie i jest po temu przynajmniej kilka powod贸w, a niemal wszystkie opieraj膮 si臋 na prawach fizyki. Zacznijmy od problemu kork贸w, w kt贸rych codziennie trac膮 czas miliony mieszka艅c贸w naszych miast. Auta elektryczne b臋d膮 sta艂y w dok艂adnie takich samych korkach co auta spalinowe, a stracony w nich czas b臋dzie tak samo stracony. Wynika to z bardzo prostego, ale usilnie ignorowanego przez polityk贸w 鈥 i ukrywanego przez bran偶臋 motoryzacyjn膮 鈥 faktu: samoch贸d jest skrajnie nieefektywnym 艣rodkiem transportu w mie艣cie, w kt贸rym przestrze艅 ma swoje ograniczone parametry. Pozwala on na przewiezienie bardzo niewielkiej liczby os贸b, a jednocze艣nie zajmuje bardzo du偶o przestrzeni. I w艂a艣nie to sprawia, 偶e powstaj膮 korki: przestrze艅 nie jest z gumy i nie mo偶e pomie艣ci膰 tak du偶ej liczby aut na raz. Co gorsza, zwykle nie zabieraj膮 one na sw贸j pok艂ad tylu os贸b, ile maj膮 miejsc siedz膮cych. Z bada艅 wynika, 偶e 艣rednie ob艂o偶enie samochodu osobowego stoj膮cego w warszawskich korkach to鈥1,2 osoby. Je艣li kto艣 kiedy艣 odgrzebie spod py艂u i piasku 艣wiadectwa naszych czas贸w, b臋dzie si臋 z nas 艣mia艂, 偶e uwa偶ali艣my, i偶 codzienne przewo偶enie powietrza w metalowych puszkach to nowoczesno艣膰.

Skoro ju偶 o powietrzu mowa, to obalmy kolejny mit dotycz膮cy aut elektrycznych. M贸wi si臋 bowiem, 偶e dzi臋ki nim zniknie problem zanieczyszczenia powietrza. To nieprawda 鈥 nie zniknie. Owszem, przestaniemy wdycha膰 spaliny z rur wydechowych, ale to tylko cz臋艣膰 zanieczyszcze艅 wynikaj膮cych z ruchu ulicznego, kt贸re codziennie dostaj膮 si臋聽do naszych p艂uc. Nauka ju偶聽dawno opisa艂a i zdiagnozowa艂a problem tak zwanego unosu wt贸rnego. To toksyczna chmura, na kt贸r膮 sk艂ada si臋聽wzbijany z ulic py艂, kurz, a tak偶e 艣cierane mikrocz膮stki opon i klock贸w hamulcowych. Badania pokazuj膮, 偶e przy najbardziej ruchliwych ulicach unos wt贸rny mo偶e stanowi膰 nawet po艂ow臋 zanieczyszcze艅 powietrza. Co oczywiste, b臋dziemy te starte klocki i opony wdycha膰 nadal po tym, jak zelektryfikujemy nasze samochody.

Po drugie, auta elektryczne nie rozwi膮偶膮 problemu miejsc do parkowania. Olbrzymia presja na przestrze艅 miejsk膮, jak膮 generuje indywidualna motoryzacja, 艣wietnie widoczna jest w centrum Warszawy. Najwa偶niejsze, historyczne place miejskie 鈥 Teatralny, Bankowy, Konstytucji 鈥 s膮 dzi艣 wielkimi parkingami. Na miejsca postojowe oddajemy te偶 tereny wzd艂u偶 naszych ulic, a potem dziwimy si臋, 偶e nie ma miejsca, by zasadzi膰 wzd艂u偶 nich drzewa. Ulegli艣my z艂udnej wizji, 偶e b臋dziemy w stanie 鈥瀝ozwi膮za膰 problem parkowania鈥 przez dodawanie kolejnych parking贸w. To bzdura. Ju偶 s艂ynny du艅ski urbanista Jan Gehl, autor ksi膮偶ki 鈥濵iasto dla Ludzi鈥, m贸wi艂: 鈥瀋hcesz mie膰 korki 鈥 buduj parkingi鈥. Tworzenie kolejnej infrastruktury dedykowanej prywatnym autom sprawi tylko, 偶e pojawi si臋 wi臋cej ich u偶ytkownik贸w zach臋conych nowymi inwestycjami. W j臋zyku ekonomii nazywa si臋 to zjawiskiem 鈥瀙opytu indukowanego鈥. Z kolei w j臋zyku transportowym m贸wimy o 鈥瀙aradoksie Lewisa-Mordridge鈥檃鈥, opisanym przez par臋 brytyjskich naukowc贸w ju偶 w latach 70. XX wieku. Paradoks ten obserwujemy codziennie na ulicach naszych miast: mimo, 偶e nowych dr贸g i pas贸w ruchu jest coraz wi臋cej, to korki wcale si臋 nie zmniejszy艂y. Ba 鈥 w wielu miastach takich jak Warszawa wpompowane w infrastruktur臋 drogow膮 miliardy z艂otych przynios艂y tylko zwi臋kszenie ruchu i co za tym idzie: wi臋ksze korki! To by膰 mo偶e najwi臋kszy paradoks ostatnich dekad historii Polski. Na nic nie wydali艣my tyle co na poszerzanie dr贸g 鈥 i zostali艣my z tymi szerokimi arteriami jak Himilsbach z angielskim. Tego nie powiedz膮 wam piewcy 鈥瀞ukcesu polskiej transformacji鈥, bo nadal tkwi膮 w mentalnym korku. Tymczasem spraw臋 trzeba wreszcie postawi膰 uczciwie. Przestrze艅 miejska nie jest z gumy. Poszerzanie jezdni du偶o kosztuje, a nic nie daje. Albo b臋dziemy mie膰 wielkie parkingi, albo zielone place. Je艣li chcemy mie膰 szpalery drzew, to nie mo偶emy dalej utrzymywa膰 rz臋d贸w zaparkowanych aut wzd艂u偶 naszych ulic. Wyb贸r nale偶y do nas. Ale nie udawajmy, 偶e tego wyboru nie ma, bo przestrze艅 miejska ma swoje parametry i praw fizyki nie da si臋 oszuka膰. Mimo, 偶e politycy od lat pr贸buj膮 wmawia膰 nam, 偶e jest inaczej.

Wszystkie powy偶sze problemy rozwi膮zuje, w cz臋艣ci lub w ca艂o艣ci, transport publiczny, rowery, ruch pieszy. Auta elektryczne rozwi膮zuj膮聽tylko cz臋艣膰 problemu zanieczyszcze艅 powietrza 鈥 t臋聽zwi膮zan膮 ze spalinami. To dlatego kanadyjski urbanista Brent Toderian przekonuje, 偶e 鈥瀙otrzebujemy mniej aut, a nie czystszych aut鈥. Nie da si臋 tego jednak osi膮gn膮膰 bez 艣wiadomej polityki miejskiej, kt贸ra w centrum stawia te rozwi膮zania, kt贸re faktycznie rozwi膮zuj膮 problemy. Wystarczy, 偶e na nowo zdefiniujemy to, co naprawd臋 jest nowoczesno艣ci膮 i post臋pem. Je偶eli nowoczesno艣膰 rozumiemy jako odpowied藕 na wyzwania, jakie stawia przed nami przysz艂o艣膰 鈥 w tym konieczno艣膰 osi膮gni臋cia zeroemisyjno艣ci 鈥 to ruch pieszy oraz rower powinni艣my postawi膰 na szczycie naszej 鈥瀙iramidy potrzeb鈥. A auto elektryczne na samym dole. Sorry, Elon, physics is physics.

To oczywi艣cie nie oznacza, 偶e elektryfikacja samochod贸w nie jest konieczna. Ani te偶, 偶e maj膮 one ca艂kowicie znikn膮膰 z ulic miast. Wystarczy, 偶e przestaniemy 鈥瀒ndukowa膰 popyt鈥 na ruch aut, buduj膮c kolejne parkingi i pasy ruchu, a do tego realnie uprzywilejujemy transport publiczny, rowery i ruch pieszy. Uprzywilejujemy nie tylko w sferze podzia艂u przestrzeni, ale tak偶e i publicznych 艣rodk贸w, kt贸re wydajemy na infrastruktur臋 dedykowan膮 r贸偶nym 艣rodkom transportu. Dzi艣 i w jednej, i w drugiej sferze mamy po prostu gigantyczn膮 dysproporcj臋. Indywidualny transport samochodowy jest po prostu subsydiowany z publicznych 艣rodk贸w za ci臋偶kie miliardy z艂otych. Co ciekawe, nikt przy tym nie pyta, czy jest on rentowny, czy nie 鈥 po prostu przyj臋艂o si臋, 偶e mo偶emy lekk膮 r臋k膮 wydawa膰 miliardy na drogi i parkingi, ale nad ka偶d膮 z艂ot贸wk膮 wydan膮 na kolej czy nowe po艂膮czenie autobusowe musz膮 si臋 pochyli膰 sztaby ekonomist贸w. Przy okazji warto obali膰 kolejny mit, jakoby rzekomo kierowcy aut utrzymywali infrastruktur臋 drogow膮 w swoich op艂atach i podatkach. Nic podobnego: op艂aty ponoszone przez kierowc贸w to zaledwie jedna pi膮ta koszt贸w samego utrzymania infrastruktury drogowej. Reszt臋 dok艂adamy wszyscy z bud偶etu pa艅stwa. A wspomnijmy jeszcze o gigantycznej dysproporcji w wydatkach inwestycyjnych. Rz膮d Prawa i Sprawiedliwo艣ci szumnie zapowiada艂, 偶e powalczy z problemem wykluczenia transportowego w Polsce. Tymczasem w sferze twardej polityki, czyli wydatk贸w na inwestycj臋, nie zmieni艂o si臋 nic. Nieca艂y miesi膮c temu premier Mateusz Morawiecki z dum膮 og艂asza艂 podpisanie umowy na budow臋 drogi ekspresowej Dukla-Barwinek. 18 km trasy b臋dzie kosztowa膰, bagatela, 1.5 miliarda z艂otych. To jedna dziesi膮ta ca艂ej kwoty, jak膮 przeznaczono na og贸lnopolski, 鈥瀎lagowy鈥 program Kolej Plus. Priorytety wida膰 jak na d艂oni. Wystarczy艂oby je po prostu odwr贸ci膰. Tylko tyle i a偶 tyle.

Samochody dla naprawd臋 potrzebuj膮cych

Wszystko to brzmi tak, jakby celem by艂 zakaz ruchu aut i mityczna 鈥瀔olektywizacja鈥 transportu. Nic podobnego. Cel jest tylko jeden: du偶o mniej aut na naszych ulicach. Co najzabawniejsze, skorzystaj膮 na tym wszyscy. Nadal b臋d膮 pewne grupy spo艂eczne, kt贸re b臋d膮 u偶ywa膰 w mie艣cie samochodu, czy to jako 艣rodka transportu, czy narz臋dzia pracy. Ale do艣wiadczenia takich miast jak cho膰by Amsterdam czy Kopenhaga pokazuj膮, 偶e postawienie na prawdziwie nowoczesne rozwi膮zania jak rower czy zbiorkom ostatecznie op艂aca si臋 wszystkim u偶ytkownikom dr贸g. Ka偶dy rowerzysta to jeden samoch贸d mniej na ulicach miasta, a to oznacza odrobin臋 wi臋cej miejsca dla tych, kt贸rzy naprawd臋 musz膮 si臋 tym samochodem przemieszcza膰. Ka偶da osoba jad膮ca autobusem zamiast autem zwalnia miejsce dla osoby, kt贸ra musi zawie藕膰 do lekarza babci臋. Nie, nie szydz臋 z tego argumentu 鈥 naprawd臋 chcia艂bym, 偶eby w takich sytuacjach nie trzeba by艂o sta膰 w kilometrowych korkach spowodowanych przez osoby wioz膮ce siebie i du偶o powietrza. Niestety, tak dzia艂a niewidzialna r臋ka rynku motoryzacyjnego, w kt贸rego interesie nie jest wcale rozwi膮zanie problem贸w transportowych mieszka艅c贸w miast. Interes tej bran偶y jest jeden: wi臋cej sprzedanych aut. To dlatego dzi艣 usilnie pr贸buj膮 nam wcisn膮膰 wizj臋 nowoczesno艣ci, kt贸ra stawia w centrum auto elektryczne. A politycy to kupuj膮, bo myl膮 zmian臋 spo艂eczn膮 z post臋pem technologicznym. Technologia nas jednak nie uratuje. Chyba, 偶e m贸wimy o technologii z pierwszej po艂owy XIX wieku, kiedy cz艂owiek wpad艂 na to, 偶e mo偶e wprawi膰 si艂膮 swoich mi臋艣ni w ruch pojazd na dw贸ch du偶ych ko艂ach. Wiemy ju偶 wystarczaj膮co du偶o. Teraz potrzebujemy odwagi, by t膮 wiedz臋 wreszcie wcieli膰 w 偶ycie.

***

Publikacja powstala w ramach projektu 鈥濺ozwoj hubu informacyjnego na temat stref czystego transportu w Polsce鈥 finansowanego przez Clean Air Fund.聽

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij