fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Inkluzywne dla ludzi, wykluczaj膮ce dla aut. Takie maj膮 by膰 miasta

Mamy do czynienia z re偶yserowan膮 przez bran偶臋 samochodow膮 walk膮 kierowc贸w z pieszymi, a raczej stra偶nik贸w patriarchatu i innych opresji systemowych z nieuprzywilejowanymi grupami. W problemie samochodozy jak w soczewce skupiaj膮 si臋 bowiem nier贸wno艣ci p艂ciowe i ekonomiczne.

Popularno艣膰 aut 鈥 atrybut贸w m臋sko艣ci 鈥 znacz膮co przyczyni艂a si臋 do utrzymania lub pog艂臋bienia przepa艣ci pomi臋dzy p艂ciami, a rozw贸j przyklejonej do stereotyp贸w bran偶y samochodowej i to, jakich aspiracji i relacji w艂adzy ona dotyka, sprawi艂y, 偶e dzi艣 niemal ca艂a infrastruktura (miejska i drogowa) zn贸w 鈥 tak jak niegdy艣 prawo i obyczaje 鈥 spycha kobiety do niewidzialnej czy zmarginalizowanej sfery i dostosowuje si臋 do potrzeb os贸b kieruj膮cych autami. Tak si臋 sk艂ada, 偶e tymi osobami wci膮偶 s膮 g艂贸wnie m臋偶czy藕ni.

Niewidzialno艣膰 kobiet, dyktatura aut

W 2021 roku egzamin na prawo jazdy zda艂o wi臋cej kobiet ni偶 m臋偶czyzn, ale to ich koledzy, bracia czy partnerzy cz臋艣ciej posiadaj膮 auta na w艂asno艣膰. Dlatego, odpowiadaj膮c na pytanie: 鈥瀋o zrobi膰, by auta nie dominowa艂y d艂u偶ej naszego krajobrazu鈥, nie nale偶y pomija膰 refleksji nad tym, czyje interesy realizuje kult samochodozy, jaki uk艂ad si艂 w spo艂ecze艅stwie odzwierciedla i czy nie jest przypadkiem przed艂u偶eniem patriarchalnego 鈥 艣wiadomego lub nawykowego imperatywu wypchni臋cia kobiet (i nie tylko ich) z przestrzeni publicznej poprzez stawianie im licznych barier architektonicznych w mie艣cie.

Caroline Criado-Perez po艣wi臋ca tym przeszkodom rozdzia艂 鈥濶iewidzialnych kobiet鈥, pokazuj膮c, 偶e od艣nie偶anie miejskich chodnik贸w, kt贸rych g艂贸wnymi u偶ytkowniczkami s膮 kobiety, nie jest tak wa偶nym priorytetem dla lokalnych w艂adz, jak usuni臋cie 艣niegu z ulic. To jednak generuje ogromne koszty zdrowotne. Jak wskazuje autorka 鈥 鈥瀙iesi w czasie go艂oledzi ulegaj膮 kontuzjom trzy razy cz臋艣ciej ni偶 zmotoryzowani鈥.

Domy艣lnie: kierowca

Jan Mencwel w tek艣cie na temat niesamochodowej przysz艂o艣ci s艂usznie pisze, 偶e ton膮ce w korkach i oddychaj膮ce spalinami miasta, kt贸re pe艂ni膮 rol臋 艣miertelnych tor贸w wy艣cigowych albo parking贸w, 鈥瀙otrzebuj膮 zmiany spo艂ecznej, a nie technologicznej鈥. Nie pochyla si臋 jednak nad genderowymi, ale tak偶e klasowymi mechanizmami hamuj膮cymi t臋 rewolucj臋. Jej g艂贸wne has艂o powinno brzmie膰: 鈥瀖iasta inkluzywne dla ludzi i istot pozaludzkich, ale wykluczaj膮ce dla samochod贸w鈥.

Maszynom oddali艣my przestrzenie oraz prawne i kulturowe pierwsze艅stwo. Ten dystopijny koszmar antropocenu ma domy艣lnych architekt贸w i odbiorc贸w: koncerny samochodowe, projektant贸w przestrzeni i ustawodawc贸w oraz bia艂ego, uprzywilejowanego, zmotoryzowanego m臋偶czyzn臋 w sile wieku, kt贸ry samoch贸d traktuje jak przed艂u偶enie swojego bytu oraz realizacj臋 prawa w艂asno艣ci i szybkiej p艂ynnej jazdy, czyli czego艣, co zgodnie z narracj膮-motorem nap臋dowych si艂 neoliberalnego kapitalizmu 鈥瀙o prostu mu si臋 nale偶y鈥.

Slogan 鈥瀖oje auto, moja sprawa鈥 nie dzia艂a, je艣li dotyczy zaw艂aszczaj膮cego wsp贸ln膮 przestrze艅 zatruwacza powietrza. Posiadacz samochodu nie ponosi odpowiedzialno艣ci za wszystkie koszty generowane przez jego intymne chwile z autem, do kt贸rego szczeg贸lnie w Polsce 偶ywi si臋 mi艂o艣膰 wr臋cz patologiczn膮, a na pewno 艣lep膮, opart膮 na prawid艂ach wolnej, nier贸wno艣ciowej, amerykanki.

Kierowca pytany o rozw贸j zbiorkomu czy pokonywanie kr贸tkich dystans贸w pieszo/na rowerze, odpowiada, 偶e woli zgin膮膰, ni偶 zrezygnowa膰 z auta. Podobnie m臋偶czy藕ni, kt贸rych 艣mier膰 i choroby nie powstrzymuj膮 przed rezygnacj膮 z mi臋sa. Wszystko, co ekologiczne, kulturowo bywa kojarzone jako niem臋skie. Przemys艂owi motoryzacyjnemu tylko w to graj.

Dom, drzewo, auto

鈥濿 spocie reklamowym pewnej marki samochodowej scenariusz wygl膮da tak, 偶e dw贸ch m臋偶czyzn robi zakupy. Jeden na ta艣m臋 przy kasie wyk艂ada tofu i warzywa, a drugi kolejne kawa艂ki czerwonego mi臋sa, wprawiaj膮c pierwszego w wyra藕ne zak艂opotanie. Weganin czuje si臋 naruszony w swojej m臋sko艣ci, wr臋cz symbolicznie wykastrowany, wi臋c od razu kieruje si臋 do salonu samochodowego i kupuje wielkie terenowe auto. Jego m臋ska to偶samo艣膰 jest uratowana. Odje偶d偶a zadowolony, zagryzaj膮c marchewk臋, a na ekranie pojawia si臋 napis: 芦Restore your balance禄鈥 鈥 taki przyk艂ad marketingowej propagandy, kt贸ra atakuje nas wsz臋dzie i od ko艂yski, podaje dra hab. Monika 呕贸艂ko艣.

Artystka Marta 呕ukowska w 鈥濿ychowaniu do samochodu鈥 wskazuje, 偶e 偶yjemy w uzale偶nionym od samochodozy 艣wiecie, w kt贸rym 贸w na艂贸g pog艂臋biaj膮 nie tylko reklamy. Pierwsze ksi膮偶eczki z obrazkami dla niemowl膮t pokazuj膮 obok domu i drzewa samoch贸d, na ch艂opi臋cych 艣pioszkach umieszcza si臋 wy艣cig贸wki, a w艣r贸d dedykowanych im, profilowanych genderowo zabawek przewa偶aj膮 auta, kluczyki do samochodu, a nawet legitymacje dla ma艂ego kierowcy.

Mamy do czynienia z re偶yserowan膮 przez bran偶臋 samochodow膮 wojn膮 kierowc贸w z pieszymi, a raczej stra偶nik贸w patriarchatu i innych opresji systemowych z nieuprzywilejowanymi grupami. W problemie samochodozy jak w soczewce skupiaj膮 si臋 nier贸wno艣ci p艂ciowe, klasowe, ekonomiczne i wynikaj膮ce z nich przekonania/stereotypy, jak cho膰by ten, 偶e autobusem czy rowerem porusza si臋 kto艣, komu w 偶yciu si臋 nie powiod艂o.

艢wi臋te krowy ulicy

Posiadanie samochodu jest podyktowane uklasowionymi i ugenderowionymi aspiracjami, ale tak偶e zniszczeniem w czasie transformacji ustrojowej publicznych linii komunikacyjnych. Jednocze艣nie wiele grup w walce o ulice, czyli mo偶liwo艣膰 korzystania z przestrzeni miejskiej, wychodzi zawsze na przegranych i zmuszonych do poruszania si臋 przej艣ciami podziemnymi i wiaduktami wznosz膮cymi si臋 nad trasami szybkiego ruchu, korzystania z fatalnie dzia艂aj膮cego (bo niedofinansowanego) transportu zbiorowego albo pozostania w domu.

Kobiety, dzieci, seniorzy, migranci, osoby z niepe艂nosprawno艣ciami, ale te偶 niezamo偶ni lub 艣wiadomi klimatycznie/ekologicznie m臋偶czy藕ni 鈥 statystyczna wi臋kszo艣膰 mieszka艅c贸w miast, kt贸ra nie ma prawa jazdy, nie mo偶e lub nie chce prowadzi膰 auta albo nie sta膰 jej na jego kupno 鈥 jest skazana wykluczenie komunikacyjne i przestrzenne, ale tak偶e pogard臋 lub ignorancj臋 ze strony beneficjent贸w obecnego autocentrycznego systemu.

To nie jest szukanie seksistowskiej dziury w ca艂ym, cho膰 i takie zarzuty padaj膮 w tej dyskusji. Poruszaj膮ca kwestie wyklucze艅 architektka, urbanistka i blogerka Magdalena Milert ukraca je tak: 鈥瀙rzypomnij sobie, kiedy ostatnio d藕wiga艂e艣 20 kg 鈥 tyle 艣rednio wa偶y w贸zek z dzieckiem, z kt贸rym matki czy opiekunki musz膮 ka偶dego dnia pokonywa膰 liczne bariery architektoniczne w mie艣cie鈥.

Nier贸wny podzia艂 obowi膮zk贸w domowych i konieczno艣膰 opieki nad dzieckiem/seniorem/OzN sprawiaj膮, 偶e kobieta wykonuje znacznie bardziej skomplikowan膮 trajektori臋 przemieszczania si臋 po mie艣cie ka偶dego dnia ni偶 m臋偶czyzna. Nale偶a艂oby wi臋kszy nacisk po艂o偶y膰 na zaanga偶owanie m臋偶czyzn w prac臋 opieku艅cz膮 i niwelowanie luk p艂acowych, ale 艣wiatowe Forum Ekonomiczne wylicza, 偶e zajmie nam to co najmniej 132 lata.

Baby te偶 je偶d偶膮

Tymczasem liczba aut w miastach ro艣nie i mo偶e rosn膮膰 z pobudek emancypacyjnych, kt贸re do nakr臋cania sprzeda偶y, a nie tworzenia r贸wnego 艣wiata, sprytnie wykorzystuje bran偶a samochodowa, stroj膮c w fa艂szywe pi贸ra feminizmu narracj臋 o sile i samodzielno艣ci kobiet, g艂贸wnie prezesek na tyle zamo偶nych, by kupi膰 nowego SUV-a.

I tak, kobiety te偶 je偶d偶膮, bo musz膮, zw艂aszcza w ma艂ych miastach, w kt贸rych nie dzia艂a zbiorkom. Dzi臋ki w艂asnym czterem k贸艂kom wybijaj膮 si臋 na niezale偶no艣膰. Ale s膮 te偶 takie, kt贸re kupuj膮 auta dla szpanu i przejmuj膮 obrzydliw膮 kultur臋 obwiniania o wszystko pieszych i wszystkich, kt贸rzy chcieliby rozwi膮za艅 u艂atwiaj膮cych 偶ycie nie-kierowcom.

Dlatego odpowiedzi膮 na pe艂n膮 nier贸wno艣ci rzeczywisto艣膰 bynajmniej nie jest 鈥瀞amoch贸d dla ka偶dego鈥. Nawet, je艣li by艂by on elektryczny, bo w mie艣cie 鈥 jak wskazuje Jan Mencwel 鈥 鈥瀙rzestrze艅 nie jest z gumy i nie mo偶e pomie艣ci膰 tak du偶ej liczby aut na raz鈥. Ju偶 teraz w Warszawie 鈥 jak dowiedzia艂 si臋 tamtejszy radny, Marek Szolc, zarejestrowanych aut jest wi臋cej ni偶 zameldowanych mieszka艅c贸w.

Zmiana priorytet贸w

Mentalno艣ci i kultury 艂atwo nie zmienimy, ale prawo i polityk臋 miejsk膮 鈥 mo偶emy. W艂adze centralne i lokalne musz膮 przestawi膰 priorytety swoich dzia艂a艅: zwi臋kszy膰 reprezentacj臋 kobiet i cz艂onk贸w innych grup w swoich szeregach, a przede wszystkim umo偶liwi膰 mieszka艅com i mieszkankom miast udzia艂 w konsultacjach dotycz膮cych inwestycji publicznych oraz korzystania z narz臋dzi kontroli spo艂ecznej.

Nacisk na wzmocnienie partycypacji w wielu miastach na 艣wiecie przyni贸s艂 po偶膮dane zmiany. Zazieleni艂 centra metropolii, odda艂 je pieszym i rowerzystom, realizuj膮c ide臋 tworzenia tak zwanych. miast 15-minutowych. Takim 艣ladem posz艂y zarz膮dzane przez decydentki Pary偶 czy Barcelona, w kt贸rych samochodoza wci膮偶 jest problemem, ale rozwi膮zywanym.

Potrzebujemy na艣ladowania tych metod, ale tak偶e wspierania zawod贸w urbanisty i architekta, kt贸re musz膮 przesta膰 by膰 domen膮 m臋偶czyzn, o czym wspominaj膮 takie inicjatywy, jak Architektoniczki, co faktycznie pozwoli na budowanie i projektowanie miasta z perspektywy komfortu i bezpiecze艅stwa kobiet 鈥 najcz臋艣ciej do艣wiadczaj膮cych barier wynikaj膮cych z niedostosowanej do potrzeb pieszych infrastruktury.

Zgodnie z wytycznymi Rady Gospodarczej i Spo艂ecznej ONZ z 1997 roku do polityk miejskich nale偶y w艂膮czy膰 tak zwany gender mainstreaming, czyli rozwi膮zania uwzgl臋dniaj膮ce p艂e膰, a nie neutralne p艂ciowo. Gdy w projektowanie przestrzeni w艂膮czymy do艣wiadczenie kobiet, korzy艣ci osi膮gn膮 wszyscy, tak偶e m臋偶czy藕ni. Gdy p艂e膰 nie odgrywa 偶adnej roli w tych procesach, okazuje si臋, 偶e podejmowane dzia艂ania s膮 automatycznie dostosowywane wy艂膮cznie do wymaga艅 i mo偶liwo艣ci domy艣lnego bia艂ego m臋偶czyzny.

Od sprawdzenia komfortu kobiet w mie艣cie i gender mainstreamingu dwie dekady temu rozpocz臋艂a si臋 rewolucja w Wiedniu, kt贸ry z dum膮 nosi tytu艂 pierwszego miasta na 艣wiecie, uwzgl臋dniaj膮cego genderow膮 perspektyw臋 w polityce samorz膮dowej i uchodz膮cego za jedn膮 z najbardziej przyjaznych pieszym metropolii.

Implementowanie inkluzywnej polityki w polskich magistratach jest drog膮 do tego, by to ludzie, a nie samochody organizowa艂y nasze 偶ycie. W zderzeniu z maszyn膮 ka偶dy jest przecie偶 przegrany. W mie艣cie wolnym (przynajmniej cz臋艣ciowo) od samochod贸w wszystkim 偶yje si臋 wygodniej, r贸wnie偶 kierowcom, kt贸rzy, mog膮c przesi膮艣膰 si臋 do wygodnego zbiorkomu czy na rower, oszcz臋dzaj膮 na paliwie czy zdrowiu.

鈥濿szystko to brzmi tak, jakby celem by艂 zakaz ruchu aut i mityczna 芦kolektywizacja禄 transportu. Nic podobnego鈥 鈥 dodaje Jan Mencwel. Trudno si臋 nie zgodzi膰, jednak w zmaganiu si臋 z problemem, kt贸ry realnie wp艂ywa na bezpiecze艅stwo i zdrowie spo艂ecze艅stwa, w przededniu katastrofy nie ma ju偶 czasu na kosmetyczne zmiany. Tam, gdzie samoch贸d jest odpowiedzi膮 na wykluczenie, potrzebujemy transportu zbiorowego. Tam, gdzie jest fanaberi膮 kieruj膮cego, czas na wi臋cej zakaz贸w, kar i szczelnego systemu kontroli, czyli wyrzucenia aut z miasta, wprowadzenia podatk贸w od luksusu na wz贸r tych, kt贸re 艣ci膮ga z najbogatszych Kanada, czy uzale偶nionych od stopnia zamo偶no艣ci, sprawiedliwych wobec najbiedniejszych kierowc贸w op艂at za generowane emisje.

Dzia艂ania kompleksowe, czasem radykalne, wdra偶ane jednocze艣nie, sprawi膮, 偶e posiadanie auta na w艂asno艣膰 b臋dzie zmor膮, nie presti偶em, a samochodowa i wykorzystuj膮ca seksistowskie i klasistowskie stereotypy propaganda zniknie z medi贸w. Skoro uda艂o nam si臋 zakaza膰 reklam papieros贸w lub mi臋sa w (na razie tylko w holenderskim Harlemie), to czemu by tego samego nie zrobi膰 z samochodami? Dlaczego ich producentom nie nale偶a艂oby cofn膮膰 publicznych subsydi贸w, a podwy偶szone kary za przekroczenie dozwolonej pr臋dko艣ci i przepis贸w ruchu drogowego egzekwowa膰 i przeznacza膰 na budow臋 udogodnie艅 dla ludzi, a nie aut?

Dop贸ki w tej dyskusji b臋dziemy s艂ucha膰 najg艂o艣niej krzycz膮cych kierowc贸w, a nie r贸偶norodnych, ale liczniejszych grup spo艂ecznych, te i wiele innych istotnych pyta艅 nigdy nie padn膮 i nigdy nie nast膮pi 偶adna, nawet ma艂o rewolucyjna zmiana.

***

Publikacja powstala w ramach projektu 鈥濺ozwoj hubu informacyjnego na temat stref czystego transportu w Polsce鈥 finansowanego przez Clean Air Fund.聽

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij