Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Atom: panika moralna zamiast polityki

Je┼Ťli atom ma by─ç tylko zabezpieczeniem daj─ůcym spokojny sen wychowanym w XX wieku i podejmuj─ůcym dzi┼Ť decyzje osobom my┼Ťl─ůcym w kategoriach energetyki konwencjonalnej, wielkoskalowej i scentralizowanej ÔÇô to mo┼╝e okaza─ç si─Ö niepotrzebn─ů i niezwykle kosztown─ů fanaberi─ů.

Wbrew powtarzanej cz─Östo przez zwolennik├│w energii j─ůdrowej narracji ÔÇô najwi─Ökszym wrogiem atomu jest on sam. Od wznowienia po 2008 roku polski program j─ůdrowy nie spotka┼é si─Ö ze znacz─ůcym oporem, nie by┼éo ┼╝adnej szerokiej, skoordynowanej akcji przeciwnik├│w. Je┼Ťli wi─Öc przez niemal dwana┼Ťcie lat nie uda┼éo si─Ö zbudowa─ç ani jednego reaktora, ani nawet wbi─ç ┼éopaty na placu budowy, to winnych jest dw├│ch.

Po pierwsze decydenci, bo stan wiecznego planowania jest korzystny, a miliony z┼éotych rozp┼éywaj─ů si─Ö tak samo jak odpowiedzialno┼Ť─ç za brak dzia┼éa┼ä. Tych reali├│w nie da si─Ö oddzieli─ç od wizji dekarbonizacji atomem, tak samo jak nie da si─Ö poza nawias wyj─ů─ç jego wad. Bo po drugie winna jest technologia ÔÇô elektrownie j─ůdrowe nie s─ů cudownym panaceum na bol─ůczki tego ┼Ťwiata. Stwarzaj─ů nie mniej problem├│w, ni┼╝ rozwi─ůzuj─ů, a zaporowy koszt budowy i pe┼énego cyklu eksploatacji, ryzyko awarii, d┼éugi czas budowy ÔÇô to realne problemy, kt├│re musz─ů zosta─ç uwzgl─Ödnione w racjonalnej dyskusji o transformacji energetycznej.

Tekst Natalii Ko┼éody┼äskiej-Magdziarz z ÔÇ×Nowej KonfederacjiÔÇŁ opiera si─Ö na sprzecznej wewn─Ötrznie tezie ÔÇô jakoby czas na dyskusje ju┼╝ min─ů┼é, a cho─ç transformacja energetyczna to proces trwaj─ůcy dekady, ju┼╝ dzi┼Ť musimy przyj─ů─ç autorce na wiar─Ö, ┼╝e rozwi─ůzanie jest tylko jedno. Nieprawd─ů jest, ┼╝e brakuje ÔÇ×akcji spo┼éecznej, kt├│rej celem mia┼éoby by─ç zaznajomienie spo┼éecze┼ästwaÔÇŁ z energi─ů j─ůdrow─ů. W rzeczywisto┼Ťci polski program atomowy dzia┼éa ju┼╝ od kilkunastu lat, a mimo braku wynik├│w jego koszty s─ů tak ogromne, ┼╝e na ich tle siedemdziesi─ůt milion├│w ministra Sasina ÔÇô to bilon.

Studnia bez dna

Wed┼éug Najwy┼╝szej Izby Kontroli wydatki na realizacj─Ö ca┼éego programu atomowego tylko w latach 2014ÔÇô2017 wynios┼éy 776 mln z┼é, a dzia┼éalno┼Ť─ç powo┼éanej ju┼╝ w 2009 roku sp├│┼éki PGE EJ1 do 2018 roku poch┼éon─Ö┼éa 447 milion├│w. Program propaguj─ůcy energi─Ö j─ůdrow─ů ÔÇô ÔÇ×Poznaj atomÔÇŁ ÔÇô tylko przez dwa lata poch┼éon─ů┼é 18 milion├│w.

Ponadto podatnicy op┼éacaj─ů powo┼éany w 2009 roku Departament Energii J─ůdrowej, zajmuj─ůcy si─Ö mi─Ödzy innymi ÔÇ×informacj─ů spo┼éeczn─ů, edukacj─ů i popularyzacj─ůÔÇŁ. Ostatnim osi─ůgni─Öciem aktualnego programu ÔÇ×Polski atomÔÇŁ by┼éa wieczorynka o ma┼éym Neutronku odwiedzaj─ůcym reaktor, emitowana w TVP. Raz obejrzana, nie daje si─Ö niestety odzobaczy─ç. Jednak nieco ironicznie ilustruje to, ┼╝e instytucje rz─ůdowe w swojej strategii komunikacji traktuj─ů spo┼éecze┼ästwo jak dzieci, kt├│rym mo┼╝na po prostu pu┼Ťci─ç film i w ten spos├│b osi─ůgn─ů─ç spo┼éeczn─ů akceptacj─Ö dla czegokolwiek.

Rz─ůdz─ůcy lubi─ů ┼╝y─ç w takiej iluzji, co jaki┼Ť czas poprawiaj─ůc sobie humor metodologicznie w─ůtpliwymi badaniami og├│lnokrajowego poparcia dla atomu. Problem w tym, ┼╝e na przestrzeni ostatnich lat wyniki bywa┼éy bardzo r├│┼╝ne, zale┼╝nie od tego, kto komu i jakie zada┼é pytanie. Jednak dla spo┼éecznej akceptacji atomu decyduj─ůce jest zdanie mieszka┼äc├│w okolicy, w kt├│rej elektrownia j─ůdrowa mia┼éaby powsta─ç, nie krajowe ankiety. Za czas├│w PO rozwa┼╝ano ju┼╝ trzy lokalizacje elektrowni, o czym mieszka┼äcy wytypowanych gmin dowiedzieli si─Ö z telewizji. W 2012 roku w oddolnie zorganizowanym referendum 57 procent mieszka┼äc├│w gminy Mielno wi─Ökszo┼Ťci─ů 94 procent g┼éos├│w sprzeciwi┼éo si─Ö planom budowy elektrowni j─ůdrowej┬áw ich gminie.

Powielanie wygodnych półprawd

Jednak nawet je┼Ťli pa┼ästwowa komunikacja jest nieudolna, to z pomoc─ů przychodz─ů entuzja┼Ťci, kt├│rzy komunikaty pa┼ästwowe bezkrytycznie podaj─ů dalej. To w┼éa┼Ťnie robi Ko┼éody┼äska-Magdziarz, opieraj─ůc wyw├│d na trzech argumentach ÔÇô o bezpiecze┼ästwie, ekologii i efektywno┼Ťci ekonomicznej ÔÇô tych samych, kt├│re przedstawia na stronie ÔÇ×Polski AtomÔÇŁ Ministerstwo Klimatu, a dla poparcia swoich tez powo┼éuje si─Ö na inne pa┼ästwowe organy, na przyk┼éad Polsk─ů Agencj─Ö Atomistyki. Bardziej niezale┼╝ny punkt widzenia pozwoli┼éby zidentyfikowa─ç przemilczenia i przek┼éamania.

We┼║my kwestie bezpiecze┼ästwa. Entuzja┼Ťci atomu usilnie przekonuj─ů, ┼╝e to technologia ÔÇ×bezpiecznaÔÇŁ czy wr─Öcz ÔÇ×najbezpieczniejszaÔÇŁ. To pomylenie poj─Ö─ç. Atom jest najbardziej ryzykown─ů technologi─ů wytwarzania energii. Ktokolwiek mia┼é okazj─Ö odwiedzi─ç dzia┼éaj─ůc─ů elektrowni─Ö j─ůdrow─ů, wie, jak skomplikowane s─ů procedury maj─ůce minimalizowa─ç ryzyko ÔÇô awarii, wypadku czy ataku. Farmy wiatrowe nie maj─ů wok├│┼é siebie trzydziestokilometrowych stref ewakuacji, elektrownie w─Öglowe nie maj─ů bunkr├│w, do kt├│rych przenosi si─Ö za┼éoga, gdy zawyje alarm.

W kontek┼Ťcie atomu polska dyskusja temat ryzyka omija. Wyj─ůtkami s─ů na przyk┼éad dr Marcin Popkiewicz, kt├│ry w wywa┼╝onej analizie plus├│w i minus├│w energetyki j─ůdrowej opisa┼é problem ryzyka i skali katastrof; prof. Ewa Bi┼äczyk, kt├│ra na ┼éamach ÔÇ×Tygodnika PowszechnegoÔÇŁ t┼éumaczy┼éa, czemu mimo stale poprawianego ÔÇ×bezpiecze┼ästwaÔÇŁ atomu nikt nie chce go ubezpiecza─ç; albo Edwin Bendyk, kt├│ry wskazywa┼é, ┼╝e decyzja o podj─Öciu tak wielkiego, cho─ç ma┼éo prawdopodobnego ryzyka nie jest techniczna, tylko ÔÇ×aksjologicznaÔÇŁ.

Ka┼╝da wsp├│lnota musi sama zadecydowa─ç, czy jest gotowa podj─ů─ç ryzyko tej skali, i zada─ç sobie pytanie, czy jej instytucje pa┼ästwowe s─ů na tyle silne i przejrzyste, ┼╝eby nadz├│r nad tak ryzykown─ů technologi─ů sprawowa─ç. Dlatego w┼éa┼Ťnie nie da si─Ö dyskusji odpolityczni─ç i zamie┼Ť─ç pod dywan.

Panika to z┼éy doradca, a konsensusu nie da si─Ö wymusi─ç

Kryzys klimatyczny da┼é entuzjastom atomu nowe argumenty. Przecie┼╝ jeszcze kilka lat temu nie do pomy┼Ťlenia by┼éoby, ┼╝eby przedstawicielka redakcji prawicowego pisma m├│wi┼éa o konieczno┼Ťci dekarbonizacji. Tempo zmian klimatu i szybko zbli┼╝aj─ůcy si─Ö wyznaczony przez naukowc├│w punkt krytyczny, za kt├│rym zmiany b─Öd─ů nie tylko nieodwracalne, ale te┼╝ nieprzewidywalne ÔÇô wszystko to czyni redukcj─Ö emisji gaz├│w cieplarnianych politycznym priorytetem.

Wielu, cho─çby prof. Szymon Malinowski, uwa┼╝a, ┼╝e skoro nie mamy czasu, to musimy przesta─ç si─Ö zastanawia─ç i zrobi─ç wszystko, co tylko si─Ö da, najlepiej naraz. Do tego dochodzi jeszcze w─ůtek strachu przed ko┼äcem cywilizacji i ÔÇ×spo┼éecze┼ästwa z┼éo┼╝onegoÔÇŁ. Cz─Östo w dobrej wierze, alarmi┼Ťci sugeruj─ů, ┼╝e czas wprowadzi─ç swego rodzaju ÔÇ×stan wyj─ůtkowyÔÇŁ, tak jak go rozumia┼é Carl Schmitt, a pe┼éni─Ö w┼éadzy nad przysz┼éo┼Ťci─ů przekaza─ç ÔÇ×ekspertomÔÇŁ, cho─ç kto si─Ö do nich zalicza i na jakiej podstawie b─Öd─ů podejmowa─ç decyzje, i jak je rozliczymy ÔÇô nie wiadomo.

Kryzys klimatyczny staje si─Ö ostatecznym uzasadnieniem, a emisyjno┼Ť─ç ÔÇô jedyn─ů miar─ů ÔÇ×ekologiczno┼ŤciÔÇŁ, cho─ç przed kryzysem klimatycznym wyko┼äczy─ç nas mo┼╝e kryzys bior├│┼╝norodno┼Ťci albo zachwianie cyklu biogeochemicznego.

Zamkni─Öcie dyskusji, metoda fakt├│w dokonanych ÔÇô wszystko to polski atom ju┼╝ zna. W takich warunkach podj─Öto w pierwszych dniach Stanu Wojennego decyzj─Ö o budowie elektrowni j─ůdrowej ÔÇ×┼╗arnowiecÔÇŁ, by po niespe┼éna dziesi─Öciu latach j─ů przerwa─ç, zmarnowawszy miliony z┼éotych i tysi─ůce godzin z ┼╝ycia zar├│wno jej zwolennik├│w, jak i przeciwnik├│w. Ostatecznie okaza┼éo si─Ö jednak, ┼╝e decyzja podj─Öta w warunkach stanu wyj─ůtkowego i bez konsultacji by┼éa z┼éa, nie broni┼éa si─Ö ani ekonomicznie, ani spo┼éecznie, budzi┼éa ogromne w─ůtpliwo┼Ťci w wymiarze ekologicznym.

Ca┼éa sytuacja by┼éaby do unikni─Öcia, gdyby proces decyzyjny by┼é bardziej otwarty ÔÇô gdyby uwzgl─Ödnia┼é inne dane, g┼éosy ekspert├│w i interesariuszy. Wtedy Polska albo mia┼éaby dzi┼Ť elektrowni─Ö j─ůdrow─ů (bo badania wyra┼║nie pokazuj─ů, ┼╝e inkluzyjne zarz─ůdzanie zwi─Öksza poparcie spo┼éeczne dla kontrowersyjnej infrastruktury), albo wcze┼Ťniej porzucono by pomys┼é budowy, trac─ůc mniej czasu, pieni─Ödzy i energii.

Trudno uwierzy─ç, by obecny rz─ůd by┼é do takiej debaty zdolny, patrz─ůc na to jak prowadzi polityk─Ö we wszystkich innych sektorach. Zamiast jednak uczy─ç si─Ö na b┼é─Ödach ekipy Jaruzelskiego, Ministerstwo Klimatu woli serwowa─ç nam ÔÇ×rekonstrukcj─Ö historyczn─ůÔÇŁ PRL.

Sprawa atomu musi pozosta─ç otwarta

IPCC m├│wi jednoznacznie, ┼╝e musimy sta─ç si─Ö neutralni klimatycznie do po┼éowy stulecia. Jednocze┼Ťnie raport Mi─Ödzynarodowej Agencji Energetyki wskazuje, ┼╝e po┼éowa redukcji emisji, kt├│ra jest niezb─Ödna, b─Ödzie pochodzi─ç z technologii pozostaj─ůcych w fazie prototyp├│w. Stoimy na progu bezprecedensowej zmiany technologicznej i spo┼éecznej wymuszonej kryzysem klimatycznym, ale te┼╝ wyczerpywaniem si─Ö dotychczasowego modelu energetyki. Taniej─ůce w szalonym tempie OZE, pod─ů┼╝aj─ůce za nimi baterie, mo┼╝liwo┼Ť─ç zarz─ůdzania poda┼╝─ů i popytem w czasie rzeczywistym, nieuniknione rozproszenie ÔÇô wszystko to przeobra┼╝a system energetyczny nie do poznania. Coraz wi─Öcej wskazuje na to, ┼╝e atom do tego systemu przysz┼éo┼Ťci nie bardzo pasuje.

To, ┼╝e ma do odegrania istotn─ů rol─Ö w dekarbonizacji w skali globalnej, nie jest jednoznaczne z tym, ┼╝e jest potrzebny Polsce. Wed┼éug przedstawionego w listopadzie 2020 roku przez BloombergNEF scenariusza koszty emisji dwutlenku w─Ögla mog─ů wymusi─ç o wiele szybsze wygaszanie elektrowni konwencjonalnych, ni┼╝ przewiduje to rz─ůdowa strategia PEP2040. Nawet gdyby uda┼éo si─Ö dotrzyma─ç termin├│w oddania planowanych elektrowni j─ůdrowych do roku 2044, mog─ů si─Ö okaza─ç nieprzydatne, bo do tego czasu powstanie do┼Ť─ç mocy odnawialnych, wspartych magazynami energii, transgraniczn─ů sieci─ů i instalacjami wodorowymi lub zdekarbonizowanym gazem.

Skoro do 2044 roku Krajowy System Energetyczny zapewne si─Ö rozro┼Ťnie, planowane obecnie przez rz─ůd moce j─ůdrowe b─Öd─ů stanowi─ç jedynie wsparcie. Je┼Ťli atom ma by─ç tylko zabezpieczeniem daj─ůcym spokojny sen wychowanym na energetyce XX wieku i podejmuj─ůcym dzi┼Ť decyzje osobom my┼Ťl─ůcym w kategoriach energetyki konwencjonalnej, wielkoskalowej i scentralizowanej ÔÇô to z du┼╝ym prawdopodobie┼ästwem mo┼╝e okaza─ç si─Ö niepotrzebn─ů i niezwykle kosztown─ů fanaberi─ů.

Tym bardziej potrzebujemy wi─Öc szerokiej dyskusji o tym, jakie mo┼╝liwo┼Ťci ju┼╝ mamy, jakie wkr├│tce b─Ödziemy mie─ç, a tak┼╝e jakiego rodzaju ryzyko jeste┼Ťmy gotowi jako spo┼éecze┼ästwa ponosi─ç. Jak zauwa┼╝a Marek Rabij, ÔÇ×jedynym twardym argumentem za polsk─ů inwestycj─ů w atom jest jej brak w przesz┼éo┼ŤciÔÇŁ. To troch─Ö za ma┼éo, tym bardziej, ┼╝e przy ju┼╝ i tak uproszczonej i spolaryzowanej dyskusji powt├│rka z ┼╗arnowca ÔÇô i to, ┼╝e za dziesi─Ö─ç lat obudzimy si─Ö ze zbudowan─ů w po┼éowie, przep┼éacon─ů, ale ju┼╝ niepotrzebn─ů elektrowni─ů ÔÇô jest ca┼ékiem prawdopodobna.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś