magazyn lewicy katolickiej

Zaspali艣my na atom

Czas nie gra na korzy艣膰 atomu. W czasach rozwijaj膮cej si臋 w zawrotnym tempie technologii, kt贸ra z miesi膮ca na miesi膮c wywraca do g贸ry nogami dotychczasowe analizy finansowe, powinni艣my wybiera膰 opcje elastyczne, kt贸re szybko mo偶na zast膮pi膰 innymi, gdy b臋dzie to zasadne.

Zeroemisyjne 藕r贸d艂a energii s膮 w Polsce niezb臋dne. Do produkcji energii z w臋gla dop艂acamy coraz wi臋cej, a niezwykle ambitny cel neutralno艣ci klimatycznej UE do 2050 roku b臋dzie wymaga艂 od nas rekordowego tempa ograniczania emisyjno艣ci polskiej gospodarki. Jednym z mo偶liwych rozwi膮za艅 mog艂aby by膰 energetyka gazowa, kt贸ra w mniejszym stopniu zanieczyszcza 艣rodowisko ni偶 rozwi膮zania w臋glowe. Jednak Unia Europejska w swoich dokumentach odrzuca gaz i podkre艣la, 偶e to r贸wnie偶 jest paliwo kopalne emituj膮ce gazy cieplarniane do atmosfery. Niepewno艣膰 otoczenia legislacyjnego i biznesowego tak zwanych gaz贸wek wp艂ywa na zwi臋kszone ryzyko inwestycji opartych na gazie ziemnym i powoduje potencjalny wzrost relatywnej atrakcyjno艣ci innego rozwi膮zania 鈥 energetyki j膮drowej.

D艂ugowieczne i bezpieczne 藕r贸d艂o energii,鈥

Energetyka j膮drowa to stabilne, zeroemisyjne 藕r贸d艂o energii 鈥 energia elektryczna jest wytwarzana nieprzerwanie na sta艂ym poziomie, niezale偶nie od warunk贸w pogodowych. Cho膰 te atuty powinny czyni膰 j膮 najbardziej promowanym 藕r贸d艂em dla skoncentrowanej na Europejskim Zielonym 艁adzie Komisji Europejskiej, to tak jednak nie jest. Niestety na atom nadal patrzy si臋 podejrzliwie pod k膮tem bezpiecze艅stwa dla zdrowia, co zapewne jest wynikiem traumy po Czarnobylu i Fukushimie. Ale to nie jedyny aspekt. Unia nie dofinansowuje budowy elektrowni atomowej, gdy r贸wnolegle niezwykle hojnie wspiera rozw贸j odnawialnych 藕r贸de艂 energii (OZE) pomimo pewnych wad tych technologii. Wida膰 tu wp艂yw wieloletniego lobbingu technologicznego w Brukseli pa艅stw, kt贸re w rozwoju OZE dostrzegaj膮 w艂asne korzy艣ci gospodarcze.

Dla systemu elektroenergetycznego, kt贸ry potrzebuje stabilnych 藕r贸de艂 wytwarzania, z pewno艣ci膮 budowa elektrowni atomowej by艂aby lepszym rozwi膮zaniem ni偶 zale偶ne w swoim funkcjonowaniu od warunk贸w pogodowych OZE. Elektrownie wiatrowe i s艂oneczne ze wzgl臋du na zmiany w poziomie wytwarzania energii wymagaj膮 budowy 藕r贸de艂 wsparcia, kiedy nie dostarczaj膮 odpowiedniej ilo艣ci energii. Przewag膮 energetyki atomowej nad gazow膮 jest tak偶e ta艅szy koszt paliwa. Cena potrzebnego elektrowniom atomowym uranu jest kilkukrotnie ni偶sza od ceny gazu potrzebnej do zasilania w臋glowych elektrowni produkuj膮cych tak膮 sam膮 ilo艣膰 energii. W艂a艣nie ten czynnik w g艂贸wnej mierze sta艂 za decyzj膮 w艂adz Bia艂orusi o budowie elektrowni atomowej w Ostrowcu. Dzi臋ki otwartej w pa藕dzierniku 2020 roku elektrowni pa艅stwo to ma oszcz臋dza膰 rocznie ok. 0,5 mld dolar贸w. Wszystko dzi臋ki mniejszemu importowi gazu z Rosji.

Autorka 鈥濶owej Konfederacji鈥 w tek艣cie otwieraj膮cym 鈥濻pi臋cie鈥 zasadnie podkre艣la wysoki poziom bezpiecze艅stwa elektrowni atomowych. Katastrofy w Czarnobylu (kt贸re ostatnio od偶y艂y po emisji 艣wietnego serialu HBO GO) lub w Fukushimie s膮 obecnie nieprawdopodobne. Poziom zabezpiecze艅 wzr贸s艂 od tego czasu na tyle, 偶e dzi艣 ryzyko katastrofy jest minimalne.

鈥 kt贸rego moment budowy przespali艣my

Niestety, rozw贸j energetyki j膮drowej ma r贸wnie偶 swoje bardzo znacz膮ce wady, kt贸re obecnie przewa偶aj膮 nad korzy艣ciami. Polska nie ma rozwini臋tego przemys艂u atomowego. Rodzime firmy, co prawda, bra艂y udzia艂 w budowach elektrowni j膮drowych w wielu pa艅stwach, ale by艂y to zasadniczo niskomar偶owe prace budowlane, a nie us艂ugi w najbardziej technologicznie zaawansowanym etapie 艂a艅cucha warto艣ci. Budowa elektrowni j膮drowej oznacza wi臋c nie tylko rozpocz臋cie inwestycji od zera, ale r贸wnie偶 stworzenie otoczenia regulacyjnego, a tak偶e przygotowania wielu instytucji do nowej roli. Koszty budowy elektrowni j膮drowej trzeba wi臋c uzupe艂ni膰 o wydatki, jakie wi膮偶膮 si臋 z przygotowaniem tego procesu. Ogrom takiego przedsi臋wzi臋cia to nie tylko znaczny ubytek w bud偶ecie pa艅stwa, ale tak偶e liczne problemy na ka偶dym jego etapie i wynikaj膮ce z nich bardzo prawdopodobne op贸藕nienia.

Min臋艂a ju偶 dekada, od kiedy rz膮d Donalda Tuska zadeklarowa艂 budow臋 elektrowni. Pomimo wydania prawie miliarda z艂otych do dzisiaj niewiele si臋 wydarzy艂o. I nie jest to tylko polska specyfika 鈥 du偶e op贸藕nienia w budowie s膮 obecnie codzienno艣ci膮 nawet w pa艅stwach, gdzie istniej膮 ju偶 elektrownie atomowe, kultura inwestycyjna, a jako艣膰 administracji publicznej jest zdecydowanie wy偶sza (Francja, Finlandia, USA).

Brak przemys艂u atomowego w Polsce to nie tylko op贸藕nienia i wi臋ksze koszty finansowe, ale tak偶e bardzo ograniczone korzy艣ci ekonomiczne wynikaj膮ce z inwestycji dla naszego kraju. Szacowany wydatek ponad 100 mld z艂 w niewielkim stopniu mo偶e by膰 ko艂em zamachowym naszej gospodarki, poniewa偶 polskie firmy s膮 w stanie uczestniczy膰 jedynie w etapie fizycznej budowy elektrowni, ale nie dostarczaj膮 kluczowego know-how i nie produkuj膮 wysoko wyspecjalizowanych element贸w, kt贸re s膮 najbardziej atrakcyjne mar偶owo. To du偶a wada w por贸wnaniu do rozwoju innych technologii, w tym OZE, gdzie potencja艂 polskich firm jest wi臋kszy, a korzy艣ci mog膮 by膰 rozproszone po ca艂ej Polsce, tak samo jak rozrzucone po Polsce mog膮 by膰 藕r贸d艂a OZE.

Najwi臋ksz膮 wad膮 elektrowni j膮drowych w Polsce s膮 oczywi艣cie olbrzymie koszty ich budowy. Te dotycz膮ce obecnych reaktor贸w o mocy 6 GW to ponad 114 mld z艂. Wysokie wydatki na t臋 inwestycj臋 s膮 nast臋pstwem nie tylko jej z艂o偶ono艣ci, ale tak偶e kaskadowego procesu zmian uwarunkowa艅 inwestycyjnych. Wzrost koszt贸w bezpiecze艅stwa na skutek konieczno艣ci podniesienia standard贸w spowodowa艂, 偶e inwestycje w atom sta艂y si臋 dro偶sze. To z kolei, wraz z procesem rozwoju OZE, zmniejszy艂o popularno艣膰 tej technologii w Europie. Kurczenie si臋 sektora j膮drowego powoduje, 偶e coraz cz臋艣ciej nowe elektrownie s膮 inwestycjami szytymi na miar臋, co jeszcze bardziej zwi臋ksza koszty. Z tego powodu w ostatnich dwudziestu latach w pa艅stwach OECD nowych inwestycji atomowych by艂o jak na lekarstwo, nawet w krajach o bogatych tradycjach atomowych, jak na przyk艂ad USA czy Francja.

Wzrost koszt贸w powoduje coraz wi臋ksze problemy w znalezieniu modelu finansowania inwestycji. O tym, jakie ma to znaczenie, przekonali si臋 niedawno Bia艂orusini. Zgodnie z wyliczeniami bia艂oruskich ekspert贸w cena 1 kWh energii wytworzonej w ostrowieckiej elektrowni wyniesie od 8 do 10 cent贸w, z czego a偶 5 cent贸w stanowi koszt sp艂acania pi臋tnastoletniego kredytu (otrzymanego na atrakcyjnych warunkach).

W Wielkiej Brytanii rz膮d da艂 gwarancj臋 inwestorom buduj膮cym elektrowni臋 j膮drow膮, Hinkley Point C, poprzez tak zwany kontrakt r贸偶nicowy. Przewiduje on, 偶e 鈥 przez pierwsze 35 lat dzia艂ania si艂owni 鈥 je偶eli cena rynkowa energii b臋dzie ni偶sza ni偶 92,5 funta za MWh w cenach z 2012 roku, to r贸偶nic臋 brytyjski rz膮d dop艂aci inwestorowi (je艣li natomiast ten sprzeda energi臋 dro偶ej, nadwy偶k臋 b臋dzie musia艂 odda膰). Stawka 92,5 funta w momencie uzgadniania by艂a dwukrotnie wy偶sza od ceny gie艂dowej, co spowodowa艂o, 偶e w 2017 roku Komisja do spraw Rachunk贸w Publicznych Izby Gmin mocno skrytykowa艂a t臋 decyzj臋 w swoim raporcie.

Podkre艣lono, 偶e inwestycja mo偶e w ci膮gu 35 lat kosztowa膰 brytyjskich odbiorc贸w dodatkowe 30 mld funt贸w, kt贸re zostan膮 zaszyte w rachunkach za pr膮d. To blisko pi臋ciokrotnie wi臋cej, ni偶 zak艂adano w 2013 roku, kiedy planowano budow臋 instalacji. Komisja podkre艣li艂a r贸wnie偶, 偶e podobne projekty (we Francji, Finlandii i Czechach) przekroczy艂y bud偶et albo termin realizacji. Ponadto zdaniem autor贸w raportu alternatywne technologie niskoemisyjne s膮 ta艅sze od energetyki j膮drowej i zarekomendowano, by wstrzyma膰 kolejne planowane inwestycje.

Wysoki koszt pozyskania finansowania i konieczno艣膰 zapewnienia gwarancji okre艣lonej stopy zwrotu z inwestycji oznacza, 偶e budowa atomu w Polsce z pewno艣ci膮 znacz膮co podnios艂aby ceny energii. O ile? Nie wiadomo, poniewa偶 istnieje wiele zmiennych i niewiadomych, ale nie by艂aby to kwota symboliczna. Wysokie koszty powoduj膮, 偶e najcz臋艣ciej powielanym modelem finansowania jest ten rosyjski, gdzie pa艅stwo daje korzystny kredyt na budow臋 elektrowni, a projekt realizuje rosyjska firma.

Podobny rodzaj finansowania chce powieli膰 Polska, dlatego szuka partnera w USA. Rozmowy s膮 zaawansowane, ale p贸ki co nie dosz艂o do porozumienia. Je艣li polski rz膮d znajdzie atrakcyjny model finansowania inwestycji, a UE jednoznacznie nieprzychylnie b臋dzie si臋 odnosi膰 do budowy gazowych elektrowni jako rozwi膮za艅 przej艣ciowych, to nie wykluczamy, 偶e sytuacja zmusi nasz kraj do budowy elektrowni j膮drowej 鈥 nie mo偶na wykluczy膰, 偶e wa偶niejsze od koszt贸w b臋dzie zapewnienie stabilno艣ci energetycznej Polski.

Jednak wsp贸艂praca z Amerykanami nadal stoi pod du偶ym znakiem zapytania, poniewa偶 dotychczas USA nie powiela艂y modelu rosyjskiego lub chi艅skiego 鈥 nie oferowa艂y kompleksowego wsparcia w budowie, zawieraj膮cego zar贸wno aspekt technologiczny, jak i finansowy. W Stanach Zjednoczonych zupe艂nie inna jest relacja biznesu z polityk膮 od tej w wymienionych wcze艣niej pa艅stwach, wi臋c ewentualna oferta dla Polski musia艂aby by膰 poprzedzona zaprojektowaniem nowego modelu wsp贸艂pracy na linii USA 鈥 Polska 鈥 ameryka艅ski inwestor. Dzi艣 takiej kompleksowej oferty Amerykanie jeszcze dla Polski nie maj膮.

Na ko艅cu zostaje i tak cykl 偶ycia produktu 鈥 skrajnie niesprzyjaj膮cy w obecnej sytuacji technologicznej. Projektowane i budowane dzi艣 elektrownie j膮drowe maj膮 funkcjonowa膰 oko艂o sze艣膰dziesi臋ciu lat, co, wraz z przygotowaniami, op贸藕nieniami, a nast臋pnie rozbi贸rk膮 wyd艂u偶a ca艂o艣膰 trwania projektu do prawie wieku. Decyduj膮c si臋 obecnie na energetyk臋 j膮drow膮, wi膮偶emy si臋 z ni膮 do XXII wieku.

Maj膮c na uwadze, jak szybko dokonywany jest post臋p technologiczny w sektorze energetycznym, w tym przede wszystkim w obszarze magazynowania energii, nale偶y przyj膮膰, 偶e istnieje du偶e ryzyko powstania taniego i efektywnego sposobu jej magazynowania na masow膮 skal臋 (polecamy materia艂y dotycz膮ce rozwoju tej technologii na przyk艂ad w portalu wysokienapi臋cie.pl). To by艂by prawdziwy game changer, kt贸ry wyeliminowa艂by potrzeb臋 budowania 藕r贸de艂 wsparcia dla OZE, w tym tak偶e elektrowni atomowych.

Decyzja o budowie atomu nad Wis艂膮 mo偶e spowodowa膰, 偶e w 2040 roku, kiedy prawdopodobnie b臋d膮 oddawane do u偶ytku pierwsze bloki atomowe w Polsce, na 艣wiecie b臋d膮 ju偶 powszechnie funkcjonowa膰 systemy energetyczne w stu procentach bazuj膮ce na OZE, uzupe艂nione o magazyny energii, gromadz膮ce nadmiarow膮 produkcj臋, na przyk艂ad dzi臋ki post臋pom w technologii wodorowej. W dobie rozwijaj膮cej si臋 w zawrotnym tempie technologii, kt贸ra z miesi膮ca na miesi膮c wywraca do g贸ry nogami dotychczasowe analizy finansowe, powinni艣my wybiera膰 opcje elastyczne, kt贸re szybko mo偶na zast膮pi膰 innymi, gdy b臋dzie to zasadne. Energetyka j膮drowa do nich nie nale偶y.

***

Alternatyw膮 oczywi艣cie nie jest energetyka oparta na w臋glu, z kt贸rej powinni艣my czym pr臋dzej wychodzi膰. Jest ni膮 elastyczna kombinacja kilku mo偶liwo艣ci: rozwoju energetyki gazowej, kt贸ra mo偶e pe艂ni膰 funkcj臋 technologii pomostowej i s艂u偶y膰 jako rezerwa dla OZE, rozwoju OZE, w tym koniecznie r贸wnie偶 energetyki wiatrowej na l膮dzie i w d艂u偶szej perspektywie na morzu, oraz wzrostu efektywno艣ci energetycznej, kt贸ra obni偶y ca艂o艣ciowy popyt na energi臋. Kluczowe jest tak偶e to, aby pami臋ta膰, 偶e za zmniejszenie emisyjno艣ci Polski nie odpowiada tylko energetyka, ale te偶 transport, przemys艂, rolnictwo i budownictwo. To tam nale偶y tak偶e szuka膰 dodatkowych rozwi膮za艅 ograniczaj膮cych emisj臋 CO2.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz膮dzany przez Fundacj臋 dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij