Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Czy atom to faktycznie cztery plusy i zero minus├│w?

Natalia Ko┼éody┼äska-Magdziarz przekonuje, ┼╝e ÔÇ×opcja atomowaÔÇŁ to najlepsze rozwi─ůzanie dla Polski. Co wi─Öcej, z lektury tekstu wynika, ┼╝e atom ÔÇô ÔÇ×wydajny, bezpieczny, ekologiczny oraz tani w u┼╝ytkowaniuÔÇŁ ÔÇô posiada ÔÇ×same plusy i ┼╝adnego minusaÔÇŁ. Czy faktycznie tak jest?

Planuj─ůc transformacj─Ö energetyczn─ů, nale┼╝y wskaza─ç cele, kt├│re chcemy osi─ůgn─ů─ç dzi─Öki niej. Zdefiniowa─ç je mo┼╝na jako zachowanie podobnego do dzisiejszego komfortu (cho─ç niekoniecznie stylu, o czym ni┼╝ej) ┼╝ycia przy jednoczesnym ograniczeniu koszt├│w ┼Ťrodowiskowych i zapobiegni─Öciu nadchodz─ůcej katastrofie klimatycznej w dost─Öpnych dla nas ramach finansowych. Aby to osi─ůgn─ů─ç, nale┼╝y odej┼Ť─ç od produkcji energii z paliw kopalnych. To wywo┼éuje pytanie: jak─ů alternatyw─Ö dla nich wybra─ç?

Na pocz─ůtku wypada zgodzi─ç si─Ö z Natali─ů Ko┼éody┼äsk─ů-Magdziarz ÔÇô po pierwsze, Polska potrzebuje transformacji energetycznej, po drugie, w zwi─ůzku z tym, ┼╝e proces ten jest czaso- i kosztoch┼éonny, warto osi─ůgn─ů─ç konsens polityczny wobec obranej ┼Ťcie┼╝ki przemian (o ile jest to w og├│le mo┼╝liwe przy obecnym stanie debaty publicznej i sile sporu politycznego w naszym kraju). Zanim jednak zako┼äczymy dyskusj─Ö i podejmiemy jednoznaczn─ů decyzj─Ö, warto przyjrze─ç si─Ö ÔÇ×opcji atomowejÔÇŁ z szerszej perspektywy, ni┼╝ zrobi┼éa to autorka tekstu wyj┼Ťciowego.

Plusy dodatnie i plusy ujemne ÔÇ×opcji atomowejÔÇŁ

Po lekturze tekstu Natalii Ko┼éody┼äskiej-Magdziarz mo┼╝na odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e transformacja energetyczna, kt├│ra czeka Polsk─Ö, polega na dokonaniu jednoznacznego wyboru ÔÇô atom, gaz albo OZE. Tymczasem sprawa jest bardziej skomplikowana. Nawet gdyby jednoznacznie i szybko podj─Öto decyzj─Ö o budowie elektrowni atomowych, a budowa wszystkich reaktor├│w potoczy┼éa si─Ö zgodnie z planami wyznaczonymi przez rz─ůd, to pierwszy z nich zosta┼éby uruchomiony w 2033 roku, budowa docelowych sze┼Ťciu reaktor├│w zosta┼éaby uko┼äczona w 2045 roku, a ich moc 6,6 GWe pozwoli┼éaby szacunkowo na pokrycie 23 procent krajowego zapotrzebowania na pr─ůd. W tym scenariuszu (ÔÇ×Scenariusz II ÔÇô wariant strategicznyÔÇŁ przywo┼éanego raportu rz─ůdowego) miks energetyczny Polski uzupe┼énia┼éyby gaz (26 procent) i OZE pozyskiwane z wiatru i s┼éo┼äca (40 procent).

Jednocze┼Ťnie inwestycja w reaktory atomowe o przewidywanej mocy poch┼éon─Ö┼éaby, wed┼éug rz─ůdowych szacunk├│w, na kt├│re powo┼éuje si─Ö Ko┼éody┼äska-Magdziarz, oko┼éo 100 mld z┼éotych. I tu pojawiaj─ů si─Ö schody. Obecnie w Unii Europejskiej buduje si─Ö bardzo ma┼éo nowych elektrowni atomowych. Inwestycje trwaj─ů w Finlandii, Wielkiej Brytanii, we Francji i na S┼éowacji (w tym ostatnim kraju o mocy bardzo niewielkiej w por├│wnaniu z polskimi planami). W zwi─ůzku ze stagnacj─ů w rozwoju energetyki j─ůdrowej koszty budowy elektrowni rosn─ů, w przeciwie┼ästwie do inwestycji w OZE, w kt├│rych dynamicznie malej─ů. Wida─ç to jak na d┼éoni, gdy obserwujemy budow─Ö reaktor├│w we wspomnianych wy┼╝ej krajach. Zar├│wno w Finlandii, jak i we Francji (pa┼ästwie o zdecydowanie bardziej zaawansowanych ÔÇ×tradycjach atomowychÔÇŁ od Polski), koszty budowy okaza┼éy si─Ö przynajmniej ponad trzykrotnie wy┼╝sze od planowanych, przed┼éu┼╝eniu uleg┼é r├│wnie┼╝ czas budowy ÔÇô w obydwu przypadkach trwa ona ju┼╝ ponad dziesi─Ö─ç lat. Gdyby przyj─ů─ç, ┼╝e Polska poniesie ┼Ťrednie koszty tych inwestycji, to koszt budowy zak┼éadanych w rz─ůdowym planie elektrowni wzro┼Ťnie ze 100 do oko┼éo 200 mld z┼éotych. Nie m├│wi─ůc o ryzyku op├│┼║nienia inwestycji ÔÇô wed┼éug rz─ůdowych plan├│w w ci─ůgu 25 lat mamy otworzy─ç elektorownie o mocy czterokrotnie wi─Ökszej, ni┼╝ buduj─ů, z wieloletnimi op├│┼║nieniami, w tej chwili Finowie i Francuzi.

Niepewno┼Ť─ç dotycz─ůca koszt├│w i czasu realizacji budowy to jednak niejedyny problem zwi─ůzany ze strategicznym oparciem si─Ö na atomie. Inwestycje w elektrownie j─ůdrowe ÔÇô czy nam si─Ö to podoba, czy nie ÔÇô znajduj─ů si─Ö poza strategi─ů transformacji energetycznej tworzon─ů przez Uni─Ö Europejsk─ů. Tymczasem wydaje si─Ö, ┼╝e przemiany w sposobach uzyskiwania energii b─Öd─ů coraz wa┼╝niejszym elementem unijnej polityki, a co za tym idzie ÔÇô jej priorytet├│w bud┼╝etowych. Pr├│ba zaabsorbowania unijnych funduszy na transformacj─Ö energetyczn─ů przy jednoczesnym wydatkowaniu olbrzymich ┼Ťrodk├│w na elektrowni─Ö atomow─ů mo┼╝e okaza─ç si─Ö trudno wykonalna. Dodatkowo, buduj─ůc elektrowni─Ö atomow─ů, godzimy si─Ö z tym, ┼╝e zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç jej koszt├│w nie wr├│ci do naszej gospodarki. To zagraniczni specjali┼Ťci zajm─ů si─Ö konstrukcj─ů reaktor├│w ÔÇô naszym firmom i pracownikom przypadnie rola co najwy┼╝ej podwykonawc├│w. To wa┼╝ne zastrze┼╝enie, bo analizuj─ůc koszty r├│┼╝nych scenariuszy transformacji energetycznej, warto patrze─ç na nie r├│wnie┼╝ jako na inwestycje ÔÇô ile miejsc pracy wytworz─ů w danym regionie, jak pozwol─ů rozwin─ů─ç si─Ö krajowym jednostkom badawczym i firmom, jak wp┼éyn─ů na rachunki za pr─ůd u konsument├│w.

Opr├│cz wskazanych wy┼╝ej zastrze┼╝e┼ä energetyka j─ůdrowa niew─ůtpliwie posiada r├│wnie┼╝ plusy. Po pierwsze, to prawda, ┼╝e dzi┼Ť atom jest technologi─ů bezpieczn─ů, cho─ç nawet przy bardzo niskim prawdopodobie┼ästwie uszkodzenia reaktora warto pami─Öta─ç o olbrzymich kosztach, kt├│re generuj─ů ewentualne awarie ÔÇô nie bez przyczyny nie istniej─ů komercyjne ubezpieczenia na ich wypadek. Po drugie, elektrownia atomowa ÔÇô przynajmniej dop├│ki dzia┼éa w niezak┼é├│cony spos├│b ÔÇô generuje bardzo niewielkie straty ┼Ťrodowiskowe. Po trzecie wreszcie, kiedy ju┼╝ uda si─Ö j─ů uruchomi─ç, zapewnia sta┼éy dost─Öp do energii o okre┼Ťlonej mocy ÔÇô w czym niew─ůtpliwie tkwi jej przewaga nad OZE.

Czy mo┼╝na wyobrazi─ç sobie Polsk─Ö bez atomu?

Postawiwszy zastrze┼╝enia wobec budowy elektrowni atomowej, pami─Ötaj─ůc o tym, ┼╝e mia┼éaby by─ç ona jedynie elementem miksu energetycznego, czas odwr├│ci─ç pytanie. Czy jeste┼Ťmy w stanie przej┼Ť─ç transformacj─Ö energetyczn─ů bez wykorzystania energii j─ůdrowej? Wizj─Ö takiej transformacji w 2015 roku w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Rewolucja Energetyczna. Ale po co?ÔÇŁ przedstawi┼é Marcin Popkiewicz. Propozycja ta wychodzi od podstawowej dla zagadnienia konstatacji ÔÇô obecnie zu┼╝ywamy dwa razy wi─Öcej energii, ni┼╝ jej efektywnie wykorzystujemy. Aby ograniczy─ç nadmiarowe zu┼╝ycie, konieczne s─ů zmiany na wielu polach: od jednostkowej kontroli zu┼╝ycia pr─ůdu w czasie, w kt├│rym tak naprawd─Ö nie u┼╝ywamy pobieraj─ůcych go urz─ůdze┼ä, przez spos├│b ogrzewania budynk├│w, planowanie przestrzeni, po organizacj─Ö transportu czy produkcji przemys┼éowej. Tu dochodzimy do wspomnianej na pocz─ůtku tekstu zmiany stylu ┼╝ycia. Tak ÔÇô tego typu transformacja ┼é─ůczy┼éaby si─Ö z, symbolicznie rzecz ujmuj─ůc, zamian─ů samochodu na rower czy transport publiczny. Cho─ç, by─ç mo┼╝e na nieco mniejsz─ů skal─Ö, nie unikniemy jej raczej tak┼╝e, buduj─ůc elektrowni─Ö atomow─ů.

Drugim elementem rewolucji energetycznej mia┼éoby by─ç odej┼Ťcie od produkowania energii w kilkudziesi─Öciu wielkich zak┼éadach na rzecz mniejszych, rozproszonych ┼║r├│de┼é energii, najlepiej tworz─ůcych klastry energetyczne, sk┼éadaj─ůce si─Ö z r├│┼╝nych OZE, na przyk┼éad biogazowni, wiatrak├│w i paneli fotowoltaicznych, co zapewnia┼éoby wi─Öksz─ů pewno┼Ť─ç dostaw. Dodatkowo, jak wskazywa┼é w wywiadzie dla Gazety.pl Edwin Bendyk, system oparty na rozproszeniu produkcji energii by┼éby szans─ů na unowocze┼Ťnienie polskiej wsi. Jej mieszka┼äcy mogliby sta─ç si─Ö prosumentami, jednocze┼Ťnie dywersyfikuj─ůc swoje ┼║r├│d┼éa dochod├│w jako producenci biomasy (przerabianej nast─Öpnie na biogaz) czy w┼éa┼Ťciciele paneli s┼éonecznych. Model prosumencki ma r├│wnie┼╝ szans─Ö przyspieszy─ç przemiany zwi─ůzane ze stylem ┼╝ycia ÔÇô kto┼Ť kto dostarcza energi─Ö do sieci, jest jednocze┼Ťnie zainteresowany jak najmniejszym zu┼╝yciem jej przez siebie, tak aby jak najwi─Öcej wprowadzi─ç do systemu. Tymczasem pr─ůd pozyskiwany dzi─Öki elektrowni atomowej ÔÇô zast─Öpuj─ůcej w─Öglow─ů ÔÇô utrwala wizj─Ö energii jako danego nam z zewn─ůtrz dobra, nad kt├│rego pozyskiwaniem i dost─Öpno┼Ťci─ů nie mamy ┼╝adnej kontroli.

W tym modelu teraz, w bardzo szybkim tempie, powinni┼Ťmy wykona─ç wiele drobniejszych, ale tworz─ůcych kompleksowy system krok├│w, maj─ůcych na celu ograniczenie zu┼╝ycia energii i zmian─Ö modelu jej pozyskiwania, obserwuj─ůc jednocze┼Ťnie przemiany technologiczne. W zale┼╝no┼Ťci od rozwoju poszczeg├│lnych technologii by─ç mo┼╝e oka┼╝e si─Ö, ┼╝e metody przesy┼éania i magazynowania OZE s─ů tak efektywne, ┼╝e nie potrzeba dodatkowego elementu uzupe┼éniaj─ůcego miks albo ┼╝e dost─Öpne s─ů jeszcze bardziej nowoczesne i by─ç mo┼╝e ta┼äsze w produkcji reaktory atomowe IV generacji, albo ┼╝e ÔÇô przynajmniej przez jaki┼Ť czas ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç energii b─Ödziemy importowa─ç. Tak przecie┼╝ dzieje si─Ö ju┼╝ dzi┼Ť, a problem z opcj─ů atomow─ů polega na tym, ┼╝e w zwi─ůzku z czaso- i kosztoch┼éonno┼Ťci─ů wcale nie daje ona pewnej daty osi─ůgni─Öcia suwerenno┼Ťci energetycznej.

Podsumowuj─ůc, mo┼╝na si─Ö zgodzi─ç, ┼╝e wizja rozproszonej, ÔÇ×bezatomowejÔÇŁ transformacji wydaje si─Ö kusz─ůca. Wymaga┼éaby jednak precyzyjnego planu, zakwestionowania modelu produkcji energii w wielkich elektrowniach, szerokiej kampanii informacyjnej, zgodnej wsp├│┼épracy rz─ůdu z Uni─ů Europejsk─ů i samorz─ůdami czy wreszcie gotowo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa do szerokich zmian w stylu ┼╝ycia. Czy mamy na to szanse? Je┼Ťli nie, to mo┼╝e jednak ju┼╝ dzi┼Ť rzeczywi┼Ťcie trzeba postawi─ç na atom.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś