fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Sprawiedliwa transformacja pozostanie w r臋kach pa艅stwa

Sektor energetyczny zdominowany jest przez rz膮dy pa艅stw i instytucje finansowe. To one b臋d膮 g艂贸wnymi aktorami transformacji. Je偶eli chcemy przetrwa膰, wykorzystajmy realnie istniej膮ce instrumenty polityki energetycznej, dost臋pne tu i teraz.

Konsultacje spo艂eczne nie s膮 narz臋dziem uniwersalnym. Uczestnicz膮ce w rozmowach strony inwestuj膮 w dyskusj臋 sw贸j czas i emocje, nic wi臋c dziwnego, 偶e z czasem zaczynaj膮 wi膮za膰 z ich wynikami wielkie nadzieje. Umiej臋tne wykorzystanie tego zaanga偶owania daje szanse na wypracowanie innowacyjnych rozwi膮za艅 i przepracowania trudnych problem贸w. Taki sukces 艂atwiej osi膮gn膮膰 na lokalnym szczeblu samorz膮dowym, gdzie aktor贸w jest mniej, a instytucje publiczne s膮 mniej zbiurokratyzowane i bli偶sze ludziom. Wymaga to jednak przydzielenia zasob贸w, otwarto艣ci na niejednoznaczno艣膰 wynik贸w, zrozumienia r贸偶norodno艣ci aktor贸w i聽艣ci艣le okre艣lonych ram instytucjonalnych, w kt贸rych realizowana jest partycypacja, co pozwala umie艣ci膰 jej wyniki w szerszym biurokratycznym kontek艣cie. Partycypacja fasadowa, realizowana w spos贸b powierzchowny dla spraw ju偶 rozstrzygni臋tych, mo偶e 艂atwo sta膰 si臋 koszmarn膮 manipulacj膮, kt贸ra trwoni lokalny kapita艂 spo艂eczny i sprzyja erozji systemu demokratycznego.

Proces transformacji gospodarki w kierunku zr贸wnowa偶onym jest wyzwaniem o聽charakterze globalnym. W艂膮czenie jak najwi臋kszej liczby aktor贸w do otwartych, inkluzywnych kolektyw贸w na szczeblu lokalnym pozwala zmobilizowa膰 lokalne spo艂eczno艣ci do zaanga偶owania si臋 w celu wypracowania wsp贸lnych rozwi膮za艅. Proponowany przez Alicj臋 Da艅kowska lokalny model transformacji energetycznej wydaje si臋 tak膮 wsp贸艂prac臋 obiecywa膰. W warunkach narastaj膮cego kryzysu klimatycznego mo偶e jednak r贸wnie 艂atwo doprowadzi膰 do partycypacji fasadowej, kt贸ra pozwoli rozproszy膰 odpowiedzialno艣膰 za niepodj臋te na czas decyzje. Na wysokie ryzyko pora偶ki modelu transformacji realizowanej na szczeblu samorz膮dowym sk艂adaj膮 si臋 trzy podstawowe grupy czynnik贸w: blisko艣膰 katastrofy klimatycznej, struktura unijnego i polskiego sektora energetycznego oraz dysproporcja si艂 aktor贸w w tym sektorze.

Czas na podejmowanie kluczowych decyzji w polityce klimatycznej si臋 ko艅czy, a skutki zw艂oki globalnych decydent贸w staj膮 si臋 coraz bardziej odczuwalne. Je偶eli Polska wraz z聽pozosta艂ymi cz艂onkami Unii Europejskiej chce zapobiec wzrostowi temperatury powy偶ej kluczowej granicy 1,5潞C poprzez realizacj臋 ambitnych cel贸w Europejskiego Zielonego 艁adu 鈥 ograniczaj膮c emisji gaz贸w cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 r. i osi膮gaj膮c neutralno艣ci klimatycznej do 2050 roku 鈥 co pozwoli wywiera膰 presj臋 na pozosta艂e pa艅stwa, konieczna jest koncentracja i koordynacja zasob贸w pa艅stw cz艂onkowskich. G艂贸wnym emitentem gaz贸w cieplarnianych, odpowiedzialnym za ponad 80% emisji pozostaje w UE sektor energetyczny, powinien by膰 on zatem g艂贸wnym obszarem zdecydowanych dzia艂a艅 ukierunkowanych na ich redukcj臋.

Pasywne spo艂eczno艣ci lokalne

Cele i 艣rodki transformacji s膮 jasno okre艣lone, a czas staje si臋 coraz bardziej ograniczony. Otwieranie zbyt szeroko zakre艣lonych rozm贸w na poziomie lokalnym wydaje si臋 w tym kontek艣cie przypomina膰 dyskutowanie mi臋dzynarodowych procedur ewakuacji ze statku par臋 chwil po jego zderzeniu z g贸r臋 lodow膮. W takiej sytuacji nie nale偶y si臋 jednak dziwi膰, 偶e uspokojeni przez prowadz膮cego rozmowy pasa偶erowie zaczn膮 roztrz膮sa膰 niewygod臋 kamizelek ratunkowych i z艂e wyposa偶enie barku pok艂adowego w szalupach, co mo偶e doprowadzi膰 do tragedii. Na realny charakter tego groteskowego scenariusza wskazuj膮 wyniki bada艅 zespo艂u Alicji Da艅kowskiej i Przemys艂awa Sadury w regionie be艂chatowskim, w kt贸rym zar贸wno w艂adze lokalne, jak i przedstawiciele ludno艣ci, stoj膮cy przed wizj膮 przemys艂owej zapa艣ci miasta po ewentualnym zamkni臋ciu kopalni w臋gla brunatnego i聽elektrowni, pr贸buj膮 przede wszystkim 鈥瀙rzetrwa膰 kolejny dzie艅鈥, wypieraj膮c zagro偶enie lub odwlekaj膮c kr贸tkoterminow膮 degradacj臋 regionu, ignoruj膮c efekt cieplarniany w聽zamian za r贸wnie cieplarniane warunki funkcjonowania jako najbogatsze gminy w Polsce.

Pasywny charakter spo艂eczno艣ci lokalnej, kt贸ra wobec widma transformacji energetycznej 鈥瀞padaj膮cej jak zaraza鈥 biernie oczekuje wprowadzania odg贸rnych rozwi膮za艅, ma g艂臋bokie przyczyny strukturalne. Da艅kowska i Sadura opisuj膮 informacyjno-polityczn膮 monokultur臋 regionu be艂chatowskiego, w kt贸rym zar贸wno prasa, jak i elity polityczne s膮 powi膮zane z kontroluj膮c膮 zar贸wno kopalni臋, jak i elektrownie sp贸艂k膮 PGE G贸rnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA, skutecznie eliminuj膮c krytyczny potencja艂 zwi膮zany zar贸wno z kosztami 艣rodowiskowymi dzia艂alno艣ci przedsi臋biorstwa, jak i kosztami spo艂ecznymi jego likwidacji.

Energetyczny oligopol

Wyrazisty obraz zdominowanej przez kopalni臋 i elektrowni臋 wsp贸lnoty, opisany w聽badaniach Da艅kowskiej i Sadury z pewno艣ci膮 nie jest jednak regionaln膮 osobliwo艣ci膮 Be艂chatowa. Centralny i odg贸rny model decyzji zwi膮zanych z transformacj膮 energetyczn膮 mo偶e wynika膰 z struktury samego sektora energetycznego. Energetyczny oligopol grup PGE, Tauron, Enea i Energa, dominuj膮cych w krajowej produkcji i dystrybucji energii na tle Europy stanowi raczej regu艂臋 ni偶 wyj膮tek. W perspektywie najbli偶szych lat koncentracja kapita艂u w艣r贸d g艂贸wnych graczy sektora b臋dzie si臋 utrzymywa膰, a liberalizacja rynku energii, cho膰 pozornie zwi臋kszy liczb臋 producent贸w i dostawc贸w na unijnym rynku, przeniesie konsolidacj臋 na poziom inwestor贸w i dostawc贸w kapita艂u, kt贸rzy b臋d膮 finansowa膰 wi臋kszo艣膰 nowopowstaj膮cych podmiot贸w, pozwoli te偶 zwi臋kszy膰 rol臋 pa艅stw trzecich, takich jak Chiny i USA, w europejskiej energetyce.

Strukturalnie umocowany oligopol to jednak nie jedyny czynnik potencjalnie os艂abiaj膮cy pozycj臋 region贸w i samorz膮d贸w w energetyce. Najistotniejsze regulacje dotycz膮ce transformacji powstaj膮 na szczeblu unijnym i krajowym. 艢rodki na projekty inwestycyjne, w tym mechanizmy sprawiedliwej transformacji, s膮 przydzielane pa艅stwom cz艂onkowskim. Przestrzegania rynkowych regu艂 w sektorze energetycznym pilnuj膮 niezale偶ne Krajowe Organy Regulacyjne takie jak polski Urz膮d Regulacji Energetyki, dzia艂aj膮ce na szczeblu pa艅stw cz艂onkowskich i聽koordynuj膮ce swoje dzia艂ania w ramach unijnej agencji ACER. Kluczow膮 infrastruktur臋 rozwijaj膮 natomiast zrzeszeni w ENTSO-E zazwyczaj nale偶膮cy do Skarbu Pa艅stwa Operatorzy Sieci Przesy艂owych, tacy jak Polskie Sieci Energetyczne S.A.

Nie b贸jmy si臋 naciska膰 na pa艅stwo

Poziom unijny daje mo偶liwo艣膰 wypracowania powszechnie obowi膮zuj膮cych transparentnych przepis贸w i rozwi膮za艅, poniewa偶 tylko na tym poziomie instytucje dysponuj膮 mo偶liwo艣ci膮 przeciwstawienia si臋 globalnym inwestorom. Dodatkowo, unikni臋cie katastrofy klimatycznej nie b臋dzie mo偶liwe bez nacisku na pa艅stwa trzecie, takie jak Federacja Rosyjska, dla kt贸rych zr贸wnowa偶ony rozw贸j w og贸le nie jest celem polityki energetycznej, bo k艂ad膮 one nacisk na utrzymanie geopolitycznej pozycji pa艅stwa i rozw贸j gospodarczy. W kontek艣cie tych wszystkich element贸w to poziom centralny 鈥 unijny i krajowy, rozpoznaj膮cy relacje i egzekwuj膮cy przestrzeganie przepis贸w prawa, pozwala zachowa膰 resztki podmiotowo艣膰 obywateli w聽energetyce w 艣wiecie radykalnej eskalacji nier贸wno艣ci kapita艂owych, dodatkowo spot臋gowanych epidemi膮 Covid-19.

W艂膮czenie samorz膮d贸w w zielon膮 transformacj臋 wymaga przede wszystkim uwzgl臋dnia tych ogranicze艅. Aktywizm na szczeblu lokalnym jest wa偶ny 鈥 kszta艂tuje postawy i style 偶ycia, kt贸re z czasem przek艂adaj膮 si臋 na dzia艂ania instytucji. Regionalne w艂adze powinny rozpoznawa膰 i komunikowa膰 problemy zwi膮zane z przekszta艂ceniem gospodarki, poszukiwa膰 nowych 藕r贸de艂 dochod贸w i otwiera膰 si臋 na nowe ga艂臋zie przemys艂u i us艂ug. Jednak samorz膮dy nie powinny by膰 ko艂em zamachowym zielonej rewolucji w energetyce, bo nie maj膮 na to 艣rodk贸w: prawnych, finansowych i merytorycznych. Nawet je偶eli by艂yby w stanie samodzielnie tworzy膰 polityk臋 energetyczn膮 i decydowa膰 o skali i lokalizacji zielonych inwestycji, rozproszony charakter ich dzia艂a艅 m贸g艂by stanowi膰 powa偶ne zagro偶enie dla sp贸jno艣ci i efektywno艣ci zar贸wno zielonej transformacji, jak i p贸藕niejszej eksploatacji sieci energetycznej. Zamiast wi臋c pr贸bowa膰 omin膮膰 pa艅stwo w procesie energetycznej transformacji, powinni艣my lepiej wykorzysta膰 dost臋pne 艣rodki demokratycznego nacisku na rz膮dy i instytucje unijne 鈥 realnych decydent贸w sektora energetycznego.

***

Cykl Spi臋cia o sprawiedliwej transformacji powsta艂 dzi臋ki wsparciu ClientEarth Prawnicy dla Ziemi.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij