magazyn lewicy katolickiej

Działajmy lokalnie, wymagajmy centralnie

Transformacj─Ö energetyczn─ů trzeba prowadzi─ç lokalnie. Niestety, pa┼ästwo nie u┼éatwia samorz─ůdom tego zadania. Na szczeblu centralnym panuje nieudolno┼Ť─ç i chaos.

Alicja Da┼äkowska w swoim tek┼Ťcie zach─Öca do anga┼╝owania lokalnych spo┼éeczno┼Ťci w sprawiedliw─ů transformacj─Ö energetyczn─ů. Jest to kierunek co do zasady s┼éuszny, jednak i tak to od rz─ůdu b─Ödzie w du┼╝ej mierze zale┼╝e─ç powodzenie tego przedsi─Öwzi─Öcia. ┼╗eby si─Ö zaanga┼╝owa─ç, ludzie musz─ů wiedzie─ç jak jest, dlaczego zmiany s─ů wprowadzane, jaki jest ich cel. Przede wszystkim za┼Ť musz─ů wiedzie─ç, ┼╝e rz─ůd ma plan jak go zrealizowa─ç i ┼╝e jest w stanie to zrobi─ç.

Dlaczego ludzie anga┼╝uj─ů si─Ö w co┼Ť? Poniewa┼╝ wierz─ů, ┼╝e jest to dobre lub maj─ů z tego korzy┼Ť─ç, a najlepiej, je┼Ťli te dwa cele da si─Ö po┼é─ůczy─ç. W przypadku transformacji energetycznej jak najbardziej si─Ö da. W┼éa┼Ťciwie przeprowadzona transformacja energetyczna mo┼╝e da─ç nam wiele korzy┼Ťci, zar├│wno ekonomicznych jak i spo┼éecznych, ekologicznych czy zdrowotnych ÔÇô a przy dobrym wprowadzeniu Terytorialnych Plan├│w Sprawiedliwej Transformacji r├│wnie┼╝ przys┼éu┼╝y si─Ö rozwojowi region├│w.

Niestety, wielu ludziom wci─ů┼╝ wydaje si─Ö, ┼╝e ca┼éa ta transformacja nie jest ┼╝adn─ů realn─ů potrzeb─ů, a jedynie fanaberi─ů narzucon─ů Polsce przez Uni─Ö Europejsk─ů. Ci─Ö┼╝ko ich za to wini─ç ÔÇô z opini─ů tak─ů mo┼╝na si─Ö spotka─ç w prasie, radiu czy telewizji, cz─Östo wypowiadaj─ů j─ů ludzie zwi─ůzani z obozem rz─ůdz─ůcym. Przez lata zaniedbano w┼éa┼Ťciw─ů edukacj─Ö spo┼éecze┼ästwa w tym zakresie. R├│wnocze┼Ťnie z zatwierdzeniem ÔÇ×Polityki energetycznej Polski do 2040 rokuÔÇŁ powinna ruszy─ç kampania informacyjna, kt├│ra w spos├│b przyst─Öpny wyja┼Ťni ludziom, dlaczego transformacja jest konieczna i jakie przyniesie nam wszystkim korzy┼Ťci ÔÇô i nale┼╝y j─ů skierowa─ç do ca┼éego spo┼éecze┼ästwa. Wiele mit├│w naros┼éo wok├│┼é energetyki j─ůdrowej, wi─Öc je┼Ťli chcemy atomu w polskim miksie energetycznym, to musimy najpierw przekona─ç ludzi, ┼╝e wiele zmieni┼éo si─Ö od czas├│w Czarnobyla ÔÇô i ┼╝e dzi┼Ť jest to technologia bezpieczna.

Oczywi┼Ťcie jednocze┼Ťnie podobna kampania informacyjna powinna by─ç prowadzona na poziomie lokalnym. Trudno wini─ç g├│rnika, ┼╝e jest przeciwny zamykaniu kopalni ÔÇô wa┼╝ne wi─Öc, by da─ç tym ludziom poczucie, ┼╝e nie zostan─ů pozostawieni sami sobie (nie powtarzajmy b┼é─Öd├│w lat 90.!). Poza samymi pracownikami sektora energetycznego trzeba r├│wnie┼╝ pami─Öta─ç o tych miejscach pracy, kt├│re powsta┼éy ÔÇ×w orbicieÔÇŁ kopal┼ä. Reasumuj─ůc ÔÇô w┼éadze centralne powinny przekonywa─ç ludzi do transformacji energetycznej na poziomie og├│lnym, natomiast w┼éadze lokalne musz─ů da─ç ludziom poczucie, ┼╝e ich region i jego mieszka┼äcy skorzystaj─ů ze zmian w bardzo konkretny spos├│b.

Jednak ┼╝eby m├│c prowadzi─ç kampani─Ö informacyjn─ů, trzeba mie─ç konkretny plan dzia┼éania. Jaki┼Ť czas temu pisa┼éam o PEP2040, ┼╝e nie jest to dokument idealny, jednak jego najwi─Öksz─ů zalet─ů jest to, ┼╝e w ko┼äcu mamy jak─ů┼Ť strategi─Ö. Z tym ┼╝e od strategii do jej realizacji droga daleka, zw┼éaszcza je┼Ťli nie ma co do niej ani politycznego, ani spo┼éecznego konsensusu. A tego potrzebujemy jak powietrza. Alicja Da┼äkowska ma racj─Ö, ┼╝e Terytorialne Plany Sprawiedliwej Transformacji powinny by─ç opracowywane na poziomie lokalnym, tak by odpowiednio uwzgl─Ödnia─ç potrzeby danego regionu. Jednak co da nam nawet najlepszy plan lokalny, je┼Ťli na przyk┼éad w nast─Öpnych wyborach rz─ůd uzna jednak, ┼╝e potrzebuje g┼éos├│w zwolennik├│w w─Ögla, i zarz─ůdzi odwr├│t od dekarbonizacji na szczeblu centralnym? Lub w┼éadz─Ö przejmie jakie┼Ť inne ugrupowanie i zamiast kontynuowa─ç dzia┼éania poprzednik├│w, uchwali w┼éasn─ů strategi─Ö i zacznie wszystko od nowa? W obecnych warunkach nie jest to niestety nierealny scenariusz, bior─ůc pod uwag─Ö komentarze polityk├│w Solidarnej Polski czy Szymona Ho┼éowni do PEP2040. Musimy wi─Öc jako spo┼éecze┼ästwo wymusi─ç na politykach wszystkich opcji konsensus co do tego, jak powinna wygl─ůda─ç polska energetyka w przysz┼éo┼Ťci, i surowo gani─ç za wszelkie niepotrzebne odst─Öpstwa od planu. Stawka jest zbyt wysoka, ┼╝eby┼Ťmy mogli pozwoli─ç politykom i partiom gra─ç na swoje partykularne interesy.

Kolejnym problemem jest to, czy samorz─ůdy s─ů w stanie podo┼éa─ç takiemu zadaniu. Niestety dane dotycz─ůce wymiany ÔÇ×kopciuch├│wÔÇŁ wskazuj─ů na du┼╝─ů nieudolno┼Ť─ç w tym temacie. Wed┼éug raportu Polskiego Alarmu Smogowego, je┼Ťli wymiana piec├│w w gminach b─Ödzie zachodzi┼éa w tym samym tempie co teraz, to ca┼éy proces potrwa kilkadziesi─ůt lat. Andrzej Gu┼éa wskazuje, ┼╝e walka ze smogiem nie jest priorytetem dla w┼éadz gminnych. Dlaczego wi─Öc nagle te same w┼éadze mia┼éyby si─Ö zainteresowa─ç transformacj─ů energetyczn─ů? Oczywi┼Ťcie pojawia si─Ö tak┼╝e problem zasob├│w ÔÇô gminy maj─ů wiele obowi─ůzk├│w, a niestety cz─Östo brakuje funduszy na ich w┼éa┼Ťciwa realizacj─Ö. Jako jedn─ů z barier w realizacji programu ÔÇ×Czyste PowietrzeÔÇŁ wskazano w┼éa┼Ťnie brak mo┼╝liwo┼Ťci etatowych, innymi s┼éowy ÔÇô gminy zwyczajnie nie maj─ů kim realizowa─ç podobnych program├│w. Potrzebne wi─Öc s─ů nie tylko ch─Öci, ale i pieni─ůdze na zatrudnienie odpowiednich ludzi (a stworzenie dobrego planu sprawiedliwej transformacji energetycznej regionu to zupe┼énie inny poziom trudno┼Ťci ni┼╝ rozpatrywanie wniosk├│w o dofinansowanie wymiany pieca).

Niestety, pa┼ästwo nie u┼éatwia samorz─ůdom tego zadania. Kiedy prace na szczeblu lokalnym trwa┼éy ju┼╝ od jakiego┼Ť czasu, Ministerstwo Klimatu i ┼Ürodowiska og┼éosi┼éo, ┼╝e b─Ödzie przygotowywa─ç Krajowy Plan Sprawiedliwej Transformacji. Alicja Da┼äkowska odnosi si─Ö do niego ze spor─ů doz─ů nieufno┼Ťci jako do narz─Ödzia, mog─ůcego potencjalnie ogranicza─ç samorz─ůdy. Przede wszystkim jednak problemem jest ogromny chaos. Dobry krajowy plan m├│g┼éby by─ç ┼Ťwietnym drogowskazem dla os├│b opracowuj─ůcych plany terytorialne. Obecnie jednak niewiele o nim wiadomo. Ministerstwo zapewnia, ┼╝e plan krajowy b─Ödzie powstawa┼é r├│wnolegle do plan├│w terytorialnych i w ┼Ťcis┼éej wsp├│┼épracy z w┼éadzami lokalnymi. W praktyce wi─Öc nie do┼Ť─ç, ┼╝e samorz─ůd musi napisa─ç w┼éasny plan, to jeszcze musi by─ç on zgodny z dokumentem, kt├│ry jeszcze nie istnieje. Brzmi prosto.

Samorz─ůdy potrzebuj─ů od rz─ůdu konkret├│w ÔÇô strategii, na kt├│rej mog┼éyby oprze─ç swoje dzia┼éania. Gdyby przyj─Öto KPST odpowiednio wcze┼Ťnie, m├│g┼éby on by─ç takim dokumentem. Mamy co prawda PEP2040, ale jest ona do┼Ť─ç og├│lna, poza tym pe┼éna wersja dokumentu wyciek┼éa do sieci dopiero na pocz─ůtku marca 2021. ┼╗eby wdro┼╝y─ç plany terytorialne, potrzebny jest chocia┼╝by konkretny harmonogram zamykania poszczeg├│lnych kopal┼ä, a porozumienie z g├│rnikami wci─ů┼╝ nie jest gotowe. Jak wi─Öc planowa─ç co┼Ť na poziomie lokalnym, skoro nie mamy poj─Öcia, jakie b─Öd─ů kolejne kroki rz─ůdu? Skoro nie wiemy, jak─ů kwot─Ö b─Öd─ů mieli do dyspozycji? Skoro nie mamy informacji na temat ram czasowych, w kt├│rych nale┼╝y planowa─ç konkretne dzia┼éania? Trudno b─Ödzie wini─ç samorz─ůdy, je┼Ťli dzia┼éaj─ůc w takich warunkach nie dadz─ů rady pozyska─ç funduszy dla swoich region├│w (cho─ç nie nale┼╝y ich zbyt ┼éatwo zwalnia─ç z odpowiedzialno┼Ťci). Jednak to przede wszystkim od rz─ůdu powinni┼Ťmy wymaga─ç zdecydowanych dzia┼éa┼ä, tak by w┼éadzom lokalnym zadanie to u┼éatwi─ç.

Transformacja energetyczna nie b─Ödzie ┼éatwym procesem, zw┼éaszcza dla region├│w w─Öglowych. Powinni┼Ťmy d─ů┼╝y─ç do tego, ┼╝eby jak najwi─Öcej dzia┼éa┼ä by┼éo opracowywanych i konsultowanych lokalnie, nie nale┼╝y jednak jednocze┼Ťnie zaniedbywa─ç dzia┼éa┼ä o charakterze ponadregionalnym i krajowym. Je┼Ťli uznamy, ┼╝e jedynie samorz─ůdy s─ů odpowiedzialne za wprowadzenie sprawiedliwej transformacji energetycznej na danym terenie, to istnieje spore ryzyko, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç sobie z tym nie poradzi. Rz─ůd mo┼╝e wtedy ┼éatwo umy─ç r─Öce, m├│wi─ůc, ┼╝e przecie┼╝ to nie oni odpowiadali za przygotowanie plan├│w terytorialnych, wiec to nie ich wina, ┼╝e dany region nie otrzyma┼é wsparcia z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji. A ucierpi─ů na tym przede wszystkim mieszka┼äcy regionu, ale po cz─Ö┼Ťci my wszyscy. Powinni┼Ťmy mie─ç mechanizmy pozwalaj─ůce w por─Ö interweniowa─ç, je┼Ťli dany region sobie nie radzi (by─ç mo┼╝e w takich przypadkach lepszy plan narzucony ni┼╝ ┼╝aden).

Samorz─ůdy powinny mie─ç oparcie w rz─ůdzie centralnym, powinny m├│c skorzysta─ç z wiedzy rz─ůdowych ekspert├│w, wymienia─ç si─Ö mi─Ödzy sob─ů dobrymi praktykami. Na razie wygl─ůda jednak na to, ┼╝e tradycyjnie nikt nikomu nie ufa i wszystkim rz─ůdzi chaos. Czy mo┼╝e si─Ö z tego wy┼éoni─ç co┼Ť dobrego? Niestety, coraz cz─Ö┼Ťciej mam w─ůtpliwo┼Ťci.

***

Cykl Spi─Öcia o sprawiedliwej transformacji powsta┼é dzi─Öki wsparciu ClientEarth Prawnicy dla Ziemi.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś