magazyn lewicy katolickiej

Chcemy sprawiedliwej transformacji energetycznej? Zaanga┼╝ujmy w ni─ů ludzi. Lokalnie

Regionalne plany transformacji nie mog─ů by─ç przygotowane na ostatni─ů chwil─Ö i przywiezione mieszka┼äcom do ÔÇ×konsultacjiÔÇŁ w teczce ze stolicy wojew├│dztwa czy kraju.
Chcemy sprawiedliwej transformacji energetycznej? Zaanga┼╝ujmy w ni─ů ludzi. Lokalnie
ilustr.: Anna Grzelewska

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to┬áprojekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale┬á┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do┬ápodj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Magazyn Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj─ů nowy temat do┬ádyskusji, a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na┬áwszystkich pi─Öciu portalach.

***

W ci─ůgu ostatniego roku o deklaracjach (ze strony rz─ůdowej) czy konieczno┼Ťci (ze strony spo┼éecznej) przeprowadzenia w Polsce ÔÇ×sprawiedliwej transformacjiÔÇŁ s┼éysza┼é ju┼╝ niemal ka┼╝dy, kto cho─ç troch─Ö ┼Ťledzi sytuacj─Ö w sektorze energetyki. W zatwierdzonej niedawno ÔÇ×Polityce energetycznej Polski do 2040 r.ÔÇŁ (PEP2040) sprawiedliwa transformacja stanowi jeden z trzech filar├│w procesu transformacji energetycznej. Rozg┼éos zdoby┼éy negocjacje rz─ůdu w sprawie tak zwanego Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST), kt├│ry jest instrumentem unijnym wspieraj─ůcym realizacj─Ö Europejskiego Zielonego ┼üadu i dedykowanym regionom w─Öglowym (lub pow─Öglowym).

Zgodnie z ostatnimi ustaleniami, w nowej perspektywie finansowej UE na lata 2021-2027 Polska ma otrzyma─ç 4,4 mld euro (3,8 mld euro z FST oraz 560 mln euro z polityki sp├│jno┼Ťci) na ┼éagodzenie spo┼éecznych, gospodarczych i ┼Ťrodowiskowych skutk├│w transformacji w kierunku gospodarki zeroemisyjnej. Finalnie jednak kwota ta mo┼╝e by─ç zredukowana nawet o po┼éow─Ö, je┼Ťli Polska nie zdecyduje si─Ö na wyznaczenie celu osi─ůgni─Öcia neutralno┼Ťci klimatycznej do 2050 roku na poziomie kraju (ma na to czas do 2022 roku). Razem z pieni─Ödzmi pochodz─ůcymi z Funduszu Odbudowy ┼Ťrodki te maj─ů stanowi─ç g┼é├│wne ┼║r├│d┼éo finansowania transformacji energetycznej w Polsce, z czego dla region├│w w─Öglowych ┼é─ůcznie ma by─ç przeznaczonych ok. 60 mld z┼é (jak wskazano w PEP2040).

M├│wimy tu wi─Öc o olbrzymich kwotach, jakie zasil─ů nasz─ů gospodark─Ö w dobie postpandemicznego kryzysu i ÔÇô przynajmniej z za┼éo┼╝enia ÔÇô umo┼╝liwi─ů zwrot w stron─Ö obywatelskiej, zielonej i zr├│wnowa┼╝onej energetyki.

Wykorzystanie pe┼énego potencja┼éu transformacji nie b─Ödzie jednak mo┼╝liwe, je┼Ťli nie potraktujemy powa┼╝nie postulatu, aby proces ten przebiega┼é w spos├│b sprawiedliwy ÔÇô nie tylko na poziomie politycznych deklaracji i dobrze brzmi─ůcych hase┼é w tworzonych w┼éa┼Ťnie strategiach, ale przede wszystkim w realnym kontek┼Ťcie spo┼éecznym i ┼Ťrodowiskowym. Powinni┼Ťmy do┼éo┼╝y─ç wszelkich stara┼ä, aby spo┼éeczno┼Ťci najbardziej nara┼╝onych wsi, miast i dzielnic okaza┼éy si─Ö wygranymi tej zmiany, zamiast wpa┼Ť─ç w dobrze nam znan─ů kolein─Ö historii przeznaczon─ů dla kolejnych zast─Öp├│w ÔÇ×ofiar transformacjiÔÇŁ.

Energia w r─Ökach obywatelek i obywateli

Jest to szczeg├│lnie istotne w kontek┼Ťcie szeroko rozpoznanej konieczno┼Ťci rozwijania energetyki uspo┼éecznionej, opartej na lokalnej aktywno┼Ťci prosument├│w indywidualnych i zbiorowych. Dla zrealizowania cel├│w porozumienia paryskiego i nowego celu UE ÔÇô ograniczenia do 2030 roku emisji o 55 proc. wzgl─Ödem 1990 roku ÔÇô ca┼éy system elektroenergetyczny musi ulec zasadniczym przeobra┼╝eniom.

Mo┼╝na si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e technologie magazynowania energii, inteligentnych sieci czy zielonego wodoru b─Öd─ů si─Ö rozwija─ç. B─Ödzie to r├│wnie┼╝ oznacza┼éo coraz szersze w┼é─ůczanie w proces zmian obywateli. Unijna dyrektywa RED II, na kt├│rej transpozycj─Ö do polskiego prawa mamy czas do czerwca, m├│wi wprost, ┼╝e aby transformacja ku gospodarce zeroemisyjnej si─Ö powiod┼éa, konieczne jest zaanga┼╝owanie prosument├│w indywidualnych, ale te┼╝ tak zwanych spo┼éeczno┼Ťci energetycznych, kt├│re w Polsce rozwijaj─ů si─Ö w postaci klastr├│w energii, a w przysz┼éo┼Ťci r├│wnie┼╝ sp├│┼édzielni energetycznych. Te lokalne podmioty b─Öd─ů mog┼éy produkowa─ç, magazynowa─ç i obraca─ç energi─ů niezale┼╝nie od najsilniejszych graczy w sektorze. Wraz z samodzieln─ů produkcj─ů energii cz─Östo wzrasta zainteresowanie inwestowaniem w rozw├│j technologii magazynowania energii czy szukania najbardziej efektywnych sposob├│w oszcz─Ödniejszego jej zu┼╝ycia.

Z tej perspektywy widzimy, ┼╝e transformacja energetyczna dalece odbiega od czysto technicznego przedsi─Öwzi─Öcia.

Lokalne (?) strategie dekarbonizacji

Pierwszym krokiem na drodze ku zmianie jest przygotowanie Terytorialnych Plan├│w Sprawiedliwej Transformacji, kt├│re stanowi─ů podstaw─Ö dla uzyskania ┼Ťrodk├│w z FST. Dotychczas akceptacj─Ö Komisji Europejskiej otrzyma┼éy jedynie trzy polskie regiony g├│rnicze: ┼Ül─ůsk, subregion wa┼ébrzyski i Wielkopolska Wschodnia.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej stara si─Ö jednak o uwzgl─Ödnienie r├│wnie┼╝ pozosta┼éych region├│w w─Öglowych: Ma┼éopolski Zachodniej, podregionu be┼échatowskiego, Zag┼é─Öbia Turoszowskiego oraz Zag┼é─Öbia Lubelskiego.

KE nie chce jednak wspiera─ç inwestycji w regionach, kt├│re nie okre┼Ťli┼éy daty i strategii odej┼Ťcia od w─Ögla, nie wspominaj─ůc o przypadkach, gdzie wci─ů┼╝ oficjalnie nie wycofano si─Ö z plan├│w otwarcia nowych z┼é├│┼╝, jak ma to miejsce w kontek┼Ťcie pola Z┼éoczew, o kt├│re mia┼éaby zosta─ç poszerzona Kopalnia W─Ögla Brunatnego Be┼échat├│w.

Obok rozwijanych ÔÇô z wi─Ökszym lub mniejszym powodzeniem ÔÇô strategii regionalnych, Ministerstwo Klimatu i ┼Ürodowiska podj─Ö┼éo decyzj─Ö o tworzeniu krajowego planu transformacji. W ramach tego procesu zg┼éaszane s─ů projekty du┼╝ych przedsi─Öwzi─Ö─ç inwestycyjnych, r├│wnie┼╝ ponadregionalnych, s┼éu┼╝─ůcych na przyk┼éad wspieraniu realizacji zielonych strategii sp├│┼éek Skarbu Pa┼ästwa. Zdaniem ministerstwa, plan krajowy ma jedynie usprawni─ç koordynacj─Ö ca┼éego procesu, kt├│ry dotyczy r├│wnie┼╝ przedsi─Öbiorstw o charakterze strategicznym i og├│lnopolskim, jednak istnieje ryzyko, ┼╝e pod jego przykrywk─ů utrwalone zostan─ů dotychczasowe struktury i relacje w┼éadzy charakterystyczne dla scentralizowanego systemu energetycznego.

Dwa scenariusze transformacji

Dlatego tak istotne jest, aby regionalne plany transformacji nie by┼éy przygotowane na ostatni─ů chwil─Ö i przywiezione mieszka┼äcom do ÔÇ×konsultacjiÔÇŁ w teczce ze stolicy wojew├│dztwa czy kraju. Zwi─Öksza to tylko prawdopodobie┼ästwo utrzymania status quo w postaci wielkoskalowej energetyki, kt├│ra jedynie zmieni profil z ÔÇ×brudnegoÔÇŁ na ÔÇ×zielonyÔÇŁ.

Jak pokazuj─ů wyniki bada┼ä spo┼éecznych przedstawione w raporcie ÔÇ×Przespana rewolucjaÔÇŁ, taki scenariusz rozwija si─Ö ju┼╝ w Be┼échatowie, gdzie swoj─ů siedzib─Ö ma koncern PGE G├│rnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA, do kt├│rego nale┼╝y Kopalnia W─Ögla Brunatnego Be┼échat├│w oraz Elektrownia Be┼échat├│w, zapewniaj─ůca 22 proc. rocznego zapotrzebowania Polski na energi─Ö elektryczn─ů. Sp├│┼éka jest przy tym od kilku dekad najwa┼╝niejszym pracodawc─ů w regionie.

Podczas gdy w innych wojew├│dztwach, na przyk┼éad ┼Ťl─ůskim czy wielkopolskim, post─Öpuj─ů prace nad tworzeniem regionalnych plan├│w transformacji przy udziale r├│┼╝nych interesariuszy, w Be┼échatowie debata spo┼éeczna na temat odej┼Ťcia od w─Ögla praktycznie nie istnieje. Przez opiesza┼éo┼Ť─ç i lekkomy┼Ťln─ů postaw─Ö decydent├│w ┼é├│dzkie ma otrzyma─ç jedynie 344 mln euro na transformacj─Ö, czyli zaledwie 8 proc. kwoty przewidzianej dla ca┼éego kraju ÔÇô o ile oczywi┼Ťcie KE zaakceptuje w┼é─ůczenie regionu do FST. Dla por├│wnania, ┼Ül─ůsk mo┼╝e liczy─ç na 2,07 mld euro, to jest niemal po┼éow─Ö ca┼éej puli.

Jednak nie do┼Ť─ç, ┼╝e zwlekanie z podj─Öciem decyzji o dekarbonizacji w regionie doprowadzi┼éo do radykalnego zmniejszenia ┼Ťrodk├│w finansowych na ┼éagodzenie negatywnych skutk├│w transformacji, to jeszcze, wed┼éug niedawno og┼éoszonych plan├│w, pieni─ůdze te maj─ů g┼é├│wnie pokry─ç koszty przej┼Ťcia PGE z bran┼╝y w─Öglowej na OZE. Co wi─Öcej, sp├│┼éka ma niebawem zosta─ç skonsolidowana z Ene─ů i Tauronem w jeden gigantyczny koncern d─ů┼╝─ůcy do osi─ůgni─Öcia neutralno┼Ťci klimatycznej. Realizacj─Ö tego celu umo┼╝liwi przekazanie nieop┼éacalnych aktyw├│w w─Öglowych tworzonej w┼éa┼Ťnie Narodowej Agencji Bezpiecze┼ästwa Energetycznego, czyli pa┼ästwowemu podmiotowi odpowiedzialnemu za stopniowe wygaszanie coraz bardziej trac─ůcego na warto┼Ťci g├│rnictwa. Jak wskazuje Instrat, pot─Ö┼╝na sp├│┼éka gie┼édowa zyska na tej transakcji nawet 31 mld z┼é, podczas gdy podatnicy b─Öd─ů musieli pokry─ç 26,5 mld z┼é strat.

Badania pokaza┼éy, ┼╝e zar├│wno samorz─ůdowcy, jak i mieszka┼äcy powiatu be┼échatowskiego s─ů pozbawieni dost─Öpu do informacji na temat zachodz─ůcych zmian. Zak┼éad energetyczny od d┼éu┼╝szego czasu pe┼éni rol─Ö lokalnego nababa, sponsora z gestem i nieograniczonymi mo┼╝liwo┼Ťciami, co przyczyni┼éo si─Ö do wykszta┼écenia swego rodzaju monokultury. Spo┼éeczno┼Ťci lokalne nie maj─ů g┼éosu w podejmowanych decyzjach, kt├│re zawa┼╝─ů o przysz┼éo┼Ťci ich regionu zagro┼╝onego upadkiem spo┼éeczno-gospodarczym i wyludnieniem. Co prawda, z inicjatywy PGE jeszcze w tym roku w Be┼échatowie ma powsta─ç Centrum Rozwoju Kompetencji, oferuj─ůce mieszka┼äcom szkolenia w zakresie OZE (a tak┼╝e tak zwanych zawod├│w przysz┼éo┼Ťci, jak specjalista uczenia maszynowego czy biotechnolog). Zdaniem marsza┼éka wojew├│dztwa ┼é├│dzkiego Grzegorza Schreibera, otwarcie centrum szkoleniowego sprawi, ┼╝e region stanie si─Ö drug─ů Dolin─ů Krzemow─ů. Kto wie, co przyniesie przysz┼éo┼Ť─ç, jednak na ten moment zapowiada si─Ö, ┼╝e najsilniejsi gracze zgarn─ů ca┼é─ů stawk─Ö, maluczkim zostawiaj─ůc minimum niezb─Ödne do zachowania cho─ç cienia pozor├│w przyzwoito┼Ťci.

Co ciekawe, w niedalekim s─ůsiedztwie, bo nieca┼ée 150 km na p├│┼énocny-zach├│d, mo┼╝na zaobserwowa─ç proces, kt├│ry uznawany jest za modelowy przyk┼éad systemowego planowania sprawiedliwej transformacji. To w Wielkopolsce Wschodniej rozwijane s─ů prawdziwie innowacyjne rozwi─ůzania spo┼éeczno-technologiczne, zainicjowane przez aktywist├│w koni┼äskich ju┼╝ w 2018 roku. Rok p├│┼║niej region uzyska┼é od KE wsparcie w rozwijaniu strategii dekarbonizacji w ramach Platformy na rzecz Region├│w G├│rniczych w Procesie Transformacji. Z czasem coraz wi─Öcej stron zaanga┼╝owa┼éo si─Ö w proces tworzenia planu zielonej transformacji regionu, kt├│ry silnie uzale┼╝niony jest od dzia┼éalno┼Ťci kopalni w─Ögla brunatnego i elektrowni nale┼╝─ůcych do Zespo┼éu Elektrowni P─ůtn├│w-Adam├│w-Konin. Powo┼éane zosta┼éy grupy robocze do spraw Transformacji Wielkopolski Wschodniej, z┼éo┼╝one z organizacji pozarz─ůdowych, lokalnych przedsi─Öbiorc├│w, ekspert├│w, zwi─ůzkowc├│w, samorz─ůdowc├│w i przedstawicieli administracji rz─ůdowej oraz strony spo┼éecznej.

Rezultatem tych prac by┼éo stworzenie pierwszego w Polsce planu sprawiedliwej transformacji. Dokument ten zak┼éada odej┼Ťcie od w─Ögla w Wielkopolsce Wschodniej do 2030 roku i wyznacza ambitny cel osi─ůgni─Öcia neutralno┼Ťci klimatycznej do 2040 roku. Przewag─ů konkurencyjn─ů regionu ma by─ç rozw├│j technologii wodorowych, bazuj─ůcy na ┼Ťcis┼éej wsp├│┼épracy mi─Ödzy podmiotami prywatnymi i publicznymi ÔÇô co istotne, wyprzedza w tym rz─ůdowe prace nad projektem ÔÇ×Polskiej Strategii WodorowejÔÇŁ.

Tak pomy┼Ťlny przebieg procesu planowania transformacji nie by┼éby jednak mo┼╝liwy bez szerokich dyskusji, w kt├│re w┼é─ůczone zosta┼éy wszelkie zainteresowane grupy i przedstawiciele w┼éadz wszystkich szczebli. Jak stwierdzi┼é Maciej Sytek, prezes Zarz─ůdu Agencji Rozwoju Regionalnego w Koninie: ÔÇ×W naszym planie musimy pogodzi─ç interesy przedstawicieli wielu bran┼╝, jednak uwa┼╝amy, ┼╝e model szerokich konsultacji, w kt├│rych partycypuj─ů tak┼╝e mieszka┼äcy pomo┼╝e wypracowa─ç najlepsz─ů mo┼╝liw─ů strategi─ÖÔÇŁ.

Regiony w─Öglowe laboratoriami zmian

Przyk┼éad Wielkopolski Wschodniej dobrze pokazuje, ┼╝e proces transformacji powinien by─ç zarz─ůdzany na poziomie spo┼éeczno┼Ťci lokalnych i samorz─ůd├│w, a nie w ramach wielkiego, rz─ůdowego projektu sterowanego centralnie. Przemawiaj─ů za tym dwa g┼é├│wne czynniki.

Po pierwsze, to na poziomie lokalnym znajduje si─Ö najwi─Ökszy potencja┼é rozwijania nietypowych rozwi─ůza┼ä. Po drugie, to w┼éadze lokalne najlepiej znaj─ů specyficzne potrzeby, mo┼╝liwo┼Ťci i zasoby, na kt├│rych nale┼╝y oprze─ç dzia┼éania transformacyjne.

Teza ta znajduje poparcie w literaturze z nurtu zarz─ůdzania transformacj─ů (transition management) i studi├│w nad zr├│wnowa┼╝on─ů transformacj─ů (sustainability transitions studies). Teoria rozr├│┼╝nia trzy poziomy analizy procesu transformacji: niszy, re┼╝imu i krajobrazu. Zgodnie z tym rozumieniem energetyczna i klimatyczna polityka unijna (krajobraz) wywiera nacisk na w┼éadz─Ö centraln─ů oraz energetyczne sp├│┼éki Skarbu Pa┼ästwa (re┼╝im) i stwarza mo┼╝liwo┼Ťci wprowadzenia radykalnych innowacji na poziomie lokalnym (nisze), kt├│re z czasem mog─ů doprowadzi─ç do strukturalnych zmian w obowi─ůzuj─ůcym re┼╝imie.

Ponadto, zgodnie z teori─ů, g┼é─Öboka i trwa┼éa transformacja systemu energetycznego wymaga renegocjonowania i rekonfiguracji dotychczasowych relacji, r├│l i praktyk spo┼éecznych. Taka ÔÇ×operacja na ┼╝ywym organizmieÔÇŁ wymaga uwa┼╝no┼Ťci i ostro┼╝no┼Ťci ÔÇô stawk─ů jest zaufanie i zaanga┼╝owanie obywateli, kt├│rzy niekoniecznie mog─ů dostrzega─ç potrzeb─Ö i korzy┼Ťci p┼éyn─ůce z rezygnacji z dotychczasowej postawy pasywnego odbiorcy energii. Nale┼╝y po┼éo┼╝y─ç szczeg├│lny nacisk na zaproszenie do dyskusji i stworzenie warunk├│w do wyra┼╝enia swoich oczekiwa┼ä, obaw i nadziei przez przedstawicieli wszelkich marginalizowanych w podobnych debatach grup.

Istotne jest r├│wnie┼╝, aby wsp├│lnie poszuka─ç skutecznych sposob├│w na zainteresowanie kobiet uczestnictwem i zarz─ůdzaniem projektami, kt├│re powszechnie kojarz─ů si─Ö z w─ůskimi, technicznymi kompetencjami zarezerwowanymi dla m─Ö┼╝czyzn.

Wreszcie, w debatach na temat przysz┼éo┼Ťci region├│w w─Öglowych nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç pracownik├│w bran┼╝ oko┼éog├│rniczych.

Bardzo trudne, by─ç mo┼╝e niemo┼╝liwe, jest wys┼éuchanie tych wszystkich g┼éos├│w prowadz─ůc debat─Ö na poziomie krajowym. To samorz─ůdy powinny zatem wzi─ů─ç na siebie zadanie zorganizowania i przeprowadzenia ÔÇ×hybrydowych zgromadze┼äÔÇŁ (hybrid forums) opartych o za┼éo┼╝enie szerokiej partycypacji, r├│wnoprawno┼Ťci r├│┼╝nych form wiedzy, do┼Ťwiadcze┼ä i spostrze┼╝e┼ä zar├│wno ekspert├│w, jak i laik├│w oraz wsp├│┼éodpowiedzialno┼Ťci wszystkich zaanga┼╝owanych stron za przebieg dyskusji i podejmowanych decyzji.

P├│ki co, rz─ůd niedostatecznie wspiera samorz─ůdy region├│w w─Öglowych w realizacji tego trudnego zadania, generuj─ůc raczej dodatkowe trudno┼Ťci. Po pierwsze, przygotowywane przez samorz─ůdy plany musz─ů by─ç zgodne z innym dokumentami, na przyk┼éad z rodz─ůc─ů si─Ö w b├│lach umow─ů spo┼éeczn─ů z g├│rnikami. Jest to o tyle problematyczne, ┼╝e samorz─ůdy cz─Östo nie s─ů zapraszane do dyskusji na temat kszta┼étu tych dokument├│w (ÔÇ×umowa spo┼éecznaÔÇŁ powstaje przy wys┼éuchaniu jedynie strony rz─ůdowej i g├│rnik├│w, wobec czego ┼Ťl─ůscy samorz─ůdowcy s┼éusznie si─Ö sprzeciwili, ┼╝─ůdaj─ůc utworzenia ÔÇ×┼Ťl─ůskiego okr─ůg┼éego sto┼éuÔÇŁ), podczas gdy uj─Öte w nich zapisy w znacz─ůcy spos├│b mog─ů wp┼éywa─ç na kszta┼ét lokalnych strategii rozwoju (jak w przypadku Rybnika, gdzie ambicje proklimatyczne hamuje perspektywa zamkni─Öcia tamtejszych kopal┼ä dopiero w 2049 roku). Po drugie, samorz─ůdom trudno jest cokolwiek planowa─ç w sytuacji, gdy do ostatniego momentu nie maj─ů pewno┼Ťci co do kwoty finansowego wsparcia, podmiotu zarz─ůdzaj─ůcego tymi ┼Ťrodkami, termin├│w na sk┼éadanie pierwszych projekt├│w oraz ostatecznego otrzymania funduszy na ich realizacj─Ö.

Wyzwania transformacji, z kt├│rymi musimy si─Ö mierzy─ç ju┼╝ teraz, pokazuj─ů nam, ┼╝e sprawiedliwy wymiar zmian mo┼╝e by─ç osi─ůgni─Öty jedynie przy uznaniu podmiotowo┼Ťci spo┼éeczno┼Ťci lokalnych znajduj─ůcych si─Ö w centrum tych przeobra┼╝e┼ä. Konieczne jest rozpoznanie wagi lokalnego wymiaru transformacji, w kt├│rym regiony w─Öglowe mog─ů sta─ç si─Ö przestrzeniami rozwijania i testowania nowatorskich rozwi─ůza┼ä w polskiej energetyce, stanowi─ůc swoiste laboratoria niezb─Ödnych spo┼éeczno-technologicznych innowacji. To w┼éa┼Ťnie na poziomie lokalnym upatrywa─ç nale┼╝y najwi─Ökszego potencja┼éu dla przeprowadzenia transformacji w sprawiedliwy, zr├│wnowa┼╝ony, transparentny spos├│b, uwzgl─Ödniaj─ůc interesy wszystkich stron (w tym ┼Ťrodowiska naturalnego). Samorz─ůdy posiadaj─ů najlepsze narz─Ödzia do zainicjowania i przeprowadzenie szerokiej i inkluzywnej debaty mi─Ödzy r├│┼╝nymi grupami mieszka┼äc├│w, organizacjami pozarz─ůdowymi, zwi─ůzkowcami, dzia┼éaczkami spo┼éecznymi, lokalnym biznesem i naukowczyniami. Transformacja energetyczna jest procesem zbyt z┼éo┼╝onym i zbyt g┼é─Öboko ingeruj─ůcym w tkank─Ö spo┼éeczn─ů, aby da┼éo si─Ö j─ů zaprojektowa─ç i przeprowadzi─ç ponad g┼éowami obywateli. Bez ich poparcia i zaanga┼╝owania transformacja nie tylko nie spe┼éni kryteri├│w sprawiedliwo┼Ťci, ale wr─Öcz nie ma szans na swoj─ů pe┼én─ů realizacj─Ö.

***

Cykl Spi─Öcia o sprawiedliwej transformacji powsta┼é dzi─Öki wsparciu ClientEarth Prawnicy dla Ziemi.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś