fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

R贸wne szanse. To podstawa pa艅stwa dobrobytu

Czemu ma s艂u偶y膰 pa艅stwo dobrobytu i czy dotychczasowe rozwi膮zania wprowadzone przez Prawo i Sprawiedliwo艣膰 realizuj膮 te cele? A je艣li nie, to co nale偶a艂oby zmieni膰? Tekst Klubu Jagiello艅skiego nie przybli偶a nas do odpowiedzi na te pytania.

Oczywi艣cie, trudno si臋 nie zgodzi膰 z zasadnicz膮 tez膮, 偶e sp贸r o model pa艅stwa dobrobytu mo偶e by膰 jednym z najwa偶niejszych w najbli偶szych latach. Ale artyku艂 Piotra Kaszczyszyna zamiast wyt艂umaczy膰, co tak naprawd臋 chcemy osi膮gn膮膰, nazbyt koncentruje si臋 na okoliczno艣ciach powstania pa艅stwa dobrobytu i etykietach okre艣laj膮cych r贸偶ne jego typy. Robi to kosztem pozytywnych propozycji, a 艣ci艣ni臋ta na koniec lista postulat贸w zawiera moim zdaniem dwa zasadnicze b艂臋dy. Po pierwsze, wygl膮da raczej jak wyraz 偶yczeniowego my艣lenia 鈥 zgodnie z kt贸rym mo偶emy zmieni膰 wszystko od razu 鈥 ni偶 realna propozycja polityczna. A co z tego wynika 鈥 i to po drugie 鈥 brak w niej refleksji nad konsekwencjami wprowadzenia niekt贸rych rozwi膮za艅 kosztem innych.

Wi臋cej tego samego?

We藕my jako przyk艂ad postulat, aby pot臋偶ny ju偶 teraz program 500 Plus zmieni膰, nazwa膰 鈥瀙ensj膮 rodzicielsk膮, by膰 mo偶e podwy偶szy膰 jej wysoko艣膰, ale zastanowi膰 si臋 nad likwidacj膮 innych 艣wiadcze艅 pieni臋偶nych dla rodzin 鈥 dla maksymalnego uproszczenia ca艂ego systemu wsparcia i jego finansowej optymalizacji鈥. Trudno mi zrozumie膰 sensowno艣膰 tego postulatu, niezale偶nie od przyj臋tej perspektywy.

Po pierwsze, niezale偶nie od tego, jakie mamy pogl膮dy na budow臋 w Polsce pa艅stwa dobrobytu, jest faktem, 偶e ju偶 teraz 艣rodki wyp艂acane w ramach programu 500 Plus s膮 relatywnie wysokie w stosunku do 艣rednich zarobk贸w w kraju. Do艣膰 powiedzie膰, 偶e w Wielkiej Brytanii tamtejszy child benefit wynosi zaledwie 20,70 funta tygodniowo (po przeliczeniu na stawk臋 dzienn膮 daje to oko艂o 90 funt贸w miesi臋cznie) na pierwsze dziecko i 13,70 funta tygodniowo na dziecko drugie i kolejne (miesi臋cznie oko艂o 60 funt贸w). To stawki nie tylko znacznie ni偶sze w por贸wnaniu do zarobk贸w i cen obowi膮zuj膮cych w Wielkiej Brytanii, ale tak偶e przy prostym przeliczeniu na polskie z艂ot贸wki. Podobnie jest w wielu innych krajach. W Irlandii dodatek na dzieci wynosi 140 euro miesi臋cznie (oko艂o 600 z艂otych), ale 艣rednia pensja w tym kraju to blisko 39 tys. euro rocznie (oko艂o 167 tys. z艂otych), przy niespe艂na 58 tys. z艂otych w Polsce. W Niemczech wyp艂aty w ramach Kindergelt to mniej wi臋cej 200 euro miesi臋cznie (prawie 860 z艂otych, zale偶nie od liczby dzieci), ale zn贸w przy 艣redniej pensji przekraczaj膮cej 45 tysi臋cy euro, czyli ponad 190 tys. z艂otych. W takich warunkach dalsze podnoszenie wyp艂at w ramach programu 500 Plus 鈥 kt贸re ju偶 teraz si臋gaj膮 10 procent rocznych wydatk贸w bud偶etowych 鈥 wydaje si臋 trudne do uzasadnienia.

Po drugie, zdziwienie budzi postulat likwidacji innych 艣wiadcze艅 dla rodzin 鈥 kosztem w艂a艣nie podniesionych stawek dla programu 500 Plus. Oczywi艣cie, mo偶na twierdzi膰, 偶e tak wygenerowane oszcz臋dno艣ci sfinansuj膮 wzrost wydatk贸w ponoszonych na ten program. Autor nie przedstawia jednak 偶adnych wylicze艅 na poparcie tej tezy. Za艂贸偶my jednak 偶yczliwie, 偶e by艂aby to zmiana ca艂kowicie neutralna dla bud偶etu. Jakie jednak by艂yby jej konsekwencje spo艂eczne? Tego ju偶 si臋 od Kaszczyszyna nie dowiemy, a wyobrazi膰 je sobie nietrudno: cz臋艣膰 rodzin wymagaj膮cych wi臋kszego wsparcia (ze wzgl臋du na stan zdrowia, miejsce zamieszkania, zarobki, itd.), dosta艂aby wsparcie niewystarczaj膮ce, a ci, kt贸rzy tego wsparcia nie potrzebuj膮, mieliby go a偶 nadto. Pomijam ju偶 fakt, 偶e takie rozwi膮zanie by艂oby nie tylko niesprawiedliwe, ale tak偶e politycznie niezwykle trudne do przeprowadzania.

Co jednak bodaj najwa偶niejsze wzmocni艂oby ju偶 obecne tendencje do uciekania co zamo偶niejszych Polak贸w w us艂ugi prywatne w dziedzinach takich jak edukacja czy s艂u偶ba zdrowia. Autor przekonuje co prawda, 偶e nawet po proponowanych przeze艅 reformach system us艂ug publicznych (przede wszystkim edukacji i ochrony zdrowia) pozostanie na swoim miejscu, bowiem z nich 鈥瀗ie spos贸b zrezygnowa膰鈥. K艂opot w tym, 偶e nie bardzo wiadomo, jak mia艂aby zosta膰 sfinansowana jego realna naprawa.

Passus o zmianie systemu podatkowego jest zbyt og贸lnikowy, by wyci膮gn膮膰 jakie艣 wnioski. Podobnie zreszt膮 jak postulat wielkiej reformy systemu emerytalnego 鈥 wiemy jedynie, 偶e ma i艣膰 w kierunku wyr贸wnywania 艣wiadcze艅 i wprowadzenia emerytury obywatelskiej. Wiadomo jednak, 偶e takie 艣wiadczenia si艂膮 rzeczy nie b臋d膮 wysokie. Powstaje wi臋c pytanie, jak stworzy膰 obywatelom warunki do dodatkowego oszcz臋dzania a przede wszystkim, jak ich do tego sk艂oni膰. A kiedy ju偶 to si臋 uda, czy i jak zapobiega膰 nadmiernym nier贸wno艣ciom w艣r贸d przysz艂ych emeryt贸w. No chyba, 偶e autor nie uznaje nier贸wno艣ci za istotny problem.

Liberalna r贸wno艣膰

Tymczasem z perspektywy liberalnej, to w艂a艣nie d膮偶enie do r贸wno艣ci wydaje si臋 najwa偶niejszym zadaniem, jakie nale偶y postawi膰 przed pa艅stwem dobrobytu. Nie o r贸wno艣膰 p艂ac czy r贸wno艣膰 maj膮tkow膮 tu chodzi, ale o r贸wno艣膰 szans. Jest to oczywi艣cie pewien idea艂, w realnym 艣wiecie w pe艂ni nieosi膮galny, ale idea艂, kt贸ry powinien przy艣wieca膰 kolejnym budowniczym polskiego welfare state.

Z tej perspektywy absolutnie kluczowe s膮 nie dalsze transfery got贸wkowe w postaci kolejnych 鈥瀙i贸rnikowych鈥, 鈥瀙ensji rodzicielskich鈥 czy bonusowych emerytur, ale przekierowanie 艣rodk贸w na us艂ugi publiczne 鈥 zar贸wno cz臋sto omawian膮 o艣wiat臋 czy ochron臋 zdrowia 鈥 ale tak偶e transport publiczny, opiek臋 偶艂obkow膮 oraz opiek臋 przedszkoln膮, kt贸ra realnie przygotowuje do szko艂y, wyr贸wnuj膮c r贸偶nice mi臋dzy dzie膰mi z r贸偶nych 艣rodowisk.

Ka偶dy z tych wydatk贸w mo偶na traktowa膰 nie tylko jako element realizacji idea艂贸w spo艂ecznej sprawiedliwo艣ci, ale tak偶e jako 鈥 m贸wi膮c ch艂odnym j臋zykiem rynkowym 鈥 inwestycj臋, kt贸ra mo偶e przynie艣膰 bardzo wymierne zyski. A to dzi臋ki lepszemu wykorzystaniu potencja艂u polskich obywateli. Marnuj膮c talenty tych ludzi, kt贸rzy nie mieli mo偶liwo艣ci ich rozwin膮膰, tracimy szanse na reformowanie polskiej gospodarki. Ilu potencjalnych przedsi臋biorc贸w nie zrealizowa艂o swoich plan贸w, ilu naukowc贸w nie wykszta艂cili艣my, ile innowacji nie zosta艂o wprowadzonych w 偶ycie tylko dlatego, 偶e nikt nie zagospodarowa艂 talentu uzdolnionych ludzi?

Inwestycja w edukacj臋 to inwestycja nie tylko w wiedz臋. To tak偶e pieni膮dze na kszta艂towanie ludzi zdolnych do podwa偶ania utartych schemat贸w, do jasnego, publicznego formu艂owania swoich my艣li, a przede wszystkim do wsp贸艂pracy z innymi. W czasach gdy pochodzenie spo艂eczne, miejsce zamieszkania, pieni膮dze, ale tak偶e nowe technologie komunikacji szatkuj膮 spo艂ecze艅stwa na coraz mniejsze 鈥瀊a艅ki鈥, szko艂a publiczna jest jednym z niewielu miejsc pozwalaj膮cych na spotkanie os贸b z r贸偶nych 艣rodowisk.

Priorytety, priorytety, priorytety

Zamiast wi臋c wysy艂a膰 pieni膮dze z podatk贸w z powrotem do ludzi w postaci jednakowych transfer贸w got贸wkowych, niezale偶nie od potrzeb, lepiej zainwestowa膰 je w instytucje, z kt贸rych mo偶e skorzysta膰 ka偶dy.

Nikt nie wierzy chyba, 偶e w najbli偶szym czasie mo偶emy wprowadzi膰 w Polsce wszystkie elementy pa艅stwa dobrobytu. Potrzebne s膮 priorytety. Je艣li postawimy na uniwersalne transfery got贸wkowe, zaniedbamy instytucje. A za jaki艣 czas obudzimy si臋 w spo艂ecze艅stwie, bardziej nier贸wnym, bardziej podzielonym i jeszcze bardziej wyzbytym poczucia wsp贸lnoty.

***

鈥濻pi臋cie鈥 to聽projekt wsp贸艂pracy mi臋dzyredakcyjnej pi臋ciu 艣rodowisk, kt贸re dzieli bardzo wiele, ale聽艂膮czy gotowo艣膰 do聽podj臋cia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello艅ski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i聽Nowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj膮 nowy temat do聽dyskusji a聽pi臋膰 powsta艂ych w聽jej ramach tekst贸w publikujemy naraz na聽wszystkich pi臋ciu portalach.

Inicjatywa wspierana jest przez聽Fundusz Obywatelski zarz膮dzany przez聽Fundacj臋 dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij