Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

R├│wne szanse. To podstawa pa┼ästwa dobrobytu

Czemu ma s┼éu┼╝y─ç pa┼ästwo dobrobytu i czy dotychczasowe rozwi─ůzania wprowadzone przez Prawo i Sprawiedliwo┼Ť─ç realizuj─ů te cele? A je┼Ťli nie, to co nale┼╝a┼éoby zmieni─ç? Tekst Klubu Jagiello┼äskiego nie przybli┼╝a nas do odpowiedzi na te pytania.

Oczywi┼Ťcie, trudno si─Ö nie zgodzi─ç z zasadnicz─ů tez─ů, ┼╝e sp├│r o model pa┼ästwa dobrobytu mo┼╝e by─ç jednym z najwa┼╝niejszych w najbli┼╝szych latach. Ale artyku┼é Piotra Kaszczyszyna zamiast wyt┼éumaczy─ç, co tak naprawd─Ö chcemy osi─ůgn─ů─ç, nazbyt koncentruje si─Ö na okoliczno┼Ťciach powstania pa┼ästwa dobrobytu i etykietach okre┼Ťlaj─ůcych r├│┼╝ne jego typy. Robi to kosztem pozytywnych propozycji, a ┼Ťci┼Ťni─Öta na koniec lista postulat├│w zawiera moim zdaniem dwa zasadnicze b┼é─Ödy. Po pierwsze, wygl─ůda raczej jak wyraz ┼╝yczeniowego my┼Ťlenia ÔÇô zgodnie z kt├│rym mo┼╝emy zmieni─ç wszystko od razu ÔÇô ni┼╝ realna propozycja polityczna. A co z tego wynika ÔÇô i to po drugie ÔÇô brak w niej refleksji nad konsekwencjami wprowadzenia niekt├│rych rozwi─ůza┼ä kosztem innych.

Wi─Öcej tego samego?

We┼║my jako przyk┼éad postulat, aby pot─Ö┼╝ny ju┼╝ teraz program 500 Plus zmieni─ç, nazwa─ç ÔÇ×pensj─ů rodzicielsk─ů, by─ç mo┼╝e podwy┼╝szy─ç jej wysoko┼Ť─ç, ale zastanowi─ç si─Ö nad likwidacj─ů innych ┼Ťwiadcze┼ä pieni─Ö┼╝nych dla rodzin ÔÇô dla maksymalnego uproszczenia ca┼éego systemu wsparcia i jego finansowej optymalizacjiÔÇŁ. Trudno mi zrozumie─ç sensowno┼Ť─ç tego postulatu, niezale┼╝nie od przyj─Ötej perspektywy.

Po pierwsze, niezale┼╝nie od tego, jakie mamy pogl─ůdy na budow─Ö w Polsce pa┼ästwa dobrobytu, jest faktem, ┼╝e ju┼╝ teraz ┼Ťrodki wyp┼éacane w ramach programu 500 Plus s─ů relatywnie wysokie w stosunku do ┼Ťrednich zarobk├│w w kraju. Do┼Ť─ç powiedzie─ç, ┼╝e w Wielkiej Brytanii tamtejszy child benefit wynosi zaledwie 20,70 funta tygodniowo (po przeliczeniu na stawk─Ö dzienn─ů daje to oko┼éo 90 funt├│w miesi─Öcznie) na pierwsze dziecko i 13,70 funta tygodniowo na dziecko drugie i kolejne (miesi─Öcznie oko┼éo 60 funt├│w). To stawki nie tylko znacznie ni┼╝sze w por├│wnaniu do zarobk├│w i cen obowi─ůzuj─ůcych w Wielkiej Brytanii, ale tak┼╝e przy prostym przeliczeniu na polskie z┼éot├│wki. Podobnie jest w wielu innych krajach. W Irlandii dodatek na dzieci wynosi 140 euro miesi─Öcznie (oko┼éo 600 z┼éotych), ale ┼Ťrednia pensja w tym kraju to blisko 39 tys. euro rocznie (oko┼éo 167 tys. z┼éotych), przy niespe┼éna 58 tys. z┼éotych w Polsce. W Niemczech wyp┼éaty w ramach Kindergelt to mniej wi─Öcej 200 euro miesi─Öcznie (prawie 860 z┼éotych, zale┼╝nie od liczby dzieci), ale zn├│w przy ┼Ťredniej pensji przekraczaj─ůcej 45 tysi─Öcy euro, czyli ponad 190 tys. z┼éotych. W takich warunkach dalsze podnoszenie wyp┼éat w ramach programu 500 Plus ÔÇô kt├│re ju┼╝ teraz si─Ögaj─ů 10 procent rocznych wydatk├│w bud┼╝etowych ÔÇô wydaje si─Ö trudne do uzasadnienia.

Po drugie, zdziwienie budzi postulat likwidacji innych ┼Ťwiadcze┼ä dla rodzin ÔÇô kosztem w┼éa┼Ťnie podniesionych stawek dla programu 500 Plus. Oczywi┼Ťcie, mo┼╝na twierdzi─ç, ┼╝e tak wygenerowane oszcz─Ödno┼Ťci sfinansuj─ů wzrost wydatk├│w ponoszonych na ten program. Autor nie przedstawia jednak ┼╝adnych wylicze┼ä na poparcie tej tezy. Za┼é├│┼╝my jednak ┼╝yczliwie, ┼╝e by┼éaby to zmiana ca┼ékowicie neutralna dla bud┼╝etu. Jakie jednak by┼éyby jej konsekwencje spo┼éeczne? Tego ju┼╝ si─Ö od Kaszczyszyna nie dowiemy, a wyobrazi─ç je sobie nietrudno: cz─Ö┼Ť─ç rodzin wymagaj─ůcych wi─Ökszego wsparcia (ze wzgl─Ödu na stan zdrowia, miejsce zamieszkania, zarobki, itd.), dosta┼éaby wsparcie niewystarczaj─ůce, a ci, kt├│rzy tego wsparcia nie potrzebuj─ů, mieliby go a┼╝ nadto. Pomijam ju┼╝ fakt, ┼╝e takie rozwi─ůzanie by┼éoby nie tylko niesprawiedliwe, ale tak┼╝e politycznie niezwykle trudne do przeprowadzania.

Co jednak bodaj najwa┼╝niejsze wzmocni┼éoby ju┼╝ obecne tendencje do uciekania co zamo┼╝niejszych Polak├│w w us┼éugi prywatne w dziedzinach takich jak edukacja czy s┼éu┼╝ba zdrowia. Autor przekonuje co prawda, ┼╝e nawet po proponowanych przeze┼ä reformach system us┼éug publicznych (przede wszystkim edukacji i ochrony zdrowia) pozostanie na swoim miejscu, bowiem z nich ÔÇ×nie spos├│b zrezygnowa─çÔÇŁ. K┼éopot w tym, ┼╝e nie bardzo wiadomo, jak mia┼éaby zosta─ç sfinansowana jego realna naprawa.

Passus o zmianie systemu podatkowego jest zbyt og├│lnikowy, by wyci─ůgn─ů─ç jakie┼Ť wnioski. Podobnie zreszt─ů jak postulat wielkiej reformy systemu emerytalnego ÔÇô wiemy jedynie, ┼╝e ma i┼Ť─ç w kierunku wyr├│wnywania ┼Ťwiadcze┼ä i wprowadzenia emerytury obywatelskiej. Wiadomo jednak, ┼╝e takie ┼Ťwiadczenia si┼é─ů rzeczy nie b─Öd─ů wysokie. Powstaje wi─Öc pytanie, jak stworzy─ç obywatelom warunki do dodatkowego oszcz─Ödzania a przede wszystkim, jak ich do tego sk┼éoni─ç. A kiedy ju┼╝ to si─Ö uda, czy i jak zapobiega─ç nadmiernym nier├│wno┼Ťciom w┼Ťr├│d przysz┼éych emeryt├│w. No chyba, ┼╝e autor nie uznaje nier├│wno┼Ťci za istotny problem.

Liberalna r├│wno┼Ť─ç

Tymczasem z perspektywy liberalnej, to w┼éa┼Ťnie d─ů┼╝enie do r├│wno┼Ťci wydaje si─Ö najwa┼╝niejszym zadaniem, jakie nale┼╝y postawi─ç przed pa┼ästwem dobrobytu. Nie o r├│wno┼Ť─ç p┼éac czy r├│wno┼Ť─ç maj─ůtkow─ů tu chodzi, ale o r├│wno┼Ť─ç szans. Jest to oczywi┼Ťcie pewien idea┼é, w realnym ┼Ťwiecie w pe┼éni nieosi─ůgalny, ale idea┼é, kt├│ry powinien przy┼Ťwieca─ç kolejnym budowniczym polskiego welfare state.

Z tej perspektywy absolutnie kluczowe s─ů nie dalsze transfery got├│wkowe w postaci kolejnych ÔÇ×pi├│rnikowychÔÇŁ, ÔÇ×pensji rodzicielskichÔÇŁ czy bonusowych emerytur, ale przekierowanie ┼Ťrodk├│w na us┼éugi publiczne ÔÇô zar├│wno cz─Östo omawian─ů o┼Ťwiat─Ö czy ochron─Ö zdrowia ÔÇô ale tak┼╝e transport publiczny, opiek─Ö ┼╝┼éobkow─ů oraz opiek─Ö przedszkoln─ů, kt├│ra realnie przygotowuje do szko┼éy, wyr├│wnuj─ůc r├│┼╝nice mi─Ödzy dzie─çmi z r├│┼╝nych ┼Ťrodowisk.

Ka┼╝dy z tych wydatk├│w mo┼╝na traktowa─ç nie tylko jako element realizacji idea┼é├│w spo┼éecznej sprawiedliwo┼Ťci, ale tak┼╝e jako ÔÇô m├│wi─ůc ch┼éodnym j─Özykiem rynkowym ÔÇô inwestycj─Ö, kt├│ra mo┼╝e przynie┼Ť─ç bardzo wymierne zyski. A to dzi─Öki lepszemu wykorzystaniu potencja┼éu polskich obywateli. Marnuj─ůc talenty tych ludzi, kt├│rzy nie mieli mo┼╝liwo┼Ťci ich rozwin─ů─ç, tracimy szanse na reformowanie polskiej gospodarki. Ilu potencjalnych przedsi─Öbiorc├│w nie zrealizowa┼éo swoich plan├│w, ilu naukowc├│w nie wykszta┼écili┼Ťmy, ile innowacji nie zosta┼éo wprowadzonych w ┼╝ycie tylko dlatego, ┼╝e nikt nie zagospodarowa┼é talentu uzdolnionych ludzi?

Inwestycja w edukacj─Ö to inwestycja nie tylko w wiedz─Ö. To tak┼╝e pieni─ůdze na kszta┼étowanie ludzi zdolnych do podwa┼╝ania utartych schemat├│w, do jasnego, publicznego formu┼éowania swoich my┼Ťli, a przede wszystkim do wsp├│┼épracy z innymi. W czasach gdy pochodzenie spo┼éeczne, miejsce zamieszkania, pieni─ůdze, ale tak┼╝e nowe technologie komunikacji szatkuj─ů spo┼éecze┼ästwa na coraz mniejsze ÔÇ×ba┼äkiÔÇŁ, szko┼éa publiczna jest jednym z niewielu miejsc pozwalaj─ůcych na spotkanie os├│b z r├│┼╝nych ┼Ťrodowisk.

Priorytety, priorytety, priorytety

Zamiast wi─Öc wysy┼éa─ç pieni─ůdze z podatk├│w z powrotem do ludzi w postaci jednakowych transfer├│w got├│wkowych, niezale┼╝nie od potrzeb, lepiej zainwestowa─ç je w instytucje, z kt├│rych mo┼╝e skorzysta─ç ka┼╝dy.

Nikt nie wierzy chyba, ┼╝e w najbli┼╝szym czasie mo┼╝emy wprowadzi─ç w Polsce wszystkie elementy pa┼ästwa dobrobytu. Potrzebne s─ů priorytety. Je┼Ťli postawimy na uniwersalne transfery got├│wkowe, zaniedbamy instytucje. A za jaki┼Ť czas obudzimy si─Ö w spo┼éecze┼ästwie, bardziej nier├│wnym, bardziej podzielonym i jeszcze bardziej wyzbytym poczucia wsp├│lnoty.

***

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to┬áprojekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale┬á┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do┬ápodj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj─ů nowy temat do┬ádyskusji a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na┬áwszystkich pi─Öciu portalach.

Inicjatywa wspierana jest przez┬áFundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez┬áFundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś