Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Nasze wsp贸lne milczenie

Niekt贸rzy ksi臋偶a maj膮 partnerki, a nawet dzieci. W efekcie albo prowadz膮 podw贸jne 偶ycie, albo opuszczaj膮 rodzin臋, pozostawiaj膮c j膮 samej sobie. O tym problemie trzeba m贸wi膰.

ilustr.: Zuzia Wojda

ilustr.: Zuzia Wojda


Praca nad 鈥濪zie膰mi ksi臋偶y鈥 nie mog艂a by膰 艂atwa. I to nie tylko dlatego, 偶e Marta Abramowicz wybra艂a si臋 do Essen, by osobi艣cie porozmawia膰 o miejscu kobiet w Ko艣ciele z dziewi臋膰dziesi臋cioletni膮 teolo偶k膮 Ut膮 Ranke-Heinemann. Nie tylko z powodu rozbudowanej, szczeg贸艂owej bibliografii. Nawet nie tylko ze wzgl臋du na to, 偶e rozmowy z rodzinami ksi臋偶y 鈥 czyli partnerkami i doros艂ymi ju偶 dzie膰mi 鈥 musia艂y wymaga膰 du偶ej delikatno艣ci i zarazem odporno艣ci emocjonalnej.
Jest tutaj raptem jedno miejsce, w kt贸rym autorka pisze wprost: 鈥濽par艂am si臋, 偶eby [鈥 pokona膰 trudno艣ci鈥. To wprowadzenie, przedstawiaj膮ce pr贸by dotarcia do rozm贸wczy艅 i rozm贸wc贸w. 鈥濰istorie do ksi膮偶ki zbiera艂am dwa lata鈥, wyja艣nia Marta Abramowicz. A po ostatniej opowie艣ci dodaje jeszcze: 鈥濼o ju偶 wszystkie historie, kt贸re mog艂am opisa膰. Niewiele jak na dwa lata poszukiwa艅鈥. Ale to nie dlatego, 偶e nikt nie s艂ysza艂 o rodzinach katolickich duchownych: 鈥濶a pi臋膰set os贸b, z kt贸rymi rozmawia艂am, wi臋kszo艣膰 sypa艂a opowie艣ciami jak z r臋kawa鈥. Po prostu albo nie chciano skontaktowa膰 reporterki z dzie膰mi i partnerkami kap艂an贸w, albo one same odmawia艂y.
Z pewno艣ci膮 wiele z tych os贸b ma dobre powody do milczenia. Nie dziwi臋 si臋 zw艂aszcza rodzinom ksi臋偶y, zagro偶onym spo艂eczn膮 stygmatyzacj膮 鈥 przecie偶 to one najwi臋cej ryzykuj膮, gdy pr贸buj膮 rozproszy膰 duszn膮 atmosfer臋, w kt贸rej o zwi膮zkach kap艂an贸w zwyczajnie si臋 nie m贸wi. St膮d tym bardziej trzeba doceni膰 zgod臋 sze艣ciorga rozm贸wc贸w Abramowicz, czw贸rki dzieci i dwu matek.
Czy sze艣膰 os贸b to niewiele? Owszem, ale nie jest to wina autorki, kt贸ra zar贸wno w tej, jak i wcze艣niejszej ksi膮偶ce reporterskiej, 鈥瀂akonnice odchodz膮 po cichu鈥, daje wiele dowod贸w wytrwa艂o艣ci. Cz臋艣膰 ju偶 wymienia艂em, wspomn臋 wi臋c tylko zawart膮 w 鈥瀂akonnicach鈥︹ relacj臋 z licznych spotka艅 i obszernej korespondencji z Jolant膮 Olech, sekretark膮 generaln膮 Konferencji Prze艂o偶onych Wy偶szych Zgromadze艅 呕e艅skich (kilka miesi臋cy temu szeroko cytowano jej wypowied藕 dotycz膮c膮 potrzeby zatrudniania si贸str zakonnych na umow臋 o prac臋). Ten kontakt przynajmniej na pocz膮tku musia艂 by膰 trudny, a jednak w ko艅cu Marcie Abramowicz uda艂o si臋 znale藕膰 w urszulance sojuszniczk臋.
Obie ksi膮偶ki pokazuj膮 zatem cierpliwo艣膰 reporterki 鈥 i obie pokazuj膮 skal臋 milczenia. W opisywanych historiach mo偶emy prze艣ledzi膰, jak bardzo jest ono rozro艣ni臋te i jak bardzo utrudnia walk臋 z ko艣cielnymi strukturami grzechu. A to z kolei przywodzi na my艣l plag臋 nadu偶y膰 i przemocy seksualnej wobec niepe艂noletnich. Gdyby rodzice ch臋tniej dawali wiar臋 dzieciom skar偶膮cym si臋 na wykorzystanie; gdyby parafianki i parafianie cz臋艣ciej brali stron臋 ofiar, a nie sprawc贸w; gdyby parlamentarzy艣ci (nie tylko za rz膮d贸w PiS) uchwalali prawo sprzyjaj膮ce ujawnianiu i rozliczaniu przest臋pstw pope艂nianych przez cz臋艣膰 ksi臋偶y鈥 Gdyby, gdyby, gdyby.
*
Jak wygl膮da mechanizm milczenia? Na przyk艂ad tak, 偶e w g艂臋bokim PRL ksi膮dz Boles艂aw, kt贸ry ma dziecko z Regin膮, zostaje przerzucony do innej, odleg艂ej parafii. Albo tak, 偶e ojciec Mi艂ki najpierw jest tylko go艣ciem w domu, a potem odchodzi. Nie m贸wi prawdy w艂asnym rodzicom, zwodzi parafian, oszukuje: 鈥瀟o moja znajoma, m贸j daleki kuzyn鈥. Albo tak, 偶e ksi膮dz 艁ukasz ma ju偶 spisan膮 rezygnacj臋, lecz biskup kusi: zostaw syna, zostaw jego matk臋, to przeniesiemy ci臋 i damy awans.
Ale milczenie nie jest jedyn膮 odpowiedzi膮. Istniej膮 te偶 inne, na przyk艂ad tam, gdzie Regina zostaje 鈥瀟膮, kt贸ra uwiod艂a ksi臋dza鈥 i musi mierzy膰 si臋 ze spojrzeniami, u艣mieszkami, plotkami. Tam, gdzie pewien misjonarz nasy艂a kancelari臋 adwokack膮 na w艂asnego syna, kiedy ten pisze do jego parafii z pro艣b膮, by kto艣 nak艂oni艂 ojca do zgody na rozmow臋. Tam, gdzie ksi膮dz Krzysztof rozwa偶a urlop w swoim zakonie, dop贸ki matka nie nakrzyczy na niego przez telefon: 鈥濲ak mo偶esz! Ja si臋 ludziom na oczy nie poka偶臋! Jak wyst膮pisz, to dla mnie ju偶 lepiej si臋 zabi膰, ni偶 dalej 偶y膰 z t膮 ha艅b膮!鈥. Z艂y g艂os potrafi by膰 tak samo szkodliwy jak milczenie.
鈥濪zieci ksi臋偶y鈥 stanowi膮 te偶 wyzwanie dla katolickiej teologii, gdy偶 ukazuj膮 d艂ugi 艂a艅cuch niedaj膮cych si臋 broni膰 wypowiedzi o kobietach. Reporterskie rozmowy przeplatane s膮 przytaczanymi za Ranke-Heinemann wypisami z dzie艂 ojc贸w i doktor贸w Ko艣cio艂a: Klemensa Aleksandryjskiego, Augustyna z Hippony, Tomasza z Akwinu, Alfonsa Marii Liguoriego. Nie zabrak艂o te偶 cytat贸w z dziej贸w synod贸w tudzie偶 z 鈥濵艂ota na czarownice鈥. Nie jest to wprawdzie wyczerpuj膮ca, wielostronna analiza, ale i tak po tych fragmentach rodzi si臋 my艣l, 偶e nakaz celibatu dla nowo wy艣wi臋canych duchownych Ko艣cio艂a 艂aci艅skiego zakorzeniony jest 鈥 w jakim艣 stopniu 鈥 w historii negatywnych stereotyp贸w na temat kobiet (a tak偶e na temat ludzkiej seksualno艣ci). By膰 mo偶e nie przes膮dza to jeszcze sprawy, je艣li chodzi o dzisiejsze dyskusje teologiczne nad wstrzemi臋藕liwo艣ci膮 seksualn膮 i bez偶enno艣ci膮, odwo艂uj膮ce si臋 do innych argument贸w; na pewno jednak kwesti臋 t臋 trzeba mie膰 na uwadze.
Obydwa w膮tki ksi膮偶ki 鈥 spo艂eczny i teologiczny 鈥 艂膮cz膮 si臋 w rozmowach Marty Abramowicz z trojgiem ekspert贸w: Joann膮 Tokarsk膮-Bakir, Tomaszem Stryjkiem i Tomaszem Polakiem. 鈥濩i, kt贸rzy s膮 w tej zmowie [milczenia], wskazuj膮 koz艂y ofiarne, by [鈥 przywr贸ci膰 dobrostan grupy鈥, m贸wi pierwsza. 鈥濳ogo chroni spo艂eczno艣膰? Siebie. [鈥 Ksi膮dz jest nie tylko 艣wi臋ty, on jest tak偶e stra偶nikiem narodu鈥, powiada drugi. 鈥濳obiety z dzieckiem [w instytucjach ko艣cielnych] nikt nie bierze pod uwag臋 [鈥. Podstawowym celem jest utrzymanie ksi臋dza w zasobach鈥, dodaje trzeci. S艂ysz膮c takie diagnozy, mo偶na zacz膮膰 szuka膰 kontrprzyk艂ad贸w i troch臋 ich pewnie da艂oby si臋 znale藕膰, ale przede wszystkim trzeba przyzna膰, 偶e nasze spo艂ecze艅stwo i polski Ko艣ci贸艂 maj膮 powa偶ny problem do rozwi膮zania. Ta krytyka nie wzi臋艂a si臋 znik膮d.
Profesor J贸zef Baniak ju偶 kilka lat temu m贸wi艂: 鈥60 proc. ksi臋偶y w skali [moich] bada艅 jest w zwi膮zkach z kobietami. 12鈥15 proc. ma z nimi dziecko鈥. Jak przyznaje sam socjolog, dane te nie s膮 reprezentatywne statystycznie; nie ma podstaw do twierdzenia, 偶e w艣r贸d wszystkich kap艂an贸w w Polsce odsetki b臋d膮 tak samo wysokie. Prawdopodobnie do J贸zefa Baniaka ch臋tniej zg艂aszaj膮 si臋 ci duchowni, w kt贸rych do艣wiadczeniu celibat jest powa偶niejszym problemem. Mo偶na te偶 jednak spojrze膰 na spraw臋 tak: je偶eli profesor uzyska艂 dane od ponad tysi膮ca prezbiter贸w, to nawet w艣r贸d samych jego respondent贸w jest kilkuset ksi臋偶y pozostaj膮cych w zwi膮zku z kobiet膮. Ilu jeszcze b臋dzie podobnych kap艂an贸w, do kt贸rych Baniak nie dotar艂? Ile jest kobiet, kt贸re nawi膮za艂y relacj臋 erotyczn膮 lub romantyczn膮 z ksi臋偶mi, skoro cz臋艣膰 z nich wchodzi w wi臋cej ni偶 jeden zwi膮zek? Jaka b臋dzie liczba narusze艅 celibatu, gdy uwzgl臋dnimy zar贸wno kontakty hetero-, jak i homoseksualne?
*
O seksualno艣ci katolickich duchownych i zwi膮zanych z ni膮 problemach pisze si臋 w Polsce coraz wi臋cej. 鈥濪zieci ksi臋偶y鈥 to ju偶 trzeci w tym roku g艂os Wydawnictwa Krytyki Politycznej na ten temat 鈥 wcze艣niej ukaza艂y si臋 pozycje 鈥炁籩by nie by艂o zgorszenia鈥 oraz 鈥濪zieci, kt贸re gorsz膮鈥. W por贸wnaniu z nimi 鈥濪zieci ksi臋偶y鈥 to publikacja znacznie bli偶sza formie reporta偶u literackiego, napisana z wyra藕nym rysem artystycznym. Wida膰 to w stylu i w kompozycji. Z kolei w tamtych dwu pracach tak do艣wiadczenie pokrzywdzonych, jak te偶 wskazania ekspert贸w i ekspertek podawane s膮 w postaci bardziej surowej, mniej przetworzonej. T臋 r贸偶norodno艣膰 trzeba doceni膰 鈥 wykorzystanie seksualne i rodziny kap艂an贸w to sprawy, o kt贸rych musimy uczy膰 si臋 m贸wi膰 w wielu j臋zykach.
M贸wi膰, m贸wi膰, m贸wi膰. Nie ma lepszego lekarstwa na milczenie.
***
Marta Abramowicz, 鈥濪zieci ksi臋偶y. Nasza wsp贸lna tajemnica鈥, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2018.
***
Polecamy tak偶e:

S. Ancilla: Mog艂abym by膰 siostr膮, nie b臋d膮c lekarzem. Ale nie odwrotnie

Nie mo偶emy milcze膰. Rozliczmy przest臋pstwa seksualne w Ko艣ciele

Wstyd i zgorszenie

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij