fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Eutanazja? Rozwa偶my wszystkie stawki w tej dyskusji

Uznanie moralnej dopuszczalno艣ci eutanazji nie musi automatycznie oznacza膰 poparcia dla jej legalizacji. A ju偶 na pewno nie wystarcza, by nie zada膰 sobie wszystkich pyta艅 zwi膮zanych z jej konsekwencjami.
Eutanazja? Rozwa偶my wszystkie stawki w tej dyskusji
ilustr.: Karolina Burdon

Tekst Ignacego Dudkiewicza to jeden z artyku艂贸w po艣wi臋conych eutanazji, kt贸re powsta艂y w odpowiedzi na聽trwaj膮c膮 na W臋grzech debat臋 o prawie do samob贸jstwa wspomaganego, zainicjowan膮 przez konstytucjonalist臋 D谩niela Karsaiego. Przeczytaj tak偶e tekst Kingi Dunin.

***

W 1997 roku ameryka艅ski bioetyk i filozof John Hardwig napisa艂 g艂o艣ny artyku艂, w kt贸rym wychodz膮c z klasycznie utylitarystycznych za艂o偶e艅 鈥 wspartych o refleksj臋 nad relacjami mi臋dzy bliskimi sobie lud藕mi 鈥 zasugerowa艂, 偶e istniej膮 sytuacje, w kt贸rych mamy moralny obowi膮zek umrze膰, czyli w praktyce podda膰 si臋 eutanazji. O jakie sytuacje chodzi? Na przyk艂ad gdy w krajach pozbawionych powszechnego systemu ubezpiecze艅 zdrowotnych dalsze podtrzymywanie 偶ycia nieuchronnie skazanego na koniec generuje olbrzymie koszty, kt贸re mog膮 skutkowa膰 ogromnymi d艂ugami rodziny chorego.

Propozycja Hardwiga spotka艂a si臋 z wieloma reakcjami: rozwijaj膮cymi jego koncepcj臋, precyzuj膮cymi j膮, ale tak偶e 鈥 rzecz jasna 鈥 na wskro艣 krytycznymi. Niezale偶nie jednak od tego, czy Hardwig mia艂 racj臋, sugeruj膮c istnienie moralnego obowi膮zku 艣mierci, jego tekst na艣wietla zwykle pomijany aspekt rozmowy o legalizacji wspomaganego samob贸jstwa i eutanazji. Nie jest to dyskusja wy艂膮cznie o indywidualnych prawach poszczeg贸lnych cierpi膮cych os贸b. To sprawa, kt贸ra dotyczy nas wszystkich 鈥 czy opowiadamy si臋 za legalizacj膮 eutanazji, czy te偶 si臋 jej sprzeciwiamy, powinni艣my wi臋c rozwa偶a膰 wszystkie istniej膮ce w tej sprawie stawki.

To rozmowa nie tylko o jednostce

Jakie s膮 te inne stawki 鈥 opr贸cz fundamentalnie wa偶nej stawki poszanowania indywidualnej wolno艣ci! 鈥 kt贸re powinni艣my bra膰 pod uwag臋, dyskutuj膮c o eutanazji czy wspomaganym samob贸jstwie?

Jest ich wiele, bo wcale nie 偶yjemy w swojej indywidualistycznej pr贸偶ni, w kt贸rej nasze decyzje s膮 鈥 czy powinny by膰 鈥 warunkowane jedynie naszym w艂asnym postrzeganiem sprawy, a nasze prawo do samostanowienia jest nieograniczone

Na ile mo偶emy oceni膰 autonomiczno艣膰 decyzji osoby, kt贸ra prosi o eutanazj臋? Jakie procedury mog膮 sprawi膰, by艣my byli pewni, 偶e pro艣ba nie pad艂a pod wp艂ywem presji? Sk膮d wiemy, 偶e kto艣 decyduje si臋 na 艣mier膰 z powodu swojego cierpienia, a nie dlatego, 偶e czuje 鈥 bo mu to powiedziano wprost albo zasugerowano, albo tylko sam tak to postrzega 鈥 偶e jest nadmiernym ci臋偶arem dla rodziny? Mo偶e chcia艂by 偶y膰, ale nie chce 鈥瀞prawia膰 k艂opotu鈥?

W jaki spos贸b zabezpieczy膰 integralno艣膰 moraln膮 lekarza? D谩niel Karsai, od kt贸rego walki o zmian臋 prawa zacz臋艂a si臋 ta wymiana tekst贸w, wskazuje, 偶e jest to mo偶liwe, ale jednocze艣nie trudno to zrobi膰, postuluj膮c 鈥 jak niekt贸rzy zwolennicy legalizacji eutanazji 鈥 ca艂kowite zniesienie, a nie niezb臋dn膮 reform臋, tak zwanej klauzuli sumienia. Poszanowanie dla autonomii pacjenta nie oznacza wszak realizacji wszystkich jego pr贸艣b. Gdzie wyznaczy膰 granic臋 mi臋dzy przestrzeni膮 zasadnej decyzyjno艣ci lekarza a podej艣ciem ju偶 paternalistycznym wobec cierpi膮cego cz艂owieka, na jakie godzi膰 si臋 nie mo偶emy?

Czy legalizacja eutanazji wp艂ywa na zmian臋 spo艂ecznego postrzegania zawodu lekarza i lekarki i na zaufanie pacjent贸w i pacjentek do nich (badania robione w realiach holenderskich s膮 w tej sprawie niejednoznaczne)?

Czy zgoda na czynn膮 eutanazj臋 i wspomagane samob贸jstwo zmieni 鈥 a je艣li tak, to w jaki spos贸b i czy na pewno korzystny 鈥 spo艂eczne i kulturowe podej艣cie do choroby i staro艣ci?

Jak podobna zgoda ma si臋 do generalnie odwrotnego kierunku zmian, w kt贸rym zmierzaj膮 spo艂ecze艅stwa Zachodu i Globalnej P贸艂nocy? Zakaz u艣miercenia drugiego cz艂owieka to uniwersalna podstawa wi臋kszo艣ci kodeks贸w moralnych. Zawsze istnia艂y od niego wyj膮tki, ale te s膮 coraz bardziej i bardziej ograniczane 鈥 poprzez zakaz pojedynk贸w, reglamentacj臋 dost臋pu do broni, znoszenie kary 艣mierci, regulacje dotycz膮ce tego, co jest dopuszczalne podczas wojny, a co nie i tak dalej.

Jak zabezpieczy膰 prawa os贸b najubo偶szych, na przyk艂ad mieszkaj膮cych w Domach Pomocy Spo艂ecznej, w sytuacji, gdy eutanazja jest procedur膮 zwyczajnie zdecydowanie ta艅sz膮 ni偶 wieloletnia opieka i leczenie? Jak sprawi膰, by osoby te nie by艂y poddawane instytucjonalnej presji, by podda艂y si臋 eutanazji? Jak rozwi膮za膰 t臋 spraw臋 w sytuacji os贸b nieubezpieczonych (cho膰by w kontek艣cie ameryka艅skim), w przypadku kt贸rych koszty paliatywnej opieki by艂yby przeniesione na ich rodziny? W czasach p贸藕nego kapitalizmu, gdy ludzkie 偶ycie generalnie wyceniane jest nisko, powinni艣my wi臋c tak偶e 鈥 w przypadku legalizacji eutanazji 鈥 patrze膰 na r臋ce zarz膮dzaj膮cym bud偶etami: systemu ochrony zdrowia, ubezpieczycieli czy poszczeg贸lnych plac贸wek.

Mi臋dzy dopuszczalno艣ci膮 a legalizacj膮

Podobne rozwa偶ania mo偶na mno偶y膰. Rzecz w tym, by zauwa偶y膰, 偶e w dyskusji o eutanazji nie mo偶e chodzi膰 tylko o sp贸r mi臋dzy indywidualistycznie postrzeganym prawem jednostki do samodecydowania a pr贸bami jej kontroli przez system 鈥 uzasadnianymi religijnie czy nie, to ma mniejsze znaczenie. Sam Karsai wszak r贸wnie偶 z w艂asnej wiary wyprowadza prawo do zako艅czenia swojego 偶ycia przez cz艂owieka.

Nie chodzi tak偶e o naiwne przekonanie, 偶e lepiej dzia艂aj膮cy system leczenia, opieki i wsparcia wszystko za艂atwi. Mo偶e on pom贸c 鈥 jak w przypadku wspominanego przez King臋 Dunin Janusza 艢witaja 鈥 funkcjonowa膰 okre艣lonej grupie os贸b, kt贸re wcze艣niej domaga艂y si臋 prawa do eutanazji, ale Dunin ma absolutn膮 racj臋, 偶e nie wszyscy s膮 w analogicznej sytuacji. Karsai m贸wi o potrzebie rozwijania podobnego systemu, a jednocze艣nie wie, 偶e jemu 偶aden system nie wystarczy i wci膮偶 postuluje przyznanie mu prawa do podj臋cia decyzji o swojej 艣mierci.

Chodzi wi臋c tylko o to, by zobaczy膰 wieloaspektowo艣膰 zagadnienia i to, jak skomplikowane jest takie jego uregulowanie, by nie przynios艂o niezamierzonych, a zdecydowanie negatywnych konsekwencji 鈥 zwi膮zanych w skrajnej sytuacji z popychaniem do decyzji o 艣mierci os贸b, kt贸re mog膮 jej nie chcie膰. Czy to oznacza, 偶e legalizacja eutanazji nie powinna wchodzi膰 w gr臋? Nie. Ale jednocze艣nie, co mo偶e wydawa膰 si臋 paradoksalne, nawet uznanie moralnej dopuszczalno艣ci eutanazji (czyli przekonanie, 偶e jednostka ma prawo decydowa膰 o momencie swojej 艣mierci) nie musi jeszcze oznacza膰 poparcia dla jej legalizacji. A ju偶 na pewno nie wystarcza, by nie zada膰 sobie wszystkich pyta艅 zwi膮zanych z jej konsekwencjami.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij