Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dudin: Bardziej lewicowa polityka pomo偶e wygra膰 t臋 wojn臋

Musimy wygra膰 wojn臋, ale 偶eby to zrobi膰, musimy te偶 zbudowa膰 system spo艂eczny, kt贸ry b臋dzie s艂u偶y艂 obywatelom. Skonfiskowa膰 maj膮tki oligarch贸w, znacjonalizowa膰 system energetyczny, umorzy膰 zad艂u偶enie zagraniczne, zapobiec katastrofie humanitarnej.
Dudin: Bardziej lewicowa polityka pomo偶e wygra膰 t臋 wojn臋
ilustr.: Janek Stanis艂awski

Z Witalijem Dudinem, doktorem nauk prawnych i wsp贸艂za艂o偶ycielem ukrai艅skiego Ruchu Socjalnego, rozmawia Ignacy J贸藕wiak, dzia艂acz Zwi膮zku Zawodowego Inicjatywa Pracownicza

Czym jest Ruch Socjalny i dlaczego powsta艂?

Jeste艣my organizacj膮 spo艂eczn膮, kt贸ra zajmuje si臋 ochron膮 praw pracowniczych, walk膮 o bardziej r贸wne spo艂ecze艅stwo, kt贸re b臋dzie dba艂o o potrzeby ludzi, a nie o zyski korporacji czy oligarch贸w. Za艂o偶yli艣my Ruch Socjalny w 2015 roku, razem z aktywistami ze zwi膮zk贸w zawodowych, ekspertami z r贸偶nych dyscyplin 鈥 prawa, gender studies, ekonomii 鈥 kt贸rzy wcze艣niej dzia艂ali w r贸偶nych lewicowych organizacjach.

Co si臋 wydarzy艂o w 2015 roku?

Ukrai艅ski ruch lewicowy si臋 rozpad艂. Partie starej lewicy zosta艂y zdyskredytowane jako agenci wp艂ywu rosyjskiego, straci艂y cz艂onk贸w, p贸藕niej ich dzia艂alno艣膰 ograniczano prawnie. A rz膮d u偶ywa艂 tego argumentu, 偶eby ogranicza膰 dzia艂alno艣膰 innych ruch贸w lewicowych, nawet takich, kt贸re nie mia艂y z nimi nic wsp贸lnego. Zacz膮艂 przedstawia膰 idee socjalistyczne jako z definicji antyukrai艅skie.

A jak daleko si臋ga historia lewicy w Ukrainie?

Mamy bardzo d艂ug膮 histori臋 ruch贸w socjalistycznych. Sto lat temu niemal wszystkie istotne postacie, kt贸re wsp贸艂tworzy艂y Ukrai艅sk膮 Republik臋 Ludow膮, to byli socjali艣ci r贸偶nych frakcji. Po upadku ZSRR powsta艂y r贸偶ne partie lewicowe, by艂a Partia Socjalistyczna, jedna z wi臋kszych, kt贸ra walczy艂a o sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮 i organizowa艂a protesty przeciwko skorumpowanym rz膮dom Kuczmy. Ale po Majdanie ponie艣li pora偶k臋, upadli, nie mieli poparcia i zostali przej臋ci przez r贸偶nego rodzaju gangsterskie grupy polityczne, a w 2017 roku w艂adz臋 w Partii przej膮艂 Ilia Kywa 鈥 kt贸ry wcze艣niej by艂 dzia艂aczem nacjonalistycznym, a teraz 偶yje w Moskwie i wyczekuje nuklearnego ataku na Kij贸w.

Wi臋c Ruch Socjalny powsta艂 po Majdanie i zaczynali艣cie od zera?

Mamy do艣wiadczenie w pracy ze zwi膮zkami zawodowymi, stowarzyszeniami student贸w, ale nasza dzia艂alno艣膰 ma ograniczony zakres. Nasz膮 baz膮 sta艂 si臋 Krzywy R贸g, gdzie wsp贸艂pracujemy ze zwi膮zkowcami w sektorze przemys艂owym, mamy te偶 troch臋 dzia艂aczy w Kijowie i Dnieprze. Anga偶owali艣my si臋 w protesty przeciwko zmianom prawa pracy czy podwy偶szeniu wieku emerytalnego. Naszym celem jest transformacja w parti臋, 偶eby mie膰 wi臋kszy wp艂yw na polityk臋, kt贸ra zosta艂a ca艂kowicie przej臋ta przez neolibera艂贸w i nacjonalist贸w. Obecny system nie dzia艂a i nie b臋dzie dzia艂a艂 w interesie klasy pracuj膮cej.

Jaka by艂a sytuacja gospodarcza i po艂o偶enie pracownik贸w w Ukrainie przed wojn膮?

Gospodarka Ukrainy dzia艂a dla zysk贸w oligarch贸w. Zostali艣my sprowadzeni do roli peryferi贸w, nasz potencja艂 edukacyjny czy naukowy jest ni偶szy ni偶 w czasach ZSRR. Nie mamy dzi艣 do zaoferowania 艣wiatu niczego poza tani膮 si艂膮 robocz膮, zasobami naturalnymi czy jakimi艣 pozosta艂o艣ciami po sektorze przemys艂owym. A to dlatego, 偶e w latach 90. dosz艂o do deindustrializacji na du偶膮 skal臋, zapa艣膰 gospodarcza spowodowa艂a wysokie bezrobocie i masowe migracje z zachodniej Ukrainy do Polski, Niemiec, innych kraj贸w Unii. A kiedy w 2017 roku zniesiono kolejne ograniczenia dotycz膮ce przekraczania granicy, do艂膮czyli do nich pracownicy ze 艣rodkowej i wschodniej cz臋艣ci kraju.

Mija rok, od kiedy zacz臋艂a si臋 inwazja rosyjska na pe艂n膮 skal臋. Jak wojna wp艂yn臋艂a na ukrai艅sk膮 gospodark臋, relacje spo艂eczne i klasowe?

Wojna to tragedia dla wszystkich grup spo艂ecznych, ale klasa pracuj膮ca jest zawsze pierwsz膮, kt贸ra cierpi. Mn贸stwo os贸b straci艂o prac臋, mn贸stwo os贸b wyjecha艂o, bo ba艂o si臋 o swoje 偶ycie i 偶ycie swoich bliskich. Od pocz膮tku sta艂o si臋 te偶 oczywiste, 偶e rz膮d stoi po stronie najbogatszych, oligarch贸w, korporacji. To by艂o wida膰 ju偶 par臋 dni przed inwazj膮 鈥 Ze艂e艅ski mia艂 spotkanie z reprezentantami wielkiego biznesu i zaraz po wojnie Rada Ukrainy przyj臋艂a pakiet antypracowniczych reform, zacz臋艂a si臋 liberalizacja na pe艂n膮 skal臋. Pi臋kny pokaz tego, kogo rz膮d traktuje jako partnera i fundament spo艂eczny.

Jakie to by艂y reformy?

Zacznijmy od tego, 偶e przed wojn膮 w Ukrainie wci膮偶 obowi膮zywa艂 kodeks pracy z 1971 roku, kt贸ry pomimo wielu neoliberalnych reform ostatnich trzydziestu lat jest wzgl臋dnie propracowniczy. Dawa艂 mo偶liwo艣膰 walki w s膮dach przeciwko pracodawcom zalegaj膮cym z wyp艂atami wynagrodze艅 czy nielegalnym zwolnieniom, a s膮dy stawa艂y w przewa偶aj膮cej wi臋kszo艣ci po stronie pracownik贸w.

Ju偶 kilka lat temu by艂y zakusy, 偶eby te prawa ograniczy膰.

Tak, ju偶 od 2019 roku rz膮d pr贸bowa艂 wprowadza膰 szerokie zmiany w zakresie prawa pracy umo偶liwiaj膮ce deregulacj臋 ca艂ej ukrai艅skiej gospodarki, ale zwi膮zkom zawodowym uda艂o si臋 je zablokowa膰. Tym razem by艂o trudniej, bo ze wzgl臋du na stan wojenny nie mogli艣my zatrzyma膰 zwolnie艅, organizowa膰 strajk贸w ani protest贸w.

Jakie konkretnie prawo przyj臋to?

Przyj臋to cztery ustawy zmieniaj膮ce kodeks pracy. Pierwsza pozwala艂a na zawieszenie indywidualnych um贸w o prac臋 鈥 czyli wstrzymanie wyp艂aty wynagrodze艅, zawiesza艂a uk艂ady zbiorowe, pozwala艂a na wyd艂u偶enie tygodnia pracy nawet do sze艣膰dziesi臋ciu godzin. Druga stwarza艂a nowe podstawy do zwolnie艅 pracownik贸w. Trzecia dawa艂a preferencyjne zasady zatrudniania ma艂ym i 艣rednim przedsi臋biorstwom 鈥 czyli tym, kt贸re zatrudniaj膮 do 250 os贸b. A ostatnia wprowadzi艂a co艣, co nazywa si臋 w 艣wiecie anglosaskim zero-hour contracts czyli umow臋 o prac臋 na czas nieokre艣lony, ale bez gwarancji sta艂ego 艣wiadczenia pracy. Na jej podstawie nie masz sta艂ego wynagrodzenia, dostajesz je wy艂膮cznie za wykonywanie obowi膮zk贸w na wezwanie pracodawcy, nie wiesz jednak, ile to b臋dzie godzin. Dodatkowo, na艂o偶ono moratoria na r贸偶nego rodzaju kontrole inspekcji pracy i kary 鈥 na przyk艂ad, je偶eli pracodawca nie odprowadza sk艂adek za pracownik贸w, to nie poniesie za to 偶adnych konsekwencji. U艂atwiono te偶 zwalnianie pracownik贸w na urlopie chorobowym czy wypoczynkowym.

Jak na to zareagowa艂a opinia publiczna?

Nie mia艂a czasu reagowa膰, bo wi臋kszo艣膰 tych zmian wprowadzono w trybie ekspresowym. Halyna Tretiakowa [parlamentarzystka z rz膮dz膮cej partii, przewodnicz膮ca komisji do spraw polityki spo艂ecznej 鈥 przyp. red] przedstawi艂a je 10 marca, przyj臋to je 16, a 24 wesz艂y w 偶ycie. To jedno z najszybciej wprowadzanych w 偶ycie neoliberalnych reform w historii Europy. W warunkach wojny, a wi臋c bez debaty publicznej, pozbawiaj膮c spo艂ecze艅stwo g艂osu i mo偶liwo艣ci sprzeciwu. Pocz膮tkowo ludzie mieli jeszcze z艂udzenia, 偶e to wszystko jest tymczasowe i zostanie odwo艂ane, gdy sytuacja na wojnie si臋 zmieni. Ale po wyzwoleniu Kijowa czy Czernichowa nic si臋 nie zmieni艂o.

Jakie argumenty przedstawia艂 rz膮d?

Wszystko to prezentowane jest jako tymczasowe, konieczne rozwi膮zania na czas wojny, maj膮ce stymulowa膰 zatrudnienie. Ale ju偶 teraz wiemy, 偶e to nie dzia艂a. Bezrobocie wzros艂o do 30%. Rzeczywisto艣膰 pokazuje 偶e liberalizacja warunk贸w pracy nie s艂u偶y ani gospodarce, ani pracownikom, 偶e wszystkie te neoliberalne dogmaty o tym, 偶e skonstruowanie prawa na korzy艣膰 biznesu spowoduje powstanie nowych miejsc pracy, to 艣ciema. Co wi臋cej, trudno okre艣li膰, jak szeroko pracodawcy u偶ywaj膮 i nadu偶ywaj膮 tych nowo zdobytych narz臋dzi. Nikt tego nie wie, nie ma publicznych danych.

Oficjalnie wiele form sprzeciwu jest w czasie stanu wojennego zakazanych 鈥 strajki, protesty, zgromadzenia. Ale z tego, co wiem, dochodzi艂o do oporu w kopalni w Nowowo艂y艅sku, by艂y protesty w Krzywym Rogu czy Kijowie. By艂y jakie艣 nielegalne strajki od wybuchu wojny?

Strajk贸w w Ukrainie jest niewiele, nawet w czasach pokoju 鈥 u nas nie ma kultury strajku, mamy s艂aby ruch pracowniczy. S膮 dosy膰 szerokie mo偶liwo艣ci dzia艂ania jako zwi膮zki zawodowe i ochrony pracownik贸w przed zwolnieniami, ale do strajk贸w dochodzi bardzo rzadko.

Stan wojenny wi膮za艂 si臋 z zakazem zgromadze艅 publicznych, ale one czasem si臋 odbywaj膮 i nie zawsze wi膮偶膮 si臋 z aresztowaniami 鈥 sporo zale偶y od sytuacji, odleg艂o艣ci danego miasta od linii frontu. Odby艂 si臋 protest piel臋gniarek w Iwanofrankowsku, zwi膮zany z op贸藕nieniami w wyp艂atach wynagrodze艅. Funkcjonuje u nas bardzo z艂o偶ony system finansowania szpitali, dochodzi do dziwnych sytuacji, gdy ludzie nie dostaj膮 wyp艂at, a zarz膮d m贸wi, 偶e to nie ich wina i nic z tym nie mo偶e zrobi膰. W Iwanofrankowsku piel臋gniarkom si臋 uda艂o.

Zajmowali艣cie si臋 te偶 walk膮 o umorzenie mi臋dzynarodowego zad艂u偶enia Ukrainy.

To by艂 nasz postulat jeszcze przed wybuchem wojny na pe艂n膮 skal臋, a potem okaza艂o si臋, 偶e staje si臋 on coraz szerzej akceptowany i podzielany, ma potencja艂 mi臋dzynarodowej mobilizacji. Nie ca艂y 艣wiat m贸g艂 z nami walczy膰 na linii frontu, ale ludzie w ka偶dej cz臋艣ci 艣wiata mogli naciska膰 na swoje rz膮dy na rzecz umorzenia d艂ugu ukrai艅skiego. Mog艂oby to te偶 sta膰 si臋 precedensem na rzecz innych kraj贸w uwi膮zanych i zniewolonych zad艂u偶eniem zagranicznym. Uda艂o si臋 w tym zakresie zbudowa膰 szerok膮 sie膰 solidarno艣ci mi臋dzynarodowej.

Jak rz膮d reagowa艂 na ten postulat?

Rz膮d ba艂 si臋 takich 偶膮da艅, bo bardzo nie chcia艂 zepsu膰 swoich relacji z Mi臋dzynarodowym Funduszem Walutowym czy innymi organizacjami mi臋dzynarodowymi. Chcia艂 by膰 prymusem, pokazywa膰, 偶e nawet w obliczu wojny, gdy ludzie maj膮 ograniczony dost臋p do wszelakich us艂ug publicznych i poziom 偶ycia radykalnie spada, my wci膮偶 jeste艣my odpowiedzialni i wszystko sp艂acimy. Tak samo nie zdecydowano si臋 na konfiskat臋 maj膮tk贸w ukrai艅skich oligarch贸w. To, co si臋 uda艂o, to zawieszenie sp艂aty zad艂u偶enia wobec Stan贸w Zjednoczonych, kt贸re przeg艂osowano w Kongresie w ubieg艂ym roku.

Jak widzisz powracaj膮cy co jaki艣 czas temat rozm贸w pokojowych z Rosj膮?

Podstawow膮 przeszkod膮 dla pokoju s膮 krwawe ambicje Kremla. Putin si臋 nie zatrzyma, na pewno nie zatrzymaj膮 go rozmowy pokojowe. Musimy wygra膰 wojn臋, ale 偶eby to zrobi膰, musimy te偶 zbudowa膰 system spo艂eczny, kt贸ry b臋dzie s艂u偶y艂 obywatelom. Skonfiskowa膰 maj膮tki oligarch贸w, znacjonalizowa膰 system energetyczny, umorzy膰 zad艂u偶enie zagraniczne, zapobiec katastrofie humanitarnej. Rz膮d m贸wi o kontynuowaniu wojny, ale nie podejmuje krok贸w, 偶eby wzmocni膰 potencja艂 Ukrainek i Ukrai艅c贸w. My s膮dzimy, 偶e wprowadzenie lewicowych reform nie tylko pozwoli艂oby zbudowa膰 bardziej sprawiedliwe spo艂ecze艅stwo, ale i pomog艂oby wygra膰 wojn臋.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij