Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Burzliwe dojrzewanie cyfrowych gigant贸w

Gospodarka cyfrowa trzeszczy w szwach. Giganci trac膮 na znaczeniu, kryptowaluty na warto艣ci, a rekordowe wydatki korporacji na lobbing zderzaj膮 si臋 z ofensyw膮 legislacyjn膮 Unii Europejskiej. Problemy wieku dojrzewania czy pocz膮tek upadku cyfrowego imperium?
Burzliwe dojrzewanie cyfrowych gigant贸w
ilustr.: Arina Bo偶ok

W lutym 2022 roku Facebook sko艅czy艂 osiemna艣cie lat, wkraczaj膮c tym samym w pe艂noletnio艣膰. Nieco starsze s膮 Google (24 lata) i Amazon (28 lat). Microsoft i Apple to przy nich dojrzali gracze, przechodz膮cy raczej kryzys wieku 艣redniego ni偶 wstrz膮sy dojrzewania. Tych pi臋膰 firm tworzy konglomerat o wdzi臋cznej nazwie GAFAM 鈥 synonim ameryka艅skiej dominacji w sieci, ale te偶 obecnego etapu rozwoju kapitalizmu, zwanego kapitalizmem inwigilacji. W ostatnim roku coraz wi臋cej m贸wi si臋 o kryzysie trapi膮cym gospodark臋 cyfrow膮, kt贸ry z jednej strony objawia si臋 spadkami przychod贸w i zwolnieniami pracownik贸w, z drugiej 鈥 narastaj膮c膮 krytyk膮 i presj膮 regulacyjn膮 ze strony Komisji Europejskiej czy ameryka艅skiego Kongresu.

Zacznijmy od Facebooka, czy raczej Meta 鈥 Mark Zuckerberg zmieni艂 nazw臋 firmy nieco ponad rok temu w odpowiedzi na trapi膮ce firm臋 skandale, spadaj膮c膮 popularno艣膰 serwisu w艣r贸d m艂odzie偶y i rosn膮ce nasycenie cyfrowego rynku. Do zmiany dosz艂o kilka tygodni po ujawnieniu przez sygnalistk臋 Frances Haugen tak zwanych Facebook Files 鈥 dokument贸w, z kt贸rych wynika艂o, 偶e firma by艂a w posiadaniu danych o negatywnym wp艂ywie na dzieci i m艂odzie偶 takich aplikacji jak Instagram, niewiele z tym faktem zrobi艂a i ukrywa艂a wyniki swoich w艂asnych bada艅. Jednocze艣nie w pierwszym kwartale 2022 roku Meta po raz pierwszy w historii odnotowa艂a spadek liczby aktywnych kont 鈥 przy niemal trzech miliardach u偶ytkownik贸w na ca艂ym 艣wiecie pole do rozwoju jest mocno ograniczone, a m艂odzie偶 coraz ch臋tniej wybiera inne media spo艂eczno艣ciowe. Prezes Facebooka postanowi艂 spr贸bowa膰 ucieczki do przodu i og艂osi艂 wielki projekt budowy metaversum 鈥 wirtualnego 艣wiata, daj膮cego nowe mo偶liwo艣ci interakcji mi臋dzyludzkich, wykorzystuj膮cego w pe艂ni mo偶liwo艣ci wirtualnej rzeczywisto艣ci. Mimo 偶e Facebook nie by艂 jedyn膮 firm膮 zainteresowan膮 inwestycjami w metaversum, po ponad roku od og艂oszenia tego kierunku rozwoju projekt przyni贸s艂 oko艂o 10 miliard贸w dolar贸w strat, a wymiernym efektem inwestycji s膮 jak na razie g艂贸wnie kr膮偶膮ce po internecie memy. Problemy Facebooka wynikaj膮 te偶 z ca艂kowitego uzale偶nienia od sprzeda偶y reklam, z kt贸rych do firmy p艂ynie oko艂o 98 procent przychod贸w, co sprawia, 偶e sytuacja Meta jest najtrudniejsza z ca艂ego konglomeratu GAFAM.

Pozostali giganci maj膮 bardziej stabiln膮 pozycj臋 ze wzgl臋du na bardziej zr贸偶nicowany model biznesowy. Dla Google reklamy r贸wnie偶 stanowi膮 g艂贸wne 藕r贸d艂o przychod贸w, jednak oferuje on znacznie szerszy katalog us艂ug, dywersyfikuje r贸wnie偶 przychody, rozwijaj膮c mi臋dzy innymi us艂ugi w chmurze. O ile Facebook do pewnego stopnia i momentu by艂 niemal偶e monopolist膮 w w膮skim obszarze sieci spo艂eczno艣ciowych, o tyle Google jest dominuj膮cy na rynku wyszukiwarek, ma kontrol臋 nad najpopularniejszym systemem operacyjnym na telefony kom贸rkowe, dysponuje najwi臋kszym sklepem z aplikacjami, portalem wideo i przegl膮dark膮 internetow膮. Trzeba r贸wnie偶 pami臋ta膰, 偶e poza us艂ugami, kt贸re kieruje do zwyk艂ych u偶ytkownik贸w, Google kontroluje wi臋kszo艣膰 technologii reklamowych 鈥 w tym maszyneri臋 aukcji 鈥 dobieraj膮cych wy艣wietlane reklamy do profilu u偶ytkownika.

Z kolei Amazon, poza tym, 偶e jest najwi臋ksz膮 na 艣wiecie platform膮 handlow膮, jest te偶 liderem us艂ug w chmurze obliczeniowej, z kt贸rej korzystaj膮 przedsi臋biorstwa i urz臋dy publiczne na ca艂ym 艣wiecie. Szacuje si臋, 偶e udzia艂 Amazon Web Services w rynku chmury to oko艂o 34 procent. Trzeba jednak zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e o ile e-commerce przynosi znakomit膮 wi臋kszo艣膰 przychod贸w, o tyle za trzy czwarte wp艂yw贸w odpowiadaj膮 us艂ugi w chmurze. Na obecn膮 kondycj臋 Amazona w znacznym stopniu wp艂yn臋艂a pandemia 鈥 w przypadku e-commerce oznacza to dzi艣 rozczarowanie powrotem do trendu widocznego przed 2020 rokiem, w przypadku chmury firma wci膮偶 notuje znaczne wzrosty sprzeda偶y.

Na tym ostatnim polu konkuruj膮 ze sob膮 Google, Amazon i trzeci gracz 鈥 Microsoft. 艁膮cznie ta tr贸jka kontroluje oko艂o dw贸ch trzecich ca艂ego rynku. Microsoft to by膰 mo偶e najciekawsza z najwi臋kszych cyfrowych firm. Jest zdecydowanie 鈥瀙o przej艣ciach鈥 鈥 przegranych bataliach prawnych z lat 90. o monopolizacj臋 rynku przegl膮darek internetowych i, co pewnie wa偶niejsze, przegapieniu rewolucji mobilnej. W latach 90. Microsoft kontrolowa艂 dominuj膮cy system operacyjny, a wi臋c mia艂 kontrol臋 nad tym, jakie aplikacje s膮 dost臋pne, kto je dostarcza i instaluje. Dzi艣 tak膮 kontrol臋 maj膮 Google i Apple, bo aktywno艣膰 u偶ytkownik贸w przenios艂a si臋 na urz膮dzenia mobilne i do internetu, a tu dost臋p jest reglamentowany przez Androida, iOS, sklepy z aplikacjami, wyszukiwarki, przegl膮darki czy przez producent贸w urz膮dze艅. W 偶adnym z tych segment贸w rynku Microsoft nie osi膮gn膮艂 dominuj膮cej pozycji 鈥 cho膰 pr贸bowa艂, inwestuj膮c na przyk艂ad miliardy dolar贸w w Bing (po trzynastu latach ma mniej ni偶 3 procent udzia艂u w 艣wiatowych wyszukiwaniach). Mimo tych pora偶ek firma jest drug膮 najdro偶sz膮 na 艣wiecie, a przychody czerpie w r贸wnym stopniu z oprogramowania biurowego, chmury obliczeniowej i systemu operacyjnego Windows. Budzi jednak mniej emocji ni偶 pozostali giganci, by膰 mo偶e z powodu rosn膮cej dominacji sektora urz膮dze艅 mobilnych, a mo偶e ze wzgl臋du na swoj膮 histori臋 i do艣wiadczenia lat 90. 鈥 zapami臋tana zosta艂a jako negatywny bohater swoich czas贸w.

Konglomerat zamyka Apple 鈥 jedyna spo艣r贸d najwi臋kszych firm, kt贸ra swoje przychody i warto艣膰 zawdzi臋cza przede wszystkim sprzeda偶y sprz臋tu, a nie wy艂膮cznie oprogramowania. Firma, kt贸ra otar艂a si臋 o bankructwo pod koniec lat 90., obecnie po艂ow臋 przychod贸w czerpie ze sprzeda偶y jednego tylko produktu 鈥 iPhone鈥檃. Jednak w niej r贸wnie偶 dokonuje si臋 transformacja, coraz wi臋ksz膮 rol臋 odgrywa sprzeda偶 us艂ug i reklam. Te rozr贸偶nienia s膮 wa偶ne, bo poszczeg贸lne korporacje s膮 jednocze艣nie bardzo r贸偶ne, ale i niezwykle silnie ze sob膮 powi膮zane. Mo偶na to zobaczy膰 na dw贸ch przyk艂adach: symbiotycznym powi膮zaniu Google鈥檃 i Apple鈥檃 鈥 ta pierwsza firma p艂aci nawet kilkana艣cie miliard贸w dolar贸w rocznie za domy艣ln膮 wyszukiwark臋 na urz膮dzeniach z nadgryzionym jab艂kiem 鈥 i kolizji interes贸w, gdy偶 Apple poprzez umo偶liwienie swoim u偶ytkownikom rezygnacji z bycia 艣ledzonym przez cookies pozbawi艂 Facebooka nawet 10 miliard贸w dolar贸w przychodu.

ilustr.: Arina Bo偶ok

Nie b臋dzie powt贸rki z rozrywki

Na koniec 2021 roku warto艣膰 gie艂dowa GAFAM wynios艂a niemal 10 bilion贸w dolar贸w, a na koniec trzeciego kwarta艂u 2022 spad艂a o ponad 30 procent. Dodatkowo media obiega艂y informacje o masowych zwolnieniach: jedena艣cie tysi臋cy os贸b straci艂o prac臋 w Meta, dziesi臋膰 tysi臋cy w Amazonie, oko艂o czterech tysi臋cy w Twitterze. Liczby te robi膮 wra偶enie i mog膮 wywo艂ywa膰 skojarzenia z tak zwan膮 ba艅k膮 dotcom贸w, czyli za艂amaniem rynku akcji firm technologicznych z 2001 roku. Na pocz膮tkowym etapie rozwoju internetu nowo powstaj膮ce sp贸艂ki z 鈥.com鈥 w nazwie z 艂atwo艣ci膮 zdobywa艂y finansowanie na swoj膮 dzia艂alno艣膰 鈥 opart膮 tylko na pomy艣le i obietnicy wywr贸cenia dotychczasowej gospodarki do g贸ry nogami. Rzeczywisto艣膰 brutalnie zweryfikowa艂a te plany, przedsi臋biorstwa bez 偶adnych przychod贸w upada艂y, a ameryka艅ski indeks gie艂dowy grupuj膮cy firmy technologiczne straci艂 ponad trzy czwarte swojej warto艣ci.

Trudno jednak por贸wnywa膰 obecn膮 sytuacj臋 z krachem sprzed 21 lat. Wtedy wiele firm nie tylko nie generowa艂o zysk贸w, ale nawet nie osi膮ga艂o przychod贸w. Nie przeszkadza艂o to inwestorom po偶ycza膰 im ogromne pieni膮dze i pompowa膰 gie艂dowe wyceny. Dzi艣 firmy maj膮 ugruntowane modele biznesowe, a giganci przynosz膮 gigantyczne zyski.

Obecne zawirowania s膮 te偶 oczywi艣cie pok艂osiem pandemii koronawirusa i bezprecedensowego wzrostu wykorzystania narz臋dzi cyfrowych w okresie ogranicze艅 przeciwpandemiczych. Dla firm oferuj膮cych narz臋dzia do pracy zdalnej, komunikacji, edukacji czy 膰wicze艅 fizycznych w domowym zaciszu by艂 to z艂oty okres. W tych obszarach mo偶na szuka膰 pewnego rodzaju ba艅ki 鈥 zbyt 艂atwo wiele os贸b uwierzy艂o, 偶e pandemia trwale zmieni艂a nasze nastawienie do cyfrowego 艣wiata. Przyspieszenie nast膮pi艂o, ale zniesienie pandemicznych restrykcji przypomnia艂o ludziom, 偶e wci膮偶 lubi膮 robi膰 zakupy, komunikowa膰 si臋 osobi艣cie czy je藕dzi膰 rowerem po parku, a nie przed ekranem. 艢wietnym przyk艂adem zach艂y艣ni臋cia si臋 zmian膮 mo偶e by膰 Zoom i Peloton 鈥 firmy oferuj膮ce, odpowiednio, oprogramowanie do wideorozm贸w i interaktywny sprz臋t do domowych 膰wicze艅. Pierwsza jest warta oko艂o siedmiokrotnie mniej ni偶 pod koniec 2020 roku, wycena drugiej spad艂a dwunastokrotnie. Podobnych przyk艂ad贸w jest wi臋cej 鈥 nawet Meta, podaj膮c informacj臋 o zwolnieniach, powo艂uje si臋 na mniejsze od oczekiwanych zyski ze sprzeda偶y online 鈥 prognozy formu艂owane w warunkach pandemii okaza艂y si臋 nie do zrealizowania w czasie, w kt贸rym na powr贸t mo偶na 偶y膰, spotyka膰 si臋, 膰wiczy膰 i kupowa膰 w realu.

Pami臋tajmy te偶 o skali 鈥 w Stanach Zjednoczonych w 2022 roku dosz艂o do 225 tysi臋cy zwolnie艅 w bran偶y zatrudniaj膮cej ponad dwana艣cie milion贸w os贸b. Jedena艣cie tysi臋cy, kt贸re zwolni艂a Meta, to wci膮偶 mniej, ni偶 firma zatrudni艂a w ci膮gu ubieg艂ego roku. Z punktu widzenia gie艂dy i waha艅 rynkowych nie grozi nam wi臋c za艂amanie, a jedynie korekta i powr贸t do trend贸w sprzed pandemii. Prawdziwa rewolucja kryje si臋 jednak gdzie indziej.

Regulacje, g艂upku!

Regulacje, wprowadzone i przygotowywane w Unii Europejskiej, ale tak偶e w Stanach Zjednoczonych czy Chinach, b臋d膮 czynnikiem, kt贸ry w najwi臋kszym stopniu ukszta艂tuje rynek cyfrowy w ci膮gu najbli偶szych dziesi臋ciu lat. Przyjmuj膮c wspomnian膮 ba艅k臋 dotcom贸w jako cezur臋, w odniesieniu do platform internetowych mo偶na m贸wi膰 o trzech dekadach: dekadzie nieskr臋powanego wzrostu, dekadzie rosn膮cej 艣wiadomo艣ci problem贸w, kt贸re powoduj膮, i obecnie trwaj膮cej dekadzie regulacji.

Unia Europejska stoi tu w awangardzie. Pierwszym du偶ym tematem by艂a ochrona danych osobowych. Rozporz膮dzenie jej dotycz膮ce, kt贸re zacz臋艂o obowi膮zywa膰 w 2018 roku, wywo艂a艂o tak zwany 鈥瀍fekt Brukseli鈥 (Brussels effect). Kraje i regiony na ca艂ym 艣wiecie (na przyk艂ad Indie, Brazylia czy Kalifornia) zacz臋艂y przyjmowa膰 w艂asne przepisy wzorowane na RODO. Je艣li chodzi o wp艂yw RODO na nasz膮 prywatno艣膰, to zdania s膮 podzielone 鈥 wskazuje si臋, 偶e z jednej strony najwi臋ksze firmy i tak s膮 w stanie obej艣膰 przepisy i pozyska膰 dane, a zwyk艂y u偶ytkownik styka si臋 g艂贸wnie z konieczno艣ci膮 ci膮g艂ego akceptowania cookies; z drugiej 鈥 w ostatnim czasie coraz cz臋艣ciej firmy s膮 karane za naruszenia przepis贸w: firmy nale偶膮ce do Meta musz膮 zap艂aci膰 艂膮cznie niemal miliard euro, a w najbli偶szym czasie by膰 mo偶e nawet dwa razy tyle. Obecnie dyskutuje si臋 nad regulacjami dotycz膮cymi kolejnych wielkich temat贸w 鈥 moderacji tre艣ci i odpowiedzialno艣ci za nie, przejrzysto艣ci algorytm贸w, konkurencji mi臋dzy gigantami a ma艂ymi innowatorami.

Rok 2023 jest pod tym wzgl臋dem szczeg贸lny 鈥 w Unii Europejskiej wchodz膮 w 偶ycie dwa nowe akty prawne, kt贸re maj膮 uregulowa膰 spos贸b dzia艂ania platform internetowych. Pierwszy z nich, akt o us艂ugach cyfrowych, ma stanowi膰 swego rodzaju konstytucj臋 dzia艂ania platform internetowych i zast膮pi膰 przepisy z 2000 roku. Zachowana zostaje kluczowa zasada 鈥 znosz膮ca odpowiedzialno艣膰 po艣rednika za tre艣ci umieszczane w jego serwisach 鈥 jednak doprecyzowane i wyja艣nione s膮 zasady zg艂aszania nielegalnych tre艣ci, a tak偶e ich usuwania, oraz mechanizmu odwo艂awczego. W Polsce g艂o艣ne by艂y sprawy usuni臋cia z Facebooka fanpage鈥檃 Konfederacji, a tak偶e zablokowania profilu Spo艂ecznej Inicjatywy Narkopolityki. W obu przypadkach nie by艂o dobrego sposobu na formalne odwo艂anie si臋 od decyzji platformy ani na udowodnienie swoich racji. Mi臋dzy innymi to ma si臋 zmieni膰 w my艣l nowych przepis贸w. Opr贸cz tego regulacja wprowadza bardziej przejrzyste zasady wy艣wietlania reklam w internecie.

Drug膮 kluczow膮 zmian膮 jest akt o rynkach cyfrowych, wzmacniaj膮cy przepisy dotycz膮ce zachowania konkurencji na rynkach cyfrowych. Najwi臋ksze platformy oskar偶ane by艂y o stosowanie wielu nieuczciwych praktyk uniemo偶liwiaj膮cych skuteczne konkurowanie (na przyk艂ad preferowanie w艂asnych produkt贸w w wynikach wyszukiwania; wykorzystywanie danych o sprzedawcach do oferowania w艂asnych produkt贸w w ni偶szej cenie; blokowanie korzystania z alternatywnych sklep贸w z aplikacjami; 艂膮czenie danych z r贸偶nych us艂ug w celu przejmowania nowych rynk贸w). Teraz takie praktyki maj膮 zosta膰 zakazane. Oczywi艣cie emocje budzi fakt, 偶e regulacje powstaj膮 w Europie, a najwi臋ksze platformy s膮 w przewa偶aj膮cej mierze ameryka艅skie. Prawodawcy licz膮, 偶e nowe przepisy spowoduj膮 bardziej uczciwy podzia艂 przychod贸w (ograniczaj膮c zysk monopolist贸w) oraz u艂atwi膮 wchodzenie konkurent贸w na rynek 鈥 oba te efekty powinny wzmocni膰 europejskie firmy cyfrowe. To dwa najwa偶niejsze przyk艂ady regulacji ju偶 przyj臋tych, a w drodze s膮 jeszcze mi臋dzy innymi przepisy okre艣laj膮ce, co mo偶na, a czego nie mo偶na powierzy膰 sztucznej inteligencji, oraz zasady dotycz膮ce wymiany danych nieosobowych.

O wadze powstaj膮cych regulacji 艣wiadczy intensyfikacja dzia艂a艅 lobbingowych GAFAM. Roczne wydatki na ten cel szacowane s膮 na 26,5 miliona euro, firmy te zajmuj膮 cztery z pi臋ciu pierwszych miejsc pod wzgl臋dem kwot przeznaczanych na lobbing. W przypadku Meta czy Apple wydatki na przekonywanie do w艂asnych racji wzros艂y do ponad 6 milion贸w euro 鈥 sze艣ciokrotnie wi臋cej ni偶 jeszcze w 2015 roku. GAFAM wydaje dzi艣 na lobbing wi臋cej ni偶 przemys艂y farmaceutyczny, wydobywczy, finansowy czy chemiczny, kt贸re dotychczas przodowa艂y w tym niechlubnym zestawieniu.

Nie tylko Europa dostrzega konieczno艣膰 poddania najwi臋kszych platform bardziej skrupulatnej kontroli. W Stanach Zjednoczonych na stanowiska kierownicze w najwa偶niejszych instytucjach odpowiadaj膮cych za konkurencj臋 na rynku nominowane zosta艂y osoby znane z krytycznego stosunku do rynkowej si艂y, jak膮 uzyska艂y GAFAM. Lina Khan, szefowa Federalnej Komisji Handlu, zas艂yn臋艂a w przesz艂o艣ci krytyk膮 metod dzia艂ania Amazona, a obecnie podleg艂a jej instytucja pr贸buje zablokowa膰 przejmowanie przez gigant贸w technologicznych innych firm. W Senacie trwaj膮 prace nad projektami, kt贸re mia艂yby regulowa膰 kwesti臋 moderacji tre艣ci czy nawet stworzy膰 agencj臋 do nadzoru najwi臋kszych platform 鈥 na wz贸r regulacji bankowych. Zar贸wno republikanie, jak i demokraci dostrzegaj膮 konieczno艣膰 uporz膮dkowania sfery cyfrowej. Porozumienie mi臋dzy partiami nie jest proste, ale mo偶e by膰 osi膮gni臋te, je艣li uda si臋 wywa偶y膰 rozszerzenie prawa antymonopolowego (ograniczaj膮cego dzia艂anie platform, na co nalegaj膮 demokraci) z ograniczeniem dowolno艣ci w moderacji tre艣ci (tu z kolei republikanie chcieliby mie膰 pewno艣膰, 偶e platformy nie defaworyzuj膮 ich narracji).

O ile Stany Zjednoczone pozostaj膮 za Europ膮 w regulowaniu firm technologicznych, o tyle Chiny cz臋sto wyprzedzaj膮 Stary Kontynent. Rz膮d w Pekinie r贸wnie偶 przyj膮艂 prawo chroni膮ce dane osobowe (w niekt贸rych aspektach bardziej restrykcyjne ni偶 europejskie), regulacje dotycz膮ce prawa konkurencji i antymonopolowego, a dodatkowo zaj膮艂 si臋 kwesti膮 pracownik贸w platformowych. Ten ostatni temat jest te偶 przedmiotem prac w Unii Europejskiej 鈥 problemem s膮 warunki pracy oferowane przez wiele platform (jak chocia偶by przez firmy oferuj膮ce przewozy czy dostawy jedzenia), niedaj膮ce pracownikom podstawowych praw socjalnych, mo偶liwo艣ci zrzeszania si臋 ani nawet jasno艣ci co do zasad obliczania wyp艂aty. Chi艅ski i europejsko-ameryka艅ski 艣wiat technologii s膮 od siebie coraz bardziej oddzielone, jednak 艂膮cz膮 je problemy generowane przez dominacj臋 wielkich platform i rosn膮c膮 pot臋g臋 firm technologicznych. Sp贸r przek艂ada si臋 na polityk臋 鈥 TikTok, gromadz膮cy dane Europejczyk贸w i Amerykan贸w w spos贸b umo偶liwiaj膮cy dost臋p do nich w Chinach, zosta艂 niemal偶e zakazany w USA za prezydentury Donalda Trumpa.

Technologie oferowane przez GAFAM czy, szerzej, przez firmy technologiczne sta艂y si臋 nieodzowne w codziennym funkcjonowaniu, pracy czy edukacji. Za sob膮 mamy niezwykle szybki okres zmian, w my艣l dewizy Facebooka z pocz膮tku dzia艂alno艣ci 鈥 move fast and break things. Najwi臋ksze firmy cyfrowe, maj膮c ugruntowan膮 pozycj臋, cz臋sto staj膮 si臋 鈥瀞tra偶nikami dost臋pu鈥 鈥 maj膮 kontrol臋 nad ca艂ym rynkiem, pozycj膮 innych firm i mo偶liwo艣ci膮 ich rozwoju. Naturalna staje si臋 zatem konieczno艣膰 wpisania ich w takie ramy, aby ich dzia艂alno艣膰 nie przynosi艂a szk贸d spo艂ecze艅stwu, a tak偶e, 偶eby kolejne rewolucyjne us艂ugi mog艂y powsta膰 i si臋 rozwin膮膰. To, co obserwujemy, zar贸wno je艣li chodzi o zawirowania w gie艂dowych wycenach, jak i w powstaj膮cych regulacjach, to normalne efekty przechodzenia szybko rozwijaj膮cej si臋 bran偶y gospodarki do stanu dojrza艂ego sektora. Czy to dojrzewanie dobrze si臋 sko艅czy, b臋dziemy mogli oceni膰 za kilka lat 鈥 gdy g艂贸wnym tematem prasy i zadaniem dla ustawodawc贸w b臋dzie okie艂znanie kolejnych rodz膮cych si臋 pot臋g, a Google, Facebooki czy Amazony b臋d膮 tylko normalnymi, nudnymi, wielkimi firmami.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij