Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Pora na rewizj─Ö historii bia┼éego cz┼éowieka

Wiecie, gdzie w ┼üodzi i Warszawie kupi─ç mo┼╝na humus, zaatar b─ůd┼║ fajk─Ö wodn─ů? W sklepach pod szyldem: ÔÇ×Sk┼éad Towar├│w KolonialnychÔÇŁ. Zamiast oburza─ç si─Ö na niewidzialne usta rynku, czas zmieni─ç nasz tok my┼Ťlenia o kolonializmie. Zacznijmy postrzega─ç go jako zbrodnicz─ů ideologi─Ö, a nie jeden z wielu odrealnionych okres├│w historycznych w dziejach europejskiej cywilizacji.


 
ÔÇ×W czasach rasizmu, ucisku i niesprawiedliwo┼Ťci, pojawi┼éy si─Ö pi─Ökne strojeÔÇŁ ÔÇô oto dewiza jednej z sieci sklep├│w odzie┼╝owych w Azji Po┼éudniowo-Wschodniej. Owymi czasami rasizmu i ucisku by┼é okres brytyjskiego kolonializmu, pi─Öknymi strojami za┼Ť uniformy wiktoria┼äskich urz─Ödnik├│w, okre┼Ťlane przez sprzedawc├│w jako ponadczasowe. Czy┼╝by komu┼Ť zabrak┼éo wra┼╝liwo┼Ťci? Nie wydaje mi si─Ö. ┼Üwiadczy o tym idealne skomponowanie powy┼╝szej dewizy z nazw─ů ca┼éej sieci. Charakterystyczne he┼émy, zwiewne sukienki i bawe┼éniane koszule ÔÇô wszystko w stylu kolonialnym ÔÇô naby─ç mo┼╝emy w sklepach pod imperialnie brzmi─ůc─ů mark─ů: ÔÇ×British IndiaÔÇŁ.
 
Granda ÔÇô powie kto┼Ť lepiej rozeznany w ┼Ťwiatowej historii. Tonowa┼ébym jednak odruchowe oburzenie na sprzedawc├│w, przekraczaj─ůcych kolejne semantyczne i ideologiczne granice. Kwestia ta wymaga g┼é─Öbszego namys┼éu nad prostot─ů zasady popytu wp┼éywaj─ůcego na poda┼╝. Wpierw nale┼╝y zada─ç pytanie: kto to kupuje? Przypuszczalnie nie malezyjscy muzu┼émanie ani indonezyjscy nacjonali┼Ťci.
Azja Po┼éudniowo-Wschodnia jest regionem ┼Ťwiata o najwi─Ökszej liczbie backpackers├│w na kilometr kwadratowy. Backpackers├│w, kt├│rzy stanowi─ů ÔÇô jak wiadomo ÔÇô awangard─Ö turystycznej mody, styl├│w, kroj├│w i fason├│w. I od pewnego czasu zauwa┼╝y─ç mo┼╝na w tej coraz bardziej zunifikowanej grupie turystycznej pewien trend. W podr├│┼╝niczo dobrym tonie jest zak┼éadanie stroj├│w stylizowanych na czasy kolonialnej dominacji. Dzi─Öki nim, tury┼Ťci ci mog─ů jeszcze mocniej dozna─ç wyobra┼╝onej egzotyki, podkre┼Ťlaj─ůc zarazem sw├│j w niej status ÔÇô romantycznego podr├│┼╝nika na kra┼äcu ┼Ťwiata (nota bene ÔÇ×romantyzmÔÇŁ w tym kontek┼Ťcie jest poj─Öciem wybitnie nacechowanym europocentrycznie). Nic wi─Öc dziwnego, ┼╝e sprzedawcy postanowili zarobi─ç na owym nostalgicznym ÔÇô dzisiejsi zachodni tury┼Ťci s─ů p├│┼║nymi wnukami wczorajszych zachodnich kolonizator├│w ÔÇô trendzie.
 
Wi─Öcej ni┼╝ o sprzedawcach, m├│wi zatem powy┼╝sza dewiza o nas. My┼Ťliciele wywodz─ůcy si─Ö z nurt├│w nowej humanistyki, sporo miejsca po┼Ťwi─Öcaj─ů skolonizowanym umys┼éom, rozbieraj─ůc je na czynniki pierwsze, reinterpretuj─ůc zdarzenia, zachowania i s┼éowa. To wa┼╝ne, ale nie da si─Ö prawdziwie zdekonstruowa─ç kolonialnej (i postkolonialnej) relacji bez r├│wnie dog┼é─Öbnej i obiektywnej analizy umys┼é├│w po stronie kolonizator├│w. A jak wida─ç bakcyl kolonializmu przetrwa┼é i po jednej, i po drugiej stronie postkolonialnej przepa┼Ťci. Bo czym┼╝e innym jest sprowadzanie ideologii kolonialnej, do z pozoru niewinnych kwestii estetycznych, je┼Ťli nie zgod─ů na trwanie pewnego rodzaju dominacji symbolicznej, wpisuj─ůcej si─Ö w imperialne kody europejskich opis├│w historii ┼Ťwiata. Dok┼éadnie tych, co do dzi┼Ť pobudzaj─ů w turystach mit ÔÇ×podr├│┼╝niczej przygodyÔÇŁ na kszta┼ét XIX wiecznej beletrystyki podr├│┼╝niczej.
Dlatego te┼╝ przyda┼éaby si─Ö rewizja naszej historii, pami─Öci historycznej, sieci skojarze┼ä. My ÔÇô Europejczycy ÔÇô do dzi┼Ť mamy wielkie trudno┼Ťci z uczciwym przepracowaniem dziedzictwa zachodniego kolonializmu. W powszechnym odbiorze kolonializm traktowany jest w kategoriach zdepersonalizowanej, a tym samym abstrakcyjnej, epoki dziejowej. I tak uczy si─Ö o tym w szko┼éach, pisze si─Ö o tym w podr─Öcznikach, my┼Ťli si─Ö o tym podczas pozaeuropejskich wakacji lub zakup├│w. Tymczasem kolonializm europejski by┼é wymiern─ů ideologi─ů wyra┼╝aj─ůc─ů bardzo konkretne interesy. Mi─Ödzy pierwsz─ů a drug─ů perspektyw─ů jest wielka r├│┼╝nica. Zauwa┼╝my ÔÇô czym innym jest ubiera─ç si─Ö w stylu epokowym, a czym innym w stylu zideologizowanym. Dlatego dop├│ki ÔÇ×epokowyÔÇŁ typ dyskursu nad kolonializmem g├│rowa─ç b─Ödzie nad dyskursem ÔÇ×ideologicznymÔÇŁ, dop├│ty przer├│┼╝ne bakcyle kolonializmu drzemi─ůce w naszych postkolonizatorskich umys┼éach b─Öd─ů posiada─ç wygodne alibi. Czego skutkiem b─Ödzie nieprzemijaj─ůca deprecjacja znaczenia kolonializmu ÔÇô na przyk┼éad jako dobrze kojarz─ůcej si─Ö marki sklepu lub produktu.
 
By nie by─ç go┼éos┼éownym. Wiecie, gdzie w ┼üodzi i Warszawie kupi─ç mo┼╝na humus, zaatar b─ůd┼║ fajk─Ö wodn─ů? W sklepach pod szyldem: ÔÇ×Sk┼éad Towar├│w KolonialnychÔÇŁ. Pod przykrywk─ů historyzuj─ůcej nazwy kryje si─Ö misternie zaplanowana i skonstruowana sklepowa atmosfera, maj─ůca pobudzi─ç pozytywne skojarzenia klienta. Narracja tej┼╝e atmosfery wydaje si─Ö banalnie prosta ÔÇô by trwalej dotrze─ç do konsumenckich zmys┼é├│w, pod┼Ťwiadomo┼Ťci i emocji ÔÇô ju┼╝ za progiem sklepu orientalno┼Ť─ç miesza si─Ö z egzotyk─ů, egzotyka z orientalno┼Ťci─ů. To dwa poj─Öcia-wytrychy, wyj─ůtkowo trudne do zdefiniowania semantycznego, niesprawiaj─ůce zarazem problem├│w podczas definiowania emocjonalnego. Kulminacj─ů narracji jest podsumowanie egzotyki i orientu szyldem europejskiego kolonializmu. W ten spos├│b na Marsza┼ékowskiej i Piotrkowskiej wpadamy dok┼éadnie w t─Ö sam─ů pu┼éapk─Ö ugrz─Ö┼║ni─Öcia w fa┼észywych koleinach kolonialnych skojarze┼ä. Klientom, z imperialnie europocentrycznym samozadowoleniem, tak przedstawiony kolonializm kojarzy si─Ö z przygodow─ů sielank─ů, romantyczn─ů malowniczo┼Ťci─ů i tajemniczo┼Ťci─ů dalekiego ┼Ťwiata, a nie z wyzyskiem, dominacj─ů i przelan─ů krwi─ů ÔÇô czyli tym, co sprawia┼éo, ┼╝e towary ÔÇ×kolonialneÔÇŁ trafi─ç mog┼éy onegdaj na rynki ÔÇ×metropolitalneÔÇŁ.
Frantz Fanon pisa┼é, ┼╝e to ÔÇ×zniewolenie umys┼éu skolonizowanego, a nie armaty i bagnety, stanowi najsolidniejszy filar, na kt├│rym oparty jest kolonializmÔÇŁ. Dlatego trzeba zwraca─ç uwag─Ö nawet na najdrobniejsze pr├│by wsp├│┼éczesnego piel─Ögnowania bakcyla kolonializmu, tuszowania znaczenia czas├│w europejskiej dominacji nad ┼Ťwiatem czy urynkowienia symbolicznego wymiaru tej┼╝e dominacji. I trzeba by─ç przy tym bardzo uwa┼╝nym, albowiem za pomoc─ů naszych romantycznych skojarze┼ä, pr├│buj─ů dotrze─ç do nas najlepsi znawcy naszych pragnie┼ä i nostalgii ÔÇô tuzy marketingu. Nasza nostalgia za wyobra┼╝onymi czasami kolonialnymi, oboj─Ötne, czy wyra┼╝aj─ůca si─Ö w fantazjowaniu o wielkim afryka┼äskim polowaniu, czy malowniczo┼Ťci egzotycznych towar├│w i symboli europejskiego panowania, okazuje si─Ö by─ç ekonomicznie cenna. A rynek zawsze dzielnie pracuje na rzecz naszych marze┼ä i fantazji, w tym przypadku kosztem podtrzymania deprecjacji znaczenia kolonializmu.
 
Zamiast oburza─ç si─Ö na niewidzialne usta rynku, czas zmieni─ç nasz tok my┼Ťlenia o kolonializmie. Zacznijmy postrzega─ç go jako zbrodnicz─ů ideologi─Ö, a nie jeden z wielu odrealnionych okres├│w historycznych w dziejach europejskiej cywilizacji. Koniec ko┼äc├│w, to od nas zale┼╝y, czy owe bluzki w stylu kolonialnym rzeczywi┼Ťcie b─Öd─ů ÔÇô jak postuluje w┼éa┼Ťciciel ÔÇ×British IndiaÔÇŁ ÔÇô ponadczasowe.
 
Przeczytaj inne teksty Autora.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś