magazyn lewicy katolickiej

Pob┼éocki: Ws┼éucha─ç si─Ö w z┼éo┼╝ono┼Ť─ç miasta

ÔÇô Ka┼╝de miasto ma sw├│j czu┼éy punkt i trzeba go po prostu znale┼║─ç. Tego te┼╝ b─Ödziemy uczy─ç ÔÇô m├│wi kierownik nowo otwartych studi├│w miejskich na Uniwersytecie Warszawskim.
Pob┼éocki: Ws┼éucha─ç si─Ö w z┼éo┼╝ono┼Ť─ç miasta
ilustr.: Piotr Karski

Z Kacprem Pob┼éockim rozmawia J─Ödrzej Dudkiewicz.

Czemu akurat teraz powsta┼é kierunek ÔÇ×studia miejskieÔÇŁ?

Sam zajmuj─Ö si─Ö t─ů tematyk─ů od dwudziestu lat i ca┼éy czas czuj─Ö niedosyt. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to dobry moment, by powsta┼éy studia miejskie ÔÇô b─Öd─ů odpowiedzi─ů na to, co dzieje si─Ö w Polsce od dziesi─Öciu lat. W 2010 roku nie by┼éo jeszcze nawet wielu s┼é├│w, jakich dzi┼Ť u┼╝ywamy, by m├│wi─ç o mie┼Ťcie, kt├│re sta┼éo si─Ö bardzo wa┼╝nym tematem. Obecnie istnieje ju┼╝ ca┼éy j─Özyk, stworzony intuicyjnie oraz metod─ů pr├│b i b┼é─Öd├│w. Chcemy wi─Öc to wszystko usystematyzowa─ç, by kolejne pokolenie os├│b, kt├│re b─Öd─ů zajmowa─ç si─Ö miastem, zar├│wno pod wzgl─Ödem teoretycznym, jak i praktycznym, mia┼éo do tego odpowiednie narz─Ödzia. Kierunek ten musi by─ç interdyscyplinarny, bo ┼é─ůczy w sobie mn├│stwo przer├│┼╝nych zagadnie┼ä.

Dlatego studenci b─Öd─ů mogli wzi─ů─ç udzia┼é w zaj─Öciach skupionych w trzech modu┼éach?

To kompromis mi─Ödzy g┼é─Öbi─ů a szeroko┼Ťci─ů. Chcemy, by mo┼╝na by┼éo si─Ö wyspecjalizowa─ç oraz r├│wnocze┼Ťnie nie mie─ç specjalizacyjnych klapek na oczach. To balans, kt├│ry jest delikatny i trudny do osi─ůgni─Öcia. O ile bowiem interdyscyplinarno┼Ť─ç jest zalet─ů XXI wieku, o tyle w─ůska specjalizacja ÔÇô wad─ů. Staramy si─Ö da─ç studentom mo┼╝liwo┼Ť─ç znalezienia r├│wnowagi. Z jednej strony b─Ödziemy ogl─ůda─ç miasto z ka┼╝dej mo┼╝liwej perspektywy, z drugiej ÔÇô chcemy i┼Ť─ç za studentami i pozwoli─ç im skupi─ç si─Ö na jakim┼Ť zagadnieniu. Grup─Ö, zapewne, sze┼Ť─çdziesi─Öciu os├│b rozbijemy na trzy mniejsze. B─Öd─ů okazje, by wszyscy si─Ö ze sob─ů spotkali, ale te┼╝ ka┼╝dy b─Ödzie m├│g┼é skupi─ç si─Ö na czym┼Ť konkretnym. Dlatego stworzyli┼Ťmy trzy modu┼éy: ekonomiczno-polityczny, spo┼éeczny i przestrzenny. Wiadomo, ┼╝e w ka┼╝dym z nich wida─ç pozosta┼ée. Chodzi wi─Öc bardziej o k─ůt patrzenia, zrobienie specjalizacji przy jednoczesnym zachowaniu og├│lnego wgl─ůdu. Zak┼éadam, ┼╝e przyjd─ů do nas ludzie z bardzo r├│┼╝nymi do┼Ťwiadczeniami ┼╝yciowymi i edukacyjnymi, a uczenie nie b─Ödzie odbywa─ç si─Ö tylko na linii wyk┼éadowcyÔÇôstudenci, ale te┼╝ mi─Ödzy samymi studentami.

Czy tworzenie takich specjalizacji b─Ödzie skuteczne? Tematy modu┼é├│w si─Ö ze sob─ů przenikaj─ů i oddzia┼éuj─ů na siebie. Je┼Ťli kto┼Ť nie b─Ödzie bra─ç pod uwag─Ö ich wszystkich, mo┼╝e doj┼Ť─ç do sytuacji, w kt├│rej osiedle zostanie ┼║le zaprojektowane, a potem mieszka┼äcy b─Öd─ů si─Ö m─Öczy─ç i pr├│bowa─ç je zmieni─ç na w┼éasn─ů r─Ök─Ö. Jak znale┼║─ç r├│wnowag─Ö mi─Ödzy pod─ů┼╝aniem za praktykami mieszka┼äc├│w a uczeniem ich po┼╝─ůdanych zachowa┼ä?

To kluczowy i bardzo trudny dylemat. Z osiedla, na kt├│rym si─Ö wychowa┼éem, pami─Ötam chodniki, a pomi─Ödzy nimi faktyczne, wydeptane przez ludzi trasy. To pokazuje, co si─Ö dzieje, kiedy projektanci zapominaj─ů o u┼╝ytkownikach. Z drugiej strony u┼╝ytkownicy przestrzeni nie zawsze maj─ů racj─Ö. Tu dobrym przyk┼éadem jest transport: ludzie nie widz─ů alternatywy dla samochodu, s─ů do niego przyzwyczajeni i zmieni─ů ┼Ťrodek lokomocji tylko wtedy, gdy realnie, krok po kroku, poczuj─ů r├│┼╝nic─Ö z tego wynikaj─ůc─ů. Tak wi─Öc zr├│wnowa┼╝enie transportu nie mo┼╝e odby─ç si─Ö przy pomocy rewolucji, to musi by─ç ewolucja albo rewolucja stopniowana. Chcemy, ┼╝eby studia miejskie dawa┼éy zrozumienie, kiedy trzeba ludzi poprowadzi─ç za r─Ök─Ö lub w jaki spos├│b przekona─ç ich do pewnego rozwi─ůzania, a kiedy nale┼╝y si─Ö ws┼éucha─ç. B─Ödziemy uczy─ç rozumienia miasta, by studenci w konkretnej sytuacji mogli wyczu─ç i podj─ů─ç s┼éuszn─ů decyzj─Ö. Wymaga to uwagi, intuicji, czyli tego, czego nie zawrze si─Ö w podr─Öczniku i czego nie mo┼╝na wyku─ç na blach─Ö.

Do rozwi─ůzania jakich problem├│w b─Öd─ů przygotowywa─ç te studia? Kt├│re s─ů najwa┼╝niejsze? Smog? Gentryfikacja? Zapewnienie odpowiedniej edukacji i ochrony zdrowia? Da si─Ö to w og├│le stopniowa─ç?

Nie da si─Ö. Zreszt─ů w┼éa┼Ťnie przez swoj─ů z┼éo┼╝ono┼Ť─ç miasta s─ů tak fascynuj─ůce. Do opisania dw├│ch problem├│w zwykle u┼╝ywamy dw├│ch r├│┼╝nych j─Özyk├│w, chocia┼╝ wiemy, ┼╝e te problemy si─Ö ze sob─ů ┼é─ůcz─ů. Przyk┼éadem niech b─Öd─ů wyzwania przysz┼éo┼Ťci: zmiany klimatyczne, starzenie si─Ö spo┼éecze┼ästwa, robotyzacja pracy. Ka┼╝da z tych spraw ma swoje dyskursy, s┼éowa, kt├│rych u┼╝ywa si─Ö do ich opisania, przez co de facto zajmujemy si─Ö nimi osobno. Tyle ┼╝e w przysz┼éo┼Ťci te rzeczy wydarz─ů si─Ö w tym samym momencie. ┼Üwiat realny nie zna tych intelektualnych i w du┼╝ej mierze sztucznych rozr├│┼╝nie┼ä. Wspomniane procesy b─Öd─ů si─Ö na siebie nak┼éada─ç i nasila─ç zw┼éaszcza w miastach. Na zmiany klimatu najbardziej b─Öd─ů nara┼╝one osoby starsze ÔÇô kiedy latem w mie┼Ťcie robi si─Ö gor─ůco, to seniorzy s─ů na pierwszej linii frontu. Chcemy wi─Öc pokazywa─ç studentom, ┼╝e te sfery nie s─ů autonomiczne, tylko bardzo mocno ze sob─ů powi─ůzane, poprzez praktyk─Ö. W tym sensie miasto jest punktem wyj┼Ťcia do posklejania podzia┼é├│w dyscyplinarnych, kt├│rymi ca┼éy czas operujemy, mimo ┼╝e pochodz─ů ze starego, XIX-wiecznego ┼Ťwiata. By─ç mo┼╝e absolwenci naszego kierunku nie b─Öd─ů zajmowa─ç si─Ö miastami, ale b─Öd─ů umieli patrze─ç szerzej na wiele problem├│w. To kolejna mi─Ökka kompetencja, kt├│ra zostaje na ca┼ée ┼╝ycie.

Jaki nacisk b─Ödzie po┼éo┼╝ony na wielkie metropolie, a jaki na mniejsze miejscowo┼Ťci? Problemy i wyzwania, z kt├│rymi borykaj─ů si─Ö jedne i drugie, nie s─ů przecie┼╝ zawsze takie same. R├│┼╝ni─ů si─Ö skal─ů i specyfik─ů.

To kolejne wa┼╝ne pytanie. Bardzo zale┼╝y nam na tym, by wyj┼Ť─ç poza du┼╝e miasta. Chcemy wskrzesi─ç tradycj─Ö bada┼ä ma┼éych i ┼Ťrednich miejscowo┼Ťci z lat 50. i 60. XX wieku, kiedy Polska z kraju rolniczego sta┼éa si─Ö zurbanizowanym. A przynajmniej do niej nawi─ůza─ç. W polskiej socjologii, antropologii, geografii, historii odby┼é si─Ö wtedy renesans bada┼ä mniejszych miejscowo┼Ťci. P├│┼║niej jednak to zainteresowanie zanik┼éo, bo miasta w og├│le prze┼╝ywa┼éy kryzys ÔÇô a┼╝ do pobudki z okolic 2010 roku. Warto podkre┼Ťli─ç, ┼╝e ┼Ťwiatowa literatura przedmiotu w du┼╝ej mierze te┼╝ jest metropolitalnocentryczna. Je┼Ťli jednak spojrzymy na urbanizacj─Ö globalnie, to wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi nie mieszka wcale w du┼╝ych metropoliach, tylko w ma┼éych miejscowo┼Ťciach, a nawet na zurbanizowanej wsi. Chcemy skonfrontowa─ç teorie, kt├│re wyrastaj─ů z do┼Ťwiadczenia metropolitalnego, z realiami mniejszych miejscowo┼Ťci. I dlatego na drugim roku zorganizujemy wyjazd badawczy, w┼éa┼Ťnie do mniejszego miasta, by studenci mogli trenowa─ç w praktyce narz─Ödzia, kt├│re wypracuj─ů przez pierwszy rok studi├│w.

Cz─Östo m├│wi si─Ö, ┼╝e to prezydenci lub burmistrzowie miast s─ů w awangardzie zmian i ich dzia┼éania maj─ů szans─Ö na przyk┼éad uratowa─ç demokracj─Ö. Ada Colau z Barcelony wywodzi si─Ö z ruch├│w miejskich. Anne Hidalgo, mer Pary┼╝a, dopiero co wygra┼éa wybory z has┼éem stworzenia pi─Ötnastominutowych dzielnic, czyli takich, kt├│re pozwalaj─ů za┼éatwi─ç wszystkie podstawowe potrzeby podczas pi─Ötnastominutowego spaceru od miejsca zamieszkania. Czasem wydaje si─Ö, ┼╝e polskie miasta pod r├│┼╝nymi wzgl─Ödami s─ů zacofane wzgl─Ödem zachodnich.

Dla os├│b, kt├│re zajmuj─ů si─Ö miastem i miejsko┼Ťci─ů, globalna perspektywa jest i powinna by─ç ca┼ékowicie naturalna. Miasto mo┼╝e by─ç punktem wyj┼Ťcia do nieoczekiwanych wolt intelektualnych, kt├│re pokazuj─ů zar├│wno globalno┼Ť─ç lokalnych problem├│w, jak i lokalno┼Ť─ç problem├│w globalnych. Nie da si─Ö zreszt─ů rozmawia─ç o miastach, m├│wi─ůc tylko o Toruniu i Warszawie. Chcemy wyj┼Ť─ç poza nasze op┼éotki i zwr├│ci─ç uwag─Ö na wiele ciekawych zjawisk. Globalny wymiar naszego kierunku jest dla mnie bardzo wa┼╝ny, dlatego b─Öd─Ö prowadzi─ç zaj─Öcia ÔÇ×wsp├│┼éczesne teorie o studiach miejskichÔÇŁ. M├│wi─ůc ÔÇ×wsp├│┼éczesneÔÇŁ, mam na my┼Ťli XXI-wieczne. W trakcie ostatnich dwudziestu lat wida─ç, ┼╝e w awangardzie zmian nie s─ů ju┼╝ Barcelona czy Pary┼╝, tylko na przyk┼éad Meksyk, Karaczi, Dubaj, Lagos i Pekin. To one wyznaczaj─ů trendy, s─ů miastami przysz┼éo┼Ťci i tam trzeba patrze─ç.

Czyli studia miejskie skupi─ů si─Ö tak┼╝e na przysz┼éo┼Ťci miast i dadz─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç wyklucia si─Ö pomys┼é├│w na to, w jaki spos├│b przeorganizowa─ç ÔÇô nawet w perspektywie kilkunastu lat ÔÇô miejsca, w kt├│rych ┼╝yjemy?

Tak, aczkolwiek nie mog─Ö powiedzie─ç, ┼╝e zaprojektujemy miasto przysz┼éo┼Ťci, bo to co┼Ť, nad czym g┼éowi─ů si─Ö umys┼éy o wiele t─Ö┼╝sze ni┼╝ nasze. Na pewno b─Ödziemy si─Ö tymi tematami interesowa─ç, st─ůd kameralno┼Ť─ç kierunku i pod─ů┼╝anie za studentami, by my┼Ťleli tw├│rczo i pr├│bowali eksperymentowa─ç. W Polsce wci─ů┼╝ mamy system edukacji polegaj─ůcy na XIX-wiecznej zasadzie ÔÇ×zakuj, zdaj, zapomnijÔÇŁ. Na szczeblu uniwersyteckim trzeba w┼éo┼╝y─ç du┼╝o pracy, by oduczy─ç ludzi tych nawyk├│w. Nie chodzi nam o to, by studenci odtwarzali wiedz─Ö z podr─Öcznik├│w, tylko o to, by potrafili dostrzec problem i pr├│bowali samodzielnie znale┼║─ç rozwi─ůzanie. Nie jeste┼Ťmy w stanie przewidzie─ç, z jakimi wyzwaniami b─Öd─ů si─Ö boryka─ç ludzie, kt├│rzy sko┼äcz─ů ten kierunek. Chcemy da─ç im narz─Ödzia, by byli w stanie sobie z nimi poradzi─ç. Z pewno┼Ťci─ů skupimy si─Ö bardziej na przysz┼éo┼Ťci ni┼╝ przesz┼éo┼Ťci. Zorientowanie na niepewn─ů przysz┼éo┼Ť─ç, kt├│ra jednak jest w naszych r─Ökach, b─Ödzie wymusza┼éo spekulacyjnego ducha tych studi├│w. My┼Ťl─Ö, ┼╝e najlepiej b─Ödzie si─Ö to realizowa─ç na seminariach magisterskich.

Jak─ů cz─Ö┼Ťci─ů studi├│w b─Ödzie kwestia coraz pr─Ö┼╝niej dzia┼éaj─ůcych ruch├│w miejskich i tego, ┼╝e obywatele cz─Östo bior─ů sprawy w swoje r─Öce albo przynajmniej interesuj─ů si─Ö tym, co dzieje si─Ö dooko┼éa, na przyk┼éad g┼éosuj─ůc na projekty zg┼éoszone do bud┼╝et├│w obywatelskich?

Temat ten najsilniejszy b─Ödzie w module ekonomiczno-politycznym, ale powinien by─ç obecny tak┼╝e w pozosta┼éych. M├│wimy o mie┼Ťcie jako pewnym zagadnieniu, ale miasto to te┼╝ ludzie. I bardzo r├│┼╝ni aktorzy: od w┼éadz, przez biznes, po projektant├│w i mieszka┼äc├│w. A do tego s─ů twory znajduj─ůce si─Ö pomi─Ödzy urz─Ödnikami, ekspertami i mieszka┼äcami, czyli w┼éa┼Ťnie ruchy miejskie. Samo w sobie jest to ciekawe zjawisko, wi─Öc na pewno b─Ödziemy o tym sporo m├│wi─ç.

A mo┼╝e na taki kierunek jest ju┼╝ za p├│┼║no? Miasto co prawda jest ┼╝ywym, podlegaj─ůcym przekszta┼éceniom organizmem, ale wiele rzeczy mo┼╝e by─ç nie do cofni─Öcia: chocia┼╝by zabudowanie korytarzy powietrznych, co utrudnia walk─Ö ze smogiem, czy likwidacja mniejszych kin.

Na pewno lepiej p├│┼║no ni┼╝ wcale. Oczywi┼Ťcie wola┼ébym mie─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç, by samemu p├│j┼Ť─ç na takie studia. Du┼╝o czasu po┼Ťwi─Öci┼éem na odkrywanie pewnych rzeczy i gdyby kto┼Ť mi w tym pom├│g┼é, by┼éoby mi o wiele ┼éatwiej. Zgadzam si─Ö, ┼╝e jest p├│┼║no, bo ┼Ťcigamy si─Ö z czasem, co najlepiej wida─ç w zwi─ůzku ze zmianami klimatycznymi, gdy kolejne okienka si─Ö sukcesywnie zamykaj─ů. Jednak miasto jest jednocze┼Ťnie bardzo statyczne i dynamiczne. To palimpsest, nak┼éadaj─ůce si─Ö na siebie warstwy historii. W pewnym sensie miasto jest bardzo trudno ruszy─ç, bo decyzje z przesz┼éo┼Ťci wyznaczaj─ů szlaki, z kt├│rych trudno zawr├│ci─ç. To te┼╝ kwestia skomplikowanej r├│wnowagi: co zale┼╝y od naszej sprawczo┼Ťci, a gdzie s─ů jej granice, wyznaczone przez wcze┼Ťniejsze decyzje ludzi. Jestem optymist─ů i uwa┼╝am, ┼╝e warto uczy─ç si─Ö tego, gdzie mo┼╝na co┼Ť zmieni─ç, a gdzie nie warto wali─ç g┼éow─ů w mur.

Mimo wszystko z tym, co zastane, mo┼╝na bardzo du┼╝o zrobi─ç. Moim ulubionym przyk┼éadem jest Bogota, kt├│r─ů Antanas Mockus, burmistrz w po┼éowie lat 90. ubieg┼éego wieku, zmieni┼é nie do poznania, nie buduj─ůc tam ani jednej nowej rzeczy. Uzna┼é, ┼╝e najwa┼╝niejszym problemem miasta jest przemoc i kiedy si─Ö j─ů wyeliminuje, to wszystko si─Ö zmieni. I to mu si─Ö uda┼éo. Z punktu widzenia materialnego, czystej fizycznej tkanki, Bogota przed i po jego kadencji wygl─ůda┼éa dok┼éadnie tak samo, ale ┼╝y┼éo si─Ö tam zupe┼énie inaczej. Ka┼╝de miasto ma sw├│j czu┼éy punkt i trzeba go po prostu znale┼║─ç. I tego te┼╝ b─Ödziemy uczy─ç na studiach miejskich.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś