Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Kampania aspołeczna

Nie uwa┼╝am, jakoby kampania ÔÇ×Zanim podpiszeszÔÇŁ by┼éa zb─Ödna. Jestem jednak przekonany, ┼╝e jest to kampania nie tylko niewystarczaj─ůca, ale r├│wnie┼╝ wypaczaj─ůca prawdziwy obraz sytuacji, z jak─ů mamy dzi┼Ť do czynienia w Polsce. Podobna kampania powinna by─ç tylko jednym, zdecydowanie nie najwa┼╝niejszym, elementem dzia┼éa┼ä s┼éu┼╝b pa┼ästwowych w zakresie zapobiegania nieuczciwym praktykom po┼╝yczkowym.

Ilustr.: Kuba Mazurkiewicz


 
Pani Krysia ┼╝yje w ┼Ťwiecie zbudowanym z um├│w i, jak informuje nas lektor, ÔÇ×by┼éa krok od finansowej katastrofyÔÇŁ. Decyduje si─Ö wzi─ů─ç kredyt w budynku z napisem Szybka po┼╝yczka. ÔÇ×Obiecano jej cztery tysi─ůce od r─Öki bez zb─Ödnych formalno┼ŤciÔÇŁ – ci─ůgnie lektor, gdy na ekranie pojawia si─Ö twarz cynicznego pracownika firmy wyci─ůgaj─ůcego d┼éugopis w stron─Ö klientki. Na szcz─Ö┼Ťcie, pani Krysia w por─Ö przypomnia┼éa sobie cztery zasady bezpiecznych po┼╝yczek. Po (1) sprawdzeniu wiarygodno┼Ťci firmy, (2) policzeniu ca┼ékowitego kosztu po┼╝yczki i (3) dok┼éadnym przeczytaniu umowy, zdecydowa┼éa, ┼╝e (4) poniewa┼╝ umowy nie rozumie, to jej nie podpisze. ÔÇ×Nie daj si─Ö nabra─ç! Sprawd┼║, zanim podpiszesz!ÔÇŁ. Kolejna osoba uratowa┼éa si─Ö przed spiral─ů d┼éug├│w.
 
Tak w┼éa┼Ťnie wygl─ůda jedna z reklam├│wek nowej kampanii spo┼éecznej, wsp├│lnie prowadzonej przez Ministerstwa Finans├│w i Sprawiedliwo┼Ťci, UOKiK, Narodowy Bank Polski, Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisj─Ö Nadzoru Finansowego i Policj─Ö. W telewizji mo┼╝na obejrze─ç tak┼╝e bli┼║niaczy spot dotycz─ůcy bezpiecznych inwestycji. Opr├│cz filmik├│w, kampania obejmuje stron─Ö internetow─ů, na kt├│rej mo┼╝na policzy─ç ca┼ékowity koszt po┼╝yczki, znale┼║─ç odpowiednie przepisy prawa, wyja┼Ťnienie podstawowych poj─Ö─ç oraz numer bezp┼éatnej infolinii, dzi─Öki kt├│rej mo┼╝na ┼éatwo sprawdzi─ç, czy dana firma podlega nadzorowi pa┼ästwa.
Wszystkie te dzia┼éania s─ů niew─ůtpliwie potrzebne. Pisz─ůc o ÔÇ×kampanii aspo┼éecznejÔÇŁ, nie chcia┼ébym zatem sugerowa─ç, jakoby kampania ÔÇ×Zanim podpiszeszÔÇŁ by┼éa zb─Ödna. Problem tkwi gdzie indziej. Jestem bowiem przekonany, ┼╝e jest to kampania nie tylko niewystarczaj─ůca (co mo┼╝na zarzuci─ç ka┼╝dej medialnej akcji spo┼éecznej), ale r├│wnie┼╝ wypaczaj─ůca prawdziwy obraz sytuacji, z jak─ů mamy dzi┼Ť do czynienia w Polsce. Podobna kampania powinna by─ç tylko jednym, zdecydowanie nie najwa┼╝niejszym, elementem dzia┼éa┼ä s┼éu┼╝b pa┼ästwowych w zakresie zapobiegania nieuczciwym praktykom po┼╝yczkowym. W innym wypadku powstaje mylne wra┼╝enie, jakoby za poczynania dzia┼éaj─ůcych na granicy prawa firm, kt├│re za swoj─ů strategi─Ö biznesow─ů przyj─Ö┼éy naci─ůganie ludzi, odpowiedzialni byli przede wszystkim ich klienci, kt├│rzy dali si─Ö nabra─ç. To tak, jakby za ograbienie domu odpowiedzialnym czyni─ç w pierwszej kolejno┼Ťci w┼éa┼Ťciciela niemontuj─ůcego alarmu, a za morderstwo ofiar─Ö spaceruj─ůc─ů po niebezpiecznej dzielnicy. Nie ma w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e warto nieustaj─ůco przekonywa─ç o konieczno┼Ťci stosowania porz─ůdnych ┼Ťrodk├│w ostro┼╝no┼Ťci – zar├│wno przy inwestowaniu, zabezpieczaniu domu czy spacerach po zmroku. Nie mo┼╝na jednak zbyt mocno odwraca─ç optyki.
 
Po pierwsze zatem, nie mo┼╝na zapomina─ç, ┼╝e dzia┼éaj─ůca w Polsce od 2006 roku ÔÇ×ustawa antylichwiarskaÔÇŁ, w zamy┼Ťle ograniczaj─ůca maksymaln─ů wysoko┼Ť─ç oprocentowania po┼╝yczki, jest bardziej dziurawa ni┼╝ polskie drogi. Istniej─ů dziesi─ůtki sposob├│w pozwalaj─ůcych na jej omini─Öcie, stosowanych, co wa┼╝ne, zar├│wno przez banki, jak i przez firmy po┼╝yczkowe. Wybiegi te pozwalaj─ů uzyska─ç oprocentowanie na poziomie nawet grubo ponad 100% w skali roku w przypadku ÔÇ×kredyt├│w chwil├│wekÔÇŁ i ponad 60% w skali roku w wypadku niekt├│rych po┼╝yczek got├│wkowych oferowanych przez banki. Wszystko, oczywi┼Ťcie, odbywa si─Ö w zgodzie z fatalnie napisanym prawem, wobec czego nikogo nie spos├│b poci─ůgn─ů─ç do odpowiedzialno┼Ťci karnej za teoretycznie zakazan─ů w Polsce lichw─Ö. I chocia┼╝ obecny, naczelny szeryf III RP, minister Jaros┼éaw Gowin, bez mrugni─Öcia okiem opowiada o wy┼╝szo┼Ťci ÔÇ×ducha prawaÔÇŁ nad jego liter─ů, ┼╝aden s─ůd nie ska┼╝e nieuczciwego przedsi─Öbiorcy tylko dlatego, ┼╝e dzia┼éa niezgodnie z zamierzeniami niekompetentnych prawodawc├│w, kt├│rzy nie potrafi─ů prze┼éo┼╝y─ç swoich pomys┼é├│w na dobre przepisy.
To wszystko sprawia, ┼╝e nie wystarczy dzi┼Ť sprawdzi─ç, czy dana instytucja podlega kontroli pa┼ästwa, by nie pa┼Ť─ç ofiar─ů lichwiarskich odsetek, stosowanych tak┼╝e przez banki, a ukrytych w prowizji od udzielenia po┼╝yczki, obowi─ůzkowym ubezpieczeniu, op┼éacie przygotowawczej etc. Przedstawiciele bank├│w bez mrugni─Öcia okiem t┼éumacz─ů wprowadzenie tych ÔÇ×ekstraop┼éatÔÇŁ kryzysem i kiepsk─ů sytuacj─ů gospodarcz─ů, w kt├│rej wzros┼éo ryzyko kredytowe. Szkoda tylko, ┼╝e pretensji nie kieruj─ů do swoich koleg├│w po fachu z ameryka┼äskich i europejskich bank├│w, kt├│rzy w wielkiej mierze kryzys ├│w wywo┼éali.
 
Z faktu zwi─Ökszonego ÔÇ×ryzyka kredytowegoÔÇŁ wynika jeszcze jedna wa┼╝na spo┼éecznie okoliczno┼Ť─ç. Trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e ludzie, kt├│rzy najcz─Ö┼Ťciej bior─ů s┼éynne ÔÇ×chwil├│wkiÔÇŁ, wpadaj─ůc potem w spiral─Ö zad┼éu┼╝enia, decyduj─ů si─Ö na nie, poniewa┼╝ banki odm├│wi┼éy im udzielenia kredyt├│w, zas┼éaniaj─ůc si─Ö w┼éa┼Ťnie brakiem zdolno┼Ťci kredytowej klienta. Formalno┼Ťci i wymogi, kt├│re trzeba obecnie wype┼éni─ç, by uzyska─ç po┼╝yczk─Ö w banku, sprawiaj─ů, ┼╝e jest ona w istocie nieosi─ůgalna dla wi─Ökszo┼Ťci Polak├│w. Jednocze┼Ťnie, przy rosn─ůcych i wci─ů┼╝ rozbudzanych (tak┼╝e w trosce o stan polskiej gospodarki) aspiracjach oraz presji spo┼éecznej, okazuje si─Ö, ┼╝e miliony Polak├│w nie s─ů w stanie zrealizowa─ç swoich podstawowych potrzeb na poziomie jakkolwiek zadowalaj─ůcym, nie za┼Ť tylko gwarantuj─ůcym biologiczne przetrwanie (z czym r├│wnie┼╝ wielu z nich, bez wsparcia pa┼ästwa i organizacji charytatywnych, ma problem).
Narz─Ödziami budowania tych aspiracji staj─ů si─Ö zar├│wno wielkoformatowe reklamy, zalewaj─ůce miasta, celebryci przekonuj─ůcy w telewizji, jakoby ka┼╝dego by┼éo sta─ç na to, by raz na jaki┼Ť czas p├│j┼Ť─ç do restauracji (to my┼Ťl kreatorki ÔÇ×dobrego smakuÔÇŁ, Magdy Gessler), jak r├│wnie┼╝ wszechobecne product placement w serialach i programach, tak┼╝e tych kszta┼étuj─ůcych wzorce post─Öpowania i style ┼╝ycia. To wszystko sprawia, ┼╝e wielu ludzi wstydzi si─Ö przed rodzin─ů, s─ůsiadami i znajomymi, gdy nie mo┼╝e pozwoli─ç sobie na realizacj─Ö kt├│rej┼Ť ze swoich potrzeb. Mo┼╝na, oczywi┼Ťcie, przekonywa─ç, ┼╝e nale┼╝y si─Ö hamowa─ç i oszcz─Ödza─ç – to prawda. W obecnej rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej, kulturowej i medialnej jest to jednak r├│wnoznaczne z przekonywaniem ludzi, jakoby powinni wyrzec si─Ö godno┼Ťci, kt├│ra w ┼Ťwiadomo┼Ťci wielu ludzi skorelowana zosta┼éa z grubo┼Ťci─ů portfela, nawet wype┼énionego po┼╝yczonymi pieni─Ödzmi. Rzecz nie w tym, by ca┼ékowicie zwolni─ç z odpowiedzialno┼Ťci osoby, kt├│re wpad┼éy w spiral─Ö d┼éug├│w przez niefrasobliwo┼Ť─ç, naiwno┼Ť─ç lub ci─Ö┼╝k─ů sytuacj─Ö materialn─ů, ale w tym, by, potrafi─ůc je zrozumie─ç, znale┼║─ç spos├│b na udzielenie im skutecznej pomocy. Oraz, co jeszcze wa┼╝niejsze, na umiej─Ötne zapobieganie oszukiwaniu ich przez nieuczciwe firmy.
 
Ostatnim elementem, kt├│rego nie wolno nam pomin─ů─ç, jest kwestia um├│w, podsuwanych klientom do podpisu. Szczytnym i s┼éusznie brzmi─ůcym jest has┼éo omawianej kampanii g┼éosz─ůce: ÔÇ×Nie podpisuj, je┼Ťli nie rozumieszÔÇŁ. W praktyce jednak dla wielu ludzi oznacza┼éoby to rezygnacj─Ö z podpisywania czegokolwiek. Na my┼Ťl od razu przychodzi mi┬á fragment filmu dokumentalnego ÔÇ×Inside JobÔÇŁ, analizuj─ůcego przyczyny i przebieg kryzysu, w kt├│rym opisywano kontrol─Ö FED-u w ameryka┼äskich bankach. Oto w siedzibie korporacji zjawia┼éo si─Ö dw├│ch pa┼ästwowych kontroler├│w, naprzeciw kt├│rych sadzano kilkunastu prawnik├│w zatrudnionych przez kontrolowan─ů firm─Ö, gotowych na zbicie ka┼╝dego argumentu urz─Ödnik├│w. Ponadto, je┼Ťli kontroler poradzi┼é sobie w tej beznadziejnej sytuacji wyj─ůtkowo dobrze, korporacyjni ÔÇ×┼éowcy talent├│wÔÇŁ proponowali mu prac─Ö ÔÇ×po drugiej stronie barykadyÔÇŁ.
Poziom komplikacji um├│w proponowanych klientom zar├│wno przez banki, jak i przez firmy po┼╝yczkowe, jest tak wysoki, ┼╝e bez prawniczego lub przynajmniej ekonomicznego przygotowania trudno wiele z nich zrozumie─ç. Nie ma w tym, oczywi┼Ťcie, ani odrobiny przypadku. Wszak, jak przekonywa┼é na antenie TVP Info Pawe┼é Budrewicz, prawnik z Centrum im. Adama Smitha i autor bloga o wiele m├│wi─ůcym tytule www.stopsocjalizmowi.pl, musimy pami─Öta─ç, ┼╝e udzielaj─ůcy kredytu chce przede wszystkim zarobi─ç. Znamienne, ┼╝e w┼éa┼Ťnie komentator przedstawiaj─ůcy si─Ö na swojej stronie jako libera┼é i ekspert rynku pracy, na pytanie o poziom skomplikowania um├│w, dotycz─ůcych ÔÇ×chwil├│wekÔÇŁ, umia┼é odpowiedzie─ç jedynie: ÔÇ×Nie czyta┼éem nigdy takiej umowy, bo nie bra┼éem takiego kredytuÔÇŁ. Do z┼éudzenia przypomina mi to histori─Ö mojego znajomego, kt├│ry opowiada┼é, jak w┼éa┼Ťciciel 500 milionowego maj─ůtku che┼épi┼é si─Ö tym, ┼╝e jest tak rozs─ůdny, ┼╝e nie musi bra─ç kredytu.
 
Kampania spo┼éeczna zorganizowana wsp├│lnie przez tyle pa┼ästwowych organ├│w to ewenement. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e o ile kampani─ů spokojnie m├│g┼é zaj─ů─ç si─Ö jeden z nich, to ca┼éa reszta mog┼éa lepiej spo┼╝ytkowa─ç swoj─ů energi─Ö. Niech┼╝e Ministerstwa Sprawiedliwo┼Ťci i Finans├│w stworz─ů wreszcie skuteczn─ů i dzia┼éaj─ůc─ů ustaw─Ö antylichwiarsk─ů. Niech┼╝e Bankowy Fundusz Gwarancyjny postara si─Ö wym├│c na bankach tak─ů zmian─Ö polityki kredytowej, by ograniczy─ç wysoko┼Ť─ç op┼éat dodatkowych i poziom komplikacji um├│w. Niech┼╝e Urz─ůd Ochrony Konkurencji i Konsument├│w postara si─Ö przygotowa─ç propozycj─Ö przepis├│w blokuj─ůcych niekt├│re formy reklamy nieuczciwych kredyt├│w. W innym wypadku kampania ÔÇ×Zanim PodpiszeszÔÇŁ nie tylko oka┼╝e si─Ö nieskuteczna, ale dodatkowo wzmocni do┼Ť─ç powszechne odczucie, jakoby klienci nieuczciwych (bo o takich tu ca┼éy czas mowa) firm udzielaj─ůcych po┼╝yczki i oferuj─ůcych inwestycje wysokiego ryzyka byli ÔÇ×sami sobie winniÔÇŁ, skoro nie pos┼éuchali ┼Ťwiat┼éych rad pani Krysi.
Sprawa za┼Ť jest znacznie bardziej skomplikowana i wymaga powa┼╝niejszych krok├│w. Tak┼╝e tych ze strony organizator├│w kampanii. P├│ki co sprawia ona wra┼╝enie kiepskiego alibi i zrzucania z siebie odpowiedzialno┼Ťci przez instytucje pa┼ästwowe. Listka figowego, kryj─ůcego bardzo brzydk─ů rzeczywisto┼Ť─ç urz─Ödniczego i politycznego zaniechania.
 
Przeczytaj inne teksty Autora.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś