magazyn lewicy katolickiej

Wykluczeni mimo pomocy

Pomoc przynosi wi─Öcej szk├│d ni┼╝ po┼╝ytku, gdy dzieci do┼╝ywiane s─ů separowane od pozosta┼éych i otrzymuj─ů inne, zazwyczaj skromniejsze posi┼éki na szkolnej sto┼é├│wce.

Ilustr.: Tomek Kaczor


Wywiad pochodzi z numeru ÔÇ×Kaganiec O┼ŤwiatyÔÇŁ (ÔÇ×KontaktÔÇŁ 20/2012).
Polskie przedszkola i szko┼éy odtwarzaj─ů spo┼éeczne r├│┼╝nice mi─Ödzy dzie─çmi. Pomoc systemowa cz─Östo nie mo┼╝e sprosta─ç ich indywidualnym i emocjonalnym potrzebom. Jak w┼é─ůcza─ç je do ┼╝ycia spo┼éecznego na r├│wnych prawach, jak integrowa─ç?
 
Edukacja ma w przeciwdzia┼éaniu wykluczeniu spo┼éecznemu powa┼╝n─ů rol─Ö do odegrania. Wp┼éywa ona, poprzez przekaz szeroko rozumianych kompetencji oraz ich weryfikacj─Ö, na rozmieszczenie jednostek w strukturze spo┼éecznej. Sama te┼╝ mo┼╝e ow─ů struktur─Ö wsp├│┼ékszta┼étowa─ç, socjalizuj─ůc ludzi do okre┼Ťlonych wzorc├│w i regu┼é gry, wed┼éug kt├│rych kolejne pokolenia mog─ů chcie─ç kszta┼étowa─ç realia.
Najcz─Ö┼Ťciej my┼Ťlimy o wykluczeniu edukacyjnym, operuj─ůc kryterium podmiotowym – kto jest wykluczany lub zagro┼╝ony wykluczeniem? Najcz─Ö┼Ťciej w tym kontek┼Ťcie my┼Ťlimy o dzieciach ubogich i/lub wychowuj─ůcych si─Ö w dysfunkcyjnych rodzinach. Nast─Öpnie dodajemy osoby niepe┼énosprawne i r├│┼╝nego rodzaju mniejszo┼Ťci, zw┼éaszcza etniczne. W ostatnich latach pojawia si─Ö tak┼╝e temat marginalizacji os├│b poszukuj─ůcych nieheteroseksualnej to┼╝samo┼Ťci psychoemocjonalnej, do┼Ťwiadczaj─ůcych ze strony otoczenia, zamiast wsparcia i zrozumienia, napi─Ötnowania. Katalog grup podatnych na wykluczenie jest szeroki┬ái z natury rzeczy niedomkni─Öty.
To przykre zjawisko mo┼╝e dotyka─ç dziecko r├│wnie┼╝ ze wzgl─Ödu na bardzo jednostkowe cechy (np. wygl─ůd, spos├│b bycia, zawstydzaj─ůce lub traumatyczne wydarzenie biograficzne etc.), kt├│re trudno uj─ů─ç w szerszych kategoriach socjologicznych. Osoby takie cz─Östo pozostaj─ů same ze swym problemem nie umiej─ůc go wyartyku┼éowa─ç.
 
Grupy ryzyka i mechanizmy wykluczenia
Socjolog edukacji, dr Przemys┼éaw Sadura zasugerowa┼é ongi┼Ť, by nie patrze─ç na wykluczenie edukacyjne jedynie przez pryzmat wybranych grup, kt├│re go do┼Ťwiadczaj─ů, ale mechanizm├│w, kt├│re do tego prowadz─ů. Poniek─ůd jest to trafny trop. Przemawia za tym nie tylko fakt, ┼╝e pewnych sytuacji wykluczenia nie da si─Ö odnie┼Ť─ç wprost do do┼Ťwiadcze┼ä grupowych, ale tak┼╝e to, ┼╝e wiele rodzaj├│w wyklucze┼ä nak┼éada si─Ö na siebie lub przechodzi z jednej formy w inn─ů. Dla przyk┼éadu: poczucie bycia gorszym rodzi frustracj─Ö, kt├│ra mo┼╝e prowadzi─ç do wycofania, apatii i szkolnych niepowodze┼ä, b─ůd┼║ zosta─ç roz┼éadowana przy pomocy zachowa┼ä agresywnych, r├│wnie┼╝ spotykaj─ůcych si─Ö ze szkolnymi sankcjami i spo┼éecznym ostracyzmem.
Nak┼éadanie si─Ö wyklucze┼ä mo┼╝e za┼Ť zachodzi─ç, gdy wyst─Öpuj─ů dwa predykatory wykluczenia jednocze┼Ťnie, np. w przypadku dzieci zar├│wno niepe┼énosprawnych i ubogich (jest to sk─ůdin─ůd w Polsce do┼Ť─ç liczna grupa). W ostatnim czasie g┼éo┼Ťno by┼éo w mediach o dzieciach romskich, kt├│re kilkakrotnie cz─Ö┼Ťciej trafiaj─ů do szk├│┼é specjalnych, ni┼╝ reszta szkolnej populacji. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e jest to wynik zar├│wno zaniedba┼ä na wcze┼Ťniejszych etapach rozwoju, jak i nieadekwatnych test├│w stosowanych w orzecznictwie przez poradnie pedagogiczno-psychologiczne, bazuj─ůcych na testach j─Özykowych. Spycha to do ÔÇ×szkolnictwa specjalnego” uczni├│w, kt├│rzy przy odpowiednim wsparciu mogliby kontynuowa─ç nauk─Ö w szko┼éach masowych.
Sytuacja romskich uczni├│w to przyk┼éad tego, jak czynniki instytucjonalne prowadz─ů do spo┼éecznej izolacji dzieci z grup i tak szczeg├│lnie zagro┼╝onych wykluczeniem. Takie mechanizmy trzeba identyfikowa─ç i im przeciwdzia┼éa─ç, przenosz─ůc jednocze┼Ťnie punkt ci─Ö┼╝ko┼Ťci z analizy ÔÇ×grup ryzyka” w kierunku analizy ÔÇ×mechanizm├│w wykluczenia”. A jest ich mn├│stwo i ci─ůgle b─Öd─ů powstawa─ç nowe, tak┼╝e w niespodziewanych miejscach. Nie spos├│b odkry─ç panaceum kt├│rego znalezienie i zastosowanie uczyni┼éoby szko┼é─Ö woln─ů od wyklucze┼ä.
R├│┼╝ne formy wyklucze┼ä wymagaj─ů zastosowania r├│┼╝nych instrument├│w, a szerzej – odmiennych podej┼Ť─ç. W przypadku niekt├│rych grup (np. niepe┼énosprawnych czy mniejszo┼Ťci) inkluzja mo┼╝e dokona─ç si─Ö przez ich uznanie za r├│wnoprawnych i normalizacj─Ö ich funkcjonowania w szkolnym otoczeniu. W przypadku innych (np. ofiar szkolnej lub domowej przemocy) chodzi o pomoc w przezwyci─Ö┼╝aniu sytuacji, w jakiej si─Ö znale┼║li.
 
Instrumenty mi─Ökkie i twarde
Na pewno jednak warto inwestowa─ç w taki klimat edukacyjny, by wszyscy aktorzy ┼╝ycia szkolnego byli jak najbardziej uwra┼╝liwieni na dyskryminacj─Ö, marginalizacj─Ö i wykluczenie. W├│wczas te zjawiska b─Öd─ů wyst─Öpowa┼éy rzadziej. Kr├│tko m├│wi─ůc, w walce z edukacyjnym wykluczeniem warto postawi─ç na to, co jest zreszt─ů jednym z g┼é├│wnych cel├│w polityki edukacyjnej w og├│le – czyli odpowiedni─ů socjalizacj─Ö. I to nie tylko do tolerancji. Tak┼╝e do solidarno┼Ťci i integracji.
Nale┼╝y jednocze┼Ťnie pami─Öta─ç, ┼╝e ocieplenie klimatu edukacyjnego i wszystkie mi─Ökkie formy przeciwdzia┼éania wykluczeniu mog─ů nie wystarczy─ç. Bywa, ┼╝e potrzebne s─ů r├│wnie┼╝ twarde instrumenty. Dla przyk┼éadu, problemy z integracj─ů dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych maj─ů w du┼╝ej mierze (cho─ç nie tylko) ┼║r├│d┼éo w wadliwym mechanizmie finansowania edukacji uczni├│w niepe┼énosprawnych. Bud┼╝et przeznacza zwi─Ökszone kwoty z subwencji og├│lnej na ka┼╝dego takiego ucznia po to, by dostosowa─ç warunki i metody do jego specjalnych potrzeb i wyr├│wna─ç jego szanse edukacyjne. Nie ma jednak kontroli nad wydatkowaniem tych pieni─Ödzy przez samorz─ůdy, kt├│re cz─Östo nie dostarczaj─ů ich w odpowiedniej ilo┼Ťci do szk├│┼é. Z kolei dyrektorzy plac├│wek, kt├│rzy s─ů zwolnieni z obowi─ůzku rozliczania si─Ö z tych pieni─Ödzy, nie zawsze wydaj─ů je zgodnie z przeznaczeniem. Zmiana tego mechanizmu wymaga modyfikacji prawa dotycz─ůcego sposobu finansowania kszta┼écenia dzieci ze SPE. Nie jest to wystarczaj─ůcy warunek w┼é─ůczenia tych dzieci do spo┼éecze┼ästwa, ale z pewno┼Ťci─ů konieczny.
W przeciwdzia┼éaniu wykluczeniu dzieci o niekorzystnym statusie spo┼éeczno-ekonomicznym, nie mo┼╝e zabrakn─ů─ç r├│wnie┼╝ twardych instrument├│w. Z licznych bada┼ä wynika, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie uwarunkowania ┼Ťrodowiskowe szczeg├│lnie silnie determinuj─ů niepowodzenia szkolne. M├│wi─ůc o statusie spo┼éeczno-ekonomicznym, najcz─Ö┼Ťciej rozwa┼╝a si─Ö takie jego komponenty, jak sytuacja ekonomiczna rodziny, wykszta┼écenie rodzic├│w czy miejsce zamieszkania. Wed┼éug wieloletniego badacza nier├│wno┼Ťci edukacyjnych, prof. Ireneusza Bia┼éeckiego, tym, co silnie koreluje z wynikami edukacyjnymi, jest liczba ksi─ů┼╝ek w domu. Wi─ů┼╝e si─Ö to z kategoriami habitusu i kapita┼éu kulturowego stosowanymi przez Pierre’a Bourdieu. Nawi─ůzuj─ůc do jego teorii, mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e system szkolny w istocie odtwarza, a niekiedy pog┼é─Öbia i cementuje r├│┼╝nice w sytuacji dziecka, wynikaj─ůce z jego pochodzenia. Nie nale┼╝y jednak obecnej sytuacji traktowa─ç jako koniecznej.
 
Czy dost─Öp do przedszkoli wystarczy?
Przeciwnie, trzeba sobie u┼Ťwiadomi─ç ryzyko i pr├│bowa─ç dzia┼éa─ç w taki spos├│b, by je ograniczy─ç. Najcz─Ö┼Ťciej w tym kontek┼Ťcie pojawia si─Ö postulat upowszechniania opieki przedszkolnej, obecnie – przynajmniej w deklaracjach – przyjmowany niemal przez wszystkich. Edukacja przedszkolna jawi si─Ö jako czynnik wyr├│wnywania szans, a tak┼╝e spos├│b na u┼éatwienie matkom wej┼Ťcia na rynek pracy i zmniejszenie tym samym ryzyka ub├│stwa ca┼éych rodzin. Polska transformacja przynios┼éa spadek poda┼╝y przedszkoli i ┼╝┼éobk├│w do tego stopnia, ┼╝e pod wzgl─Ödem wska┼║nik├│w skolaryzacji przedszkolnej byli┼Ťmy na ostatnich miejscach w Europie. Problem dotyka zw┼éaszcza dzieci mieszkaj─ůce na wsi, kt├│rym zreszt─ů szczeg├│lnie przyda┼éaby si─Ö edukacja przedszkolna ze wzgl─Ödu na deficyty ┼Ťrodowiskowe: du┼╝e zagro┼╝enie ub├│stwem, statystycznie niskie wykszta┼écenie rodzic├│w, skromniejszy dost─Öp do bibliotek i innych instytucji kulturalnych. W ostatnim czasie wska┼║niki skolaryzacji przedszkolnej, zw┼éaszcza na wsi, poszybowa┼éy w g├│r─Ö, min. dzi─Öki wykorzystaniu ┼Ťrodk├│w unijnych.
Popularno┼Ť─ç korzystania z przedszkoli w Polsce jest jednak powi─ůzana z poziomem wykszta┼écenia rodzic├│w, przez co dzieci o najni┼╝szym rodzinnym kapitale kulturowym maj─ů najmniejsze szanse jego kompensacji. Pojawia si─Ö te┼╝ pytanie, do jakich grup spo┼éecznych nale┼╝y ten coraz mniejszy odsetek dzieci kt├│re wci─ů┼╝ znajduj─ů si─Ö poza systemem opieki przedszkolnej? Czy nie s─ů to w┼éa┼Ťnie te najbardziej potrzebuj─ůce, o deficytach ┼Ťrodowiskowych i biologicznych? Dzi┼Ť, gdy edukacja na poziomie przedszkolnym staje si─Ö coraz powszechniejsza, indywidualny koszt znalezienia si─Ö poza systemem, zw┼éaszcza dla dzieci defaworyzowanych, ro┼Ťnie. W momencie przekroczenia mur├│w szkolnych dzieci te do┼Ťwiadczaj─ů jeszcze wi─Ökszego dystansu mi─Ödzy swoimi kompetencjami a r├│wie┼Ťnikami, kt├│rzy maj─ů za sob─ů przygotowanie przedszkolne.
Obecnie prawo zmierza ku upowszechnianiu edukacji przedszkolnej. Problem w tym, ┼╝e na te, z zasady s┼éuszne, kroki nie s─ů przeznaczane okre┼Ťlone ┼Ťrodki z bud┼╝etu. Opieka przedszkolna jest wci─ů┼╝ poza mechanizmem subwencji o┼Ťwiatowej, co oznacza przerzucenie koszt├│w na barki samorz─ůd├│w i, cz─Ö┼Ťciowo, rodzic├│w. Rozwija si─Ö te┼╝ rynek prywatnych przedszkoli, do kt├│rych trafia m┼éodzie┼╝ o innym pochodzeniu, ni┼╝ ta w publicznych. Powstaje i pog┼é─Öbia si─Ö segregacja spo┼éeczna – pod┼éo┼╝e pod p├│┼║niejsze mechanizmy wykluczeniowe.
 
Od samego mieszania herbata nie b─Ödzie s┼éodsza
W zorientowanych prospo┼éecznie dyskursach edukacyjnych du┼╝o uwagi po┼Ťwi─Öca si─Ö brakowi segregacji i wczesnej selekcji, jaka obowi─ůzuje na przyk┼éad w Niemczech. To na pewno wa┼╝ny krok, ale bynajmniej nie wystarczaj─ůcy. Samo wymieszanie ze sob─ů dzieci o r├│┼╝nym statusie – je┼Ťli nie towarzysz─ů temu skuteczne dzia┼éania integracyjne – mo┼╝e bowiem sprawia─ç, ┼╝e r├│┼╝nice spo┼éeczne mi─Ödzy nimi b─Öd─ů szczeg├│lnie mocno odczuwane.
Podobnych lekcji dostarcza integracja dzieci niepe┼énosprawnych w szko┼éach masowych. Samo zetkni─Öcie tych dzieci z pe┼énosprawnymi r├│wie┼Ťnikami nie wystarczy, by integracja przebiega┼éa sprawnie, cz─Östo wznosz─ů si─Ö mi─Ödzy dzie─çmi mentalne mury i narastaj─ů uprzedzenia.
Potrzeba zatem aktywnych dzia┼éa┼ä na rzecz dzieci maj─ůcych gorszy start. Jednym z nich jest polityka wsparcia materialnego uczni├│w. W Polsce ten wymiar pomocy, cho─ç mo┼╝e nie najwa┼╝niejszy, jest jednak mocno uzasadniony. Dzieci do┼Ťwiadczaj─ůcych ub├│stwa lub wykluczenia spo┼éecznego jest w Polsce, wed┼éug bada┼ä Eurostatu, a┼╝ 30%. Tak┼╝e g┼é─Öbia tego wykluczenia niepokoi – mn├│stwo dzieci ┼╝yje w gospodarstwach domowych, w kt├│rych doch├│d utrzymuje si─Ö na poziomie minimum egzystencji, umo┼╝liwiaj─ůcym biologiczne przetrwanie. Takich rodzin nie sta─ç na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a co dopiero kupno nowych podr─Öcznik├│w, przybor├│w, ubra┼ä, a tym bardziej op┼éacenie dzieciom dodatkowych zaj─Ö─ç. W Szwecji i Finlandii podr─Öczniki i przybory szkolne na etapie kszta┼écenia powszechnego wszystkim uczniom (nie tylko najubo┼╝szym) funduje pa┼ästwo. W Polsce pa┼ästwo cz─Ö┼Ťciowo partycypuje w pokrywaniu tych wydatk├│w, ale adresuj─ůc wsparcie w spos├│b selektywny.
Ustawa o systemie o┼Ťwiaty z 1991 roku wyszczeg├│lnia takie formy pomocy jak stypendium szkolne i zasi┼éek szkolny. Opr├│cz tego mamy jeszcze zwi─ůzane z edukacj─ů dodatki do ┼Ťwiadcze┼ä rodzinnych: w zwi─ůzku z rozpocz─Öciem roku szkolnego czy kszta┼éceniem poza miejscem zamieszkania. Do tego dochodz─ů rz─ůdowe programy: Wyprawka Szkolna oraz wieloletni program Pomoc Pa┼ästwa w Zakresie Do┼╝ywiania, a tak┼╝e programy wsp├│┼éfinansowane przez UE: Szklanka mleka i Owoce w szkole.
Du┼╝a liczba program├│w do┼╝ywiania jest w Polsce jak najbardziej potrzebna. Niedo┼╝ywienie nie musi jednak wi─ůza─ç si─Ö tylko z ub├│stwem, ale na przyk┼éad z zaniedbaniem dziecka lub z┼éymi wzorcami ┼╝ywieniowymi. Skutkuje to zwielokrotnionym ryzykiem marginalizacji. Takie dzieci nie mog─ů si─Ö efektywnie uczy─ç, cz─Ö┼Ťciej choruj─ů, co zwi─Öksza absencj─Ö; cz─Ö┼Ťciej te┼╝ uciekaj─ů w apati─Ö lub agresj─Ö.
Programy te s─ů przyznawane na r├│┼╝nych zasadach, ale zazwyczaj decyduje o tym wysoko┼Ť─ç dochodu uprawniaj─ůcego czy to do pomocy spo┼éecznej, czy ┼Ťwiadcze┼ä rodzinnych. Poniewa┼╝ obydwa (do┼Ť─ç niskie) progi by┼éy przez wiele lat zamro┼╝one, wiele rodzin wypad┼éo poza system wsparcia, nieznacznie przekraczaj─ůc pr├│g, a jednocze┼Ťnie nie b─Öd─ůc na tyle zamo┼╝nymi, by w┼éasnym sumptem zapewni─ç dzieciom pomoce naukowe. Poza programami ┼╝ywieniowymi, dominuj─ůca w praktyce jest pieni─Ö┼╝na forma ┼Ťwiadcze┼ä (nawet tam gdzie prawo zaleca form─Ö rzeczow─ů), kt├│ra jest o tyle ryzykowna, ┼╝e nie daje gwarancji, i┼╝ ┼Ťrodki zostan─ů m─ůdrze spo┼╝ytkowane na edukacj─Ö dzieci. Obawy takie rosn─ů zw┼éaszcza, gdy m├│wimy o rodzinach patologicznych.
Liczne badania pokazuj─ů, ┼╝e nie tyle sama bieda, co w┼éa┼Ťnie wsp├│┼éwyst─Öpuj─ůce z ni─ů patologie, s─ů czynnikiem najsilniej determinuj─ůcym wykluczenie edukacyjne. Dlatego te┼╝ pomoc dziecku powinna wsp├│┼égra─ç z dzia┼éaniami na rzecz rodziny, w kt├│rej si─Ö wychowuje.
Polityka przeciwdzia┼éania wykluczeniu musi r├│wnolegle wykonywa─ç dwa zadania. Z jednej strony: uniezale┼╝nienia szans dziecka od statusu rodzinnego (zw┼éaszcza przeciwdzia┼éania przekazywaniu negatywnego statusu i negatywnych wzorc├│w) oraz kompensowania deficyt├│w rodzinnych: materialnych, socjalizacyjnych, nieraz – co najtrudniejsze – tak┼╝e emocjonalnych. Z drugiej za┼Ť strony musi wychodzi─ç do rodzic├│w, w┼é─ůcza─ç ich w proces wychowawczy dziecka i w walk─Ö na rzecz przezwyci─Ö┼╝enia jego trudno┼Ťci szkolnych. Wykonanie tego trudnego zadania by─ç mo┼╝e b─Ödzie ┼éatwiejsze wraz z rozwojem liczebnym i profesjonalizacj─ů s┼éu┼╝b spo┼éecznych pracuj─ůcych z rodzin─ů i lepsz─ů koordynacj─ů pracy ich i kadry pedagogicznej szko┼éy.
Niestety, daj─ůce si─Ö ┼éatwo zaobserwowa─ç tendencje do likwidacji plac├│wek i w konsekwencji, oddalenia miejsca zamieszkania od miejsca nauki mog─ů jeszcze bardziej wykorzeni─ç instytucj─Ö szko┼éy ze ┼Ťrodowiskowego (w tym rodzinnego) kontekstu ┼╝ycia dziecka. Dystans przestrzenny mo┼╝e si─Ö prze┼éo┼╝y─ç na dystans komunikacyjny mi─Ödzy rodzin─ů a szko┼é─ů.
 
Kiedy pomoc mo┼╝e przynosi─ç szkody
W realizacji program├│w do┼╝ywiania dochodzi jeszcze problem segregacji i stygmatyzacji beneficjent├│w wsparcia. Bywa, ┼╝e pomoc przynosi wi─Öcej szk├│d ni┼╝ po┼╝ytku. Dzieje si─Ö tak na przyk┼éad, gdy dzieci do┼╝ywiane s─ů separowane od pozosta┼éych i otrzymuj─ů inne, zazwyczaj skromniejsze posi┼éki na szkolnej sto┼é├│wce. Strach przed stygmatyzacj─ů mo┼╝e powodowa─ç, ┼╝e po wsparcie nie zg┼éosi si─Ö cz─Ö┼Ť─ç uprawnionych, g┼éodnych dzieci. Wida─ç wi─Öc, ┼╝e w pomocy uczniom liczy si─Ö nie tylko jej tre┼Ť─ç ale tak┼╝e spos├│b, w jaki jest dostarczana.
Identyfikacja potrzeb bywa nie┼éatwa. Nie da si─Ö tego problemu rozwi─ůza─ç systemowo, wiele zale┼╝y od indywidualnej pracy. Dla przyk┼éadu: dzieci do┼Ťwiadczaj─ůce przemocy w domu wstydz─ů si─Ö pokaza─ç siniaki i pr─Ögi na ciele, w efekcie nie ─çwicz─ů na WF-ie i nie bawi─ů si─Ö na podw├│rku, pog┼é─Öbiaj─ůc w┼éasn─ů marginalizacj─Ö na zaj─Öciach i w czasie wolnym. Uczniowie do┼Ťwiadczaj─ůcy przemocy w szkole nie zawsze chc─ů si─Ö tym dzieli─ç z otoczeniem. Z autopsji wiem, i┼╝ przemoc, je┼Ťli jest systematyczna (jak szkolna fala), cz─Östo wi─ů┼╝e si─Ö z naznaczeniem, z poczuciem bycia gorszym i nieakceptowanym. A dzi┼Ť m┼éodzie┼╝ jest nara┼╝ona na znacznie bardziej wyrafinowane techniki przemocy (np. cyber-przemoc).
Moja praca z dzie─çmi z trudnych ┼Ťrodowisk dowodzi, ┼╝e dziecko, kt├│re czuje si─Ö zaszczute przez otoczenie, ma trudno┼Ťci z otworzeniem si─Ö nawet przed osobami kt├│re podchodz─ů do niego z ┼╝yczliwo┼Ťci─ů. Podstawowe┬ádwie bariery psychologiczne, jakie trzeba przezwyci─Ö┼╝y─ç, to niewiara takiego dziecka w samego siebie i nieufno┼Ť─ç wobec otoczenia. To, co mo┼╝na zrobi─ç systemowo, to doskonali─ç spos├│b kszta┼écenia kadry pedagogicznej w zakresie identyfikowania takich problem├│w i pracy z dzie─çmi ich do┼Ťwiadczaj─ůcych.
 
Zapobiec marginalizacji na rynku pracy
Ostatni wymiar walki z wykluczeniem poprzez system edukacji odnosi si─Ö do los├│w przysz┼éych absolwent├│w. W ┼Ťwietle d─ů┼╝e┼ä do budowania gospodarki i spo┼éecze┼ästwa opartego na wiedzy, edukacji przypisuje si─Ö coraz wa┼╝niejsz─ů rol─Ö. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e w dyskursie publicznym przecenia si─Ö mo┼╝liwo┼Ťci szko┼éy w tym zakresie. Szko┼éa powinna przygotowywa─ç do poradzenia sobie w ┼╝yciu doros┼éym, tak┼╝e zawodowym, ale nie mo┼╝e da─ç gwarancji, ┼╝e osoby, kt├│re j─ů opuszcz─ů, znajd─ů odpowiednie zatrudnienie. To zale┼╝y od wielu innych czynnik├│w, w tym polityki gospodarczej i sytuacji na rynku pracy. Dop├│ki mamy gospodark─Ö nie innowacyjn─ů, a imitacyjn─ů, opart─ů nie na kapitale intelektualnym, a niskich kosztach pracy, szko┼éa ma stosunkowo niewielkie pole manewru.
W Unii Europejskiej postuluje si─Ö ograniczenie liczby tzw. early school leavers (os├│b, kt├│re opuszczaj─ů system edukacyjny na poziomie co najwy┼╝ej gimnazjalnym), traktowanych jako szczeg├│lnie zagro┼╝onych wykluczeniem spo┼éecznym i zawodowym. W Polsce, podobnie jak w innych krajach postkomunistycznych, wska┼║nik ├│w jest na bardzo niskim poziomie w por├│wnaniu np. z wi─Ökszo┼Ťci─ů kraj├│w ┼Ťr├│dziemnomorskich. C├│┼╝ jednak z tego, skoro i tak zagro┼╝enie bezrobociem m┼éodych jest jednym z najwy┼╝szych w ca┼éej Wsp├│lnocie? Samo uczestnictwo w systemie edukacyjnym, tak┼╝e na wy┼╝szych poziomych, nie daje gwarancji spo┼éecznej ani rynkowej inkluzji.
System kszta┼écenia musi wyposa┼╝a─ç uczni├│w nie tyle w ┼Ťcis┼ée zawodowe umiej─Ötno┼Ťci, ile w kompetencje rozwi─ůzywania niestandardowych problem├│w i odnajdywania si─Ö w nowych sytuacjach. Nale┼╝y wzmacnia─ç ich potencja┼é krytyczny, ┼╝eby w przysz┼éo┼Ťci mogli odrzuci─ç status quo i uczyni─ç rzeczywisto┼Ť─ç lepsz─ů. Lepsz─ů, czyli tak─ů, w kt├│rej dominuj─ů mechanizmy spo┼éecznej integracji, a nie odrzucenia.
 
UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods┼éona ÔÇ×KontaktuÔÇŁ b─Ödzie ukazywa─ç si─Ö raz na dwa tygodnie ÔÇô co drugi poniedzia┼éek. Serdecznie zapraszamy do lektury!
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś