Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wielka Brytania, czyli jak nie prowadzi─ç polityki mieszkaniowej

Liberalizacja mieszkalnictwa post─Öpowa┼éa, podmioty prywatne zajmowa┼éy si─Ö wynajmowaniem mieszka┼ä socjalnych. A to tylko dodatkowo zwi─Öksza┼éo rozwarstwienie spo┼éeczne. Innym skutkiem tego s─ů tak┼╝e bardzo z┼ée warunki panuj─ůce w mieszkaniach, kt├│re zajmuj─ů najbiedniejsi. W Polsce sytuacja nie jest tak dramatyczna, ale poprzez zaniedbania i ┼║le rozumiany liberalizm, borykamy si─Ö z podobnymi problemami jak Brytyjczycy.

Ilustr.: Rafał Kucharczuk


W moim artykule ÔÇ×Czasy Mobilno┼ŤciÔÇŁ przeciwstawi┼éem si─Ö panuj─ůcemu w Polsce ÔÇ×przywi─ůzywaniu do ziemiÔÇŁ poprzez system kredyt├│w hipotecznych, a tak┼╝e wysun─ů┼éem propozycj─Ö, by zamiast promowa─ç programy typu ÔÇ×Rodzina na SwoimÔÇŁ (co za paskudna nazwa, swoj─ů drog─ů), skupi─ç si─Ö na rozbudowaniu i profesjonalizacji rynku najmu. Teraz chcia┼ébym nieco rozwin─ů─ç t─Ö my┼Ťl, opieraj─ůc si─Ö na do┼Ťwiadczeniach brytyjskich, opisanych w ksi─ů┼╝ce Anny Minton ÔÇ×Ground Control. Fear and Happiness in the Twenty-First-Century CityÔÇŁ. Autorka kompleksowo i krytycznie rozprawia si─Ö polityk─ů brytyjskich w┼éadz odno┼Ťnie miast, nieruchomo┼Ťci, inwigilacji, egzekwowania prawa i percepcji przest─Öpczo┼Ťci. Ksi─ů┼╝ka jest doskonale udokumentowana, a ze wzgl─Ödu na jej kompleksowy charakter skupi─Ö si─Ö na cz─Ö┼Ťci dotycz─ůcej rynku nieruchomo┼Ťci i subsydiowania mieszka┼ä. A ta jest tyle┼╝ interesuj─ůca, co smutna.
 
W latach 50. i 60. XX wieku wiele mieszka┼ä komunalnych – wiktoria┼äskich, ceglanych szeregowc├│w zosta┼éo zr├│wnanych z ziemi─ů, a w ich miejsce postawiono bloki. Obecnie to samo ma miejsce pod egid─ů programu Pathfinder. Celem programu jest dywersyfikacja mieszka┼äc├│w, poprawienie warto┼Ťci osiedli i zwi─Ökszenie ich atrakcyjno┼Ťci. Opiera si─Ö na zasadach partnerstwa publicznoÔÇôprywatnego. W praktyce miejsce ma wyw┼éaszczanie mieszka┼äc├│w poprzez nakaz sprzeda┼╝y. Uchwalony w 2004 r. Compulsory Purchase Act umo┼╝liwia wydanie nakazu sprzeda┼╝y w oparciu wy┼é─ůcznie o dobrobyt ekonomiczny danego obszaru. Ma to zwi─ůzek z dzia┼éaniem deweloper├│w, kt├│rzy w ten spos├│b uzyskuj─ů tanie dzia┼éki budowlane. Jednocze┼Ťnie Minton opisuje tak┼╝e wt├│rn─ů prywatyzacj─Ö przestrzeni publicznej w Wielkiej Brytanii poprzez BID (Business Improvement Districts), kiedy to w┼éadze miejskie de facto oddaj─ů prywatnym inwestorom cz─Ö┼Ť─ç miast. Najbardziej znamienny jest przypadek londy┼äskiego Dockland.
Doki podupad┼éy wraz z rozwojem transportu kontenerowego, kiedy to przesta┼éy by─ç potrzebne, a ich miejsce zaj─Ö┼éy terminale kontenerowe. Rz─ůd Margaret Thatcher, w my┼Ťl neoliberalnego podej┼Ťcia, postanowi┼é wprowadzi─ç w ┼╝ycie postulaty idei ÔÇ×skapywaniaÔÇŁ (trickleÔÇôdown economy). Jej za┼éo┼╝eniem jest przekonanie, ┼╝e je┼Ťli pozwolimy g├│rnej warstwie spo┼éecze┼ästwa si─Ö bogaci─ç, obywatele z warstw ni┼╝szych tak┼╝e na tym zyskaj─ů poprzez zwi─Ökszony popyt na dobra i us┼éugi i id─ůce za tym nowe miejsca pracy. Dostatek ma przes─ůcza─ç si─Ö od warstw wy┼╝szych do ni┼╝szych.
 
Praktycznym owocem tej doktryny by┼éo postawienie kompleksu biurowo-us┼éugowego Canary Wharf, a obok niego tak┼╝e apartamentowc├│w dla pracuj─ůcych w nim yuppie. Aby z kolei owi yuppie nie czuli si─Ö zagro┼╝eni w ÔÇô b─ůd┼║ co b─ůd┼║ ÔÇô do┼Ť─ç zakazanej okolicy, osiedla zosta┼éy zamkni─Öte.
Skutkiem by┼éa alienacja nowych mieszka┼äc├│w od starych, co poci─ůgn─Ö┼éo za sob─ů frustracj─Ö i wyobcowanie ludzi, kt├│rzy mieszkali w okolicy od pokole┼ä. W obr─Öbie BID cz─Östo nie mog─ů oni nawet swobodnie chodzi─ç po ulicach, poniewa┼╝ wskutek grodzenia dawne trakty zosta┼éy zagrodzone, a wsz─Ödzie pe┼éno jest ochroniarzy z kompleks├│w biurowoÔÇôus┼éugowoÔÇôrozrywkowych. W konsekwencji dochodzi do wy┼é─ůczenia sporych cz─Ö┼Ťci brytyjskich miast ÔÇô cz─Östo w ┼Ťr├│dmie┼Ťciu ÔÇô z przestrzeni publicznej.
 
Strze┼╝one osiedla w Wielkiej Brytanii s─ů coraz popularniejsze. Z jednej strony to snobizm. Z drugiej ÔÇô cz─Östo konieczno┼Ť─ç. Mieszka┼äcy zamkni─Ötych osiedli wyznaj─ů Minton, ┼╝e czuj─ů si─Ö zak┼éopotani, mieszkaj─ůc za wysokim, strze┼╝onym p┼éotem, ale dom im si─Ö spodoba┼é, a dodatkowo, dzi─Öki ogrodzeniu, ubezpieczenie by┼éo ta┼äsze. Tak oto wkraczamy w kr─ůg FIRE.
FIRE to skr├│t od finance, insurance, real estate. Domy na strze┼╝onych osiedlach w Wielkiej Brytanii s─ů cz─Östo stawiane za pieni─ůdze funduszy inwestycyjnych. Dzi─Öki temu, ┼╝e s─ů ogrodzone i naszpikowane kamerami, ich ubezpieczenie jest ta┼äsze, ni┼╝ by┼éoby w wypadku podobnego domu, ale na zwyczajnym osiedlu. Powoduje to samonap─Ödzaj─ůc─ů si─Ö spiral─Ö. To opcja dla zamo┼╝niejszych obywateli. Pozostali musieli radzi─ç sobie inaczej.
 
W 1978 roku pa┼ästwo wybudowa┼éo 100.000 mieszka┼ä, a prywatni inwestorzy ÔÇô 150.000. Po obj─Öciu rz─ůd├│w przez konserwatyst├│w udzia┼é pa┼ästwa corocznie si─Ö zmniejsza┼é. Dodatkowo, najemcy mieszka┼ä komunalnych (z kt├│rych 1/3 osi─ůga┼éa zarobki powy┼╝ej przeci─Ötnej) otrzymali mo┼╝liwo┼Ť─ç wykupienia mieszka┼ä nawet z 50% bonifikat─ů w stosunku do ceny rynkowej. Skorzysta┼éo z tego 1,5 miliona ludzi. W po┼é─ůczeniu z prywatyzacj─ů najmu by┼éych mieszka┼ä komunalnych, doprowadzi┼éo to tak┼╝e do ogromnego rozwarstwienia spo┼éecznego ÔÇô okolice, w kt├│rych mieszka┼äc├│w nie by┼éo sta─ç na wykup, zacz─Ö┼éy si─Ö powoli zmienia─ç w slumsy. Sytuacja by┼éa tym gorsza, ┼╝e w┼éadze miast nie mog┼éy zainwestowa─ç zarobionych w ten spos├│b pieni─Ödzy wÔÇŽ mieszkania komunalne.
Jednocze┼Ťnie rz─ůd postanowi┼é sprzeda─ç lokale komunalne przedsi─Öbiorcom prywatnym, a czynsze dla potrzebuj─ůcych subsydiowa─ç. Tyle tylko, ┼╝e sektor najmu nie jest regulowany. W badaniach przeprowadzonych w 2009 roku przez jednego z zarz─ůdc├│w firm wynajmuj─ůcych mieszkania, Johna Sima, okaza┼éo si─Ö, ┼╝e 82% wynaj─Ötych nieruchomo┼Ťci nie spe┼énia standard├│w Housing Act z 2004, z czego w 71% ma si─Ö do czynienia z takimi problemami jak brak izolacji, zat┼éoczenie, zawilgocenie i grzyb.
 
Ciekawym jest to, ┼╝e po boomie polityki hipoteki pod najem (buy-to-let), kiedy to wynajmowanie lokali sta┼éo si─Ö pot─Ö┼╝nym sektorem gospodarki, nie ma w Wielkiej Brytanii ┼╝adnych regulacji, ani organ├│w kontrolnych jak cho─çby Rzecznik Wynajmuj─ůcych. Rozrost ga┼é─Özi prywatnego najmu nast─ůpi┼é, niestety, g┼é├│wnie w tej cz─Ö┼Ťci rynku, kt├│ra obejmuje najmniej zamo┼╝nych klient├│w.
Liberalizacja mieszkalnictwa post─Öpowa┼éa, podmioty prywatne stawa┼éy si─Ö Licensed Social Landlords, czyli w┼éa┼Ťnie wynajmuj─ůcymi mieszkania socjalne, a dodatkowo poprzez polityk─Ö wprowadzaj─ůc─ů buy-to-let, sta┼é si─Ö to op┼éacalny dla wynajmuj─ůcych biznes. Ale to tylko dodatkowo zwi─Öksza rozwarstwienie spo┼éeczne, a skutkiem tego s─ů tak┼╝e w┼éa┼Ťnie bardzo z┼ée warunki panuj─ůce w mieszkaniach, kt├│re zajmuj─ů najbiedniejsi.
 
W Polsce sytuacja nie jest tak dramatyczna, ale poprzez zaniedbania i ┼║le rozumiany liberalizm, tak┼╝e u nas powsta┼éa monokultura deweloper├│w. Borykamy si─Ö z podobnymi problemami jak Brytyjczycy, je┼Ťli idzie o jej regulacj─Ö i rozwarstwienie na rynku mieszkaniowym. Jak mo┼╝emy uczy─ç si─Ö z brytyjskich do┼Ťwiadcze┼ä? Przede wszystkim ÔÇô jak s─ůdz─Ö ÔÇô powinni┼Ťmy przeformu┼éowa─ç zagadnienie. Zamiast ÔÇ×Niech ka┼╝dy ma w┼éasne mieszkanieÔÇŁ powiedzmy ÔÇ×Niech ka┼╝dy ma gdzie mieszka─çÔÇŁ. Niech obywatele maj─ů wyb├│r: czy chc─ů mie─ç mieszkanie na w┼éasno┼Ť─ç, czy wynaj─Öte. Powierzenie najmu mieszka┼ä komunalnych i socjalnych prywatnym podmiotom nie musi by─ç z┼éym pomys┼éem, o ile zapewni si─Ö odpowiednie przepisy to reguluj─ůce i wprowadzi rzeczywist─ů kontrol─Ö nad ich dzia┼éalno┼Ťci─ů. Dodatkowo nale┼╝y zastanowi─ç si─Ö nad zwr├│ceniem wi─Ökszej uwagi na sp├│┼édzielnie mieszkaniowe. Mog─ů by─ç to bardzo po┼╝yteczne instytucje, kt├│re tak┼╝e zapewni─ů obywatelom dost─Öp do mieszka┼ä. Mimo nie najlepszych skojarze┼ä przywodz─ůcych na my┼Ťl PRL, sp├│┼édzielczo┼Ť─ç w Polsce ma d┼éug─ů tradycj─Ö, si─Ögaj─ůc─ů jeszcze XIX wieku. W krajach skandynawskich czy Holandii wiele mieszka┼ä jest wybudowanych w ramach sp├│┼édzielni lub towarzystw mieszkaniowych.
Przyk┼éad brytyjski jest o tyle cenny, ┼╝e w Wielkiej Brytanii, podobnie jak w Polsce, tak┼╝e nast─ůpi┼éo rozwarstwienie: kto mo┼╝e, kupuje dom na w┼éasno┼Ť─ç, a ci, kt├│rych nie sta─ç, zmuszeni s─ů mieszka─ç w znacznie gorszych warunkach. Tymczasem zwi─Ökszenie r├│┼╝norodno┼Ťci form zamieszkania by┼éoby z korzy┼Ťci─ů zar├│wno dla mieszka┼äc├│w, jak i dla rynku.
 
Przeczytaj inne teksty Autora.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś