fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Ulica, na kt贸rej (nie) by艂em

To poczucie 鈥 unaocznienia i obco艣ci jednocze艣nie. Poczucie odnalezienia jeszcze jednego skrawka (w艂asnej/ojczystej/peryferyjnej/chrze艣cija艅skiej) to偶samo艣ci i 艣wiadomo艣膰 krucho艣ci tego odkrycia.

Ilustr.: Rafa艂 Kucharczuk

To poczucie 鈥 unaocznienia i obco艣ci jednocze艣nie. Poczucie odnalezienia jeszcze jednego skrawka (w艂asnej/ojczystej/peryferyjnej/chrze艣cija艅skiej) to偶samo艣ci i 艣wiadomo艣膰 krucho艣ci tego odkrycia.

 

Ta historia zacz臋艂a si臋 (dla mnie) banalnie 鈥 nad ksi膮偶k膮. I chyba to zbyt szumne okre艣lenie 鈥 鈥瀐istoria鈥. Bo to przecie偶 przypis, albo jota.

Rzecz znalaz艂em w ksi臋garni na ul. Grodzkiej w Krakowie: Anka Grupi艅ska, Joanna Wawrzyniak, 鈥濨untownicy. Polskie lata 70. i 80.鈥, Warszawa 2011. Lektura mocno jest zwi膮zana z wcze艣niejszym projektem Grupi艅skiej, 鈥濸ami臋tanie Peerelu. Opowie艣ci o wsp贸lnych i indywidualnych sposobach na system: 1956-1989鈥. Bohaterowie 鈥濨untownik贸w鈥 rodz膮 si臋 pod koniec lat czterdziestych i w latach pi臋膰dziesi膮tych.

 

Ulica (Nie)Pi臋kna

Tak trafi艂em na opowie艣膰 o 偶yciu Bogdana Bia艂ka, dzia艂acza pierwszej 鈥濻olidarno艣ci鈥, dzisiaj redaktora naczelnego pisma 鈥濩haraktery鈥. I znalaz艂em ksi臋dza Pietkuna, i ulic臋 jego imienia w jednym z polskich miast na wschodzie. Wpad艂 mi w oko drobny okruch nieistniej膮cego ju偶 艣wiata.

Ale najpierw cytat. M贸wi Bogdan Bia艂ek, urodzony w roku 1955, w Bia艂ymstoku: 鈥濵am wra偶enie, 偶e urodzi艂em si臋 jeszcze w poprzedniej epoce, bo pami臋tam post贸j doro偶ek na swojej ulicy i trzy targi: Targ Rybny, Sienny Rynek i Targ Ko艅ski. Mieszkali艣my w kamienicy na ulicy Pi臋knej. Jeden s膮siad by艂 Ukrai艅cem, Haruk, Rosjanka na dole mieszka艂a, obok Bia艂orusini. A偶 do naszego numeru, numeru trzynastego, mieszkali na naszej ulicy 呕ydzi. Naprzeciwko, w latach p贸藕niejszych troch臋, zamieszkali Cyganie, kt贸rych w ko艅cu lat pi臋膰dziesi膮tych albo na pocz膮tku sze艣膰dziesi膮tych w ramach przymusowego 禄cywilizowania芦 osadzano administracyjnie. Prawos艂awni, 偶ydzi, katolicy, muzu艂manie. By艂a to bardzo biedna dzielnica, a nasza rodzina chyba nale偶a艂a do najbiedniejszych鈥.

 
Tu przerw臋 na chwil臋 panu Bia艂kowi 鈥 bardzo to ironiczne, jak cudowne nazwy maj膮 biedne uliczki w marnych okolicach. Ulica Pi臋kna wcale nie jest pi臋kna, ulica Mi艂a wcale nie jest mi艂a…

鈥濿 mojej klasie by艂o kilkoro Tatar贸w. Mia艂em przyjaci贸艂ki 呕yd贸wki, dziewczyny, z kt贸rymi si臋 bawi艂em. Pami臋tam agresywne zaczepki moich koleg贸w, 偶ebym si臋 z nimi nie bawi艂, bo to 呕yd贸wki. One te偶 pochodzi艂y z bardzo biednych rodzin. Do jednej z nich 鈥 bardzo si臋 tego wstydzi艂em 鈥 ba艂em si臋 zachodzi膰, bo u nich strasznie 艣mierdzia艂o. Ale ja czu艂em naturaln膮 blisko艣膰 z nimi, solidarno艣膰 z powodu naszej n臋dzy鈥.

 

I teraz najwa偶niejsze: 鈥濨y艂em zawsze bardzo mocno zwi膮zany z Ko艣cio艂em. Przyja藕ni艂em si臋 z ksi臋dzem Pietkunem, Litwinem z Wilna, kt贸ry osiad艂 w Bia艂ymstoku po 1945 roku. Jestem dzisiaj bardzo dumny, jak wje偶d偶am do Bia艂egostoku i natrafiam na ulic臋 jego imienia. To by艂 Ko艣ci贸艂 wsp贸艂czuj膮cy, Ko艣ci贸艂 ubogich. By艂em w jakim艣 sensie sekretarzem ksi臋dza Pietkuna, kt贸ry mia艂 bardzo wspania艂y spos贸b wspomagania mnie materialnie. Nigdy nie dawa艂 pieni臋dzy, natomiast prosi艂 o przepisywanie pism, a potem zawsze wk艂ada艂 do tekturowej teczki 艣wi臋ty obrazek i sto z艂otych. Koszul臋 mo偶na by艂o kupi膰 za siedemdziesi膮t z艂otych, to pokazuje proporcje鈥.

 

Witold Pietkun, ks.

Wyobrazi艂em sobie ch艂opaka z biednego domu, przepisuj膮cego pisma. Jak wodzi r臋k膮, wysila wzrok. Czy pracuje przy dziennym 艣wietle? Przy lampie elektrycznej czy naftowej? Ma pi贸ro i ka艂amarz? 艁amie stal贸wki? Czy ma d艂ugopis? Jak wygl膮daj膮 艣wi臋te obrazki? Jak wygl膮da sto z艂otych? Jak dzieciak trzyma w gar艣ci pieni膮dze, jakim gestem daje je matce, ojcu? Co czuje on, co czuj膮 oni? Jak wygl膮da ich mieszkanie na ulicy Pi臋knej? I kim jest ksi膮dz Pietkun?

Pomy艣la艂em, 偶e skoro jest ulica, to znajdzie si臋 jaki艣 艣lad ksi臋dza. I rzeczywi艣cie: internetowa Encyklopedia Solidarno艣ci, has艂o: 鈥濿itold Pietkun, ks.鈥. Opracowa艂: Tomasz Danilecki.

 

Teraz zn贸w pos艂u偶臋 si臋 fragmentami cudzej opowie艣ci. Ksi膮dz Pietkun urodzi艂 si臋 w marcu 1911 w miejscowo艣ci Ika藕艅 na Litwie. By艂 absolwentem Wy偶szego Seminarium Duchownego w Wilnie. 艢wi臋cenia kap艂a艅skie przyj膮艂 w czerwcu 1937 r. W roku 1939 obroni艂 doktorat z teologii na wile艅skim Uniwersytecie Stefana Batorego. Lakoniczne zdanie z encyklopedycznego biogramu: od roku 1942 鈥瀢 ukryciu w Czarnym Borze, zagro偶ony aresztowaniem przez Niemc贸w w zwi膮zku z udzia艂em w ratowaniu 呕yd贸w i rosyjskich dzieci wywo偶onych do oboz贸w koncentracyjnych鈥. W czerwcu 1944 r. na kr贸tko wr贸ci艂 do Wilna.

W marcu roku 1945 przyjecha艂 do Polski, by艂 wyk艂adowc膮 Diecezjalnego Seminarium w Bia艂ymstoku. W lipcu tego samego roku zosta艂 aresztowany przez Wojew贸dzki Urz膮d Bezpiecze艅stwa Publicznego za kazanie w czasie procesji Bo偶ego Cia艂a, nast臋pnie osadzony w zak艂adzie karnym, zwolniony na mocy amnestii. Za 鈥瀢ykorzystywanie katedry do g艂oszenia wiadomo艣ci i nauk przeciwnych zasadom ustrojowym Pa艅stwa鈥 w 1952 r. pozbawiono go prawa do wyk艂adania na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego. 1 lutego 1956 r. zosta艂 usuni臋ty ze stanowiska profesora WSD w Bia艂ymstoku za g艂oszenie patriotycznych kaza艅. 24 X 1959 zosta艂 skazany przez S膮d Powiatowy dla Miasta Bia艂egostoku na p贸艂tora roku wi臋zienia za kazanie w obronie krzy偶y w szko艂ach. 4 kwietnia 1960 r. zosta艂 zatrzymany w klasztorze i trafi艂 do wi臋zienia w 艁odzi, nast臋pnie w Barczewie. Wypuszczono go w grudniu 1960 r. Po wyj艣ciu z wi臋zienia przebywa艂 w klasztorze oo. Franciszkan贸w w Warszawie. 1961-1969 wyk艂adowca w WSD w Siedlcach.

 

I ponownie lapidarny cytat: 鈥瀦a kazania patriotyczne wielokrotnie odmawiano mu wydania paszportu (m.in. w 1965, gdy jako doradca bp. siedleckiego Ignacego 艢wirskiego mia艂 jecha膰 na obrady Soboru Watyka艅skiego II)鈥. W czerwcu 1967 ponownie zosta艂 skazany, tym razem na p贸艂tora roku wi臋zienia oraz utrat臋 praw publicznych i obywatelskich na dwa lata za aktywne wsparcie dla biskup贸w polskich, autor贸w listu do biskup贸w niemieckich. By艂 oskar偶any o przewodzenie bandom na Bia艂ostocczy藕nie. W latach 1970-1979 by艂 rektorem Diecezjalnego O艣rodka Kszta艂cenia Soborowego, a mi臋dzy 1979 a 1981 rokiem pe艂ni艂 urz膮d rektora Instytutu Teologiczno-Pastoralnego w Bia艂ymstoku.

Ks. Pietkun w latach 1980-1981 s艂u偶y艂 swoim wiernym jako nieformalny kapelan Mi臋dzyzak艂adowego Komitetu Za艂o偶ycielskiego 鈥濻olidarno艣ci鈥 Regionu Bia艂ystok. Zmar艂 29 kwietnia 1981 r.

 

Na 偶ycie wieczne

Ulica ks. Pietkuna w Bia艂ymstoku. Je艣li wierzy膰 Sieci, maj膮 tam poczt臋 i salon urody 鈥濧frodyta鈥. W okolicy jest te偶 pizzeria 鈥濩apone鈥, cukiernia, dentysta i przynajmniej dwa banki. Bardzo wsp贸艂cze艣nie. Z jednej strony ulic臋 ks. Pietkuna zamyka ulica gen. Okulickiego, z drugiej 鈥 Zbigniewa Herberta. Przecinaj膮 j膮 ulice: Micha艂a Pietkiewicza (nie znam), rotmistrza Witolda Pileckiego, Komisji Edukacji Narodowej, J贸zefa Mackiewicza. Rzek艂bym: zacnie, ale trudno ocenia膰 kompletnie nieznan膮 okolic臋 po patronach. Bo na przyk艂ad ulica Mi艂a wcale nie jest mi艂a…

Ulica ks. Pietkuna… Ulica, przy kt贸rej nie by艂em, w mie艣cie, kt贸rego nie znam. Ulica, przy kt贸rej przecie偶 mieszkam. 呕ycie, kt贸re szybko przebieg艂em wzrokiem 鈥 kilkadziesi膮t linijek. I to poczucie 鈥 unaocznienia i obco艣ci jednocze艣nie. Poczucie odnalezienia jeszcze jednego skrawka (w艂asnej/ojczystej/peryferyjnej/chrze艣cija艅skiej) to偶samo艣ci i 艣wiadomo艣膰 krucho艣ci tego odkrycia. Historia i eschatologia, Mitteleuropa, Polska i Ko艣ci贸艂, stare dzieje ludzkiej biedy i krzywdy, lata trzydzieste, lata sze艣膰dziesi膮te i dzisiejsza pizzeria 鈥濩apone鈥, salon urody 鈥濧frodyta鈥. Ksi膮dz (z) Ko艣cio艂a ubogich, ksi膮dz wsp贸艂czuj膮cy, Witold Pietkun. Ma ulic臋, przy kt贸rej jest poczta. Ma 偶ycie wieczne.

 

PS Je艣li by艂 kto艣 w Bia艂ymstoku przy ul. ksi臋dza Piektuna, niech napisze maila, cho膰 par臋 s艂贸w. Czy to 艂adna czy brzydka ulica? Czy chodnik prosty i przyjazny pieszemu, czy wiecznie zastawiony samochodami? Czy kolejki na poczcie du偶e? Czy rosn膮 wzd艂u偶 drzewa, czy maj膮 tam 艣cie偶k臋 rowerow膮? Czy dobrze wida膰 tabliczk臋 z nazwiskiem patrona?

 
Przeczytaj inne teksty Autora.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij