Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Okr─ůg┼éy St├│┼é ÔÇô si┼éa podstolik├│w

Okr─ůg┼éy St├│┼é nie by┼é tylko ÔÇ×pocz─ůtkiem pocz─ůtkuÔÇŁ. Zawarte przy nim porozumienie by┼éo przede wszystkim ko┼äcem paradygmatu rz─ůdz─ůcego polskim ┼╝yciem publicznym przez poprzednie p├│┼é wieku. To wystarczaj─ůcy pow├│d, aby uzna─ç jego ustalenia za wydarzenie prze┼éomowe

kontakt
Tylko cz─Ö┼Ťciowo mog─Ö zgodzi─ç z tez─ů Stefana S─Ökowskiego m├│wi─ůc─ů, ┼╝e Okr─ůg┼éy St├│┼é (wraz z pozosta┼éymi wydarzeniami prze┼éomu 1989 roku) powoli przechodzi w Polsce z centrum politycznego sporu do bibliotecznego dzia┼éu ÔÇ×historiaÔÇŁ. Owszem, wydaje mi si─Ö, ┼╝e dyskusja na temat transformacji straci┼éa nieco z temperatury, jak─ů osi─ůga┼éa cho─çby pi─Ö─ç lat temu podczas obchod├│w ─çwier─çwiecza wolnej Polski. Nie ukaza┼éa si─Ö ostatnio ┼╝adna ksi─ů┼╝ka na miar─Ö nagrodzonych ÔÇ×NikeÔÇŁ i Nagrod─ů Moczarskiego wspomnie┼ä profesora Modzelewskiego, b─Öd─ůcych zarazem krytyczn─ů analiz─ů przemian i tego, co sta┼éo si─Ö z naszym spo┼éecze┼ästwem w ich wyniku. Protagoni┼Ťci tamtych wydarze┼ä nie spiesz─ů dzi┼Ť z wyznaniami o tym, ┼╝e ÔÇ×byli g┼éupiÔÇŁ, wzorem Marcina Kr├│la z wywiadu z Grzegorzem Sroczy┼äskim. Liczba spor├│w zwi─ůzanych z wydarzeniami politycznymi ostatniej kadencji powoduje chyba r├│wnie┼╝ nieco mniejsze zainteresowanie transformacj─ů w ┼Ťrodowiskach idei od prawa do lewa.
A jednak temat wyra┼║nie nie jest zamkni─Öty. ┼Üwiadczy o tym cho─çby ostatnia g┼éo┼Ťna wypowied┼║ prof. Andrzeja Zybertowicza w czasie debaty dla licealist├│w organizowanej przez g┼éow─Ö pa┼ästwa w historycznej sali Pa┼éacu Prezydenckiego, w kt├│rej wci─ů┼╝ ustawiony jest oryginalny mebel, przy kt├│rym trzydzie┼Ťci lat temu zasiedli niedawni wi─Ö┼║niowie polityczni z pezetpeerowskimi decydentami. ┼Üwiadczy o tym liczba odwo┼éa┼ä do okr─ůg┼éosto┼éowej tradycji i autorytetu ojc├│w porozumie┼ä w czasie opozycyjnych marsz├│w, czy potencja┼é daty 4 czerwca (b─Öd─ůcej przecie┼╝ bezpo┼Ťrednio zwi─ůzan─ů z rezultatami obrad), na kt├│ry zapowiedziano mi─Ödzy innymi zjazd samorz─ůdowc├│w z ca┼éej Polski.
Koniec władzy monopartii
Okr─ůg┼éy St├│┼é ma wi─Öc wci─ů┼╝ znaczenie polityczne. I nic dziwnego. Trudno bowiem przysta─ç na sprowadzenie jego obrad do ÔÇ×pocz─ůtku pocz─ůtkuÔÇŁ przemian i niewielkiego ÔÇ×wy┼éomuÔÇŁ uczynionego w systemie, jak chcia┼éby autor przewodniego tekstu niniejszego wydania ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ. By┼éo to wydarzenie absolutnie kluczowe w historii XX-wiecznej Polski i naszej cz─Ö┼Ťci Europy. Po raz pierwszy bowiem cz┼éonkowie PZPR oficjalnie dopu┼Ťcili realn─ů konkurencj─Ö w ┼╝yciu politycznym i poczynili znacz─ůce ust─Öpstwa w ustroju kraju, co ┼Ťwiadczy┼éo o za┼éamaniu si─Ö paradygmatu rz─ůdz─ůcego polskim ┼╝yciem publicznym przez p├│┼é wieku.
Oczywi┼Ťcie, z pewno┼Ťci─ů nie by┼éo ich zamiarem doprowadzenie do obj─Öcia funkcji premiera przez Tadeusza Mazowieckiego pi─Ö─ç miesi─Öcy p├│┼║niej i prezydentury Lechy Wa┼é─Ösy p├│┼étora roku po wyborach czerwcowych, ale ju┼╝ ust─Öpstwa poczynione w kwietniu 1989 roku mia┼éy wielki ci─Ö┼╝ar gatunkowy. K┼éad┼éy ostatecznie kres partyjnego monopolu na organizacj─Ö ┼╝ycia publicznego i spo┼éecznego w Polsce, kt├│ry trwa┼é przez ponad cztery dekady i stanowi┼é ÔÇ×wsp├│lny mianownikÔÇŁ dla rz─ůd├│w wszystkich kolejnych pierwszych sekretarzy.
Pami─Öta─ç o podstolikach┬á
Ucieszy┼éo mnie, ┼╝e redaktor ÔÇ×Nowej KonfederacjiÔÇŁ nawi─ůza┼é do konkretnych postanowie┼ä stolik├│w i podstolik├│w tematycznych Okr─ůg┼éego Sto┼éu. Szkoda, ┼╝e uczyni┼é to bardzo pobie┼╝nie. Jest to bowiem fascynuj─ůce ┼║r├│d┼éo do badania ├│wczesnej mentalno┼Ťci elit, ale tak┼╝e do zrozumienia wielu rozwi─ůza┼ä wprowadzonych p├│┼║niej w ┼╝ycie w III RP. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e wk┼éad ich dorobku w tworzenie zr─Öb├│w nowej Polski jest wci─ů┼╝ niedoceniany.
Omawianie w literaturze ich dzia┼éalno┼Ťci sprowadza si─Ö zwykle do odnotowania odej┼Ťcia przez rz─ůd Tadeusza Mazowieckiego od ustale┼ä spo┼éeczno-gospodarczych. Rzeczywi┼Ťcie, terapia szokowa mia┼éa niewiele wsp├│lnego z tym, co ustalono w ÔÇ×stanowisku w sprawie polityki spo┼éecznej i gospodarczej oraz reform systemowychÔÇŁ, a zw┼éaszcza w rozdziale pod tytu┼éem ÔÇ×Ochrona ludno┼Ťci przed skutkami inflacji i r├│wnowa┼╝enia gospodarkiÔÇŁ. To temat na odr─Öbny tekst, cho─ç wypada ┼╝a┼éowa─ç, ┼╝e solidarno┼Ťciowy rz─ůd nie uwzgl─Ödni┼é chocia┼╝by bardzo interesuj─ůcych zapis├│w dotycz─ůcych samorz─ůdno┼Ťci zak┼éad├│w pracy, kt├│re nawi─ůzywa┼éy w du┼╝ej mierze do programu ÔÇ×Samorz─ůdna RzeczpospolitaÔÇŁ z 1981 roku.
W wielu innych dziedzinach osi─ůgni─Öcia podstolik├│w zosta┼éy jednak wprowadzone w ┼╝ycie. Stefan S─Ökowski wspomnia┼é o Krajowej Radzie S─ůdownictwa. Tymczasem by┼éa ona tylko jednym z element├│w ca┼éego systemu ochrony niezawis┼éo┼Ťci s─Ödziowskiej wypracowanego przez wybitnych ekspert├│w ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ z Adamem Strzemboszem i Janem Olszewskim na czele (aktywne uczestnictwo Jaros┼éawa Kaczy┼äskiego w tej grupie pozostaje wartym przypominania paradoksem). W┼Ťr├│d postanowie┼ä dotycz─ůcych trzeciej w┼éadzy znalaz┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ mi─Ödzy innymi: wprowadzenie do Konstytucji zasady nieusuwalno┼Ťci s─Ödzi├│w, zniesienie kadencyjno┼Ťci s─Ödzi├│w S─ůdu Najwy┼╝szego (kt├│ra by┼éa wymarzonym instrumentem trzymania ich ÔÇ×na smyczyÔÇŁ przez KC PZPR), eliminacj─Ö wymogu ÔÇ×dawania przez s─Ödzi├│w r─Ökojmi nale┼╝ytego wykonywania zawodu w Polsce LudowejÔÇŁ (nast─Öpny element nacisku, cz─Östo wykorzystywany w stanie wojennym), czy wprowadzenie uprawnienia s─Ödzi├│w do zadawania pyta┼ä Trybuna┼éowi Konstytucyjnemu (kluczowy mechanizm przeciwdzia┼éania stosowaniu niekonstytucyjnych przepis├│w). Wszystkie te postanowienia zosta┼éy nast─Öpnie prze┼éo┼╝one na j─Özyk ustaw w grudniu 1989 roku.
Trwałe kierunki polityki
R├│wnie┼╝ dorobek podstolika ds. samorz─ůdu terytorialnego jest znacz─ůcy. Osi─ůgni─Öto przy nim rozstrzygni─Öcia kluczowe dla przeprowadzenia reformy samorz─ůdowej, kt├│ra jest dzi┼Ť oceniana jako jeden z najwi─Ökszych sukces├│w III Rzeczypospolitej. Przyj─Öto mi─Ödzy innymi korporacyjn─ů definicj─Ö samorz─ůd├│w (jako wsp├│lnoty og├│┼éu mieszka┼äc├│w gminy), zdecydowano o konieczno┼Ťci wprowadzenia w┼éasno┼Ťci komunalnej i prawa JST do prowadzenia w┼éasnej dzia┼éalno┼Ťci gospodarczej oraz zapewnienia samorz─ůdowi samodzielno┼Ťci finansowej poprzez ustanowienie sta┼éych ┼║r├│de┼é dochod├│w, a tak┼╝e o odr─Öbno┼Ťci bud┼╝et├│w lokalnych od bud┼╝etu pa┼ästwa. Rozstrzygni─Öto r├│wnie┼╝ demokratyczny charakter ordynacji wyborczej do lokalnych cia┼é kolegialnych (a wi─Öc zapowiedziano w pe┼éni demokratyczne wybory lokalne, kt├│re rzeczywi┼Ťcie odby┼éy si─Ö ju┼╝ rok po Okr─ůg┼éym Stole). Przyznano tak┼╝e samorz─ůdom legitymacj─Ö procesow─ů do wyst─Öpowania przed Naczelnym S─ůdem Administracyjnym, co jest zasadnicz─ů broni─ů samorz─ůd├│w przeciwko nadmiernej ingerencji w┼éadz centralnych w ich dzia┼éalno┼Ť─ç.
Stolik do spraw zwi─ůzkowych doprowadzi┼é do powt├│rnej legalizacji ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ oraz otworzy┼é drog─Ö zwi─ůzkowcom zwolnionym po wprowadzeniu stanu wojennego do powrotu do pracy. Przy podstoliku medialnym zapocz─ůtkowano demonta┼╝ monopolu komunist├│w w ┼Ťrodkach masowego przekazu. Podstolik ds. organizacji pozarz─ůdowych doprowadzi┼é do mo┼╝liwo┼Ťci powstawania niezale┼╝nych stowarzysze┼ä, co uwolni┼éo energi─Ö spo┼éeczn─ů Polak├│w. Przy podstoliku ds. ochrony zdrowia zdecydowano o kierunku reform zdrowotnych w stron─Ö przywr├│cenia modelu ubezpieczeniowego (co sta┼éo si─Ö co prawda ostatecznie dopiero 10 lat p├│┼║niej). Stolik o┼Ťwiatowy umo┼╝liwi┼é tworzenie szk├│┼é spo┼éecznych. S┼éowem, przy Okr─ůg┼éym Stole zdefiniowano rozw├│j polityk publicznych w wielu sektorach na kolejne dekady i prze┼éamano wy┼é─ůczno┼Ť─ç PRL-owskiej nomenklatury na ich kreowanie.
Przy Okr─ůg┼éym Stole, a zw┼éaszcza w toku obrad ÔÇ×resortowychÔÇŁ czy te┼╝ ÔÇ×tematycznychÔÇŁ wykuwa┼é si─Ö kszta┼ét nowej Polski. Wolnej nie tylko w wymiarze politycznym, ale tak┼╝e poprzez dopuszczenie obywateli do wolnego decydowania o swoim losie. Nie osi─ůgni─Öto go przy pomocy czynu zbrojnego ani masowych manifestacji, ale wynegocjowano, a nast─Öpnie wprowadzono w ┼╝ycie przy pomocy milion├│w Polak├│w, kt├│rzy zaanga┼╝owali si─Ö w tworzenie struktur samorz─ůdowych, NGO-s├│w czy przedsi─Öbiorstw. Oczywi┼Ťcie, nie oznacza to, ┼╝e na tamte wydarzenia powinni┼Ťmy patrze─ç bezkrytycznie. Paradoksalnie okazuje si─Ö jednak, ┼╝e w tych dziedzinach, w kt├│rych osi─ůgni─Öcia Okr─ůg┼éego Sto┼éu by┼éy realizowane najszybciej i zgodnie z ich liter─ů (samorz─ůdno┼Ť─ç, organizacje pozarz─ůdowe, s─ůdownictwo, media), mo┼╝na m├│wi─ç o najwi─Ökszych sukcesach, natomiast tam, gdzie od nich odchodzono (gospodarka) lub wdra┼╝ano z op├│┼║nieniem b─ůd┼║ nie w pe┼éni (ochrona zdrowia, ekologia) wybucha┼éy najwi─Öksze kontrowersje i mno┼╝y┼éy si─Ö problemy. O Okr─ůg┼éym Stole warto my┼Ťle─ç wi─Öc nie tylko przez pryzmat rozstrzygni─Ö─ç dotycz─ůcych wybor├│w czerwcowych, ale jako o generalnym projekcie przebudowy Polski, kt├│ry w du┼╝ym stopniu si─Ö powi├│d┼é.
***

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to projekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale ┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do podj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybiera nowy temat do dyskusji a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na wszystkich pi─Öciu portalach.

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

***

Okr─ůg┼éy St├│┼é ÔÇô niewiele wi─Öcej ni┼╝ pocz─ůtek pocz─ůtku

Okr─ůg┼éy St├│┼é. Wasze ┼╝ycie, nasza pami─Ö─ç

Dwie legendy i szara rzeczywisto┼Ť─ç Okr─ůg┼éego Sto┼éu

Symbol porozumienia jest lepszy ni┼╝ symbole zabijania

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś