magazyn lewicy katolickiej

Nowe ┼╝ycie ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ

Zaktualizowanie i przed┼éu┼╝enie programu ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ na kolejne pi─Ö─ç lat to dobra wiadomo┼Ť─ç. Czas poka┼╝e, na ile przewidziane w nim dzia┼éania zostan─ů zrealizowane. Jak pokaza┼é raport NIK, w poprzedniej perspektywie wielu za┼éo┼╝e┼ä nie osi─ůgni─Öto w satysfakcjonuj─ůcym stopniu.
Nowe ┼╝ycie ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ
ilustr.: Zuzanna Wicha

W tym roku poznali┼Ťmy w ko┼äcu perspektyw─Ö zmian i rozwoju programu ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ na najbli┼╝sze lata. Czy tchn─ů one nowe ┼╝ycie w dzia┼éaj─ůcy od paru lat program, kt├│rego niekt├│re cz─Ö┼Ťci sk┼éadowe wymaga┼éyby naprawy?

Fundamentalne pytania o wsp├│lnot─Ö

Od pocz─ůtku swojego istnienia, czyli ko┼äc├│wki 2016 roku, program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ stanowi do┼Ť─ç rozbudowany segment rz─ůdowej polityki wobec niepe┼énosprawno┼Ťci. Dotyka r├│wnie┼╝ innych ni┼╝ ona sfer ÔÇô jak na przyk┼éad opieka i wsparcie rodzin z dzieckiem w okresie oko┼éoporodowym (w szczeg├│lno┼Ťci za┼Ť kobiet w ci─ů┼╝y powik┼éanej) czy wsparcie hostelowe dla m┼éodocianych samotnych matek. Znaczenie programu jest newralgiczne ÔÇô zar├│wno faktycznie, jak i symbolicznie ÔÇô poniewa┼╝ dotyka wra┼╝liwych spo┼éecznie sfer. Odpowied┼║ na pytanie o to, jak program realnie funkcjonuje, pozwala po cz─Ö┼Ťci odpowiedzie─ç te┼╝ na inne pytania: na ile rzeczywista i skuteczna jest troska naszej wsp├│lnoty o ┼╝ycie? Czy pa┼ästwo jest zdolne i gotowe zapewni─ç trosk─Ö wykraczaj─ůc─ů poza nakazy i zakazy, a realizuj─ůc─ů si─Ö poprzez towarzyszenie, wsparcie, zabezpieczenie? Program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ ÔÇô a nawet ju┼╝ sama dyskusja nad nim ÔÇô niesie te┼╝ potencja┼é ┼éagodzenia temperatury nieusuwalnych i nierozwi─ůzywalnych spor├│w bioetycznych, jakie od dawna tocz─ů si─Ö wok├│┼é przes┼éanek pozwalaj─ůcych na legalne przerywanie ci─ů┼╝y. S─ů kwestie, w kt├│rych jako spo┼éecze┼ästwo nie znajdziemy szerokiego porozumienia, a o kt├│rych coraz trudniej nam dzi┼Ť rozmawia─ç. Zakres programu ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ nie tylko umo┼╝liwia rzeczow─ů debat─Ö, ale mo┼╝e r├│wnie┼╝ pozwala─ç na szukanie konsensusu mi─Ödzy lud┼║mi o odmiennych to┼╝samo┼Ťciach ┼Ťwiatopogl─ůdowych. Takich sfer czy punkt├│w wsp├│lnych jako wsp├│lnota potrzebujemy. Jest to dodatkowy argument za tym, aby program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ nag┼éa┼Ťnia─ç i animowa─ç debat─Ö dooko┼éa niego.

Po tygodniach zapowiedzi otrzymali┼Ťmy namacalny konkret. Na prze┼éomie 2021 i 2022 roku rz─ůd przyj─ů┼é uchwa┼é─Ö przed┼éu┼╝aj─ůc─ů i reformuj─ůc─ů dotychczasowy program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ, kt├│ra r├│wnocze┼Ťnie wyznacza ramy jego rozwoju do ko┼äca 2026 roku. Zak┼éada ona znacznie wi─Ökszy ni┼╝ dot─ůd bud┼╝et, a tak┼╝e plany kontynuowania, wzmocnienia i upowszechnienia rozwi─ůza┼ä, kt├│re przyj─Öto w poprzednim okresie. Przewiduje ponadto wdro┼╝enie pojedynczych nowych instrument├│w (jak na przyk┼éad instytucja doradcy rodziny) oraz nowe obszary oddzia┼éywania (chocia┼╝by w kwestii tak zwanej tranzycji ze sfery edukacji na rynek pracy osoby z niepe┼énosprawno┼Ťciami). Przyj─Öty dokument zawiera diagnoz─Ö, a nast─Öpnie plan dzia┼éa┼ä zgrupowanych w pi─Öciu obszarach priorytetowych: wsparcie dla kobiet w ci─ů┼╝y i ich rodzin; wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i rodziny; us┼éugi wspieraj─ůce i rehabilitacyjne; wsparcie mieszkaniowe; koordynacja, edukacja, poradnictwo i informacja oraz pozosta┼ée instrumenty wsparcia. Szczeg├│┼éowych zada┼ä jest sporo, a ka┼╝demu z nich przypisano cel, grup─Ö docelow─ů, spos├│b i formy realizacji oraz podmioty za ni─ů odpowiedzialne. Niekt├│re dzia┼éania oznaczaj─ů w┼éa┼Ťciwie dalsze wdra┼╝anie prawa przyj─Ötego ju┼╝ wcze┼Ťniej, inne z kolei zak┼éadaj─ů stworzenie nowych regulacji.

Wydaje si─Ö zatem, ┼╝e strategia jest do┼Ť─ç dok┼éadna i daje podstawy do sukcesywnego monitorowania rezultat├│w.

(Zbyt) d┼éugo wyczekiwane…

Gdy Uchwa┼éa wesz┼éa w ┼╝ycie, chcia┼éo si─Ö westchn─ů─ç: ÔÇ×wreszcie!ÔÇŁ. Propozycje rz─ůdowe by┼éy d┼éugo wyczekiwane, a zapowiedzi zmian, jakie pojawi┼éy si─Ö w dyskusji po pami─Ötnym wyroku Trybuna┼éu Konstytucyjnego z pa┼║dziernika 2020 roku ÔÇô zgodnie z kt├│rymi w┼éadza mia┼éa wzmocni─ç system wsparcia rodzin z g┼é─Öboko niepe┼énosprawnymi dzie─çmi oraz tych z wad─ů letaln─ů ÔÇô jedynie podgrza┼éy spo┼éeczne oczekiwania. Niestety, cho─ç sprawa szybko zesz┼éa z pierwszych, a nawet drugich stron gazet i portali, wyzwanie wci─ů┼╝ pozosta┼éo aktualne, a skutki niepodejmowania go s─ů dotkliwie odczuwalne na co dzie┼ä.

Ponadto przes┼éanek przemawiaj─ůcych za konieczno┼Ťci─ů dokonania pilnego i daleko id─ůcego liftingu rz─ůdowego programu dostarczy┼é te┼╝ opublikowany w pa┼║dzierniku 2021 roku raport Najwy┼╝szej Izby Kontroli. Wykaza┼é on, ┼╝e wiele element├│w programu nie dzia┼éa tak, jak powinno (cho─ç by┼éy i takie, jak zwi─Ökszenie dost─Öpno┼Ťci tak zwanych bank├│w mleka, kt├│rych rozw├│j okaza┼é si─Ö w minionym okresie ca┼ékiem zadowalaj─ůcy). W raporcie NIK wymieniano mi─Ödzy innymi: zaniedbania w zakresie nadzoru i sprawozdawczo┼Ťci z realizacji programu; niewystarczaj─ůcy i nier├│wnomierny rozw├│j poszczeg├│lnych instytucji oraz form wsparcia, jakie zak┼éada┼éa przyj─Öta z ko┼äcem 2016 roku pierwsza Uchwa┼éa ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ czy wr─Öcz brak realizacji poszczeg├│lnych za┼éo┼╝e┼ä. Program od samego pocz─ůtku mia┼é stanowi─ç wa┼╝ny segment polityki wsparcia rodzin z dzieckiem niepe┼énosprawnym: zar├│wno w okresie prenatalnym, jak i po urodzeniu, w kolejnych fazach rozwoju, czy te┼╝ w obliczu ┼Ťmierci dziecka (czemu mia┼é s┼éu┼╝y─ç rozw├│j formu┼éy hospicj├│w perinatalnych). Wyniki kontroli NIK pokaza┼éy niesatysfakcjonuj─ůcy stan realizacji tych za┼éo┼╝e┼ä. Przyk┼éadowo: w analizowanym czasie w a┼╝ czterech wojew├│dztwach nie dzia┼éa┼éa ani jedna plac├│wka, kt├│ra ┼Ťwiadczy┼éaby perinataln─ů opiek─Ö hospicyjn─ů. W ca┼éym kraju dzia┼éa┼éo z kolei tylko sze┼Ť─ç z trzydziestu planowanych o┼Ťrodk├│w ┼Ťwiadcz─ůcych wyspecjalizowan─ů, neonatologiczn─ů i pediatryczn─ů opiek─Ö dla dzieci urodzonych z ci─Ö┼╝k─ů wad─ů rozwojow─ů. Nie powsta┼éo te┼╝ wystarczaj─ůco du┼╝o o┼Ťrodk├│w koordynacyjno-rehabilitacyjno-wychowawczych, a ponadto nie powo┼éano Krajowego O┼Ťrodka Koordynacyjno-Rehabilitacyjnego. Tak┼╝e samorz─ůdom przekazano mniej ┼Ťrodk├│w, ni┼╝ zak┼éadano, na dofinansowanie wynagrodzenia asystent├│w rodziny, kt├│rzy na poziomie lokalnym mieli pomaga─ç rodzinom w koordynacji opieki. Dla tych ostatnich nie stworzono r├│wnie┼╝ centralnego portalu z informacjami o dost─Öpnym wsparciu (cho─ç powsta┼é cyfrowy informator o istniej─ůcych uprawnieniach). Na obron─Ö rz─ůdowego programu mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e okres kontrolny to lata 2017-2020 oraz pierwsza po┼éowa 2021 roku, a wi─Öc nie obejmowa┼é on tego, co dzia┼éo si─Ö ju┼╝ od czasu pami─Ötnego wyroku.

W ko┼äcu doczekali┼Ťmy si─Ö sygna┼éu zwiastuj─ůcego prze┼éom. Zaznaczmy jednak, ┼╝e przyj─Öcie stosownej uchwa┼éy to dopiero pierwszy krok w kierunku urzeczywistnienia jej za┼éo┼╝e┼ä. Stanowi punkt wyj┼Ťcia, a zarazem map─Ö drogow─ů do realizacji plan├│w ÔÇô daj─ůc r├│wnocze┼Ťnie narz─Ödzia do ich realizacji. Z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů proces tej realizacji, cho─ç sterowany na poziomie rz─ůdowym, zale┼╝a┼é b─Ödzie tak┼╝e od dzia┼éania i wsp├│┼édzia┼éania r├│┼╝nych podmiot├│w, a tak┼╝e od tego, jaki dok┼éadnie b─Ödzie ich spo┼éeczny i medialny kontekst. Minione pi─Ö─ç lat pokaza┼éo, ┼╝e program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ wpad┼é w nisz─Ö i dopiero po wyroku TK zn├│w ÔÇô niestety chwilowo ÔÇô sobie o nim szerzej przypomniano. Brak spo┼éecznej ┼Ťwiadomo┼Ťci i presji na jego wdra┼╝anie zapewne r├│wnie┼╝ nie sprzyja┼é sukcesywnemu wprowadzaniu zmian. Oby tym razem by┼éo inaczej.

Czy wykorzystamy te ┼Ťrodki?

Autorzy noweli programu akcentuj─ů znaczny wzrost nak┼éad├│w w por├│wnaniu do poprzedniej jego edycji. W okresie 2022-2026 ma zosta─ç przeznaczonych na ten cel oko┼éo 6 miliard├│w z┼éotych, podczas gdy w minionym pi─Öcioleciu by┼éo to 3,5 miliarda. Zmiana wydaje si─Ö imponuj─ůca, cho─ç trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e wraz z inflacyjnymi zmianami w sile nabywczej pieni─ůdza zak┼éadany realny wzrost nak┼éad├│w nie jest a┼╝ tak wielki, jakby wynika┼éo to tylko z zestawienia warto┼Ťci nominalnych. Budzi─ç zastrze┼╝enie powinna jednak nie wysoko┼Ť─ç, a raczej struktura planowanych wydatk├│w. Okazuje si─Ö, ┼╝e prawie 3,2 miliarda ma i┼Ť─ç na opiek─Ö zdrowotn─ů dla kobiet w ci─ů┼╝y czy ju┼╝ po urodzeniu dziecka, co w zasadzie powinno by─ç realizowane w ramach podstawowych ┼Ťrodk├│w w domenie ochrony zdrowia. Jak m├│wi w wywiadzie dla OKO.press badaczka problematyki, a zarazem matka osoby z niepe┼énosprawno┼Ťciami, profesor Katarzyna Roszewska:

ÔÇ×Ponad 50 proc. z tej kwoty to ┼Ťwiadczenia zdrowotne dla kobiet w ci─ů┼╝y, w trakcie ci─ů┼╝y i tu┼╝ po porodzie, ze szczeg├│lnym uwzgl─Ödnieniem kobiet w ci─ů┼╝y powik┼éanej, oraz dla dzieci (…). To absurd, ┼╝e w programie rz─ůdowym pokazujemy bud┼╝et na ┼Ťwiadczenia zdrowotne, kt├│re s─ů normalnym, standardowym zadaniem pa┼ästwa. Podobna sytuacja mia┼éa miejsce w poprzednich latach, ale by┼éa to niewielka cz─Ö┼Ť─ç pieni─Ödzy. Teraz bud┼╝et ro┼Ťnie, ale ponad 50 proc. to ┼Ťwiadczenia zdrowotne. Je┼╝eli odejmiemy t─Ö cz─Ö┼Ť─ç, to okazuje si─Ö, ┼╝e rz─ůd wcale nie zwi─Ökszy┼é ┼Ťwiadcze┼ä na program ┬źZa ┼╝yciem┬╗. (…) W nowej edycji Programu ┬źZa ┼╝yciem┬╗ pod wzgl─Ödem finansowym przewa┼╝aj─ů dzia┼éania, kt├│re pa┼ästwo powinno realizowa─ç ustawowo wobec wszystkich obywateli. Jednocze┼Ťnie nie wida─ç nawet w priorytecie nowych rozwi─ůza┼ä, istotnie zwi─Ökszonych ┼Ťrodk├│w finansowych, na przyk┼éad na diagnostyk─Ö i terapi─Ö prenataln─ů lub opiek─Ö paliatywn─ů i hospicyjn─ůÔÇŁ.

Nale┼╝y postawi─ç spraw─Ö jasno: zapewnienie opieki oko┼éoporodowej to sprawa wielkiej wagi, a dotychczas pojawia┼éy si─Ö na tym polu powa┼╝ne zaniedbania. Dotyczy to r├│wnie┼╝ otoczenia trosk─ů kobiet, kt├│re poroni┼éy, urodzi┼éy martwe dziecko b─ůd┼║ te┼╝ kt├│rych dzieci zmar┼éy przy porodzie lub kr├│tko po urodzeniu. Jak pokaza┼é inny raport NIK z pocz─ůtku 2021 roku:

ÔÇ×W skontrolowanych przez NIK szpitalach pacjentkom, kt├│re poroni┼éy, urodzi┼éy martwe dziecko lub kt├│rych dziecko zmar┼éo tu┼╝ po porodzie, nie zapewniono prawid┼éowej i┬áwystarczaj─ůcej opieki. Winna jest wadliwa organizacja procesu udzielania ┼Ťwiadcze┼ä oraz nieprzestrzeganie obowi─ůzuj─ůcych uregulowa┼ä, w┬átym standard├│w opieki oko┼éoporodowej. Kieruj─ůcy podmiotami leczniczymi nie dostrzegali specyfiki pracy z┬átakimi pacjentkami. Cz─Östo opieka nad pacjentkami do┼Ťwiadczaj─ůcymi tych szczeg├│lnych sytuacji, ogranicza┼éa si─Ö do udzielenia niezb─Ödnej pomocy medycznej, nie zapewnia┼éa natomiast szerszego wsparcia. W┬ániewystarczaj─ůcym stopniu szkolono personel medyczny, zw┼éaszcza z┬ákomunikacji z┬ákobietami po stracie dziecka. Nie wszystkie pacjentki mog┼éy te┼╝ skorzysta─ç z┬ápomocy psychologaÔÇŁ.

Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e ta kwestia powinna by─ç przede wszystkim za┼éatwiana w ramach podstawowych mechanizm├│w zapewniania opieki zdrowotnej, a program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ powinien w ten obszar wchodzi─ç jedynie uzupe┼éniaj─ůco, w wi─Ökszym stopniu koncentruj─ůc si─Ö na innych sferach, o kt├│rych stanowi Uchwa┼éa. Tych obszar├│w, cel├│w i instrument├│w jest naprawd─Ö du┼╝o ÔÇô a pozosta┼ée nieca┼ée 3 miliardy z┼éotych, ┼é─ůcznie roz┼éo┼╝one na kilka lat, mog─ů nie da─ç satysfakcjonuj─ůcych rezultat├│w.

Kolejna obawa dotyczy tego, czy za┼éo┼╝one ┼Ťrodki faktycznie uda si─Ö wykorzysta─ç. W rodzimej polityce spo┼éecznej, w tym tej odnosz─ůcej si─Ö do niepe┼énosprawno┼Ťci czy opieki zdrowotnej, wielokrotnie poziom wykorzystania ┼Ťrodk├│w bywa┼é dalece poni┼╝ej tego, co za┼éo┼╝ono. Najbardziej jaskrawym tego przyk┼éadem s─ů losy tak zwanego Funduszu Medycznego, z kt├│rego mia┼éa by─ç finansowana pomoc w zakresie drogich terapii i form leczenia dla os├│b z ci─Ö┼╝kimi chorobami (na przyk┼éad onkologicznymi i rzadkimi). W 2021 roku wydano jednak zaledwie u┼éamek za┼éo┼╝onej kwoty. R├│wnie┼╝ w ramach program├│w Funduszu Solidarno┼Ťciowego, przeznaczonych dla os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami (takich jak ÔÇ×Asystent osobisty osoby niepe┼énosprawnejÔÇŁ czy ÔÇ×Opieka wytchnieniowaÔÇŁ) wykorzystano tylko cz─Ö┼Ť─ç z puli dost─Öpnych ┼Ťrodk├│w. Trudno powiedzie─ç, jak b─Ödzie w przypadku dalszych los├│w ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ, ale bior─ůc pod uwag─Ö jego wielopoziomowo┼Ť─ç, pe┼éne wykorzystanie zawartych w programie ┼Ťrodk├│w mo┼╝e by─ç du┼╝ym wyzwaniem dla odpowiedzialnych za koordynacj─Ö programu resort├│w. Dotyczy to te┼╝ instytucji, kt├│re po┼Ťrednicz─ů w przekazywaniu ┼Ťrodk├│w, oraz tych, kt├│re mog─ů bezpo┼Ťrednio korzysta─ç z nich w celu realizacji poszczeg├│lnych cel├│w.

Trzeba informowa─ç o mo┼╝liwo┼Ťci wsparcia

Mamy tu mi─Ödzy innymi ca┼éy obszar problem├│w zwi─ůzanych z mieszkalnictwem. Ten aspekt w poprzedniej perspektywie realizacji programu wypad┼é s┼éabo. Tak zwanych ÔÇ×mieszka┼ä chronionychÔÇŁ dla os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami jest wci─ů┼╝ jak na lekarstwo. Czy tym razem b─Ödzie inaczej? Na uwag─Ö zas┼éuguje niedawne uruchomienie kilku nowych program├│w mieszkaniowych, finansowanych za po┼Ťrednictwem PFRON: ÔÇ×Wspomagane spo┼éeczno┼Ťci mieszkanioweÔÇŁ, ÔÇ×Mieszkanie dla AbsolwentaÔÇŁ i ÔÇ×Dost─Öpne mieszkanieÔÇŁ.

W─ůtek mieszkaniowy wsp├│┼égra te┼╝ z tym, co ma si─Ö dzia─ç na innych odcinkach polityki spo┼éecznej, tak┼╝e wobec os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami. Chodzi o tak zwany proces deinstytucjonalizacji, do kt├│rego ma prowadzi─ç przygotowywana strategia rozwoju us┼éug spo┼éecznych. Jej cz─Ö┼Ť─ç po┼Ťwi─Öcona osobom z niepe┼énosprawno┼Ťciami r├│wnie┼╝ odnosi si─Ö do rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego. To, ┼╝e dane dzia┼éanie osadzone jest w dw├│ch odr─Öbnych dokumentach strategicznych (programie ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ oraz przyj─Ötej na pocz─ůtku czerwca tego roku Strategii Rozwoju Us┼éug Spo┼éecznych) teoretycznie zwi─Öksza szans─Ö, ┼╝e co┼Ť si─Ö w tej sprawie uda zrobi─ç. Warto jednak pami─Öta─ç, ┼╝e dotychczasowe programy mieszkaniowe (nie tylko za obecnych rz─ůd├│w) cieszy┼éy si─Ö ograniczon─ů skuteczno┼Ťci─ů, wi─Öc i tym razem mo┼╝e by─ç r├│┼╝nie.

Ciekawym nowym w─ůtkiem jest zapisana w V priorytecie programu tranzycja na rynek pracy, kt├│ra ma si─Ö odbywa─ç poprzez dzia┼éania przygotowuj─ůce ÔÇô jeszcze na etapie szkolnym ÔÇô osoby z niepe┼énosprawno┼Ťciami do wej┼Ťcia w ┼╝ycie zawodowe. To s┼éuszny sygna┼é, ┼╝e nie my┼Ťli si─Ö o osobie z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů tylko w okresie niepe┼énoletno┼Ťci, ale tak┼╝e w obliczu przechodzenia przez kolejne fazy ┼╝ycia. Jako spo┼éecze┼ästwo od lat zmagamy si─Ö z powa┼╝nym problemem niewykorzystania potencja┼éu zawodowego os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami. Jednocze┼Ťnie wiele instrument├│w, kt├│re mog┼éyby to zmieni─ç, le┼╝y w obszarze rehabilitacji spo┼éeczno-zawodowej, a wi─Öc poza ramami programu ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ, wobec czego wydaj─Ö si─Ö potrzebne tak┼╝e ┼é─ůczniki mi─Ödzy omawian─ů strategi─ů a innymi segmentami wsparcia. Nale┼╝y te┼╝ pami─Öta─ç, ┼╝e du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami (a zw┼éaszcza te osoby, kt├│re od pocz─ůtku by┼éy w sercu ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ, a wi─Öc te z g┼é─Öbokimi niepe┼énosprawno┼Ťciami) nie b─Ödzie w stanie by─ç skutecznie aktywizowana zawodowo, a ich g┼é─Öboka zale┼╝no┼Ť─ç od innych mo┼╝e trwa─ç tak┼╝e w doros┼éym ┼╝yciu. Na poziom ich bezpiecze┼ästwa, niezale┼╝no┼Ťci i jako┼Ťci ┼╝ycia musz─ů wp┼éywa─ç wi─Öc poza-zatrudnieniowe elementy systemu, w tym wsparcie, jakie otrzymuj─ů rodziny os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami. Tak┼╝e w przypadku dzieci w okresie niepe┼énoletno┼Ťci ta zale┼╝no┼Ť─ç od wsparcia publicznego, jakie otrzymuj─ů ich rodziny, jest zasadnicza. Niestety nadal polskie prawo nie pozwala ┼é─ůczy─ç pobierania ┼Ťwiadcze┼ä z prac─ů zarobkow─ů, przeciwko czemu wyst─ůpi┼é ostatnio nowy Rzecznik Praw Obywatelskich, kieruj─ůc w tej sprawie wniosek do Trybuna┼éu Konstytucyjnego o zbadanie zgodno┼Ťci zakazu godzenia pracy i ┼Ťwiadcze┼ä z Ustaw─ů Zasadnicz─ů. Sam program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ ÔÇô ani wcze┼Ťniej, ani obecnie ÔÇô nie przewidywa┼é zmian w tym zakresie. Warto odnotowa─ç jednak, ┼╝e ju┼╝ w poprzednich latach powsta┼éy liczne instrumenty (wpisane do Ustawy o instytucjach rynku pracy i promocji zatrudnienia) s┼éu┼╝─ůce wej┼Ťciu lub powrotowi na rynek pracy cz┼éonk├│w rodzin osoby znacznie niepe┼énosprawnej. Zosta┼éy stworzone r├│wnie┼╝ rozwi─ůzania skierowane do ju┼╝ pracuj─ůcych zawodowo rodzic├│w dzieci niepe┼énosprawnych (uprawnienia do wnioskowania w trybie wi─ů┼╝─ůcym o mo┼╝liwo┼Ť─ç tak zwanej tele-pracy czy bardziej elastycznego czasu wykonywania pracy). Wykorzystanie tych narz─Ödzi by┼éo dotychczas ograniczone. Nale┼╝y zastanowi─ç si─Ö, co mo┼╝na zrobi─ç, aby te instrumenty by┼éy lepiej wykorzystywane. Tym, co mog┼éoby zadzia┼éa─ç, by┼éaby zapewne skuteczniejsza i zakrojona na szersz─ů skal─Ö strategia komunikacyjna adresowana do samych rodzin os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami, publicznych s┼éu┼╝b zatrudnienia czy pracodawc├│w: zar├│wno w ramach sektora prywatnego, jak i tak zwanej ekonomii spo┼éecznej.

Innym aspektem jest koordynacja (co od dawna jest pi─Öt─ů achillesow─ů nie tylko tej polityki publicznej). Ludzie, kt├│rych dotyka niepe┼énosprawno┼Ť─ç lub kt├│rzy opiekuj─ů si─Ö osob─ů blisk─ů, bywaj─ů zdezorientowani, zagubieni i bezradni ÔÇô zw┼éaszcza ┼╝e procedury bywaj─ů rozproszone, nieprzejrzyste, a ich przechodzenie trwa bardzo d┼éugo. O cz─Ö┼Ťci instytucji i form pomocy rodziny mog─ů pocz─ůtkowo nie wiedzie─ç, a w tego typu sytuacjach wa┼╝nym jest, ┼╝eby wdro┼╝y─ç kompleksowe dzia┼éania mo┼╝liwie jak najszybciej. Ciekawym novum ma by─ç przeniesienie funkcji koordynowania i wspierania rodziny z dzieckiem niepe┼énosprawnym z instytucji asystenta rodzinnego (kt├│ry to ma te┼╝ przecie┼╝ inne ustawowe obowi─ůzki, g┼é├│wnie zwi─ůzane ze wspieraniem rodzin w trudnej sytuacji na mocy Ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zast─Öpczej) na maj─ůc─ů zacz─ů─ç dzia┼éa─ç od 2023 roku now─ů instytucj─Ö ÔÇô tak zwanego doradcy rodziny. Wyzwaniem w zwi─ůzku z tym b─Ödzie na pewno przygotowanie odpowiedniej liczby kadr, ich zatrudnienie oraz wyposa┼╝enie w odpowiednie kompetencje i mo┼╝liwo┼Ťci wykonywania tej trudnej profesji.

Dodajmy, ┼╝e wsparcie tego typu ÔÇô bardzo potrzebne ÔÇô w my┼Ťl uchwa┼éy jest skierowane przede wszystkim do rodzin niepe┼énosprawnych dzieci. Docelowo warto by┼éoby rozszerzy─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç otrzymywania wsparcia tego typu asystent├│w tak┼╝e na rodziny, w kt├│rych niepe┼énosprawno┼Ť─ç pojawi┼éa si─Ö w nieco p├│┼║niejszej fazie ┼╝ycia. One te┼╝ s─ů cz─Östo zagubione w rozproszonej sieci potencjalnych udogodnie┼ä i procedur, z kt├│rych mog─ů korzysta─ç.

Nie skre┼Ťlajmy na starcie ÔÇô kibicujmy i monitorujmy

Ju┼╝ w pierwszych dniach od og┼éoszenia uchwa┼éy pojawi┼éy si─Ö g┼éosy, ┼╝e projekt w┼éa┼Ťciwie nic nie zmieni i w zaproponowanych ramach nie spe┼éni oczekiwa┼ä. Te g┼éosy opieraj─ů si─Ö na uzasadnionych obawach, ale zach─Öca┼ébym do tego, ┼╝eby nie skre┼Ťla─ç programu na starcie. Lepiej przygl─ůdajmy si─Ö krytycznie i podpowiadajmy, gdzie oraz jak nale┼╝y przyspieszy─ç lub dokona─ç stosownych korekt. Uchwa┼éa daje podstawy do monitorowania, co przebiega sprawnie, a co nie, a tak┼╝e ÔÇô mimo zastrze┼╝e┼ä, jakie mo┼╝na wysun─ů─ç ÔÇô zwi─Öksza mo┼╝liwo┼Ťci publicznej troski o ┼╝ycie. Potrzebna jest teraz konsekwentna, wywa┼╝ona w formie i tre┼Ťci, konstruktywna presja: zar├│wno na podejmowanie dzia┼éa┼ä, jak i na monitorowanie realizacji cel├│w oraz wskazywanie barier przeszkadzaj─ůcych w osi─ůganiu za┼éo┼╝e┼ä. Trzeba te┼╝ tworzy─ç p┼éaszczyzn─Ö dialogu z interesariuszami, a tak┼╝e d─ů┼╝y─ç do tego, ┼╝eby nie by┼éy to tylko grupy bezpo┼Ťrednio dotkni─Öte ryzykiem, ale by program mia┼é znacznie szersz─ů publik─Ö. Je┼Ťli chcemy budowa─ç cywilizacj─Ö ÔÇ×za ┼╝yciemÔÇŁ (cho─ç wol─Ö sformu┼éowanie ÔÇ×cywilizacj─Ö rozumnej troskiÔÇŁ) to trzeba uzna─ç, ┼╝e jest to wa┼╝na polityka publiczna, o kt├│rej sprawno┼Ť─ç, ale i no┼Ťno┼Ť─ç, musimy konsekwentnie zabiega─ç. Niestety, miniony rok nie wystawi┼é nam wszystkim chlubnego ┼Ťwiadectwa. To, co dzieje si─Ö z programem, jest od dawna w┼éa┼Ťciwie poza wszelk─ů publiczn─ů agend─ů. Mam odczucie, ┼╝e ju┼╝ nie tylko znika z debaty publicznej, ale i jest skromnie obecne w dyskursie eksperckim. W zasadzie od czasu pami─Ötnego wyroku TK z 22 pa┼║dziernika 2020 roku natrafi┼éem w segmencie think-tankowym na dwa bardziej ca┼éo┼Ťciowe opracowania na ten temat, zawieraj─ůce analiz─Ö programu, jak i propozycje ulepsze┼ä. Pierwsze to opracowanie Instytutu Ordo Iuris, jeszcze z 2020 roku, drugie za┼Ť to opracowanie think-tanku ÔÇ×Strategie 2050ÔÇŁ partii Polska 2050. My┼Ťl─Ö, ┼╝e nadal ÔÇô bez wzgl─Ödu na to, jaki mamy stosunek do ┼Ťrodowisk, z kt├│rych wysz┼éy te materia┼éy ÔÇô warto si─Öga─ç do zawartych tam diagnoz i rekomendacji.

Patrz─ůc z perspektywy ostatnich lat, wida─ç, ┼╝e program ÔÇ×Za ┼╝yciemÔÇŁ i dyskusja wok├│┼é niego s─ů zagro┼╝one obumieraniem i wymagaj─ů ci─ůg┼éego podtrzymywania. Dobrze by┼éoby animowa─ç dialog wok├│┼é tego zagadnienia w mo┼╝liwie szerokich i zr├│┼╝nicowanych ideowo kr─Ögach. Wierz─Ö, ┼╝e to nie tylko potrzebne, ale i mo┼╝liwe.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś